Dolná Lehota (okres Brezno): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 29: Linia 29:
  
 
'''Dolná Lehota''' (węg. ''Alsószabadi'') – wieś ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>.
 
'''Dolná Lehota''' (węg. ''Alsószabadi'') – wieś ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>.
 +
 +
== Populacja ==
  
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
Linia 37: Linia 39:
 
* [[Romowie]] – 0,41%
 
* [[Romowie]] – 0,41%
 
* [[Rusini]] – 0,14%
 
* [[Rusini]] – 0,14%
 +
 +
=== Wyznania ===
  
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
Linia 45: Linia 49:
 
* Nie podano – 1,08%
 
* Nie podano – 1,08%
  
== Dejiny ==
+
== Historia ==
Osadu založil v roku [[1358]] na území Ľupčianskeho panstva dedičný richtár Petrík z Predajnej a viac ako sto rokov niesla v názve jeho meno. Obyvateľstvo sa tak ako v okolitých obciach zaoberalo [[poľnohospodárstvo]]m, chovom dobytka, furmančením pre erárne železohutnícke podniky.
+
 
 +
Osada została założona w 1358 roku na terenie dóbr Ľupčianske przez dziedzicznego burmistrza Petrika z Predajnej i przez ponad sto lat nosiła swoją nazwę. Podobnie jak w okolicznych wioskach ludność zajmowała się rolnictwem, hodowlą bydła i hodowlą żelaza.
 +
 
 +
Osadu založil v roku [[1358]] na území Ľupčianskeho panstva dedičný richtár Petrík z Predajnej a viac ako sto rokov niesla v názve jeho meno. Obyvateľstvo sa tak ako v okolitých obciach zaoberalo [[poľnohospodárstvo]]m, chovom dobytka, furmančením pre erárne železohutnícke podniky.
 +
 
 +
W XVIII - XX wieku Dolná Lehota należała do tzw wioska koronkowa. Domowi handlarze koronkami, ceramiką, wyrobami grzebieniowymi, planami i nożami znani byli nie tylko na Węgrzech, ale także na Bałkanach. Mieszkańcy powrócili do górnictwa w XIX wieku, ale złoto i srebro zostały zastąpione rudą antymonu przetwarzaną w Vajskovej.
 +
 
 +
V 18. - 20. storočí patrila Dolná Lehota medzi tzv. čipkárske obce. Podomoví obchodníci s [[čipka]]mi, hrnčiarskym, hrebeniarskym tovarom, modrotlačou a nožmi boli známi nielen v [[Uhorsko|Uhorsku]], ale aj na [[Balkánsky polostrov|Balkáne]]. K ťažbe nerastov sa obyvatelia vrátili v 19. storočí, [[zlato]] a [[striebro]] však nahradila [[antimonit|antimónová ruda]] spracovávaná vo [[Podbrezová|Vajskovej]].
  
V 18. - 20. storočí patrila Dolná Lehota medzi tzv. čipkárske obce. Podomoví obchodníci s [[čipka]]mi, hrnčiarskym, hrebeniarskym tovarom, modrotlačou a nožmi boli známi nielen v [[Uhorsko|Uhorsku]], ale aj na [[Balkánsky polostrov|Balkáne]]. K ťažbe nerastov sa obyvatelia vrátili v 19. storočí, [[zlato]] a [[striebro]] však nahradila [[antimonit|antimónová ruda]] spracovávaná vo [[Podbrezová|Vajskovej]].
+
Dolná Lehota użyła do swojego herbu historycznego wzoru z miejskiej pieczęci z 1706 r. Przedstawia popularną i częstą w heraldyce scenę - św. Jerzy zabijający włócznią smoka. Kult tego świętego rozpowszechnił się zwłaszcza w XIV wieku i stał się patronem wielu miast i wsi.
  
