Szebenszék: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 21 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:1s]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 14: Linia 14:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
−
[[Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg|700px|right|thumb|„Scaunul Sibiului” în secolul al XV-lea]]
+
[[Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg|700px|right|thumb|Szebenszék w XV wieku]]
−
[[Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg|thumb|350px|Szebenszék térképe]]
+
[[Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg|thumb|700px|Mapa Szebenszék]]
  
−
Sibiu, czyli Katedra Sibiu (Stuhl Hermannstadt w Siedmiogrodzie Saksońskim), była specjalną jednostką administracyjną w Królestwie Węgier w Transylwanii: jedną z saksońskich katedr w Transylwanii, z siedzibą w Greater Sibiu. Jego powierzchnia wynosi 2316 km16, w 1870 r. Liczyło 86 917 mieszkańców. XXXIII z 1876 r. zgodnie z prawem włączył całą katedrę do nowo utworzonego okręgu Sibiu.
+
'''Szebenszék''' lub '''''Szeben-szék''''' (pol. ''lokacja Hermannstadt'', niem. ''Stuhl Hermannstadt'', rum. ''Scaunul Sibiului'') − specjalna jednostka administracyjna w [[Królestwo|Królestwie Węgier]] w [[Siedmiogrod]]zie: jedna z [[sas]]kich lokacji w Siedmiogrodzie , z siedzibą w [[Nagyszeben|Nagy-Szeben]] (rum. ''Sibiu''). Jej powierzchnia wynosiła 2316 km², w 1870 r. liczyło 86 917 mieszkańców. Zgodnie z prawem XXXIII z 1876 r. włączono całą lokacje do nowo utworzonego okręgu [[Szeben vármegye]].
−
 
 
−
'''Szebenszék''' avagy '''Szeben-szék''' ([[erdélyi szász nyelv]]en ''Stuhl Hermannstadt'') különleges közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]]on belül, [[Erdély]]ben: az [[Erdélyi szászok|erdélyi szász]] székek egyike [[Nagyszeben|Nagy-Szeben]] székhellyel. Területe 2316 km², 1870-ben lakóinak száma 86 917 fő volt. Az 1876. évi XXXIII. törvénycikk alapján az egész széket az újonnan alakított [[Szeben vármegye|Szeben vármegyébe]] kebelezte be.
 
  
 
== Lokalizacja ==
 
== Lokalizacja ==
  
−
Na północy były Szászsebes i Szerdahelyszék, (dolne i górne) hrabstwa białe, na wschodzie Újegyházszék, okręgi Felső-Fehér i Fogarasvidék, na południu Karpaty Południowe (granica z Havasalföld), na zachodzie Szászváros i Szászsebesszék.
+
Na północy były [[Szászsebes]] i [[Szerdahelyszé]]k, ([[Alsó-Fehér vármegye|Alsó-]] i [[Felső-Fehér vármegye|Felső-]]) [[Fehér vármegye]], na wschodzie [[Újegyházszék]], [[Felső-Fehér vármegye]] i [[Fogarasföld|Fogarasvidék]], na południu [[Déli-Kárpátok]] (''Karpaty Południowe'' (granica z [[Havasalföld]]), na zachodzie [[Szászváros]] i [[Szászsebesszék]].
−
 
 
−
Északon [[Szászsebes]] és [[Szerdahelyszék]], ([[Alsó-Fehér vármegye|Alsó-]] és [[Felső-Fehér vármegye|Felső-]]) [[Fehér vármegye]], keleten [[Újegyházszék]], [[Felső-Fehér vármegye]] és [[Fogarasföld|Fogarasvidék]], délen a [[Déli-Kárpátok]] ([[országhatár]] [[Havasalföld]] felé), nyugaton [[Szászváros]] és [[Szászsebesszék]] voltak határai.
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
Linia 31: Linia 27:
 
[[Plik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg|thumb|250px|Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről]]
 
[[Plik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg|thumb|250px|Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről]]
  
−
Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze II. Za panowania króla Gezy (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane saksofonami w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju.
+
Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze za panowania króla [[II. Géza|Gjezy II]] (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane [[Erdélyi szászok|szásznak]] w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju.
  
−
Szebenszék területének első telepesei még [[II. Géza magyar király|II. Géza]] király (1141-1162) idején a [[Rajna]] középső vidékéről költöztek Szeben környékére. Később a [[Erdélyi szászok|szásznak]] elnevezett telepeseknek a király előjogokat adományozott, cserébe a föld megműveléséért és az ország határainak védelméért.
+
Około 1190 [[III. Béla|Bela III]] (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina [[Nagyszebeni prépostság]], aby uregulować ich stosunki kościelne.
  
−
Około 1190 III. Król Bela (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina, aby uregulować ich stosunki kościelne.
+
Po 1210 roku przywilej króla [[Andrzej II|Andrzeja II]] po raz pierwszy wspomina o ''Iwachinusie Scibiniensim, synu Bechego'', któremu podarował majątek Solovna (Zala vármegye), który został wydzielony z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomógł bułgarskiemu carowi [[Boril bolgár cár|Borylowi]] na czele jego armii zwerbowanej z [[Sas]]ów, Rumunów, [[Sekler]]ów i [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37).
  
−
1190 táján [[III. Béla magyar király|III. Béla]] király (1172-1196) alapította meg itt a [[Nagyszebeni prépostság]]ot, hogy egyházi viszonyaikat rendezze.
+
W 1224 roku pismo króla Andrzeja II (1205-1235) o zwolnieniu z [[Andreanum]] ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od [[Szászváros]] po [[Barót]]. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego.
−
 
 
−
Po 1210 roku II. Przywilej króla Andrzeja po raz pierwszy wspomina o Ibachinusie Scibiniensim, synu Sibiu, synu Bechego, któremu podarował majątek Solovna (powiat Zala), który został zabrany z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomogła bułgarskiemu carowi Borylowi na czele jego armii zwerbowanej z Sasów, Rumunów, Szeklerów i Pieczyngów i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37).
 
