Pohorelá

Strona	Autorzy	Nota
[2]	[3]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[4]	[5]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Pohorelá je obec na Slovensku v okrese Brezno, na úpätí Nízkych Tatier pod vrchom Orlová. V blízkosti obce z jej južnej časti preteká rieka Hron. Pohorelá je treťou najväčšou obcou Horehronia. Pohorelá (węg. Koháryháza) – wieś (obec) w dolinie Hronu na Słowacji, w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Położenie Wieś położona jest w Kotlinie Helpiańskiej (Heľpianske podolie) u południowych podnóży Niżnych Tatr, a dokładniej szczytu Andrejcová. Praktycznie całość zabudowy znajduje się na prawym brzegu Hronu, w dolinie jego prawobrzeżnego dopływu zwanego Kopanický potok (też: Kopanica). Leży w odległości 33 km na wschód od siedziby powiatu, Brezna. Historia Wieś została założona na samym początku XVII w. w ramach osadnictwa na prawie wołoskim. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1612. Wieś należała do feudalnego "państwa" z siedzibą na zamku Murań, którym wówczas władała rodzina Szèchych. Jej mieszkańcy zajmowali się początkowo wyłącznie pasterstwem, pracą w lesie oraz obróbką drewna. W XVIII w., gdy wieś należała do Kohárych, na jej terenie rozpoczęto eksploatację rud żelaza, a w jej wschodniej części, na lewym brzegu Hronu powstała huta żelaza i kuźnica. Rozrastające się wokół nich osiedle robotnicze utworzyło wkrótce nową jednostkę osadniczą zwaną Pohorelská Maša (obecnie w granicach wsi). Sama Pohorelá stała się w XIX w. jednym z głównych ośrodków przemysłowych w dolinie Hronu, mieściła się w niej m. in. dyrekcja tutejszych hut, kuźnic i walcowni należących do rodziny Koburgów. W latach międzywojennych, zwłaszcza w czasach wielkiego kryzysu gospodarczego z lat 1929-1933, znaczne wpływy uzyskała we wsi, a zwłaszcza wśród pracowników zakładów metalurgicznych w Pohorelskéj Maše, uzyskała Komunistyczna Partia Czechosłowacji. Mieszkańcy brali udział w protestach i strajkach, zwłaszcza w wielkim strajku zorganizowanym na budowie linii kolejowej na trasie Červená Skala - Margecany w czerwcu 1932 r. W latach II wojny światowej, poczynając od 1943 r., wielu mieszkańców wsi wstępowało do działających w okolicy oddziałów partyzanckich. W schyłkowym okresie słowackiego powstania narodowego, pod koniec października 1944 r., wieś zajęły oddziały niemieckie, postępujące z góry doliny Hronu od Červenéj Skaly. Wyzwolenie spod faszystowskiej okupacji nastąpiło 30 stycznia 1945 r. Powojenny rozwój wsi, a następnie znaczący spadek jej mieszkańców związany był ściśle z działalnością zakładów metalurgicznych w Pohorelskéj Maše. W połowie lat 80. XX w., gdy zakłady te znajdowały się w szczytowym okresie rozwoju, ludność Pohoreléj liczyła ok. 3,4 tysiąca. W ciągu 30 lat, do 2005 r. (całkowite zamknięcie zakładów) zmniejszyła się o ok. 0,9 tysiąca. Populacja Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwały 2293 osoby, w tym 1225 kobiet i 1068 mężczyzn. W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco: Słowacy – 99,36% Czesi – 0,11% Romowie – 0,22% Ukraińcy – 0,04% Wyznania Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco: Katolicy rzymscy – 95,03% Grekokatolicy – 1,49% Ewangelicy – 0,26% Prawosławni – 0,3% Ateiści – 1,91% Nie podano – 0,78% Topografia Pohorelá leży na prawym brzegu Hronu, na granicy Heľpianske Podole (podjednostka Horehronské Podole) i Kráľovohoľské Tatras (podjednostka Tatr Niskich). [6] Na lewym brzegu Hronu stromo wznosi się Fabova hoľa, podjednostka geomorfologiczna Veporské vrchy, należąca do strefy ochronnej Parku Narodowego Muránska planina. Cały prawy brzeg Hronu znajduje się w otulinie Parku Narodowego Niskie Tatry. [7] Pohorelá leží na pravom brehu Hrona, na pomedzí Heľpianskeho podolia (podcelku Horehronského podolia) a Kráľovohoľských