Szerdahelyszék: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
(→Źróda) |
|||
| (Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1s]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 14: | Linia 14: | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| | | | ||
| − | [[Plik:Stuhl Reußmarkt.svg|Scaunul Miercurea | + | [[Plik:Stuhl Reußmarkt.svg|right|thumb|500px|Szerdahelyszék w XV wieku]] |
| + | [[Plik:Scaunul Miercurea CoA.png|thumb|left|120px|Herb Szerdahelyszék]] | ||
| − | '''Szerdahelyszék''' | + | '''Szerdahelyszék''' lub '''''Szeredahelyszék''''' (pol. ''lokacja Reussmark'', niem. ''Reussmarkter Stuhl'' rum. ''Scaunul Miercurea'') − specjalna jednostka administracyjna [[Królestwo|Królestwa Węgier] w [[Siedmiogrod]]zie: jedna z [[sas]]kich lokacji w Siedmiogrodzie, która istniała od 1339 do 19 czerwca 1876. miała powierzchnię 217,4 km². |
| − | == | + | == Pochodzenie nazwy == |
| − | |||
| − | |||
| − | + | Nazwa środowego miejsca nawiązuje do dnia targowego. | |
| − | |||
| − | == | + | == Lokalizacja == |
| − | |||
| − | + | Leżało na północny zachód od [[Nagyszeben]] (''Sybina''), w węższym rejonie [[Szerdahely]]. Jej sąsiadami były: okręg [[Fehér vármegye|Fehér]]/[[Alsó-Fehér vármegye]] na wschodzie i północy, [[Szászsebesszék]] na zachodzie, [[Szebenszék]] i jedna z enklaw w komitacie Fehér/[[Felső-Fehér vármegye] na południu. | |
| − | + | == Historia == | |
| − | + | Szerdahelyszék II. Król Geza (1141-62) pochodził z osady saskiej wokół Sybina. W 1224 roku po przywileju [[II. András|Andrzeja II]] dla [[Sas]]ów ([[Andreanum]]) ludność [[Sekler]]ów z regionu [[Orbó vidék]] wyjechała, a później zasiedliła ''[[lokac]]je'': [[Orbaiszék|Orbai-]], [[Sepsiszék|Sepsi-]] i [[Kézdiszék|Kézdi-székeket]] | |
| − | + | Szerdahelyszéket [[II. Géza magyar király|II. Géza]] király (1141-62)[[Nagyszeben|Szeben]] környéki szász telepítéséből eredeztetik. | |
| − | + | Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona 14 lipca 1339 r., gdy jej wysłannik uczestniczył w zebraniu siedmiu saskich lokacji. | |
| − | + | W 1486 roku król [[Maciej]] rozszerzył przywileje [[Andreanum]] na wszystkich [[Sas]]ów. Tak utworzony ''[[Universitas Saxonum]]'' stał sięjednostką publiczno-polityczną [[Sas]]ów w [[Siedmiogrod]]zie, której członkiem był Szerdahelyszék. Około 1530 r. lokacja została przeniesiona do luterańskiej gałęzi religii protestanckiej, po której do 1586 r. przeniosły się wszystkie osady saskie w Siedmiogrodzie. | |
| − | |||
| − | |||
| − | + | Jesienią 1705 r. przedmieście Szerdahelyszék zostało spustoszone przez [[Pekri Lőrinc|Lőrinca Pekriego]], ponieważ przewodniczący odmówił przyłączenia się do konfederacji kuruckiej. Józef II wraz ze swoimi przywilejami zniósł gminę Szerdahelyszék i przyłączył ją do ''powiatu'' [[Szeben megye|Szeben megyébe]]. Jednak po 1790 r. odłączył się. | |
| − | == | + | 1705 őszén Szerdahelyszék külvárosát feldúlta [[Pekri Lőrinc]], mivel a szék megtagadta a [[kurucok|kuruc]] konföderációhoz való csatlakozást. [[II. József magyar király|II. József]] (1780-1790) kiváltságaival együtt eltörölte Szerdahelyszék önkormányzatát és [[Szeben megye|Szeben megyébe]] kebelezte be. 1790 után azonban visszakapta. |
| − | ( | + | |
| + | == 1 == | ||
| + | |||