−
 
 
−
1210 után [[II. András magyar király|II. András]] király oklevele említette először név szerint az idevaló '' Beche comes fia Iwachinus Scibiniensi'' szebeni ispánt, akinek a zalai várföldek közül kivett Szolovna (Zala vármegye) birtokot adományozta. Azért kapta adományba a fenti birtokot, mivel az az szászokból, románokból, székelyekből és besenyőkből toborzott serege élén megsegítette [[Boril bolgár cár]]t, és az Obozt folyónál legyőzött három kun vezér közül az életben maradt Karaz-t elfogta és Bodon várát visszafoglalta a cár számára, de közben maga is megsebesült, négy rokona és több más vitéze pedig elesett (Er I. 37).
 
−
 
 
−
== 1 ==
 
−
 
 
−
W 1224 roku II. Pismo króla Andrzeja (1205-1235) o zwolnieniu z Andreanum ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od Saksonii po Barot. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego.
 
−
 
 
−
1224-ben [[II. András]] király (1205-1235) szabadságlevele az [[Andreanum]] szabályozta újra jogaikat és politikailag egyesítette egyúttal az összes szász telepet is [[Szászváros]]tól [[Barót]]ig. A király nevezte ki az önkormányzatok vezetőjét, a királybírót is.
 
  
 
Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie.
 
Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie.
  
−
A telepesek - szabad tulajdonú földjeikért - évente adót fizettek a királynak és háborúk esetén katonáskodtak is.
+
W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz [[Vöröstoronyi-szoros|Vöröstorony]] i przebiegli przez lokację w Szeben. Ich administracja wywodzi się z ''[[ispán]]atu '''imperium Sibiu'''.
−
Belügyeikben saját önkormányzatuk volt, szabadon választották hivatalnokaikat és papjaikat is, akiknek tizedet fizettek.  
 
−
A falu és vidék saját joga szerint élt, a koronának voltak alárendelve.
 
  
−
W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz Vöröstoronyi i przebiegli przez krzesło w Sibiu. Ich administracja wywodzi się z hiszpańskiego imperium Sibiu.
+
W 1339 r. miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia [[Hétszék]] '''(''siódemki'')''' i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii.
  
−
1241-ben a [[tatárok]] betörve a [[Vöröstoronyi-szoros]]on át végigdúlták Szeben-széket is. Közigazgatásuk a szebeni ispánságból alakult ujjá.
+
XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król [[Ludwik I]] (1342-1382) zezwolił kupcom z [[Nagyszeben]] (''Sybina'') na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, a w 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. powstał pierwszy cech lokacji w Szebenszék, a miasto Nagyszeben otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady ([[Nagyszeben|Szeben]], [[Nagysink|Sink]], [[Újegyház]]) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni.
  
−
W 1339 r. Miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia siódemki i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii.
+
W 1438 roku Szebenszék również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król [[Maciej]] (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (''szebeni grófot''), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych '''mandatów''' w prowincji Sybin.
  
−
1339-ben [[Nagyszeben|Szeben]] városa lett a [[Hétszék]] gyűlésének rendezője, és egyúttal a szászság polgári központja is.
+
Pierwszy człowiek ''[[Universitas Saxonum]]'', założonego w 1484 r., wspierał [[Ferdynand I|Ferdynanda I]] (1526-1564) w bitwie z [[I. János magyar király|I. János]] (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całym Siedmiogrodzie. W Braszowie [[Honterus János|János Honterus]] głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, a w 1553 r. byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Ljubljany. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cała [[Erdélyi szász univerzitás|szász universitas]] [[Universitas Saxonum]]
  
−
== 2 ==
+
Około 1603 roku w wyniku [https://pl.wikipedia.org/wiki/III_wojna_austriacko-turecka wojny piętnastoletniej] (węg. ''tizenöt éves háború'') ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła.
  
−
XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król Ludwik I (1342-1382) zezwolił kupcom z Sybina na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, aw 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. Powstał pierwszy cech katedry w Sibiu, a miasto Sybin otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady (Sibiu, Sink, Újegyház) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni.
+
W 1658 r. wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża.
  
−
A [[14. század]] az ipar és kereskedelem megerősödését is hozta. 1351-ben [[I. Lajos magyar király|I. Lajos]] király (1342-1382) a szebeni kereskedőknek megengedte, hogy a szokásos vám megfizetése ellenében szabadon közlekedhessenek az ország egész területén, 1367-ben pedig Buda kereskedelmi jogát adományozta részükre, amit aztán 1370-ben kiterjesztett Dalmáciára is. 1376-ban Szeben-szék első céhe is megalakult és Nagyszeben városa árumegállító jogot is kapott. Az időközben elnéptelenedett szász falvakba már az 1200-as évek közepe körül megkezdődött az oláh pásztorok bevándorlása, újranépesedése. A legrégibb települések ([[Nagyszeben|Szeben]], [[Nagysink|Sink]], [[Újegyház]]) külön prépostságot alkottak, melynek eltörlése után, 1424 körül ezek a káptalanok közvetlenül az esztergomi érsekség alárendeltjei lettek. A többiek, [[Brassó]] kivételével, amely hasonlóan Esztergomnak volt alárendelve, az erdélyi prépostság alá tartoztak, de a hatalmat nagy részben maguk gyakorolták.
+
W 1703 r., po sukcesach [[Kuruc]]ów w [[Brád]], [[Szentbenedek]], a następnie [[Bonchida]], [[Jean Rabutin|Rabutin]] wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi.
  
−
W 1438 roku Sibiu również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król Maciej (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (hrabiego Sybina), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych mandatów w prowincji Sybin.
+
W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Siedmiogrodu [[II. Rákóczi Ferenc]], ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy.
  
−
1438-ban Szebent is megtámadták a [[Oszmán Birodalom|törökök]], a város 2 hónapig állta a török ostromot, amíg azok végül a környéket kirabolva távoztak. 1464-ben [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] (1458-1490) Szeben városának megengedte, hogy királybíróját (szebeni grófot) maguk közül választhassák meg, majd a király ezt a jogot 1469-ben kiterjesztette a szebeni tartomány 7 másik székére is.
+
W 1709 r. zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w za panowania Karola III (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga.
  
−
Pierwszy człowiek Uniwersytetu Saskiego (Universitas Saxonum), założonego w 1484 r., Wspierał Ferdynanda I w bitwie hrabiego Ferdynanda I (1526-1564) i Jana I (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całej Transylwanii. W Braszowie János Honterus głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, aw 1553 r. Byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Laibacha. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cały uniwersytet saski.
+
1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józefa II (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 komitatóœ. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność lokacji i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarscy stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad przłęcz [[Vöröstoronyi-szoros]] (''Czerwoną'') to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem carskiego generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie.
  
