Szebenszék

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg Szebenszék w XV wieku Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg Mapa Szebenszék Szebenszék lub Szeben-szék (pol. lokacja Hermannstadt, niem. Stuhl Hermannstadt, rum. Scaunul Sibiului) − specjalna jednostka administracyjna w Królestwie Węgier w Siedmiogrodzie: jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie , z siedzibą w Nagy-Szeben (rum. Sibiu). Jej powierzchnia wynosiła 2316 km², w 1870 r. liczyło 86 917 mieszkańców. Zgodnie z prawem XXXIII z 1876 r. włączono całą lokacje do nowo utworzonego okręgu Szeben vármegye. Lokalizacja Na północy były Szászsebes i Szerdahelyszék, (Alsó- i Felső-) Fehér vármegye, na wschodzie Újegyházszék, Felső-Fehér vármegye i Fogarasvidék, na południu Déli-Kárpátok (Karpaty Południowe (granica z Havasalföld), na zachodzie Szászváros i Szászsebesszék. Historia Plik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze za panowania króla Gjezy II (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane szásznak w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju. Około 1190 Bela III (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina Nagyszebeni prépostság, aby uregulować ich stosunki kościelne. Po 1210 roku przywilej króla Andrzeja II po raz pierwszy wspomina o Iwachinusie Scibiniensim, synu Bechego, któremu podarował majątek Solovna (Zala vármegye), który został wydzielony z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomógł bułgarskiemu carowi Borylowi na czele jego armii zwerbowanej z Sasów, Rumunów, Seklerów i Pieczyngów i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37). W 1224 roku pismo króla Andrzeja II (1205-1235) o zwolnieniu z Andreanum ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od Szászváros po Barót. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego. Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie. W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz Vöröstorony i przebiegli przez lokację w Szeben. Ich administracja wywodzi się z ispánatu imperium Sibiu. W 1339 r. miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia Hétszék (siódemki) i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii. XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król Ludwik I (1342-1382) zezwolił kupcom z Nagyszeben (Sybina) na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, a w 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. powstał pierwszy cech lokacji w Szebenszék, a miasto Nagyszeben otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady (Szeben, Sink, Újegyház) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni. W 1438 roku Szebenszék również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król Maciej (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (szebeni grófot), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych mandatów w prowincji Sybin. Pierwszy człowiek Universitas Saxonum, założonego w 1484 r., wspierał Ferdynanda I (1526-1564) w bitwie z I. János (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całym Siedmiogrodzie. W Braszowie János Honterus głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, a w 1553 r. byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Ljubljany. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cała szász universitas Universitas Saxonum Około 1603 roku w wyniku [III wojna austriacko-turecka wojny piętnastoletniej] (węg. tizenöt éves háború) ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła. W 1658 r. wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża. W 1703 r., po sukcesach Kuruców w Brád, Szentbenedek, a następnie Bonchida, Rabutin wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi. W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Siedmiogrodu II. Rákóczi Ferenc, ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy. W 1709 r. zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w za panowania Karola III (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga. 1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józefa II (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 komitatóœ. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność lokacji i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarscy stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad przłęcz Vöröstoronyi-szoros (Czerwoną) to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem carskiego generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie. W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację cywilną i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie lokacje i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a lokacje podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano obcych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Szászföld” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu februári pátens (patentu lutowego0 przewodnictwo zostało przywrócone. W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru Szebenszék o Szeben vármegyévé (z siedzibą w Sybinie), Nagyszeben székhellyel został zlikwidowany. Populacja W 1870 r. liczyła 86.917 mieszkańców. Składa narodowościowy Rumuni − 63%, Niemcy − 29% i Węgrzy − 8%. Podział wyznaniowy prawosławni − 45.109 (51,9%), luteranie − 2.5126 (28,9%), grekokatolicy − 9.678 (11,1%), rzymscy katolicy − 5.928 (6,8%) i inni (głównie reformowani) − 1.076. Miejscowości w 1870 roku Lokacja Sybina miała w swojej administracji następujące miejscowości, zgrupowane w następujący sposób: Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa lokalna Nazwa węgierska Nazwa łacińska Amnaș poprzednio: Amlaș Hamlesch Omlesch Hamlesch Hamleš Omlás Avrig Freck Fryk Frek Fraek Felek Bradu Gierelsau Gieresau Gerardsau Gereldsau Giresa Girezâ Gereza Girelsâ Fenyőfalva Bungard Baumgarten tłum. „Ogród z drzewami” Bangert Bengert Bongárd Bonyárd Cașolț Kastenholz Kastnhűlts Hermány Cisnădie stara nazwa Cisnădia Mare Heltau Helten Hielt Hilt Helt Nagydisznód Disznód Cristian, Sibiu Großau Kerészténysziget Insula Cristiani Daia, Sibiu poprzednio: Daia Săsească Thalheim Dalmen Dollman tłum. „Wioska w dolinie” Duelmen Dôlmen Dolmány Gura Râului Auendorf Gurarou Gurareu Guraró Gușterița Hammersdorf tłum. „Satul ciocanului” Hameršterf Szenterzsébet tłum. „Święta Elzbieta” Hamba Hahnbach Hannebach tłum. „Strumyk koguta” Hunebich Hunebiχ Kakasfalva tłum. „Wieś koguta” Mohu Moichen Maichen Moichen Moiχen Móh Moha Nou poprzednio: Noul Săsesc Neudorf Noenderf Szászujfalu Újfalu Poplaca Gunzendorf Popláka Paplaka Rășinari alterntywnie Rășinar Reschinar Städtedorf Städterdorf Resinár latină Ressinarium Râu Sadului Kalibaschen Riuszád Roșia poprzednio: Roșia Săsească Rothberg Ritbärch Rîtberχ Ridebarχ Veresmart Rusciori alterntywnie Rușcior Reussdörfchen Reussdörfchel Reisdorf Reußdörflein Reissdirfchen Reisdierfkn Reesdirfkn Oraszesűr Roszesűr Săcădate, Sibiu Sakadat Sakadaten Sekedaten Zakedot Oltszakadát alterntywnie Szakadát Sadu poprzednio: Sad Zood Sodenbach Tsôt Cód Sibiu Hermannstadt Nagyszeben latină Cibinium Slimnic Stolzenburg Szelindek Șelimbăr Schellenberg Sellenberk Șura Mare Großscheuern Griußscheiern Nagycsűr Șura Mică Kleinscheuern Klišeirn Klišeern Kiscsűr Parvum Horeum Turnișor Neppendorf Steppendorf Nebendorf Neppenderf Nâpndref Naepmdref Kistorony Veștem Westen alterntywnie Westendorf tłum. „Zachodnia Wieś” Vestn Vesztény Vejtény Vurpăr Burgberg tłum. „Wzgórze Cytadeli” Burprich Burpriχ Vurpód Hühalom Drugi poziom Lokacja filialna Talmesch (niem. Filialstuhl Talmesch), na którą składały się następujące miejscowości: Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa lokalna Nazwa węgierska Nazwa