| + | 4 lutego 1849 r., po przegranej bitwie pod [[Vízaknai ütközet|vízaknai csata]], generał Bem wysłał rannych i chorych do Szászsebes, gdyż w Szerdahely nie otrzymywali oni za pieniądze żywności od [[Sas]]ów. 5 lutego miasto było okupowane przez wojsko i zostało zniszczone przez generała Puchnera. Po bitwie (1 sierpnia) [[szerdahelyi csata|szerdahelyi ütközet]] armia pułkownika Steina wycofała się tracąc: 200 zabitych, 1185 więźniów i 2 działa, co oznaczało koniec oblężenia Gyulafehérvár. | ||
| + | |||
| + | W latach 1849-1860 należała do okręgu wojskowego Gyulafehérvár. 22 sierpnia 1850 roku fundacja ''[[Universitatis Saxsonum]]'' ustanowiła stypendium szkolne, z którego 1–1 '''melyből 1-1 ifjú kapott''' młodych ludzi otrzymało stypendium w wysokości 150 HUF, fundusz Szerdahelyszék otrzymał 600 HUF, a szkoły ludowe 750 HUF. | ||
| + | |||
| + | 7-8 marca 1869 r. siedmiogrodzcy Oláhowie (Rumuni) utworzyli w Szerdahely, sprzeciwiającą się zjednoczeniu, transylwańską Rumuńską Partię Narodową, która zdecydowała o bezczynności politycznej. | ||
| + | |||
| + | Art. 33 ustawy z 1876 r. przyłączył lokację do komtatu [[Szeben vármegye|Szeben vármegyébe]] (''Sybin'') z siedzibą w [[Szerdahely]]. | ||
| + | |||
| + | == Populacja == | ||
| + | |||
| + | W 1870 r. liczyła 19.345 mieszkańców, w tym: | ||
| + | |||
| + | === Skład narodowościowy === | ||
| + | |||
| + | * Rumuni − 80%, | ||
| + | * Niemcy − 19% i | ||
| + | * Węgrzy − 1%. | ||
| + | |||
| + | === Wyznania === | ||
| + | |||
| + | * prawosławni − 14.982 (77,4%), | ||
| + | * luteranie − 3.674 (19%), | ||
| + | * grekokatolików 473 (2,4%), | ||
| + | * rzymscy katolicy − 193 (1%) i | ||
| + | * reformowani − 23. | ||
| + | |||
| + | == Miejscowości lokacji == | ||
{| {{széptáblázat}} | {| {{széptáblázat}} | ||
| − | ! Nazwa rumuńska | + | ! Nazwa<br>rumuńska |
| − | ! Nazwa niemiecka | + | ! Nazwa<br>niemiecka |
| − | ! Nazwa węgierska | + | ! Nazwa<br>lokalna |
| + | ! Nazwa<br>węgierska | ||
|- | |- | ||
| − | | ''[[Apoldu de Jos]]<br>[[ | + | | ''[[Apoldu de Jos]]''<br>poprzednio:<br>''[[Apoldul Mic]]<br>[[Apoldul din Jos]]<br>[[Polda Mică]]'' || ''[[Kleinpold]]<br>[[Klein-Pold]]<br>[[Klein-Apolden]]'' || ''[[Klipult]]<br>[[Niederspold]]'' || ''[[Kisspold]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Apoldu de Sus]]<br>[[Apoldu Mare]]'' || ''[[Großpold]]'' || ''[[Nagyapold]]'' | + | | ''[[Apoldu de Sus]]''<br>poprzednio:<br>''[[Apoldul de Sus]]<br>[[Apoldu Mare]]<br>[[Polda Mare]]'' || ''[[Großpold]]''<ref>[https://www.siebenbuerger.de/landler/ortschaften/grosspold/ Großpold], siebenbuerger.de</ref><br>''[[Gross-Pold]]<br>[[Grosspolden]]<br>[[Gross-Apolden]]<br>[[Oberpold]]'' || ''[[Griszpult]]<br>[[Pult]]<br>[[Everstpold]]'' || ''[[Nagyapold]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Cărpiniș]]'' || ''[[Keppelsbach]]<br>[[Kerpenisch]]'' || ''[[Kerpenyes]]'' | + | | ''[[Cărpiniș]]'' || ''[[Keppelsbach]]<br>[[Kerpenisch]]'' || || ''[[Kerpenyes]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Dobârca]]'' || ''[[ | + | | ''[[Dobârca]]''<br>poprzednio:<br>''[[Dobărca]]'' || ''[[Dobreng]]<br>[[Doborka]]<br>[[Doberg]]'' || ''[[Dobrenk]]'' || ''[[Doborka]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Gârbova]]'' || ''[[Urwegen]]'' || ''[[ | + | | ''[[Gârbova]]'' || ''[[Urwegen]]<br>[[Urbegen]]<br>[[Urbigen]]'' || ''[[Urbijen äm Angderwald]]<br>[[Urbijen]]<br>[[Urbijn]]'' || ''[[Szászorbó]]<br>[[Orbó]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Ludoș]]'' || ''[[Großlogdes]]<br>[[Ludesch]]'' || ''[[Nagyludas]]'' | + | | ''[[Ludoș]]''<br>poprzednio:<br>''[[Ludoșul