−
Az 1484-ben létrehozott szász egyetem ''(Universitas Saxonum)'' első embere a szebeni gróf [[I. Ferdinánd magyar király|I. Ferdinánd]] (1526-1564) és [[I. János magyar király|I. János]] (1526-1540) ellenkirályok harcában I. Ferdinándot támogatta. Szapolyai 1529-1536 évi ostromzára Nagyszebent megadásra bírta, a király ettől [[Királyföld]] és benne Szebenszék jogait is megerősítette. Az ebben az időben terjedt el Erdély szerte a [[reformáció]], az egyházi birtokok elfoglalása is. [[Brassó]]ban [[Honterus János]] hirdette az új tant, a szász falvak is áttértek a [[protestantizmus]]ra, 1553-ban az [[evangélikus]]ok első püspökükké Wiener Pál (†1554) volt [[Ljubljana|laibachi]] [[kanonok]]ot választották meg.
+
W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację cywilną i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie lokacje i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a lokacje podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano obcych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Szászföld” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu [[februári pátens]] (''patentu lutowego''0 przewodnictwo zostało przywrócone.
−
1586-ban csatlakozott aztán az egyházhoz a [[Erdélyi szász univerzitás|szász universitas]] egésze is.
 
  
−
== 3 ==
+
W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru [[Szebenszék]] o [[Szeben vármegye|Szeben vármegyévé]] (z siedzibą w Sybinie) (węg. ''Nagyszeben székhellyel'') został zlikwidowany.
  
−
Około 1603 roku w wyniku wojny piętnastoletniej ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła.
+
== Populacja ==
  
−
1603 táján a [[tizenöt éves háború]] következtében Szeben lakossága jóformán negyed részére ritkult, Szebenszék falvaiban még ennél is nagyobb volt a pusztulás, a hegyvidék oláhjainak is majd a fele kihalt.
+
W 1870 r. liczyła 86.917 mieszkańców, w tym:
  
−
W 1658 r. Wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża.
+
=== Skład narodowościowy ===
  
−
1658-ban a törökök hadjárataival újabb pusztítások kezdődtek. 1661-ben a törökök és császári hadak miatt Szebent 500000 tallér kár érte, polgárai az összes ezüst- és aranykészletüket és gabonatartalékukat kiadták.
+
* Rumuni − 63%,
 +
* Niemcy − 29% i
 +
* Węgrzy − 8%.
  
−
W 1703 r., Po sukcesach Kuruców w Bradzie, Szentbenedku, a następnie Bonchidzie, Rabutin wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi.
+
=== Wyznania ===
  
−
1703-ban a [[brád]]i, a [[szentbenedek]]i, majd a [[bonchida]]i [[kurucok|kuruc]] sikerek után [[Jean Rabutin|Rabutin]] 8-10000 fős hadseregével visszahúzódott Szebenbe.
+
* prawosławni − 45.109 (51,9%),
 +
* luteranie − 2.5126 (28,9%),
 +
* grekokatolicy − 9.678 (11,1%),
 +
* rzymscy katolicy − 5.928 (6,8%) i
 +
* inni (głównie reformowani) − 1.076.
  
−
W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Transylwanii II. Ferenca Rakoczego, ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy.
+
== Miejscowości ==
−
 
 
−
1704-ben [[Gyulafehérvár]]on erdélyi fejedelemmé választották [[II. Rákóczi Ferenc]]et, de Szeben városa továbbra is a császáriaké maradt.
 
−
 
 
−
== 4 ==
 
−
 
 
−
W 1709 r. Zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w III. Za panowania Karola (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga.
 
−
 
 
−
1709-ben Szebent is elérte a [[pestis]]járvány, mely főként a városok népét tizedelte meg, egész családok haltak ki; az elnéptelenedett falurészeket a járvány elmúltával főként oláhok kezdték benépesíteni, majd [[III. Károly magyar király|III. Károly]] (1711-1740) és [[Mária Terézia magyar királynő|Mária Terézia]] (1740-1780) uralkodása alatt [[Nagyszeben]] és [[Szászsebes]] környékét [[Felső-Ausztria|Felső-Ausztriából]], [[Karintia|Karintiából]], [[Krajna|Krajnából]] és [[Salzburg]]ból érkezett telepesekkel telepítették újra.
 
−
 
 
−
1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józsefa (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 hrabstw. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność krzeseł i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarze stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad Cieśniną Czerwoną to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem cara generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie.
 
−
 
 
−
1783, 1784-ben [[II. József magyar király|II. József]] (1780-1790) új közigazgatási területi rendezésekor Erdélyt  11 megyére osztották fel. II. József halála (1790) után a székek, vidékek önkormányzatát helyreállították, de a francia háborúk következtében I. Ferenc (1792-1835) önkénye a kormánytól való függőség biztosítására hivatalnok-uralmat teremtett.  Az [[1848–49-es forradalom és szabadságharc|1848/49-évi szabadságharc]] alatt a szászok, az oláhokkal együtt, hagyományosan a [[Habsburg-ház|Habsburgokat]] támogatták. 1849-ben [[Bem József]] (1794-1850) tábornok 6585 honvéddel és 30 ágyúval megpróbálkozott Szeben bevételével, sikertelenül (257 halott 5 ágyú volt a veszteségük; a császáriaké pedig 97 halott, 121 sebesült), majd a 2. szebeni csatában 4 szuronytámadás után a várost elfoglalta; 21 ágyút zsákmányolt, 514 foglyot kiszabadított. A visszavonuló oroszokat fedező császáriak vesztesége a [[Vöröstoronyi-szoros]]nál 94 halott volt. Szeben-székben kihirdették a rögtönítélő bíráskodást, de Bem kívánságára a fegyvert letevőkre nem alkalmazták. VII. 20-án [[Alekszandr Nyikolajevics Lüders|Lüders]] cári tábornagy talmácsi támadásával [[Havasalföld]]re űzte Ihász alezredes honvédeit (kb. 2000 fő 8 ágyúval), a 31 tiszt és 987 közlegény a törököknek adta át fegyvereit, majd VII. 21-én megszállta Nagyszebent, és a 4. szebeni ütközetben Bem visszavonulni kényszerült. Ez volt Szeben-székben a szabadságharc utolsó csatája.
 
