Szebenszék: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| (Nie pokazano 37 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1s]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 14: | Linia 14: | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| | | | ||
| − | [[Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg| | + | [[Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg|700px|right|thumb|Szebenszék w XV wieku]] |
| − | [[Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg|thumb| | + | [[Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg|thumb|700px|Mapa Szebenszék]] |
| − | '''Szebenszék''' | + | '''Szebenszék''' lub '''''Szeben-szék''''' (pol. ''lokacja Hermannstadt'', niem. ''Stuhl Hermannstadt'', rum. ''Scaunul Sibiului'') − specjalna jednostka administracyjna w [[Królestwo|Królestwie Węgier]] w [[Siedmiogrod]]zie: jedna z [[sas]]kich lokacji w Siedmiogrodzie , z siedzibą w [[Nagyszeben|Nagy-Szeben]] (rum. ''Sibiu''). Jej powierzchnia wynosiła 2316 km², w 1870 r. liczyło 86 917 mieszkańców. Zgodnie z prawem XXXIII z 1876 r. włączono całą lokacje do nowo utworzonego okręgu [[Szeben vármegye]]. |
| − | == | + | == Lokalizacja == |
| − | |||
| − | + | Na północy były [[Szászsebes]] i [[Szerdahelyszé]]k, ([[Alsó-Fehér vármegye|Alsó-]] i [[Felső-Fehér vármegye|Felső-]]) [[Fehér vármegye]], na wschodzie [[Újegyházszék]], [[Felső-Fehér vármegye]] i [[Fogarasföld|Fogarasvidék]], na południu [[Déli-Kárpátok]] (''Karpaty Południowe'' (granica z [[Havasalföld]]), na zachodzie [[Szászváros]] i [[Szászsebesszék]]. | |
| − | [[ | ||
| − | |||
| − | + | == Historia == | |
| − | + | [[Plik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg|thumb|250px|Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről]] | |
| − | |||
| − | |||
| − | + | Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze za panowania króla [[II. Géza|Gjezy II]] (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane [[Erdélyi szászok|szásznak]] w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju. | |
| − | |||
| − | |||
| − | + | Około 1190 [[III. Béla|Bela III]] (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina [[Nagyszebeni prépostság]], aby uregulować ich stosunki kościelne. | |
| − | + | Po 1210 roku przywilej króla [[Andrzej II|Andrzeja II]] po raz pierwszy wspomina o ''Iwachinusie Scibiniensim, synu Bechego'', któremu podarował majątek Solovna (Zala vármegye), który został wydzielony z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomógł bułgarskiemu carowi [[Boril bolgár cár|Borylowi]] na czele jego armii zwerbowanej z [[Sas]]ów, Rumunów, [[Sekler]]ów i [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37). | |
| − | + | W 1224 roku pismo króla Andrzeja II (1205-1235) o zwolnieniu z [[Andreanum]] ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od [[Szászváros]] po [[Barót]]. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego. | |
| − | |||
| − | |||
| − | + | Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie. | |
| − | |||
| − | + | W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz [[Vöröstoronyi-szoros|Vöröstorony]] i przebiegli przez lokację w Szeben. Ich administracja wywodzi się z ''[[ispán]]atu '''imperium Sibiu'''. | |
| − | + | W 1339 r. miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia [[Hétszék]] '''(''siódemki'')''' i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii. | |
| − | + | XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król [[Ludwik I]] (1342-1382) zezwolił kupcom z [[Nagyszeben]] (''Sybina'') na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, a w 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. powstał pierwszy cech lokacji w Szebenszék, a miasto Nagyszeben otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady ([[Nagyszeben|Szeben]], [[Nagysink|Sink]], [[Újegyház]]) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni. | |