Tatier (podcelok Nízkych Tatier). Na ľavom brehu Hrona strmo vystupuje Fabova hoľa, geomorfologický podcelok Veporských vrchov, patriaca do ochranného pásma Národného parku Muránska planina. Celý pravý breh Hrona je súčasťou ochranného pásma Národného parku Nízke Tatry. Ważnymi punktami geograficznymi w pobliżu miejscowości są Ždiarske sedlo, Orlová hill, Andrejcová halna łąka, rezerwaty przyrody Mašianske skalky i Pohorelské vrchovisko. Na górnym krańcu wioski jest źródło wody mineralnej. Významné geografické body v okolí obce sú Ždiarske sedlo, vrch Orlová, horská poľana Andrejcová, prírodné rezervácie Mašianske skalky a Pohorelské vrchovisko. Na hornom konci obce sa nachádza prameň minerálnej vody. Wieś położona jest 33 km na wschód od Brezna, 49 km na południowy zachód od Popradu i 37 km na północ od Tisovca. Miasto powiatowe leży 73 km na zachód. Obec je vzdialená 33 km na východ od Brezna, 49 km juhozápadne od Popradu a 37 km severne od Tisovca. Krajské mesto leží 73 km západným smerom. Części wioski Tutejsza część Pohorelská Maša należy do gminy Pohorelá. Ulice Clementisova, kpt. Nálepku, Nová, Orlová, Za potokom, Za vŕšok, Jesenského, Hviezdoslavova, M.R.Štefánika, Jánošíkova, Sihla, Partizánska. Cieki wodne Rzeka Hron przepływa przez obszar katastralny w kierunku wschód-zachód i dzieli go na dwie części: północne Tatry Niskie i południową część Veporské vrchy. Krivý potok i Kopanický potok (dopływ Kompanickiego potoku) | Skalný potok]] i [[Úplazový potok (dopływ Kompanickiego potoku) ) |' Katastrálnym územím preteká rieka Hron v smere východ-západ a rozdeľuje územie na dve časti, severnú nízkotatranskú a južnú v oblasti Veporských vrchov. Na území obce postupne priberá sprava Krivý potok a Kopanický potok (preteká intravilánom obce v smere sever-juh a nad obcou priberá Skalný potok a Úplazový potok), zľava potom Rácov s prítokom Postaľ a napokon opäť sprava Hučanské. Symbole wsi Propozycje symboli ogólnych zostały zatwierdzone przez Radę Gminy Pohorelá na posiedzeniu w dniu 20 czerwca 1997 r. (Poz. B / 5 uchwały nr 17). Komisja Heraldyczna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Słowackiej wpisała ogólne symbole do Rejestru Heraldycznego Republiki Słowackiej w marcu 1998 r. Pod sygnaturą P-79/98. Návrhy obecných symbolov schválilo Obecné zastupiteľstvo Pohorelá na svojom zasadnutí dňa 20.6.1997 (bod B/5 Uznesenia č. 17). Heraldická komisia Ministerstva vnútra Slovenskej republiky zapísala obecné symboly do Heraldického registra Slovenskej republiky v marci 1998 pod signatúrou P-79/98. Herb miejscowości Oryginalna pieczęć miejscowości Pohorelej Herb miejscowości Pohorelá składa się z trzech białych kwiatów ciemiernika z dwoma liściastymi łodygami wyrastającymi z niebieskiego trójzębu w czerwonej tarczy. Helleborus uiridis jest wspomniany w artykule Michała Markuša "Zbieranie plonów leśnych", odnosząc się do pracy Veszelskiego z 1798 r. (Publikacja Horehronie - SAV Bratislava 1969) jako roślinę używaną przez pasterzy Horehron i Gemer do leczenia zwierząt. Dzięki temu trafił do emblematów generalnych pieczęci niektórych gmin Horehronie na prawie wołoskim. Erb obce Pohorelá pozostáva z troch bielych kvetov čemerice s dvoma listnatými stopkami vyrastajúce z modrého trojvršia v červenom štíte. Čemericu zelenú (Helleborus uiridis) spomína v stati "Zbieranie lesných plodín" autor Michal Markuš, odvolávajúci sa na dielo Veszelského z roku 1798 (publikácia Horehronie - SAV Bratislava 1969) ako rastlinu používanú horehronskými a gemerskými pastiermi na liečenie zvierat. Vďaka tomu sa dostala do znakov obecných pečatí niektorých horehronských obcí založených na valašskom práve. Autorem projektu herbu wsi jest Mgr. Peter Návoy - kronikarz generalny i nauczyciel w szkole podstawowej. Autorom návrhu erbu obce je Mgr. Peter Návoy - obecný kronikár a učiteľ v ZŠ. Flaga wioski Flaga miejscowości składa się z pięciu podłużnych pasów w kolorze czerwonym (2/8). niebieski (1/8), biały (2/8), niebieski (1/8), czerwony (2/8). Flaga ma współczynnik kształtu 2: 3 i jest zakończona trzema punktami, t. jot. dwa cięcia sięgające do jednej trzeciej jej boku. Vlajka obce pozostáva z piatich pozdĺžnych pruhov vo farbách červenej (2/8). modrej (1/8), bielej (2/8), modrej (1/8), červenej (2/8). Vlajka má pomer strán 2:3 a ukončená je tromi cípmi, t. j. dvomi zástrihmi siahajúcimi do tretiny jej strany. Autorem projektu flagi gminy i pieczęci miejskiej Ján Pompura - pracownik OÚ. Autorom návrhu vlajky obce a obecnej pečate je Ján Pompura - pracovník OÚ. Historia Wieś powstała na początku XVII wieku w wyniku kolonizacji na prawie wołoskim. Pierwotni mieszkańcy zajmowali się pasterstwem i obróbką drewna. Najstarsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1612 roku. Należała do majątku Murán. Obec vznikla začiatkom 17. storočia kolonizáciou na valašskom práve. Pôvodní obyvatelia sa zaoberali pastierstvom a spracúvaním dreva. Najstaršia písomná zmienka o obci pochádza z roku 1612. Patrila k Muránskemu panstvu. W XVIII wieku otworzyli kopalnie rudy żelaza i zbudowali hutę żelaza. Obecna osada Pohorelská Maša powstała dzięki budowie domów dla pracowników huty żelaza Pohorelská. W XIX wieku rodzina Coburgów przejęła własność huty żelaza w Horehronie. Administracja huty Coburg została przeniesiona do Pohoreli. Po gruntownej modernizacji kompleks żelaza Pohorelský stał się najważniejszym producentem żelaza w gminie gemerskiej. W 1833 r. Administrator kompleksu hutniczego Pohorel Karol Heyssl zbudował pierwszą walcownię blach na ówczesnych Węgrzech. W 1844 r. Kompleks przemysłowy Coburg nad rzeką Hron składał się z 2 hut, 15 hut, 3 młotów, 3 walcowni blach i 2 walcowni prętów żelaznych. V 18. storočí tu otvorili železnorudné bane a postavili železiareň. Výstavbou domčekov pre robotníkov pohorelských železiarní vznikla terajšia osada Pohorelská Maša. V 19. storočí prevzali vlastníctvo železiarní na Horehroní Coburgovci. Správa coburgovských železiarní bola presunutá do Pohorelej. Po rozsiahlej modernizácii sa Pohorelský železiarsky komplex stal najvýznamnejším výrobcom železa v Gemerskej župe. V roku 1833 správca pohorelského železiarskeho komplexu Karol Heyssl tu postavil prvú valcovňu plechov vo vtedajšom Uhorsku. Coburgovský priemyselný komplex pozdĺž toku Hrona tvorili v roku 1844 2 huty, 15 vyhní, 3 hámre, 3 valcovne plechu a 2 valcovne železných tyčí. Podczas SNP w pobliżu działał oddział Katrušinova z brygady Janosik oraz oddziały z brygad dowódców E. Bielika, Jegorowa i Szukajewa. Počas SNP v okolí operoval Katrušinov oddiel z brigády Jánošík a oddiely z brigád veliteľov E. Bielika, Jegorova a Šukajeva. Kultura i atrakcje Pomniki Rzymskokatolicki kościół Najświętszej Marii Panny Bolesnej, jednonawowa barokowa budowla z 1762 r., Naprawiona po pożarze w 1883 r. Neogotyckie wnętrze z drugiej połowy XIX wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz F. Klimkoviča [1]. Dwór Coburg w części Pohorelská Maša, klasycystyczny budynek blokowy z lat 1834-1835. Od lat 30. XX w. Dwór należał do Lasów Państwowych, później mieścił się w nim sierociniec, a obecnie dom pomocy społecznej. [2] Dzięki nowoczesnym rekonstrukcjom budynek stracił swój pierwotny wygląd. Zespół ludowych domów z bali z dachem pokrytym gontem, obecnie rzadki. Pomnik poległych w I i II wojnie światowej u zbiegu ulic Nova i kpt. J. Naklejka. Rímskokatolícky kostol Sedembolestnej Panny Márie, jednoloďová baroková stavba z roku 1762, po požiari opravený v roku 1883. Vnútorné zariadenie neogotické z 2. polovice 19. storočia. Na hlavnom oltári sa nachádza obraz od F. Klimkoviča. Coburgovský kaštieľ v časti