−
 
 
−
W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację wojskową i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. Cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie katedry i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. Sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a krzesła podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano zagranicznych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Saksonia” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu patentu lutowego przewodnictwo zostało przywrócone.
 
−
 
 
−
1849-1861 között a császári önkényuralom alatt a székek önkormányzatát megszüntetve katonai közigazgatást vezettek be, melynek egyik központja Nagyszeben volt, Szebenszéket mint a szebeni kerület részét igazgatták. 1852-ig a polgári ügyek biztosa [[Franz Salmen]] szász gróf végezte az erdélyi főkormányszék addigi teendőit. Alkerületeket nem szerveztek, meghagyták a szász székeket és azok bíráskodási rendszerét is. Az 1852. évi császári rendelet szerint a szász magisztrátusokat és székhivatalokat állami hivatalokkal váltották föl, a székeket körzetekre és alkörzetekre osztották. Községi önigazgatásukat fölszámolták, idegen (osztrák, cseh) állami tisztviselőket neveztek ki, a szász különállást politikailag is megszüntették. A „Szászföld” elnevezést megtiltották, a sajtóban és a hivatalokban egyaránt csak székhelyükről volt szabad nevezni a kerületeket. A [[februári pátens]] után  újból visszaállították a székek önkormányzatát.
 
−
 
 
−
== 5 ==
 
−
 
 
−
W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru Sybina o okręg Sybin (z siedzibą w Sybinie), Sybin został zlikwidowany.
 
−
 
 
−
1867-ben a [[kiegyezés]] unió-törvénye fönntartotta a szászok földjének közigazgatási rendszerét a egészen a vármegyerendezésig. 1876-ban Szebenszék környékének [[Szeben vármegye|Szeben vármegyévé]] bővítésével (Nagyszeben székhellyel) Szebenszéket megszüntették.
 
−
 
 
−
W 1870 r. Liczyło 86917 mieszkańców, w tym 45109 (51,9%) prawosławnych, 25126 (28,9%) luteran, 9 678 (11,1%) grekokatolików, 5928 (6,8%) rzymskokatolików i 1076 innych (głównie Reformowany) był religią. 63% to Rumuni, 29% Niemcy i 8% Węgrzy.
 
−
 
 
−
1870-ben 86.917 lakosa volt, melyből 45.109 (51,9%) ortodox, 25.126 (28,9%) evangélikus, 9.678 (11,1%) görög katolikus, 5.928 (6,8%) római katolikus és 1.076 egyéb (főleg református) vallás volt. 63% román, 29% német és 8% magyar nemzetiségű.
 
−
 
 
−
== Települései 1870-ben ==
 
−
 
 
−
Siedziba Sybina miała w swojej administracji następujące miejscowości, zgrupowane w następujący sposób:
 
−
 
 
−
'''Główne miejscowości składowe, którymi były:'''
 
  
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
 +
|+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt''
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>niemiecka
 
! Nazwa<br>niemiecka
Linia 191: Linia 149:
 
|}
 
|}
  
−
Scaunul filial al Tălmaciului (în germană Filialstuhl Talmesch), care avea în componență următoarele localități:
 
−
 
−
=== '''Filialstuhl Talmesch (niem. Filialstuhl Talmesch), na które składały się następujące miejscowości:''' ===
 
  
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
 +
|+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt''<br><big>Lokacja filialna Talmesch</big><br>niem. ''Filialstuhl Talmesch''
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>niemiecka
 
! Nazwa<br>niemiecka
Linia 217: Linia 173:
 
|}
 
|}
  
−
== Scaunul filial al Săliștei (în germană Filialstuhl Selischte) care avea în următoarele localități:  ==
 
−
 
−
''Siedziba zależna Săliște (w języku niemieckim Filialstuhl Selischte), które znajdowało się w następujących miejscowościach:''
 
  
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
 +
|+ <big>Miejscowości ''Lokacji Hermannstadt''</big><br>niem. ''Stuhl Hermannstadt''<br><big>Lokacja filialna Selischte</big><br>niem. ''Filialstuhl Selischte''
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>rumuńska
 
! Nazwa<br>niemiecka
 
! Nazwa<br>niemiecka
Linia 242: Linia 196:
 
|}
 
|}
  
−
'''Inne domeny należące do:'''
+
== Pozostałe miejscowości ==
−
 
 
−
== Alte domenii aparținătoare: ==
 
  
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
Linia 257: Linia 209:
 
| ''[[Bălcaciu]]'' || ''[[Bulkesch]]<br>[[Bolkatsch]]<br>[[Bulgatsch]]<br>[[Bolgatsch]]<br>[[Bulgesch]]'' || ''[[Bűlkeš]]'' || ''[[Bolkács]]’’ ||
 
| ''[[Bălcaciu]]'' || ''[[Bulkesch]]<br>[[Bolkatsch]]<br>[[Bulgatsch]]<br>[[Bolgatsch]]<br>[[Bulgesch]]'' || ''[[Bűlkeš]]'' || ''[[Bolkács]]’’ ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Cârța]]'' || ''[[Kerz]]'' || ''[[Kerc]]'' ||
+
| ''[[Cârța]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cârța Săsească]]'' || ''[[Kerz]]''<br>tłum.<br>„''Świeczka''” || ''[[Kierz]]<br>[[Kierts]]'' || ''[[Kerc]]<br>[[Kercz]]''<ref>Augustin Bunea, ''Din Istoria Românilor. Episcopul Ioan Inocențiu Klein (1728-1751)'', s. 362.</ref> ||
−
 