mare]]<br>[[Luduș || ''[[Großlogdes]]<br>[[Gross-Logdes]]<br>[[Ludesch]]'' || ''[[Logdes]]'' || ''[[Nagyludas]]<br>[[Ludas]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Miercurea Sibiului]]'' || ''[[Reußmarkt]]'' || ''[[Szerdahely]]'' | + | | ''[[Miercurea Sibiului]]''<br>poprzednio:<br>''[[Mercurea]]<br>[[Mercurea Sibiului]]'' || ''[[Reussmarkt]]<br>[[Reußmarkt]]<br>[[Reissmarkt]]'' || ''[[Reismuert]]'' || ''[[Szerdahely]]<br>[[Szászszerdahel]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Poiana Sibiului]]'' || ''[[Flußau]]'' || ''[[Polyún]]<br>[[Pojúna]]'' | + | | ''[[Poiana Sibiului]]'' || ''[[Pojana]]<br>[[Pojan]]<br>[[Flußau]]<br>[[Flussau]]'' || || ''[[Polyún]]<br>[[Pojúna]]<br>[[Polyán]]<br>[[Pojána]]'' |
|- | |- | ||
| − | | ''[[Reciu]]'' || ''[[Rätsch]]'' || ''[[Szebenrécse]]'' | + | | ''[[Reciu]]'' || ''[[Rätsch]]<br>[[Retsch]]'' || ''[[Rätsch]]'' || ''[[Szebenrécse]]<br>[[Récse]]'' |
|- | |- | ||
| ''[[Rod]]'' || ''[[Rod]]<br>[[Ruiden]]'' || ''[[Ród]]'' | | ''[[Rod]]'' || ''[[Rod]]<br>[[Ruiden]]'' || ''[[Ród]]'' | ||
|- | |- | ||
| − | | ''[[Topârcea]]'' || ''[[Tschapertsch]]'' || ''[[Toporcsa]]'' | + | | ''[[Topârcea]]'' || ''[[Tschapertsch]]<br>[[Topertsch]]<br>[[Schappisdorf]]'' || ''[[Tšapertš]]'' || ''[[Toporcsa]]'' |
|- | |- | ||
|} | |} | ||
| Linia 116: | Linia 141: | ||
* 1569: fazekas | * 1569: fazekas | ||
| − | == | + | == Gildia == |
| − | * {{ | + | Gildie środowego miejsca powstały wraz z saksońskimi miastami i katedrami: |
| + | * 1493 (kolejne 1528, 1540, 1638, 1698): kowal | ||
| + | * 1535 (kolejne 1556, 1563, 1585, 1615): tkacz | ||
| + | * 1536: tokarka | ||
| + | * 1569: garncarz | ||
| + | * 1539: krawiec | ||
| + | * 1540: producent rękawic | ||
| + | * 1541: kuśnierz (popularne miasta saksońskie) | ||
| + | * 1540: ślusarz | ||
| + | * 1561: złotnik | ||
| + | * 1562: Sebor | ||
| + | * 1568: Kradzież | ||
| + | * 1568: producent puszek | ||
| + | * 1569 (kolejny 1676): Bognar | ||
| + | * 1570: rzeźnik | ||
| + | * 1588: Cooper | ||
| + | * 1588: kocioł | ||
| + | * 1589: garbarz | ||
| + | * 1595: młynarz | ||
| + | * 1618: segregator guzikowy | ||
| + | * 1747: producent noży | ||
| + | Wraz z miastami saksońskimi: | ||
| + | * 1541: kuśnierz | ||
| + | * 1569: garncarz | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | == Źróda == | ||
| + | * Tekintő. ''[https://web.archive.org/web/20110710231100/http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html Erdélyi helynévkönyv]''. Opracowanie: Vistai András János. [Bez miejsca i roku, publikowane tylko w sieci WWW.] 1–3. kötet. | ||
* Magyar katolikus lexikon | * Magyar katolikus lexikon | ||
| − | [[ | + | [[Kategoria:Geografia]] |
| + | [[Kategoria:Siedmiogród]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]] | ||
| + | [[Kategoria:Niemcy w Królestwie Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Niemcy w Rumunii]] | ||
| + | [[Kategoria:Királyföld]] | ||