| − | + | W 1438 roku Szebenszék również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król [[Maciej]] (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (''szebeni grófot''), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych '''mandatów''' w prowincji Sybin. | |
| − | + | Pierwszy człowiek ''[[Universitas Saxonum]]'', założonego w 1484 r., wspierał [[Ferdynand I|Ferdynanda I]] (1526-1564) w bitwie z [[I. János magyar király|I. János]] (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całym Siedmiogrodzie. W Braszowie [[Honterus János|János Honterus]] głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, a w 1553 r. byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Ljubljany. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cała [[Erdélyi szász univerzitás|szász universitas]] [[Universitas Saxonum]] | |
| − | + | Około 1603 roku w wyniku [https://pl.wikipedia.org/wiki/III_wojna_austriacko-turecka wojny piętnastoletniej] (węg. ''tizenöt éves háború'') ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła. | |
| − | + | W 1658 r. wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża. | |
| − | + | W 1703 r., po sukcesach [[Kuruc]]ów w [[Brád]], [[Szentbenedek]], a następnie [[Bonchida]], [[Jean Rabutin|Rabutin]] wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi. | |
| − | + | W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Siedmiogrodu [[II. Rákóczi Ferenc]], ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy. | |
| − | + | W 1709 r. zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w za panowania Karola III (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga. | |
| − | ( | ||
| − | + | 1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józefa II (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 komitatóœ. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność lokacji i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarscy stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad przłęcz [[Vöröstoronyi-szoros]] (''Czerwoną'') to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem carskiego generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie. | |
| − | ''' | + | W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację cywilną i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie lokacje i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a lokacje podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano obcych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Szászföld” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu [[februári pátens]] (''patentu lutowego''0 przewodnictwo zostało przywrócone. |
| + | |||
| + | W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru [[Szebenszék]] o [[Szeben vármegye|Szeben vármegyévé]] (z siedzibą w Sybinie) (węg. ''Nagyszeben székhellyel'') został zlikwidowany. | ||
| + | |||
| + | == Populacja == | ||
| + | |||
| + | W 1870 r. liczyła 86.917 mieszkańców, w tym: | ||
| + | |||
| + | === Skład narodowościowy === | ||
| + | |||
| + | * Rumuni − 63%, | ||
| + | * Niemcy − 29% i | ||
| + | * Węgrzy − 8%. | ||
| + | |||
| + | === Wyznania === | ||
| + | |||
| + | * prawosławni − 45.109 (51,9%), | ||
| + | * luteranie − 2.5126 (28,9%), | ||
| + | * grekokatolicy − 9.678 (11,1%), | ||
| + | * rzymscy katolicy − 5.928 (6,8%) i | ||
| + | * inni (głównie reformowani) − 1.076. | ||
| + | |||
| + | == Miejscowości == | ||
{| {{széptáblázat}} | {| {{széptáblázat}} | ||
| − | ! Nazwa rumuńska | + | |+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt'' |