 
−
 
 
−
 
 
 
|-
 
|-
−
| ''[[Cisnădioara]]'' || ''[[Michelsberg]]'' || ''[[Kisdisznod]]'' ||
+
| ''[[Cisnădioara]]'' || ''[[Michelsberg]]<br>[[Michaelsberg]]<br>[[Michelsdorf]]'' || ''[[Mächelsbärch]]'' || ''[[Kisdisznód]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Cloașterf]]'' || ''[[Klosdorf]]'' || ''[[Miklostelke]]'' ||
+
| ''[[Cloașterf]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cloaștărf]]<br>[[Cloasterz]]<br>[[Micloșa]]<br>[[Miclești]]'' || ''[[Klosdorf]]<br>[[Klossdorf]]<br>[[Nickelsdorf]]'' || ''[[Klosderf]]<br>[[Kluisderf]]<br>[[Klîsderf]]<br>[[Klîstref]]<br>[[Kliusderf]]'' || ''[[Miklóstelke]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Colun, Sibiu]]'' || ''[[Kellen]]<br>[[Köln]]'' || ''[[Kolun]]'' ||
+
| ''[[Colun, Sibiu]]'' || ''[[Kellen]]<br>[[Köln]]'' || ''[[Kellen]]'' || ''[[Kolun]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Cornățel]]'' || ''[[Härwesdorf]]<br>[[Harbachdorf]]'' || ''[[Hortobágyfalva]]'' ||
+
| ''[[Cornățel]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cornățăl]]<br>[[Hârtibaciu]]'' || ''[[Harbachsdorf]]<br>[[Härwesdorf]]<br>[[Harbach]]<br>[[Harendorf]]<br>[[Harrebach]]<br>[[Haresdorf]]'' || ''[[Harwesterf]]'' || ''[[Hortobágyfalva]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Criț]]'' || ''[[Deutsch-Kreuz]]'' || ''[[Szászkeresztúr]]'' ||
+
| ''[[Criț]]''<br>poprzednio:<br>''[[Cruce]]<br>[[Criș]]<br>[[Crișu]]'' || ''[[Deutsch-Kreuz]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/ortschaften/deutsch-kreuz/ Deutsch-Kreuz], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Kreuzdorf]]<br>[[Kreuz]]''<br>tłum.<br>„''Krzyż''” || ''[[Detschkrets]]<br>[[Krets]]'' || ''[[Szászkeresztúr]]''<br>tłum.<br>„''Saksoński Chrystus''” ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Feldioara]]'' || ''[[Földvar]]'' || ||
+
| ''[[Feldioara]]'' || || || ''[[Földvar]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Jidvei]]'' || ''[[Seiden]]'' || ''[[Zsidve]]'' ||
+
| ''[[Jidvei]]'' || ''[[Seiden]]<br>[[Sögden]]'' || ''[[Sejdn]]'' || ''[[Zsidve]]'' || ''[[Villa Meschonis]]''
 
|-
 
|-
−
| ''[[Meșendorf]]'' || ''[[Meschendorf]]'' || ''[[Mese]]'' ||
+
| ''[[Meșendorf]]'' || ''[[Meschendorf]]''<br>dawniej:<br>''[[Meschdorff]]<br>[[Mesche]]'' || ''[[Meschenderf]]<br>[[Mešndref]]'' || ''[[Mese]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Orlat]]'' || ''[[Orlat]]<br>[[Ortenbach]]<br>[[Winsberg]]'' || ''[[Orlát]]'' ||
+
| ''[[Orlat]]'' || ''[[Orlat]]<br>[[Ortenbach]]<br>[[Winsberg]]'' || ''[[Awersch-Bleschderf]]'' || ''[[Orlát]]<br>[[Váralja]]<br>[[Váraljafalu]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Rucăr]]'' || ''[[Ruckersdorf]]'' || ''[[Rukkor]]'' ||
+
| ''[[Rucăr]]'' || ''[[Ruckersdorf]]<br>[[Ruckendorf]]<br>[[Rukur]]'''' || ''[[Reckeschterf]]'' || ''[[Rukkor]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Ruși]]'' || ''[[Reußen]]'' || ''[[Rüsz]]'' ||
+
| ''[[Ruși]]'' || ''[[Reußen]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/ortschaften/reussen/ Reußen], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Reyssen]]'' || ''[[Reissen]]'' || ''[[Rüsz]]'' ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Săcel]]<br>[[Cernovoda]]'' || ''[[Schwarzwasser]]'' || ''[[Szecsel]]<br>[[Feketeviz]]'' ||
+
| ''[[Săcel]]<br>[[Cernovoda]]''<br>dawniej:<br>''[[Cernadia]]'' || ''[[Schwarzwasser]]'' || || ''[[Szecsel]]<br>[[Feketeviz]]''<br>tłum.<br>„''Czarna Woda''” ||
 
|-
 
|-
−
| ''[[Târnava]]<br>[[Proștea Mare]]'' || ''[[Großprobstdorf]]'' || ''[[Nagyekemező]]'' ||
+
| ''[[Târnava]]''<br>poprzednio:<br>''[[Proștea Mare]]'' || ''[[Großprobstdorf]]<br>[[Gross-Probstdorf]]<br>[[Groß-Probstdorf]]'' || ''[[Griuszpriustref]]'' || ''[[Nagyekemező]]<br>[[Ekemező]]<br>[[Prépostfalva)]]'' ||
 
|-
 
|-
 
| ''[[Târnăvioara]]<br>[[Proștea Mică]]'' || ''[[Kleinprobstdorf]]'' || ''[[Kisekemező]]'' ||
 
| ''[[Târnăvioara]]<br>[[Proștea Mică]]'' || ''[[Kleinprobstdorf]]'' || ''[[Kisekemező]]'' ||
 
|-
 
|-
 
|}
 
|}
 +
 +
== 1 ==
  
 
{|  
 
{|  
Linia 340: Linia 291:
 
* [[Vurpód]] avagy Hühalom ''(Burgberg)''
 
* [[Vurpód]] avagy Hühalom ''(Burgberg)''
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==

Aktualna wersja na dzień 11:30, 17 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Hauptstuhl Hermannstadt.svg
Szebenszék w XV wieku
Plik:Hermannstädter Stuhl - Josephinische Landesaufnahme, 1769-73.jpg
Mapa Szebenszék

Szebenszék lub Szeben-szék (pol. lokacja Hermannstadt, niem. Stuhl Hermannstadt, rum. Scaunul Sibiului) − specjalna jednostka administracyjna w Królestwie Węgier w Siedmiogrodzie: jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie , z siedzibą w Nagy-Szeben (rum. Sibiu). Jej powierzchnia wynosiła 2316 km², w 1870 r. liczyło 86 917 mieszkańców. Zgodnie z prawem XXXIII z 1876 r. włączono całą lokacje do nowo utworzonego okręgu Szeben vármegye.

