Aranyosszék: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 25: | Linia 25: | ||
| | | | ||
| − | + | [[File:Szeklerland-planned_seats.png|thumb|left|500px]] | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | [[File:Szeklerland-planned_seats.png|thumb]] | ||
| − | [[plik:GrandDuchyOfTransylvania_Josephinische_Landaufnahme.jpg| | + | [[plik:GrandDuchyOfTransylvania_Josephinische_Landaufnahme.jpg|left|500px|thumb|Aranyosszék na szczegółowej mapie pierwszego przeglądu wojskowego]] |
| − | [[File:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg| | + | [[File:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg|thumb|left|500px|„''Aranyos Seat''”, 1769-73]] |
'''Aranyosszék''' (pol. ''Aranyosszék'', łac. ''Sedes Aurata'', rum. ''Scaunul Arieşului'')<ref>Attila M. Szabó: Historical and Administrative Toponymy of Transylvania, the Banat and Partium. Miercurea-Ciuc, 2003, str. II/1079-80.</ref> − to terytorialna jednostka administracyjna [[siedmiogrod]]zkich Seklerów {węg. ''Székelys'') mieszkających w dolinie rzeki [[Aranyos]] (''Arieş''). | '''Aranyosszék''' (pol. ''Aranyosszék'', łac. ''Sedes Aurata'', rum. ''Scaunul Arieşului'')<ref>Attila M. Szabó: Historical and Administrative Toponymy of Transylvania, the Banat and Partium. Miercurea-Ciuc, 2003, str. II/1079-80.</ref> − to terytorialna jednostka administracyjna [[siedmiogrod]]zkich Seklerów {węg. ''Székelys'') mieszkających w dolinie rzeki [[Aranyos]] (''Arieş''). | ||
| Linia 62: | Linia 43: | ||
Region jest obecnie częścią okręgów [[Okręg Alba|Alba]] i Okręg Cluj|Cluj]] w Rumunii. Osady, obecne lub dawne, znajdują się obecnie w następujących miejscowościach: [[Lunca Mureșului]], [[Ocna Mureș]], [[Mirăslău]], [[Rimetea]] and [[Unirea, Alba|Unirea]] in Alba County; and [[Călărași, Cluj|Călărași]], [[Mihai Viteazu, Cluj|Mihai Viteazu]], [[Moldovenești]] and [[Turda]] in Cluj County. | Region jest obecnie częścią okręgów [[Okręg Alba|Alba]] i Okręg Cluj|Cluj]] w Rumunii. Osady, obecne lub dawne, znajdują się obecnie w następujących miejscowościach: [[Lunca Mureșului]], [[Ocna Mureș]], [[Mirăslău]], [[Rimetea]] and [[Unirea, Alba|Unirea]] in Alba County; and [[Călărași, Cluj|Călărași]], [[Mihai Viteazu, Cluj|Mihai Viteazu]], [[Moldovenești]] and [[Turda]] in Cluj County. | ||
| − | == Przegląd Historyczny | + | == Przegląd Historyczny == |
| − | Król Stefan V osadził Szeklerów na nowo powstałym [[Aranyosszékre]], które miało te same przywileje, co inne lokacje [[Sekler]]ów.<ref name="szkl-sze" /> '''Przywilej tronu''' nadawli: raz [[Karol Robert]] (4 lipca 1313<ref>Közli Fejér Cod. dipl. VIII. I. 500–501 és Szereday Not. Cap. Alb. 23 és Series Epp. Tr. 1. lap.</ref>, dwukrotnie król [[Zygmunt]] (23 grudnia 1394<ref>A János esztergomi érsek és korlátnok keze által kelt és kettős pecséttel megerősített okmányban szóról szóra be van iktatva IV. László és III. Endre fenn közölt kiváltságlevele. Közli Kemény József App. Dipl. Tran. IV. 80.</ref> i 6 czerwca 1436<ref>A Bataloncz Mátyás pécsi prépost és korlátnok keze által kelt okmány, melybe Zsigmond adománylevele szóról szóra ismételve van, egész terjedelmében megvan Mátyás király 1484-ben kelt confimationalisában.</ref>), a król [[Maciej]] dwukrotnie (25 stycznia 1484<ref>A Péter kalocsai érsek és udvari korlátnok keze által kelt és az ország nagyjai által aláirt okmány egészen be van iktatva Mátyás 1496-ki confirmationalisába.