Dolná Lehota použila pre svoj erb historickú predlohu z obecnej pečate datovanej rokom [[1706]]. Je na nej v heraldike oblúbený a častý výjav - svätý Juraj zabíjajúci kopijou draka. Kult tohto svätca sa šíril najmä v 14. storočí a stal sa patrónom viacerých miest a dedín.  
+
Dolná Lehota použila pre svoj erb historickú predlohu z obecnej pečate datovanej rokom [[1706]]. Je na nej v heraldike oblúbený a častý výjav - svätý Juraj zabíjajúci kopijou draka. Kult tohto svätca sa šíril najmä v 14. storočí a stal sa patrónom viacerých miest a dedín.  
 
        
 
        
 
=== Vývoj názvu obce ===
 
=== Vývoj názvu obce ===
Dolná Lehota skôr Dolná Lehôtka (v nemčine Peterslehotta; v maďarčine Alsószabadi), staršie názvy obce:
+
 
 +
=== Opracowanie nazwy miejscowości ===
 +
Dolná Lehota dawniej Dolná Lehôtka (po niemiecku Peterslehotta; po węgiersku Alsószabadi), starsze nazwy gminy:
 +
 
 
* 1424{{--}}Petwrlehota
 
* 1424{{--}}Petwrlehota
 
* 1455{{--}}Lehota Petri
 
* 1455{{--}}Lehota Petri
Linia 61: Linia 75:
 
* do 1907{{--}}Alsólehota
 
* do 1907{{--}}Alsólehota
  
== Kultúra a zaujímavosti ==
+
== Kultura i atrakcje ==
=== Pamiatky ===
+
=== Pomniki ===
 +
 
 +
* Kościół rzymskokatolicki św. Jana Chrzciciela, prosta jednonawowa budowla z prezentowaną wieżą z 1914 r. Obraz kościoła z 1915 r. Jest dziełem Józefa Hanula. [4] Fasada kościoła podzielona jest listwami lizyny, wieża zwieńczona jest piramidalnym hełmem.
 +
* Kaplica św. Jana Chrzciciela z 1818 roku.
 +
 
 +
 
 
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Ján Krstiteľ|sv. Jána krstiteľa]], jednoduchá jednoloďová stavba s predstavanou vežou z roku [[1914]]. Výmaľba kostola z roku [[1915]] je dielom [[Jozef Hanula|Jozefa Hanulu]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Ján Krstiteľ|sv. Jána krstiteľa]], jednoduchá jednoloďová stavba s predstavanou vežou z roku [[1914]]. Výmaľba kostola z roku [[1915]] je dielom [[Jozef Hanula|Jozefa Hanulu]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
Linia 78: Linia 97:
 
* Kaplnka sv. Jána krstiteľa z roku [[1818]].
 
* Kaplnka sv. Jána krstiteľa z roku [[1818]].
  
== Osobnosti obce ==
+
== Osobowości wioski ==
=== Rodáci ===
+
=== Tubylcy ===
 +
 
 +
* Krištof Škultéty (* XVI w.), Pierwszy drukarz w Bańskiej Bystrzycy.
 +
* Severín Škultéty (* 1550 - † 30 czerwca 1600, Bardejov), kapłan ewangelicki, pedagog, pisarz religijny.
 +
* Adalbert Šimšík (* 1900 - † 1982), skrzypek, nauczyciel skrzypiec, skrzypek samouk, który uczył w szkole podstawowej oraz skrzypiec w Ludowej Szkole Artystycznej i Instytucie Pedagogicznym w Bańskiej Bystrzycy. Wykonał narzędzia według wzoru Stradivariego, częściowo z półfabrykatów. Jego skrzypce z 1966 roku są w posiadaniu Muzeum Literacko-Muzycznego (LHM) w Bańskiej Bystrzycy, gdzie przechowywany jest również sprzęt jego pracowni muzycznej. Zdobył nagrodę na Konkursie Producentów Instrumentów Ludowych w Detva (1980). [5]
 +
* Koloman Šimšík (* 1905 - †?), Urzędnik techniczny, skrzypek-samouk, od 1951 r. Zajmuje się lutnictwem, wykonując skrzypce na wzór Stradivariego (od 1962). Ostatni z jego warsztatów (1962) należy do LHM w Bańskiej Bystrzycy. [6]
 +
* Ivan Bella (* 21 maja 1964), były słowacki pilot myśliwski i pierwszy słowacki kosmonauta. W kosmos poleciał w 1999 roku. [7]
 +
 
 +
 
 +
 
 
* [[Krištof Škultéty]] (* [[16. storočie]]), prvý kníhtlačiar v Banskej Bystrici.
 