Lokalizacja

Na północy były Szászsebes i Szerdahelyszék, (Alsó- i Felső-) Fehér vármegye, na wschodzie Újegyházszék, Felső-Fehér vármegye i Fogarasvidék, na południu Déli-Kárpátok (Karpaty Południowe (granica z Havasalföld), na zachodzie Szászváros i Szászsebesszék.

Historia

Plik:Viehbrandzeichen des Hermannstädter Stuhls, 1826.jpg
Erdélyi szarvasmarha billogok Szebenszékről

Pierwszymi osadnikami z okolic Sybina byli jeszcze za panowania króla Gjezy II (1141-1162) przenieśli się z centralnej części Renu w okolice Sybina. Później król nadał osadnikom przywileje zwane szásznak w zamian za uprawę ziemi i ochronę granic kraju.

Około 1190 Bela III (1172-1196) założył tu prezbiterium Sybina Nagyszebeni prépostság, aby uregulować ich stosunki kościelne.

Po 1210 roku przywilej króla Andrzeja II po raz pierwszy wspomina o Iwachinusie Scibiniensim, synu Bechego, któremu podarował majątek Solovna (Zala vármegye), który został wydzielony z ziem zamkowych Zala. Podarował powyższą posiadłość, ponieważ pomógł bułgarskiemu carowi Borylowi na czele jego armii zwerbowanej z Sasów, Rumunów, Seklerów i Pieczyngów i schwytała ocalałego Karazu trzech przywódców Kun pokonanych nad rzeką Oboz i odbił zamek Bodon dla cara , ale w międzyczasie on sam został ranny, a czterech krewnych i kilku innych bohaterów poległo (Er I. 37).

W 1224 roku pismo króla Andrzeja II (1205-1235) o zwolnieniu z Andreanum ponownie uregulowało ich prawa i zjednoczyło politycznie wszystkie osady saksońskie od Szászváros po Barót. Król mianował także wójta, sędziego królewskiego.

Osadnicy za swoje swobodnie posiadane ziemie płacili roczny podatek królowi, a także służyli jako żołnierze na wojnach. W sprawach wewnętrznych posiadali własny samorząd, mieli też swobodę wyboru urzędników i księży, którym płacili dziesięcinę. Wieś i wieś żyły na swoich prawach, podlegały koronie.

W 1241 roku Tatarzy przedarli się przez wąwóz Vöröstorony i przebiegli przez lokację w Szeben. Ich administracja wywodzi się z ispánatu imperium Sibiu.

W 1339 r. miasto Sybin stało się organizatorem zgromadzenia Hétszék (siódemki) i jednocześnie ośrodkiem obywatelskim Saksonii.

XIV wiek przyniósł także ożywienie przemysłu i handlu. W 1351 roku król Ludwik I (1342-1382) zezwolił kupcom z Nagyszeben (Sybina) na swobodne podróżowanie po całym kraju za opłatą zwyczajowych ceł, a w 1367 roku nadał im prawo handlowe do Budy, które następnie zostało rozszerzone na Dalmację w 1370 roku. W 1376 r. powstał pierwszy cech lokacji w Szebenszék, a miasto Nagyszeben otrzymało prawo do zatrzymywania towarów. Imigracja i ponowne zaludnienie pasterzy oláhskich rozpoczęła się w międzyczasie w wyludnionych wioskach saksońskich około połowy XIII wieku. Najstarsze osady (Szeben, Sink, Újegyház) tworzyły odrębny prepozyt, po którego zniesieniu około 1424 roku kapituły te stały się bezpośrednio podporządkowane archidiecezji ostrzyhomskiej. Pozostali, z wyjątkiem Braszowa, który podobnie podlegał Ostrzyhomowi, podlegali burmistrzowi Siedmiogrodu, ale władzę w dużej mierze sprawowali oni.

W 1438 roku Szebenszék również zostało zaatakowane przez Turków, miasto było przez 2 miesiące oblężone przez Turków, aż w końcu opuścili miasto, rabując okolicę. W 1464 roku król Maciej (1458-1490) zezwolił miastu Sibiu na wybranie spośród siebie swego królewskiego sędziego (szebeni grófot), a następnie w 1469 roku król rozszerzył to prawo na 7 innych mandatów w prowincji Sybin.

Pierwszy człowiek Universitas Saxonum, założonego w 1484 r., wspierał Ferdynanda I (1526-1564) w bitwie z I. János (1526-1540) pod Sybinem. Oblężenie Szapolyai w latach 1529-1536 pozwoliło na kapitulację Sybina, a król potwierdził w nim także prawa Królestwa i Sybina. W tym czasie reformacja i okupacja majątków kościelnych rozprzestrzeniły się również w całym Siedmiogrodzie. W Braszowie János Honterus głosił nową doktrynę, wioski saksońskie również przeszły na protestantyzm, a w 1553 r. byli biskupi luteranów wybrali Pála Wienera († 1554), byłego kanonika Ljubljany. W 1586 roku do kościoła przyłączył się także cała szász universitas Universitas Saxonum

Około 1603 roku w wyniku wojny piętnastoletniej (węg. tizenöt éves háború) ludność Sybina zmniejszyła się do prawie jednej czwartej, zniszczenia wiosek w Sibiu były jeszcze większe, a prawie połowa górskich gór Oláhów wyginęła.

W 1658 r. wraz z wyprawami Turków rozpoczęły się dalsze zniszczenia. W 1661 roku Sybin poniósł 500 000 talarów szkód z powodu Turków i wojsk cesarskich, a jego obywatele uwolnili wszystkie swoje zapasy srebra i złota oraz rezerwy zboża.

W 1703 r., po sukcesach Kuruców w Brád, Szentbenedek, a następnie Bonchida, Rabutin wycofał się do Sybina z armią liczącą 8-10 000 ludzi.

W 1704 roku w Gyulafehérvár został wybrany księciem Siedmiogrodu II. Rákóczi Ferenc, ale miasto Sibiu pozostało własnością cesarzy.

W 1709 r. zaraza dotknęła również Sybin, dziesiątkując głównie mieszkańców miast, a całe rodziny wymarły; wyludnione części wsi zaczęli zasiedlać głównie Oláhowie po epidemii, a następnie w za panowania Karola III (1711-1740) i Marii Teresy (1740-1780) obszar Sybina i Saksonii został zasiedlony osadnikami z Górnej Austrii, Karyntii, Krainy i Salzburga.