| − | ! Nazwa niemiecka | + | ! Nazwa<br>rumuńska |
| − | ! Nazwa węgierska | + | ! Nazwa<br>niemiecka |
| + | ! Nazwa<br>lokalna | ||
| + | ! Nazwa<br>węgierska | ||
| + | ! Nazwa<br>łacińska | ||
|- | |- | ||
| − | | ''[[Amnaș]]'' || ''[[Hamlesch]]'' || ''[[Omlás]]'' | + | | ''[[Amnaș]]''<br>poprzednio:<br>''[[Amlaș]]'' || ''[[Hamlesch]]<br>[[Omlesch]]'' || ''[[Hamlesch]]<br>[[Hamleš]]'' || ''[[Omlás]]'' || |
| + | |- | ||
| + | | ''[[Avrig]]'' || ''[[Freck]]<br>[[Fryk]]'' || ''[[Frek]]<br>[[Fraek]]'' || ''[[Felek]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Bradu]]'' || ''[[Gierelsau]]<br>[[Gieresau]]<br>[[Gerardsau]]<br>[[Gereldsau]]'' || ''[[Giresa]]<br>[[Girezâ]]<br>[[Gereza]]<br>[[Girelsâ]]'' || ''[[Fenyőfalva]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Bungard]]'' || ''[[Baumgarten]]''<br>tłum.<br>„''Ogród z drzewami''” || ''[[Bangert]]<br>[[Bengert]]'' || ''[[Bongárd]]<br>[[Bonyárd]]'' || | ||
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Cașolț]]'' || ''[[Kastenholz]]'' || ''[[Kastnhűlts]]'' || ''[[Hermány]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Cisnădie]]''<br>stara nazwa<br>''[[Cisnădia Mare]]'' || ''[[Heltau]]<br>[[Helten]]'' || ''[[Hielt]]<br>[[Hilt]]<br>[[Helt]]'' || ''[[Nagydisznód]]<br>[[Disznód]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Cristian, Sibiu]]'' || ''[[Großau]]'' || || ''[[Kerészténysziget]]'' || ''[[Insula Cristiani]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Daia, Sibiu]]''<br>poprzednio:<br>''[[Daia Săsească]]'' || ''[[Thalheim]]<br>[[Dalmen]]<br>[[Dollman]]''<br>tłum.<br>„''Wioska w dolinie''” || ''[[Duelmen]]<br>[[Dôlmen]]'' || ''[[Dolmány]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Gura Râului]]'' || ''[[Auendorf]]<br>[[Gurarou]]<br>[[Gurareu]]'' || || ''[[Guraró]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Gușterița]]'' || ''[[Hammersdorf]]''<br>tłum.<br>„Satul ciocanului” || ''[[Hameršterf]]'' || ''[[Szenterzsébet]]''<br>tłum.<br>„''Święta Elzbieta''” || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Hamba]]'' || ''[[Hahnbach]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/ortschaften/hahnbach/ Hahnbach], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Hannebach]]''<br>tłum.<br>„''Strumyk koguta''” || ''[[Hunebich]]<br>[[Hunebiχ]]'' || ''[[Kakasfalva]]''<br>tłum.<br>„''Wieś koguta''” || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Mohu]]'' || ''[[Moichen]]<br>[[Maichen]]'' || ''[[Moichen]]<br>[[Moiχen]]'' || ''[[Móh]]<br>[[Moha]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Nou]]''<br>poprzednio:<br>''[[Noul Săsesc]]'' || ''[[Neudorf]]'' || ''[[Noenderf]]'' || ''[[Szászujfalu]]<br>[[Újfalu]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Poplaca]]'' || ''[[Gunzendorf]]'' || || ''[[Popláka]]<br>[[Paplaka]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Rășinari]]''<br>alterntywnie<br>''[[Rășinar]]'' || ''[[Reschinar]]<br>[[Städtedorf]]<br>[[Städterdorf]]'' || ''[[Resinár]]'' || ''[[latină Ressinarium]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Râu Sadului]]'' || ''[[Kalibaschen]]'' || || ''[[Riuszád]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Roșia]]''<br>poprzednio:<br>''[[Roșia Săsească]]'' || ''[[Rothberg]]'' || ''[[Ritbärch]]<br>[[Rîtberχ]]<br>[[Ridebarχ]]'' || ''[[Veresmart]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Rusciori]]''<br>alterntywnie<br>''[[Rușcior]]'' || ''[[Reussdörfchen]]<br>[[Reussdörfchel]]<br>[[Reisdorf]]<br>[[Reußdörflein]]'' || ''[[Reissdirfchen]]<br>[[Reisdierfkn]]<br>[[Reesdirfkn]]'' || ''[[Oraszesűr]]<br>[[Roszesűr]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Săcădate, Sibiu]]'' || ''[[Sakadat]]<br>[[Sakadaten]]<br>[[Sekedaten]]'' || ''[[Zakedot]]'' || ''[[Oltszakadát]]''<br>alterntywnie<br>''[[Szakadát]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Sadu]]''<br>poprzednio:<br>''[[Sad]]'' || ''[[Zood]]<br>[[Sodenbach]]'' || ''[[Tsôt]]'' || ''[[Cód]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Sibiu]]'' || ''[[Hermannstadt]]'' || || ''[[Nagyszeben]]'' || ''[[latină