</ref> i 9 listopada 1469ref>Hiteles másolatban a kolozsvári ref. collegium levélt. Collec. Ms. Comit. Székelyiana. T. III. 375. lap. Közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. VI. 217.</ref>), potwierdzony<ref name="ob-asz">{{hiv-web |url=http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/179.html |cím=Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Aranyosszék előismertetése |elérés=20140127}}</ref> Na prośbę królowej 27 października 1558 w [[Felvinc]]u królowa [[Izabela]] przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r.<ref>Kemény József App. dipl. Tran. XII. 20.</ref> | + | Król Stefan V osadził Szeklerów na nowo powstałym [[Aranyosszékre]], które miało te same przywileje, co inne lokacje [[Sekler]]ów.<ref name="szkl-sze">''[http://mek.niif.hu/04900/04920/html/mhodonerdely0010.html Szádeczky Kardoss Lajos: A székely székek]''. [dostęp:2014-01-15].</ref> '''Przywilej tronu''' nadawli: raz [[Karol Robert]] (4 lipca 1313<ref>Közli Fejér Cod. dipl. VIII. I. 500–501 és Szereday Not. Cap. Alb. 23 és Series Epp. Tr. 1. lap.</ref>, dwukrotnie król [[Zygmunt]] (23 grudnia 1394<ref>A János esztergomi érsek és korlátnok keze által kelt és kettős pecséttel megerősített okmányban szóról szóra be van iktatva IV. László és III. Endre fenn közölt kiváltságlevele. Közli Kemény József App. Dipl. Tran. IV. 80.</ref> i 6 czerwca 1436<ref>A Bataloncz Mátyás pécsi prépost és korlátnok keze által kelt okmány, melybe Zsigmond adománylevele szóról szóra ismételve van, egész terjedelmében megvan Mátyás király 1484-ben kelt confimationalisában.</ref>), a król [[Maciej]] dwukrotnie (25 stycznia 1484<ref>A Péter kalocsai érsek és udvari korlátnok keze által kelt és az ország nagyjai által aláirt okmány egészen be van iktatva Mátyás 1496-ki confirmationalisába.</ref> i 9 listopada 1469ref>Hiteles másolatban a kolozsvári ref. collegium levélt. Collec. Ms. Comit. Székelyiana. T. III. 375. lap. Közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. VI. 217.</ref>), potwierdzony<ref name="ob-asz">{{hiv-web |url=http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/179.html |cím=Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Aranyosszék előismertetése |elérés=20140127}}</ref> Na prośbę królowej 27 października 1558 w [[Felvinc]]u królowa [[Izabela]] przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r.<ref>Kemény József App. dipl. Tran. XII. 20.</ref> |
Przywileje Aranyosszéka zostały również potwierdzone, a nawet zwiększone przez większość książąt siedmiogrodzkich. Należą do nich listy uprzywilejowane wydane przez Jánosa Zsigmonda 17 grudnia 1568 r.<ref>Egész terjedelmében megvan Maros-Vásárhelyt a Teleki-könyvtárban, honnan közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. XI. 40. Töredékesen közölve volt Nemz. Társ 1830. 165–166. lapján. Ugyszintén ez és a fennebbiek is egész terjedelemben megvannak a kolozsm. conv. egy 1634-ben kelt hiteles transumt., melyből a Felvinczet érdeklőket kiadta ujból a conv. 1742-ben, ez megvan a Gub. levélt. Priv. et const. Civitatum T. II. G. 18.</ref>, Kristóf Báthory z 24 kwietnia 1576 r.<ref>Egész terjedelmében megvan Maros-Vásárhelyt a Teleki-könyvtárban, honnan közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. XI. 40. Töredékesen közölve volt Nemz. Társ 1830. 