1783, w 1784 II. Podczas nowego podziału administracyjnego Józefa II (1780-1790) Siedmiogród został podzielony na 11 komitatóœ. II. Po śmierci Józefa (1790) przywrócono samorządność lokacji i wsi, ale w wyniku wojen francuskich arbitralność Franciszka I (1792-1835) stworzyła oficjalną regułę zapewniającą zależność od rządu. Podczas wojny o niepodległość w latach 1848/49 Sasi wraz z Oláhami tradycyjnie wspierali Habsburgów. W 1849 r. Generał József Bem (1794-1850) usiłował bezskutecznie zająć Sybin wraz z 6585 żołnierzami i 30 działami (257 zabitych z 5 armatami; cesarscy stracili 97 zabitych, 121 rannych), a następnie w 2 bitwie pod Sibiu zajęli Miasto; Złupił 21 armat i uwolnił 514 więźniów. Strata cesarzy osłaniających wycofujących się Rosjan nad przłęcz Vöröstoronyi-szoros (Czerwoną) to 94 zabitych. W Sibiu ogłoszono natychmiastowy wyrok, ale na prośbę Bema broń nie została wymierzona strzelcom. VII. 20-go atakiem carskiego generała Lüdersa w Talmács ppłk Ihász skierował swoje wojska do Havasalföld (ok. 2000 z 8 działami), 31 oficerów i 987 osób prywatnych przekazało broń Turkom, a następnie VII. 21 stycznia zajął Sibiu iw 4. bitwie pod Sibiu Bem został zmuszony do odwrotu. To była ostatnia bitwa wojny o niepodległość w Sybinie.

W latach 1849–1861, w okresie panowania cesarskiej dyktatury, zniesiono administrację cywilną i utworzono administrację wojskową, której jednym z ośrodków był Sybin, a Sybin był częścią dystryktu Sybin. Do 1852 r. Saksoński hrabia Franz Salmen, komisarz ds. cywilnych, pełnił obowiązki w Generalnym Gubernatorstwie Siedmiogrodu. Podokręgi nie zostały zorganizowane, pozostawiając saskie lokacje i ich sądownictwo. Zgodnie z dekretem cesarskim z 1852 r. sascy sędziowie i główne biura zostały zastąpione urzędami państwowymi, a lokacje podzielono na okręgi i pododdziały. Zlikwidowano samorząd miejski, powołano obcych (austriackich, czeskich) urzędników państwowych i politycznie zniesiono saksońską secesję. Nazwa „Szászföld” została zakazana, a nazwy powiatów mogły być wymieniane tylko w prasie i urzędach, zarówno z ich siedzib. Po uzyskaniu februári pátens (patentu lutowego0 przewodnictwo zostało przywrócone.

W 1867 r. Unijne prawo kompromisowe utrzymywało system administracyjny kraju Sasów do czasu zasiedlenia zamku. W 1876 roku, wraz z rozszerzeniem obszaru Szebenszék o Szeben vármegyévé (z siedzibą w Sybinie) (węg. Nagyszeben székhellyel) został zlikwidowany.

Populacja

W 1870 r. liczyła 86.917 mieszkańców, w tym:

Skład narodowościowy

  • Rumuni − 63%,
  • Niemcy − 29% i
  • Węgrzy − 8%.

Wyznania

  • prawosławni − 45.109 (51,9%),
  • luteranie − 2.5126 (28,9%),
  • grekokatolicy − 9.678 (11,1%),
  • rzymscy katolicy − 5.928 (6,8%) i
  • inni (głównie reformowani) − 1.076.

Miejscowości

Miejscowości Lokacji Hermannstadt
niem. Stuhl Hermannstadt
Nazwa
rumuńska 		Nazwa
niemiecka 		Nazwa
lokalna 		Nazwa
węgierska 		Nazwa
łacińska
Amnaș
poprzednio:
Amlaș		 Hamlesch
Omlesch		 Hamlesch
Hamleš		 Omlás
Avrig Freck
Fryk		 Frek
Fraek		 Felek
Bradu Gierelsau
Gieresau
Gerardsau
Gereldsau		 Giresa
Girezâ
Gereza
Girelsâ		 Fenyőfalva
Bungard Baumgarten
tłum.
„Ogród z drzewami”		 Bangert
Bengert		 Bongárd
Bonyárd
Cașolț Kastenholz Kastnhűlts Hermány
Cisnădie
stara nazwa
Cisnădia Mare		 Heltau
Helten		 Hielt
Hilt
Helt		 Nagydisznód
Disznód
Cristian, Sibiu Großau Kerészténysziget Insula Cristiani
Daia, Sibiu
poprzednio:
Daia Săsească		 Thalheim
Dalmen
Dollman
tłum.
„Wioska w dolinie”		 Duelmen
Dôlmen		 Dolmány
Gura Râului Auendorf
Gurarou
Gurareu		 Guraró
Gușterița Hammersdorf
tłum.
„Satul ciocanului”		 Hameršterf Szenterzsébet
tłum.
„Święta Elzbieta”
Hamba Hahnbach[1]
Hannebach
tłum.
„Strumyk koguta”		 Hunebich
Hunebiχ		 Kakasfalva
tłum.
„Wieś koguta”
Mohu Moichen
Maichen		 Moichen
Moiχen		 Móh
Moha
Nou
poprzednio:
Noul Săsesc		 Neudorf Noenderf Szászujfalu
Újfalu
Poplaca Gunzendorf Popláka
Paplaka
Rășinari
alterntywnie
Rășinar		 Reschinar
Städtedorf
Städterdorf		 Resinár latină Ressinarium
Râu Sadului Kalibaschen Riuszád
Roșia
poprzednio:
Roșia Săsească		 Rothberg Ritbärch
Rîtberχ
Ridebarχ		 Veresmart
Rusciori
alterntywnie
Rușcior		 Reussdörfchen
Reussdörfchel
Reisdorf
Reußdörflein		 Reissdirfchen
Reisdierfkn
Reesdirfkn		 Oraszesűr
Roszesűr
Săcădate, Sibiu Sakadat
Sakadaten
Sekedaten		 Zakedot Oltszakadát
alterntywnie
Szakadát
Sadu
poprzednio:
Sad		 Zood
Sodenbach		 Tsôt Cód
Sibiu Hermannstadt Nagyszeben latină Cibinium
Slimnic Stolzenburg Szelindek
Șelimbăr Schellenberg Sellenberk
Șura Mare Großscheuern Griußscheiern Nagycsűr
Șura Mică Kleinscheuern Klišeirn
Klišeern		 Kiscsűr Parvum Horeum
Turnișor Neppendorf
Steppendorf
Nebendorf		 Neppenderf
Nâpndref
Naepmdref		 Kistorony
Veștem Westen
alterntywnie
Westendorf
tłum.
„Zachodnia Wieś”		 Vestn Vesztény
Vejtény
Vurpăr Burgberg
tłum.
„Wzgórze Cytadeli”		 Burprich
Burpriχ		 Vurpód
Hühalom