Aktualna wersja na dzień 11:32, 17 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Stuhl Reußmarkt.svg Szerdahelyszék w XV wieku Plik:Scaunul Miercurea CoA.png Herb Szerdahelyszék Szerdahelyszék lub Szeredahelyszék (pol. lokacja Reussmark, niem. Reussmarkter Stuhl rum. Scaunul Miercurea) − specjalna jednostka administracyjna [[Królestwo|Królestwa Węgier] w Siedmiogrodzie: jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie, która istniała od 1339 do 19 czerwca 1876. miała powierzchnię 217,4 km². Spis treściPochodzenie nazwyNazwa środowego miejsca nawiązuje do dnia targowego. LokalizacjaLeżało na północny zachód od Nagyszeben (Sybina), w węższym rejonie Szerdahely. Jej sąsiadami były: okręg Fehér/Alsó-Fehér vármegye na wschodzie i północy, Szászsebesszék na zachodzie, Szebenszék i jedna z enklaw w komitacie Fehér/[[Felső-Fehér vármegye] na południu. HistoriaSzerdahelyszék II. Król Geza (1141-62) pochodził z osady saskiej wokół Sybina. W 1224 roku po przywileju Andrzeja II dla Sasów (Andreanum) ludność Seklerów z regionu Orbó vidék wyjechała, a później zasiedliła lokacje: Orbai-, Sepsi- i Kézdi-székeket Szerdahelyszéket II. Géza király (1141-62)Szeben környéki szász telepítéséből eredeztetik. Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona 14 lipca 1339 r., gdy jej wysłannik uczestniczył w zebraniu siedmiu saskich lokacji. W 1486 roku król Maciej rozszerzył przywileje Andreanum na wszystkich Sasów. Tak utworzony Universitas Saxonum stał sięjednostką publiczno-polityczną Sasów w Siedmiogrodzie, której członkiem był Szerdahelyszék. Około 1530 r. lokacja została przeniesiona do luterańskiej gałęzi religii protestanckiej, po której do 1586 r. przeniosły się wszystkie osady saskie w Siedmiogrodzie. Jesienią 1705 r. przedmieście Szerdahelyszék zostało spustoszone przez Lőrinca Pekriego, ponieważ przewodniczący odmówił przyłączenia się do konfederacji kuruckiej. Józef II wraz ze swoimi przywilejami zniósł gminę Szerdahelyszék i przyłączył ją do powiatu Szeben megyébe. Jednak po 1790 r. odłączył się. 1705 őszén Szerdahelyszék külvárosát feldúlta Pekri Lőrinc, mivel a szék megtagadta a kuruc konföderációhoz való csatlakozást. II. József (1780-1790) kiváltságaival együtt eltörölte Szerdahelyszék önkormányzatát és Szeben megyébe kebelezte be. 1790 után azonban visszakapta. 14 lutego 1849 r., po przegranej bitwie pod vízaknai csata, generał Bem wysłał rannych i chorych do Szászsebes, gdyż w Szerdahely nie otrzymywali oni za pieniądze żywności od Sasów. 5 lutego miasto było okupowane przez wojsko i zostało zniszczone przez generała Puchnera. Po bitwie (1 sierpnia) szerdahelyi ütközet armia pułkownika Steina wycofała się tracąc: 200 zabitych, 1185 więźniów i 2 działa, co oznaczało koniec oblężenia Gyulafehérvár. W latach 1849-1860 należała do okręgu wojskowego Gyulafehérvár. 22 sierpnia 1850 roku fundacja Universitatis Saxsonum ustanowiła stypendium szkolne, z którego 1–1 melyből 1-1 ifjú kapott młodych ludzi otrzymało stypendium w wysokości 150 HUF, fundusz Szerdahelyszék otrzymał 600 HUF, a szkoły ludowe 750 HUF. 7-8 marca 1869 r. siedmiogrodzcy Oláhowie (Rumuni) utworzyli w Szerdahely, sprzeciwiającą się zjednoczeniu, transylwańską Rumuńską Partię Narodową, która zdecydowała o bezczynności politycznej. Art. 33 ustawy z 1876 r. przyłączył lokację do komtatu Szeben vármegyébe (Sybin) z siedzibą w Szerdahely. PopulacjaW 1870 r. liczyła 19.345 mieszkańców, w tym: Skład narodowościowy
Wyznania
Miejscowości lokacji
CéheiSzerdahelyszék céhei a szász városokkal és székekkel közösen alakultak meg:
A szász városokkal közösen:
GildiaGildie środowego miejsca powstały wraz z saksońskimi miastami i katedrami:
Wraz z miastami saksońskimi:
PrzypisyŹróda
|