Cibinium]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Slimnic]]'' || ''[[Stolzenburg]]'' || || ''[[Szelindek]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Șelimbăr]]'' || ''[[Schellenberg]]'' || || ''[[Sellenberk]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Șura Mare]]'' || ''[[Großscheuern]]'' || ''[[Griußscheiern]]'' || ''[[Nagycsűr]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Șura Mică]]'' || ''[[Kleinscheuern]]'' || ''[[Klišeirn]]<br>[[Klišeern]]'' || ''[[Kiscsűr]]'' || ''[[Parvum Horeum]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Turnișor]]'' || ''[[Neppendorf]]<br>[[Steppendorf]]<br>[[Nebendorf]]'' || ''[[Neppenderf]]<br>[[Nâpndref]]<br>[[Naepmdref]]'' || ''[[Kistorony]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Veștem]]'' || ''[[Westen]]''<br>alterntywnie<br>''[[Westendorf]]''<br>tłum.<br>„''Zachodnia Wieś''” || ''[[Vestn]]'' || ''[[Vesztény]]<br>[[Vejtény]]'' || |
| + | |- | ||
| + | | ''[[Vurpăr]]'' || ''[[Burgberg]]''<br>tłum.<br>„''Wzgórze Cytadeli''” || ''[[Burprich]]<br>[[Burpriχ]]'' || ''[[Vurpód]]<br>[[Hühalom]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | {| {{széptáblázat}} | ||
| + | |+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt''<br><big>Lokacja filialna Talmesch</big><br>niem. ''Filialstuhl Talmesch'' | ||
| + | ! Nazwa<br>rumuńska | ||
| + | ! Nazwa<br>niemiecka | ||
| + | ! Nazwa<br>lokalna | ||
| + | ! Nazwa<br>węgierska | ||
| + | ! Nazwa<br>łacińska | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Boița]]'' || ''[[Ochsendorf]]''<br>tłum.<br>„''Wieś Boilor''” || ''[[Issenderf]]'' || ''[[Bojca]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Racovița]]'' || ''[[Rakowitz]]'' || ''[[Rakevets]]'' || ''[[Oltrakovica]]''<br>alterntywnie<br>''[[Rákovica]]'' || pol. ''[[Rakowice]]'' | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Sebeșu de Jos]]'' || ''[[Unterschebesch]]<br>[[Unterschewisch]]<br>[[Unter-Schewesch]]<br>[[Unter-Schewisch]]'' || ''[[Schäis]]'' || ''[[Oltalsósebes]]<br>[[Alsósebes]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Sebeșu de Sus]]'' || ''[[Oberschebesch]]<br>[[Oberschewisch]]<br>[[Ober-Schewesch]]<br>[[Ober-Schewisch]]'' || ''[[Schäis]]'' || ''[[Oltfelsősebes]]<br>[[Felsősebes]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Tălmaciu]]'' || ''[[Talmesch]]<br>[[Tolmisch]]<br>[[Gross Talmatsch]]'' || ''[[Talmesch]]'' || ''[[Nagytalmács]]<br>[[Nagy-Talmács]]<br>[[Talmács]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Tălmăcel]]'' || ''[[Kleintalmesch]]<br>[[Klein-Talmesch]]'' || ''[[Kli-Talmesch]]'' || ''[[Kistalmács]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Turnu Roșu]]''<br>do 1964 roku<br>''[[Porcești]]'' || ''[[Portschescht]]'' lub ''[[Schweinsdorf]]<br>[[Rothenturm]]'' || ''[[Ridenturm]]'' || ''[[Vöröstorony]]<br>[[Verestorony]]<br>[[Porcsesd]]'' || ''[[Rubra Turris]] | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | {| {{széptáblázat}} | ||
| + | |+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt''<br><big>Lokacja filialna Selischte</big><br>niem. ''Filialstuhl Selischte'' | ||
| + | ! Nazwa<br>rumuńska | ||
| + | ! Nazwa<br>niemiecka | ||
| + | ! Nazwa<br>lokalna | ||
| + | ! Nazwa<br>węgierska | ||
| + | ! Nazwa<br>łacińska | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Fântânele]]''<br>wcześniej<sup>[[potrzebne źródło]</sup><br>''[[Cacova]]'' lub ''[[Cacova Sibiului]] || ''[[Krebsbach]]'' || ''[[Krippesseifn]]'' || ''[[Szebenkákova]]'' || | ||