Pohorelská Maša, klasicistická bloková stavba z rokov 1834-1835. Od tridsiatych rokov bol kaštieľ vo vlastníctve Štátnych lesov, neskôr v ňom bol umiestnený sirotinec a v súčasnosti je v ňom domov sociálnych služieb. Modernými prestavbami objekt stratil svoju pôvodnú podobu. Súbor ľudových zrubových domov so sedlovými šindľovými strechami, v súčasnosti už zriedkavé. Pomník padlým v 1. a 2. svetovej vojne na križovatke Novej ulice a ulice kpt. J. Nálepku. Pohorela church.jpg Kostol Sedembolestnej Panny Márie PohorelaKostol01.jpg PohorelaKostol02.jpg Wydarzenia kulturalne Stowarzyszenie Obywatelskie Opora Pohorelá odgrywa znaczącą rolę w organizacji życia kulturalnego. We wsi odbywają się coroczne zawody w ręcznym koszeniu kosą, najlepsi zawodnicy potrafią skosić 0,5 asa w mniej niż 2 minuty. 4 czerwca 2005 roku odbyło się 11 mistrzostw świata w koszeniu ręcznym, wielokrotny mistrz domu dr hab. Lukáš Janoška. Na organizácii kultúrneho života sa vo významnej miere podieľa Občianske združenie Opora Pohorelá. V obci sa každoročne koná súťaž v ručnom kosení trávy kosou, najlepší súťažiaci zvládnu 0,5 ára pokosiť za čas kratší ako 2 minúty. 4. júna 2005 sa konali už 11 majstrovstvá sveta v ručnom kosení trávy kosou, vyhral domáci viacnásobný majster Dr. Lukáš Janoška. We wsi działa Dziecięcy Zespół Folklorystyczny Mladosť Pohorelá. We wsi znajduje się amfiteatr, w którym organizowane są imprezy kulturalne, takie jak występy folklorystyczne, a także festiwale rockowe. Festiwal rockowy „Noc Świętojańska pełna muzyki” odbył się 17 czerwca 2006 roku, w którym wzięło udział kilka ważnych zespołów słowackiej sceny muzycznej. V obci pôsobí Detský folklórny súbor Mladosť Pohorelá. V obci sa nachádza amfiteáter, ktorý slúži na organizovanie kultúrnych podujatí ako folklórne vystúpenia ale aj rockové festivaly. Rockový festival „Svätojánska noc plná hudby“ sa konal 17. júna 2006, zúčastnili sa ho viaceré významné skupiny slovenskej hudobnej scény. Specjały kulinarne Guziki, cebula, ciberaj, tłumacz, rumianek, hubjarka, nietoperze, kule. (tľapkance, guľky.) Strój lokalny Przy świątecznych okazjach zakłada się odzież męską (kostium) z małą czapeczką i kostium damski z czerwonym haftem oraz spódnicę z drobnymi nadrukami. W skład kostiumu wchodzą buty oraz zdobiona „łyżwa” - kożuch bez rękawów z futrem od wewnątrz. Pri slávnostných príležitostiach sa nosí mužský súkenný odev (kroj) s malým klobúčikom a ženský kroj charakteristický červenou výšivkou a sukňou s jemnou modrotlačou. Súčasťou kroja sú čižmy a zdobený "brusliak" - kožúšok bez rukávov z ovčej kože s kožušinou z vnútornej strany. Osobnosti obce Rodáci Matej Baraňaj (* ? – † 1763), rímskokatolícky kňaz Ctibor Ján Handzo (* 1906 – † 1972), evanjelický kňaz, náboženský spisovateľ a cirkevný historik Pôsobili tu Max Švabinský (* 1873 – † 1962), český maliar a rytec Jozef Gregor Tajovský (* 1874 – † 1940), prozaik, dramatik, básnik, redaktor, učiteľ a politik Gejza Horák (* 1919 – † 2003),jazykovedec a publicista. Linki zewnętrzne Oficiálna stránka obce Najkrajší kraj- turistické atrakcie v obci

Pohorelá wieś Plik:Pohorela.JPG Państwo Słowacja Słowacja Kraj Banskobystrický kraj Okres Brezno Region Horehronie Vodný tok Hron Powierzchnia 46,94 km² (4694 ha) Populacja 2 132 (31. 12. 2020) Gęstość 45,42 os./km² Pierwsza pisemna wzmianka 1612 Starosta Jana Tkáčiková (nezávislá) PSČ 976 69 ŠÚJ 508870 EČV BR Tel. kierunkowy +421-48 Adres siedziby urzędu Nová 392 Adres e-mail [email protected] Telefón 048 / 6196 102 Fax 048 / 6196 109 Położenie gminy na Słowacji 7px Położenie gminy na Słowacji Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja 7px Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja Wikimedia Commons: Pohorelá Strona: pohorela.sk Portal mapowy GKU: mapa katastralna 18px 48°51′55″S 20°01′06″V