165–166. lapján. Ugyszintén ez és a fennebbiek is egész terjedelemben megvannak a kolozsm. conv. egy 1634-ben kelt hiteles transumt., melyből a Felvinczet érdeklőket kiadta ujból a conv. 1742-ben, ez megvan a Gub. levélt. Priv. et const. Civitatum T. II. G. 18.</ref>, Zsigmond Báthory z 4 kwietnia 1585 r. | Przywileje Aranyosszéka zostały również potwierdzone, a nawet zwiększone przez większość książąt siedmiogrodzkich. Należą do nich listy uprzywilejowane wydane przez Jánosa Zsigmonda 17 grudnia 1568 r.<ref>Egész terjedelmében megvan Maros-Vásárhelyt a Teleki-könyvtárban, honnan közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. XI. 40. Töredékesen közölve volt Nemz. Társ 1830. 165–166. lapján. Ugyszintén ez és a fennebbiek is egész terjedelemben megvannak a kolozsm. conv. egy 1634-ben kelt hiteles transumt., melyből a Felvinczet érdeklőket kiadta ujból a conv. 1742-ben, ez megvan a Gub. levélt. Priv. et const. Civitatum T. II. G. 18.</ref>, Kristóf Báthory z 24 kwietnia 1576 r.<ref>Egész terjedelmében megvan Maros-Vásárhelyt a Teleki-könyvtárban, honnan közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. XI. 40. Töredékesen közölve volt Nemz. Társ 1830. 165–166. lapján. Ugyszintén ez és a fennebbiek is egész terjedelemben megvannak a kolozsm. conv. egy 1634-ben kelt hiteles transumt., melyből a Felvinczet érdeklőket kiadta ujból a conv. 1742-ben, ez megvan a Gub. levélt. Priv. et const. Civitatum T. II. G. 18.</ref>, Zsigmond Báthory z 4 kwietnia 1585 r. | ||
| Linia 145: | Linia 126: | ||
W 1867 r. liczba ludności wynosiła 18.680 , według spisu Balázs Orbán, z czego: | W 1867 r. liczba ludności wynosiła 18.680 , według spisu Balázs Orbán, z czego: | ||
* mężczyźni − 9.898 i | * mężczyźni − 9.898 i | ||
| − | * kobiety − 9.782 kobiety.<ref name=ob-asz1/> | + | * kobiety − 9.782 kobiety.<ref name=ob-asz1>''[http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/183.html Orbán Balázs: Székelyföld leírása]''. [dostęp:2014-01-27].</ref> |
== Podział narodowościowy == | == Podział narodowościowy == | ||
| Linia 189: | Linia 170: | ||
Plik:CetateaColtesti.jpg|Zamek Torockószentgyörgy | Plik:CetateaColtesti.jpg|Zamek Torockószentgyörgy | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
== Zobacz także == | == Zobacz także == | ||
* [[Székely székekhez tartozó települések|Osady należące do lokacji Seklerów]] | * [[Székely székekhez tartozó települések|Osady należące do lokacji Seklerów]] | ||
| − | == | + | | |
| − | {{ | + | {{Történelmi régió infobox |
| − | + | | név = Aranyosszék | |
| − | {{ | + | | zászló = |
| − | {{ | + | | zászló felirat = |
| + | | címer = | ||
| + | | címer felirat = Aranyosszék címere | ||
| + | | egyéb nevei = Scaunul Secuiesc al Arieșului | ||
| + | | fennállás = [[XIII wiek]] - [[1876]] | ||
| + | | ország = {{Zászló|Románia}} [[Románia]], [[Székelyföld]] | ||
| + | | terület = 349,88<ref name=pallas>Pallas nagy lexikona szerint</ref> | ||
| + | | lakosság = {{szám|18900}} osób (1870)<ref name=ob-asz1>{{hiv-web |url=http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/183.html |cím=Orbán Balázs: Székelyföld leírása |elérés=20140127}}</ref> | ||
| + | | vallás = [[grekokatolicy]], [[unitarianie]], [[reformowani]], [[ortodoksi]], [[rzymscy katolicy]] | ||
| + | | központ = [[Felvinc]] | ||
| + | | főbb települések = [[Bágyon]], [[Harasztos]], [[Székelyhidas]] | ||
| + | | térkép = Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg | ||
| + | | térkép felirat =Aranyosszék 1769-1773 között | ||
| + | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {{Székelyföldi székek}} | ||
| + | |} | ||
[[Category:Székely Land]] | [[Category:Székely Land]] | ||
[[Category:Historical regions of Transylvania]] | [[Category:Historical regions of Transylvania]] | ||
Wersja z 07:17, 13 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:GrandDuchyOfTransylvania Josephinische Landaufnahme.jpg Aranyosszék na szczegółowej mapie pierwszego przeglądu wojskowego Plik:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg „Aranyos Seat”, 1769-73 Aranyosszék (pol. Aranyosszék, łac. Sedes Aurata, rum. Scaunul Arieşului)[1] − to terytorialna jednostka administracyjna siedmiogrodzkich Seklerów {węg. Székelys) mieszkających w dolinie rzeki Aranyos (Arieş). Wolni Strażnicy Székely otrzymali część ziem należących do króla wokół starego zamku Turda (w ruinie, dziś w rejonie Moldovenești) w nagrodę za odwagę, jaką wykazali się w bitwach z Tatarami. Tutaj osiedlili się w 21 wsiach około 1270 roku. Była to najnowsza siedziba Székely, ponieważ inne terytoria Székely (dziś: Székely Land) były zasiedlone wcześniej. Centrum siedziby stanowiło niewielkie miasteczko targowe (oppidum), Felvinc, obecnie wieś Unirea. Pod koniec XIX wieku, kiedy system administracyjny Królestwa Węgier został zreorganizowany, siedziba została połączona z okręgiem Torda i utworzono okręg Torda-Aranyos. In the late 19th century, when the administrative system of the Kingdom of Hungary was reorganised, the Seat was united with Torda County and Torda-Aranyos County was created. Region jest obecnie częścią okręgów Alba i Okręg Cluj|Cluj]] w Rumunii. Osady, obecne lub dawne, znajdują się obecnie w następujących miejscowościach: Lunca Mureșului, Ocna Mureș, Mirăslău, Rimetea and Unirea in Alba County; and Călărași, Mihai Viteazu, Moldovenești and Turda in Cluj County. Spis treściPrzegląd HistorycznyKról Stefan V osadził Szeklerów na nowo powstałym Aranyosszékre, które miało te same przywileje, co inne lokacje Seklerów.[2] Przywilej tronu nadawli: raz Karol Robert (4 lipca 1313[3], dwukrotnie król Zygmunt (23 grudnia 1394[4] i 6 czerwca 1436[5]), a król Maciej dwukrotnie (25 stycznia 1484[6] i 9 listopada 1469ref>Hiteles másolatban a kolozsvári ref. collegium levélt. Collec. Ms. Comit. Székelyiana. T. III. 375. lap. Közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. VI. 217.</ref>), potwierdzony[7] Na prośbę królowej 27 października 1558 w Felvincu królowa Izabela przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r.[8] Przywileje Aranyosszéka zostały również potwierdzone, a nawet zwiększone przez większość książąt siedmiogrodzkich. Należą do nich listy uprzywilejowane wydane przez Jánosa Zsigmonda 17 grudnia 1568 r.[9], Kristóf Báthory z 24 kwietnia 1576 r.[10], Zsigmond Báthory z 4 kwietnia 1585 r. [11] i Gábor Bethlen z 22 lipca 1628 r. którym zabezpieczono prawa Aranyosszék[7]. Układ terytorialny
LudnośćW 1867 r. liczba ludności wynosiła 18.680 , według spisu Balázs Orbán, z czego:
Podział narodowościowyW 1870 r. liczba ludności wynosiła 19.680 mieszkańców, w tym:
Podział wyznaniowy
Według danych oficjalnego spisu powszechnego z 1870 r. Ludność Aranyosszék wynosiła 19 800 osób[12], co Balázs Orbán przypisał wzrostowi populacji w ciągu 3 lat.[15] Galeria
Przypisy
Zobacz także |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- ↑ Szablon:Hiv-web
- ↑ Pallas nagy lexikona szerint