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Galeș]]''<br>poprzednio:<br>''[[Galiș]]'' || ''[[Galusdorf]]<br>[[Galisch]]<br>[[Grossdorf]]<br>[[Krebsdorf]]'' || ''[[Szebengálos]]<br>[[Gálos]]<br>[[Galis]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Săliște]]'' || ''[[Selischte]]<br>[[Großdrof]]<br>[[Grossdorf]]<br>[[Langendorf]]<br>[[Langesdorf]]'' || ''[[Selischte]]'' || ''[[Szelistye]]'' || ''[[Magna Villa Valachicalis]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Sibiel]]'' || ''[[Budenbach]]<br>[[Biddenbach]]'' || || ''[[Szibiel]]'' || |
|- | |- | ||
| − | | ''[[ | + | | ''[[Tilișca]]'' || ''[[Tilischen]]<br>[[Telischen]]<br>[[Tilischka]]<br>[[Telischka]]'' || ''[[Teliska]]'' || ''[[Tilicske]]<br>[[Tiliske]]<br>[[Tiliska]]'' || |
|- | |- | ||
| + | | ''[[Vale]]''<br>poprzednio:<br>''[[Valea]]'' || ''[[Grabendorf]]<br>[[Garuendorf]]'' || ''[[Vále]]<br>[[Válya]]'' || | ||
| + | |- | ||
|} | |} | ||
| + | == Pozostałe miejscowości == | ||
| + | {| {{széptáblázat}} | ||
| + | ! Nazwa<br>rumuńska | ||
| + | ! Nazwa<br>niemiecka | ||
| + | ! Nazwa<br>lokalna | ||
| + | ! Nazwa<br>węgierska | ||
| + | ! Nazwa<br>łacińska | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Apoș]]''<br>dawniej:<br>''[[Aposdorf]]'' || ''[[Abtsdorf]]<br>[[Apesdorf]]''<br>tłum.<br>„''Wioska Opata''” || ''[[Appesterf]]<br>[[Apestref]]'' || ''[[Szászapátfalva]]<br>[[Szászapá Apátfalva]]'' || ''[[Villa Abbatis]]'' | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Bălcaciu]]'' || ''[[Bulkesch]]<br>[[Bolkatsch]]<br>[[Bulgatsch]]<br>[[Bolgatsch]]<br>[[Bulgesch]]'' || ''[[Bűlkeš]]'' || ''[[Bolkács]]’’ || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Cârța]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cârța Săsească]]'' || ''[[Kerz]]''<br>tłum.<br>„''Świeczka''” || ''[[Kierz]]<br>[[Kierts]]'' || ''[[Kerc]]<br>[[Kercz]]''<ref>Augustin Bunea, ''Din Istoria Românilor. Episcopul Ioan Inocențiu Klein (1728-1751)'', s. 362.</ref> || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Cisnădioara]]'' || ''[[Michelsberg]]<br>[[Michaelsberg]]<br>[[Michelsdorf]]'' || ''[[Mächelsbärch]]'' || ''[[Kisdisznód]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Cloașterf]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cloaștărf]]<br>[[Cloasterz]]<br>[[Micloșa]]<br>[[Miclești]]'' || ''[[Klosdorf]]<br>[[Klossdorf]]<br>[[Nickelsdorf]]'' || ''[[Klosderf]]<br>[[Kluisderf]]<br>[[Klîsderf]]<br>[[Klîstref]]<br>[[Kliusderf]]'' || ''[[Miklóstelke]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Colun, Sibiu]]'' || ''[[Kellen]]<br>[[Köln]]'' || ''[[Kellen]]'' || ''[[Kolun]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Cornățel]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cornățăl]]<br>[[Hârtibaciu]]'' || ''[[Harbachsdorf]]<br>[[Härwesdorf]]<br>[[Harbach]]<br>[[Harendorf]]<br>[[Harrebach]]<br>[[Haresdorf]]'' || ''[[Harwesterf]]'' || ''[[Hortobágyfalva]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Criț]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cruce]]<br>[[Criș]]<br>[[Crișu]]'' || ''[[Deutsch-Kreuz]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/ortschaften/deutsch-kreuz/ Deutsch-Kreuz], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Kreuzdorf]]<br>[[Kreuz]]''<br>tłum.<br>„''Krzyż''” || ''[[Detschkrets]]<br>[[Krets]]'' || ''[[Szászkeresztúr]]''<br>tłum.