łacińska Boița Ochsendorf tłum. „Wieś Boilor” Issenderf Bojca Racovița Rakowitz Rakevets Oltrakovica alterntywnie Rákovica pol. Rakowice Sebeșu de Jos Unterschebesch Unterschewisch Unter-Schewesch Unter-Schewisch Schäis Oltalsósebes Alsósebes Sebeșu de Sus Oberschebesch Oberschewisch Ober-Schewesch Ober-Schewisch Schäis Oltfelsősebes Felsősebes Tălmaciu Talmesch Tolmisch Gross Talmatsch Talmesch Nagytalmács Nagy-Talmács Talmács Tălmăcel Kleintalmesch Klein-Talmesch Kli-Talmesch Kistalmács Turnu Roșu do 1964 roku Porcești Portschescht lub Schweinsdorf Rothenturm Ridenturm Vöröstorony Verestorony Porcsesd Rubra Turris Lokacja zależna Săliște (niem. Filialstuhl Selischte), w której znajdowało się w następujących miejscowościach: Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa lokalna Nazwa węgierska Nazwa łacińska Fântânele wcześniej[[potrzebne źródło] Cacova lub Cacova Sibiului Krebsbach Krippesseifn Szebenkákova Galeș poprzednio: Galiș Galusdorf Galisch Grossdorf Krebsdorf Szebengálos Gálos Galis Săliște Selischte Großdrof Grossdorf Langendorf Langesdorf Selischte Szelistye Magna Villa Valachicalis Sibiel Budenbach Biddenbach Szibiel Tilișca Tilischen Telischen Tilischka Telischka Teliska Tilicske Tiliske Tiliska Vale poprzednio: Valea Grabendorf Garuendorf Vále Válya Inne domeny Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa lokalna Nazwa węgierska Nazwa łacińska Apoș dawniej: Aposdorf Abtsdorf Apesdorf tłum. „Wioska Opata” Appesterf Apestref Szászapátfalva Szászapá Apátfalva Villa Abbatis Bălcaciu Bulkesch Bolkatsch Bulgatsch Bolgatsch Bulgesch Bűlkeš Bolkács’’ Cârța poprzednio: Cârța Săsească Kerz tłum. „Świeczka” Kierz Kierts Kerc Kercz Cisnădioara Michelsberg Michaelsberg Michelsdorf Mächelsbärch Kisdisznód Cloașterf poprzednio: Cloaștărf Cloasterz Micloșa Miclești Klosdorf Klossdorf Nickelsdorf Klosderf Kluisderf Klîsderf Klîstref Kliusderf Miklóstelke Colun, Sibiu Kellen Köln Kellen Kolun Cornățel poprzednio: Cornățăl Hârtibaciu Harbachsdorf Härwesdorf Harbach Harendorf Harrebach Haresdorf Harwesterf Hortobágyfalva Criț poprzednio: Cruce Criș Crișu Deutsch-Kreuz Kreuzdorf Kreuz tłum. „Krzyż” Detschkrets Krets Szászkeresztúr tłum. „Saksoński Chrystus” Feldioara Földvar Jidvei Seiden Sögden Sejdn Zsidve Villa Meschonis Meșendorf Meschendorf dawniej: Meschdorff Mesche Meschenderf Mešndref Mese Orlat Orlat Ortenbach Winsberg Awersch-Bleschderf Orlát Váralja Váraljafalu Rucăr Ruckersdorf Ruckendorf Rukur'' Reckeschterf Rukkor Ruși Reußen Reyssen Reissen Rüsz Săcel Cernovoda dawniej: Cernadia Schwarzwasser Szecsel Feketeviz tłum. „Czarna Woda” Târnava poprzednio: Proștea Mare Großprobstdorf Gross-Probstdorf Groß-Probstdorf Griuszpriustref Nagyekemező Ekemező Prépostfalva) Târnăvioara Proștea Mică Kleinprobstdorf Kisekemező Alsósebes Bojca (+ Vöröstorony puszta (Rothenthurm)) Bongárd (Baumgarten) Cód (Zoodt) Dolmány (Thalheim) Felek (Freck) Fenyőfalva (Girelsau) Guraró Hermány (Kastenholz) Kakasfalva (Hahnbachl) Kákova Kereszténysziget (Grossau) Kiscsűr (Klein-Scheuren) Kisdisznód (Michelsberg) Kistalmács Kistorony (Neppendorf) Móh (Moichen) Nagycsűr (Gross-Scheuren) Nagydisznód (Heltau) Nagyszeben (Hermannstadt) szabad királyi város Nagytalmács (Talmesch) Oltfelsősebes Oltszakadát Omlás (Hamlesch) Orlát Oroszcsűr (Reussdörfel) Popláka Porbesd Rákovica Resinár (Städterdorf) (+Riuszád és Trajnei puszta) Rüsz (Reussen) Sellenberk (Schellenberg) Sina (+Dobra puszta) Szászújfalu (Neudorf) Szebengálos Szelindek (Stolzenburg) Szelistye (Grossdorf) Szenterzsébet (Hamersdorf) Szibiel Tilicske Vále Veresmart (Rothberg) Vesztény (Westen) Vurpód avagy Hühalom (Burgberg) Przypisy Źródła Tekintő. Erdélyi helynévkönyv. Opracowanie: Vistai András János. [Bez miejsca i roku, publikowane tylko w sieci WWW.] 1–3. kötet. Magyar katolikus lexikon A Pallas nagy lexikona