* [[Krištof Škultéty]] (* [[16. storočie]]), prvý kníhtlačiar v Banskej Bystrici.
 
* [[Severín Škultéty]] (* [[1550]]{{--}}† [[30. jún]] [[1600]], [[Bardejov]]), evanjelický kňaz, pedagóg, náboženský spisovateľ.
 
* [[Severín Škultéty]] (* [[1550]]{{--}}† [[30. jún]] [[1600]], [[Bardejov]]), evanjelický kňaz, pedagóg, náboženský spisovateľ.

Wersja z 05:55, 4 kwi 2021

Dolná Lehota je obec na Slovensku v okrese Brezno.

Dolná Lehota (węg. Alsószabadi) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424[1].

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn[2].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[3]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:

Historia

Osada została założona w 1358 roku na terenie dóbr Ľupčianske przez dziedzicznego burmistrza Petrika z Predajnej i przez ponad sto lat nosiła swoją nazwę. Podobnie jak w okolicznych wioskach ludność zajmowała się rolnictwem, hodowlą bydła i hodowlą żelaza.

Osadu založil v roku 1358 na území Ľupčianskeho panstva dedičný richtár Petrík z Predajnej a viac ako sto rokov niesla v názve jeho meno. Obyvateľstvo sa tak ako v okolitých obciach zaoberalo poľnohospodárstvom, chovom dobytka, furmančením pre erárne železohutnícke podniky.

W XVIII - XX wieku Dolná Lehota należała do tzw wioska koronkowa. Domowi handlarze koronkami, ceramiką, wyrobami grzebieniowymi, planami i nożami znani byli nie tylko na Węgrzech, ale także na Bałkanach. Mieszkańcy powrócili do górnictwa w XIX wieku, ale złoto i srebro zostały zastąpione rudą antymonu przetwarzaną w Vajskovej.

V 18. - 20. storočí patrila Dolná Lehota medzi tzv. čipkárske obce. Podomoví obchodníci s čipkami, hrnčiarskym, hrebeniarskym tovarom, modrotlačou a nožmi boli známi nielen v Uhorsku, ale aj na Balkáne. K ťažbe nerastov sa obyvatelia vrátili v 19. storočí, zlato a striebro však nahradila antimónová ruda spracovávaná vo Vajskovej.

Dolná Lehota użyła do swojego herbu historycznego wzoru z miejskiej pieczęci z 1706 r. Przedstawia popularną i częstą w heraldyce scenę - św. Jerzy zabijający włócznią smoka. Kult tego świętego rozpowszechnił się zwłaszcza w XIV wieku i stał się patronem wielu miast i wsi.

Dolná Lehota použila pre svoj erb historickú predlohu z obecnej pečate datovanej rokom 1706. Je na nej v heraldike oblúbený a častý výjav - svätý Juraj zabíjajúci kopijou draka. Kult tohto svätca sa šíril najmä v 14. storočí a stal sa patrónom viacerých miest a dedín. 
      

Vývoj názvu obce

Opracowanie nazwy miejscowości

Dolná Lehota dawniej Dolná Lehôtka (po niemiecku Peterslehotta; po węgiersku Alsószabadi), starsze nazwy gminy:

  • 1424 – Petwrlehota
  • 1455 – Lehota Petri
  • 1464 – Petrik Lehathaya
  • 1528 – Inferior Lehotha
  • 1536 – Lehotka
  • do 1907 – Alsólehota

Kultura i atrakcje

Pomniki

  • Kościół rzymskokatolicki św. Jana Chrzciciela, prosta jednonawowa budowla z prezentowaną wieżą z 1914 r. Obraz kościoła z 1915 r. Jest dziełem Józefa Hanula. [4] Fasada kościoła podzielona jest listwami lizyny, wieża zwieńczona jest piramidalnym hełmem.
  • Kaplica św. Jana Chrzciciela z 1818 roku.