<br>„''Saksoński Chrystus''” || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Feldioara]]'' || || || ''[[Földvar]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Jidvei]]'' || ''[[Seiden]]<br>[[Sögden]]'' || ''[[Sejdn]]'' || ''[[Zsidve]]'' || ''[[Villa Meschonis]]'' | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Meșendorf]]'' || ''[[Meschendorf]]''<br>dawniej:<br>''[[Meschdorff]]<br>[[Mesche]]'' || ''[[Meschenderf]]<br>[[Mešndref]]'' || ''[[Mese]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Orlat]]'' || ''[[Orlat]]<br>[[Ortenbach]]<br>[[Winsberg]]'' || ''[[Awersch-Bleschderf]]'' || ''[[Orlát]]<br>[[Váralja]]<br>[[Váraljafalu]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Rucăr]]'' || ''[[Ruckersdorf]]<br>[[Ruckendorf]]<br>[[Rukur]]'''' || ''[[Reckeschterf]]'' || ''[[Rukkor]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Ruși]]'' || ''[[Reußen]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/ortschaften/reussen/ Reußen], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Reyssen]]'' || ''[[Reissen]]'' || ''[[Rüsz]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Săcel]]<br>[[Cernovoda]]''<br>dawniej:<br>''[[Cernadia]]'' || ''[[Schwarzwasser]]'' || || ''[[Szecsel]]<br>[[Feketeviz]]''<br>tłum.<br>„''Czarna Woda''” || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Târnava]]''<br>poprzednio:<br>''[[Proștea Mare]]'' || ''[[Großprobstdorf]]<br>[[Gross-Probstdorf]]<br>[[Groß-Probstdorf]]'' || ''[[Griuszpriustref]]'' || ''[[Nagyekemező]]<br>[[Ekemező]]<br>[[Prépostfalva)]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | | ''[[Târnăvioara]]<br>[[Proștea Mică]]'' || ''[[Kleinprobstdorf]]'' || ''[[Kisekemező]]'' || | ||
| + | |- | ||
| + | |} | ||
| + | == 1 == | ||
{| | {| | ||
| Linia 187: | Linia 292: | ||
|} | |} | ||
| − | == | + | == Przypisy == |
| − | + | {{izvori}} | |
| + | |||
| + | == Źródła == | ||
| + | * Tekintő. ''[https://web.archive.org/web/20110710231100/http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html Erdélyi helynévkönyv]''. Opracowanie: Vistai András János. [Bez miejsca i roku, publikowane tylko w sieci WWW.] 1–3. kötet. | ||
* Magyar katolikus lexikon | * Magyar katolikus lexikon | ||
* [[A Pallas nagy lexikona]] | * [[A Pallas nagy lexikona]] | ||
| − | [[ | + | [[Kategoria:Geografia]] |
| + | [[Kategoria:Siedmiogród]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]] | ||
| + | [[Kategoria:Niemcy w Królestwie Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Niemcy w Rumunii]] | ||
| + | [[Kategoria:Királyföld]] | ||
Aktualna wersja na dzień 11:30, 17 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg Szebenszék w XV wieku Szebenszék lub Szeben-szék (pol. lokacja Hermannstadt, niem. Stuhl Hermannstadt, rum. Scaunul Sibiului) − specjalna jednostka administracyjna w Królestwie Węgier w Siedmiogrodzie: jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie , z siedzibą w Nagy-Szeben (rum. Sibiu). Jej powierzchnia wynosiła 2316 km², w 1870 r. liczyło 86 917 mieszkańców. Zgodnie z prawem XXXIII z 1876 r. włączono całą lokacje do nowo utworzonego okręgu Szeben vármegye. Spis treściLokalizacjaNa północy były Szászsebes i Szerdahelyszék, (Alsó- i Felső-) Fehér vármegye, na wschodzie Újegyházszék, Felső-Fehér vármegye i Fogarasvidék, na południu Déli-Kárpátok (Karpaty Południowe (granica z Havasalföld), na zachodzie Szászváros i Szászsebesszék. HistoriaPlik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze za panowania króla Gjezy II (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane szásznak w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju. Około 1190 Bela III (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina Nagyszebeni prépostság, aby uregulować ich stosunki kościelne. Po 1210 roku przywilej króla Andrzeja II po raz pierwszy wspomina o Iwachinusie Scibiniensim, synu Bechego, któremu podarował majątek Solovna (Zala vármegye), który został wydzielony z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomógł bułgarskiemu carowi Borylowi na czele jego armii zwerbowanej z Sasów, Rumunów, Seklerów i Pieczyngów i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37). W 1224 roku pismo króla Andrzeja II (1205-1235) o zwolnieniu z Andreanum ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od Szászváros po Barót. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego. Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie. W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz Vöröstorony i przebiegli przez lokację w Szeben. Ich administracja wywodzi się z ispánatu imperium Sibiu. W 1339 r. miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia Hétszék (siódemki) i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii. XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król Ludwik I (1342-1382) zezwolił kupcom z Nagyszeben (Sybina) na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, a w 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. powstał pierwszy cech lokacji w Szebenszék, a miasto Nagyszeben otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady (Szeben, Sink, Újegyház) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni. W 1438 roku Szebenszék również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król Maciej (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (szebeni grófot), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych mandatów w prowincji Sybin. Pierwszy człowiek Universitas Saxonum, założonego w 1484 r., wspierał Ferdynanda I (1526-1564) w bitwie z I. János (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całym Siedmiogrodzie. W Braszowie János Honterus głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, a w 1553 r. byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Ljubljany. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cała szász universitas Universitas Saxonum Około 1603 roku w wyniku wojny piętnastoletniej (węg. tizenöt éves háború) ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła. W 1658 r. wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża. W 1703 r., po sukcesach Kuruców w Brád, Szentbenedek, a następnie Bonchida, Rabutin wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi. W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Siedmiogrodu II. Rákóczi Ferenc, ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy. W 1709 r. zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w za panowania Karola III (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga. 1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józefa II (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 komitatóœ. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność lokacji i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarscy stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad przłęcz Vöröstoronyi-szoros (Czerwoną) to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem carskiego generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie. W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację cywilną i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie lokacje i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a lokacje podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano obcych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Szászföld” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu februári pátens (patentu lutowego0 przewodnictwo zostało przywrócone. W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru Szebenszék o Szeben vármegyévé (z siedzibą w Sybinie) (węg. Nagyszeben székhellyel) został zlikwidowany. PopulacjaW 1870 r. liczyła 86.917 mieszkańców, w tym: Skład narodowościowy
Wyznania
Miejscowości
Pozostałe miejscowości1
PrzypisyŹródła
|