Miejscowości Lokacji Hermannstadt
niem. Stuhl Hermannstadt
Lokacja filialna Talmesch
niem. Filialstuhl Talmesch
Nazwa
rumuńska 		Nazwa
niemiecka 		Nazwa
lokalna 		Nazwa
węgierska 		Nazwa
łacińska
Boița Ochsendorf
tłum.
„Wieś Boilor”		 Issenderf Bojca
Racovița Rakowitz Rakevets Oltrakovica
alterntywnie
Rákovica		 pol. Rakowice
Sebeșu de Jos Unterschebesch
Unterschewisch
Unter-Schewesch
Unter-Schewisch		 Schäis Oltalsósebes
Alsósebes
Sebeșu de Sus Oberschebesch
Oberschewisch
Ober-Schewesch
Ober-Schewisch		 Schäis Oltfelsősebes
Felsősebes
Tălmaciu Talmesch
Tolmisch
Gross Talmatsch		 Talmesch Nagytalmács
Nagy-Talmács
Talmács
Tălmăcel Kleintalmesch
Klein-Talmesch		 Kli-Talmesch Kistalmács
Turnu Roșu
do 1964 roku
Porcești		 Portschescht lub Schweinsdorf
Rothenturm		 Ridenturm Vöröstorony
Verestorony
Porcsesd		 Rubra Turris


Miejscowości Lokacji Hermannstadt
niem. Stuhl Hermannstadt
Lokacja filialna Selischte
niem. Filialstuhl Selischte
Nazwa
rumuńska 		Nazwa
niemiecka 		Nazwa
lokalna 		Nazwa
węgierska 		Nazwa
łacińska
Fântânele
wcześniej[[potrzebne źródło]
Cacova lub Cacova Sibiului		 Krebsbach Krippesseifn Szebenkákova
Galeș
poprzednio:
Galiș		 Galusdorf
Galisch
Grossdorf
Krebsdorf		 Szebengálos
Gálos
Galis
Săliște Selischte
Großdrof
Grossdorf
Langendorf
Langesdorf		 Selischte Szelistye Magna Villa Valachicalis
Sibiel Budenbach
Biddenbach		 Szibiel
Tilișca Tilischen
Telischen
Tilischka
Telischka		 Teliska Tilicske
Tiliske
Tiliska
Vale
poprzednio:
Valea		 Grabendorf
Garuendorf		 Vále
Válya

Pozostałe miejscowości

Nazwa
rumuńska 		Nazwa
niemiecka 		Nazwa
lokalna 		Nazwa
węgierska 		Nazwa
łacińska
Apoș
dawniej:
Aposdorf		 Abtsdorf
Apesdorf
tłum.
„Wioska Opata”		 Appesterf
Apestref		 Szászapátfalva
Szászapá Apátfalva		 Villa Abbatis
Bălcaciu Bulkesch
Bolkatsch
Bulgatsch
Bolgatsch
Bulgesch		 Bűlkeš Bolkács’’
Cârța
poprzednio:
Cârța Săsească		 Kerz
tłum.
„Świeczka”		 Kierz
Kierts		 Kerc
Kercz[2]
Cisnădioara Michelsberg
Michaelsberg
Michelsdorf		 Mächelsbärch Kisdisznód
Cloașterf
poprzednio:
Cloaștărf
Cloasterz
Micloșa
Miclești		 Klosdorf
Klossdorf
Nickelsdorf		 Klosderf
Kluisderf
Klîsderf
Klîstref
Kliusderf		 Miklóstelke
Colun, Sibiu Kellen
Köln		 Kellen Kolun
Cornățel
poprzednio:
Cornățăl
Hârtibaciu		 Harbachsdorf
Härwesdorf
Harbach
Harendorf
Harrebach
Haresdorf		 Harwesterf Hortobágyfalva
Criț
poprzednio:
Cruce
Criș
Crișu		 Deutsch-Kreuz[3]
Kreuzdorf
Kreuz
tłum.
„Krzyż”		 Detschkrets
Krets		 Szászkeresztúr
tłum.
„Saksoński Chrystus”
Feldioara Földvar
Jidvei Seiden
Sögden		 Sejdn Zsidve Villa Meschonis
Meșendorf Meschendorf
dawniej:
Meschdorff
Mesche		 Meschenderf
Mešndref		 Mese
Orlat Orlat
Ortenbach
Winsberg		 Awersch-Bleschderf Orlát
Váralja
Váraljafalu
Rucăr Ruckersdorf
Ruckendorf
Rukur''		 Reckeschterf Rukkor
Ruși Reußen[4]
Reyssen		 Reissen Rüsz
Săcel
Cernovoda
dawniej:
Cernadia		 Schwarzwasser Szecsel
Feketeviz
tłum.
„Czarna Woda”
Târnava
poprzednio:
Proștea Mare		 Großprobstdorf
Gross-Probstdorf
Groß-Probstdorf		 Griuszpriustref Nagyekemező
Ekemező
Prépostfalva)
Târnăvioara
Proștea Mică		 Kleinprobstdorf Kisekemező

1

Przypisy

  1. ↑ Hahnbach, siebenbuerger.de
  2. ↑ Augustin Bunea, Din Istoria Românilor. Episcopul Ioan Inocențiu Klein (1728-1751), s. 362.
  3. ↑ Deutsch-Kreuz, siebenbuerger.de
  4. ↑ Reußen, siebenbuerger.de

Źródła
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Szebenszék&oldid=52760”