Osobowości wioski

Tubylcy

  • Krištof Škultéty (* XVI w.), Pierwszy drukarz w Bańskiej Bystrzycy.
  • Severín Škultéty (* 1550 - † 30 czerwca 1600, Bardejov), kapłan ewangelicki, pedagog, pisarz religijny.
  • Adalbert Šimšík (* 1900 - † 1982), skrzypek, nauczyciel skrzypiec, skrzypek samouk, który uczył w szkole podstawowej oraz skrzypiec w Ludowej Szkole Artystycznej i Instytucie Pedagogicznym w Bańskiej Bystrzycy. Wykonał narzędzia według wzoru Stradivariego, częściowo z półfabrykatów. Jego skrzypce z 1966 roku są w posiadaniu Muzeum Literacko-Muzycznego (LHM) w Bańskiej Bystrzycy, gdzie przechowywany jest również sprzęt jego pracowni muzycznej. Zdobył nagrodę na Konkursie Producentów Instrumentów Ludowych w Detva (1980). [5]
  • Koloman Šimšík (* 1905 - †?), Urzędnik techniczny, skrzypek-samouk, od 1951 r. Zajmuje się lutnictwem, wykonując skrzypce na wzór Stradivariego (od 1962). Ostatni z jego warsztatów (1962) należy do LHM w Bańskiej Bystrzycy. [6]
  • Ivan Bella (* 21 maja 1964), były słowacki pilot myśliwski i pierwszy słowacki kosmonauta. W kosmos poleciał w 1999 roku. [7]


  • Krištof Škultéty (* 16. storočie), prvý kníhtlačiar v Banskej Bystrici.
  • Severín Škultéty (* 1550 – † 30. jún 1600, Bardejov), evanjelický kňaz, pedagóg, náboženský spisovateľ.
  • Adalbert Šimšík (* 1900 – † 1982), huslista, učiteľ hry na husle, husliar samouk, ktorý učil na základnej škole a hru na husliach na Ľudovej škole umenia a na Pedagogickom inštitúte v Banskej Bystrici. Zhotovoval nástroje podľa Stradivariho modelu, čiastočne z polotovarov. Jeho husle z roku 1966 sú vo vlastníctve Literárneho a hudobného múzea (LHM) v Banskej Bystrici, kde je uložené aj zariadenie jeho hudobnej dielne. Získal ocenenie v súťaži výrobcov ľudových nástrojov v Detve (1980).[5]
  • Koloman Šimšík (* 1905 – † ?), technický úradník, husliar samouk, ktorý sa husliarstvu venoval od roku 1951 a zhotovoval husle podľa Stradivariho modelu (od roku 1962). Posledné z jeho dielne (1962) vlastní LHM v Banskej Bystrici.[6]
  • Ivan Bella (* 21. máj 1964), bývalý slovenský stíhací pilot a prvý slovenský kozmonaut. Do vesmíru letel v roku 1999.[7]

Linki zewnętrzne

Dolná Lehota
wieś
Kostol sv. Jána Krstiteľa
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Vodný tok Vajskovský potok
Powierzchnia 55,44 km² (5544 ha) [8]
Populacja 710 (31. 12. 2020) [9]
Gęstość 12,81 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka
1358[5]/1424[6]
Starosta Viera Hudíková[10] (SMER-SD)
PSČ 976 98 (pošta Lopej)
ŠÚJ 508535
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu
Dolná Lehota 162
Adres e-mail [email protected]
Telefón 617 92 37
Fax 617 93 03
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Dolná Lehota (okres Brezno)
Strona: dolnalehota.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°50′06″S 19°30′21″V

Przypisy

  1. Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  4. Dolná Lehota [online]. Najkrajší kraj. Dostupné online.
  5. Szablon:Citácia Harvard
  6. Szablon:Citácia Harvard
  7. SÜLE, Peter; SÜLE, Peter, ml. Encyklopédia miest a obcí Slovenska. Lučenec : PS-LINE, 2005. 960 s. . S. 522.
  8. Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  9. Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  10. Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.