Dolná Lehota (okres Brezno): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:1o]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
Linia 26: Linia 26:
 
  |
 
  |
  
−
'''Dolná Lehota''' je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[okres Brezno|Brezno]].
+
'''Dolná Lehota''' (pol. ''Dolná Lehota'', węg. ''Alsószabadi'') – wieś ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>.
  
−
'''Dolná Lehota''' (węg. ''Alsószabadi'') – wieś ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>.
+
== Historia ==
 +
 
 +
Osada została założona w 1358 roku na terenie dóbr Ľupčianskeho państwa przez dziedzicznego burmistrza Petrika z Predajnej i przez ponad sto lat nosiła swoją nazwę. Podobnie jak w okolicznych wioskach ludność zajmowała się rolnictwem, hodowlą bydła i hodowlą żelaza.
 +
 
 +
W XVIII - XX wieku Dolná Lehota należała do tzw. ''čipkárske'' (koronkowych?) wiosek. Domowi handlarze koronkami, ceramiką, wyrobami grzebieniowymi, ''modrotlačou'' i nożami znani byli nie tylko na Węgrzech, ale także na Bałkanach. Mieszkańcy powrócili do górnictwa w XIX wieku, ale złoto i srebro zostały zastąpione rudą antymonu przetwarzaną w [Podbrezová|Vajskovej]] (Podbrezowej).
 +
 
 +
Dolná Lehota użyła do swojego herbu historycznego wzoru z miejskiej pieczęci z 1706 r. Przedstawia popularną i częstą w heraldyce scenę − św. Jerzy zabijający włócznią smoka. Kult tego świętego rozpowszechnił się zwłaszcza w XIV wieku i stał się patronem wielu miast i wsi.
 +
 
 +
=== Historia nazwy miejscowości ===
 +
Dolná Lehot, dawniej Dolná Lehôtka (po niemiecku ''Peterslehotta''; po węgiersku Alsószabadi), starsze nazwy gminy:
 +
 
 +
* 1424 − Petwrlehota
 +
* 1455 − Lehota Petri
 +
* 1464 − Petrik Lehathaya
 +
* 1528 − Inferior Lehotha
 +
* 1536 − Lehotka
 +
* do 1907 − Alsólehota
 +
 
 +
== Populacja ==
  
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
Linia 37: Linia 55:
 
* [[Romowie]] – 0,41%
 
* [[Romowie]] – 0,41%
 
* [[Rusini]] – 0,14%
 
* [[Rusini]] – 0,14%
 +
 +
=== Wyznania ===
  
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
Linia 45: Linia 65:
 
* Nie podano – 1,08%
 
* Nie podano – 1,08%
  
−
== Dejiny ==
+
== Kultura i atrakcje ==
−
Osadu založil v roku [[1358]] na území Ľupčianskeho panstva dedičný richtár Petrík z Predajnej a viac ako sto rokov niesla v názve jeho meno. Obyvateľstvo sa tak ako v okolitých obciach zaoberalo [[poľnohospodárstvo]]m, chovom dobytka, furmančením pre erárne železohutnícke podniky.
+
=== Pomniki ===
−
 
 
−
V 18. - 20. storočí patrila Dolná Lehota medzi tzv. čipkárske obce. Podomoví obchodníci s [[čipka]]mi, hrnčiarskym, hrebeniarskym tovarom, modrotlačou a nožmi boli známi nielen v [[Uhorsko|Uhorsku]], ale aj na [[Balkánsky polostrov|Balkáne]]. K ťažbe nerastov sa obyvatelia vrátili v 19. storočí, [[zlato]] a [[striebro]] však nahradila [[antimonit|antimónová ruda]] spracovávaná vo [[Podbrezová|Vajskovej]].
 
−
 
 
−
Dolná Lehota použila pre svoj erb historickú predlohu z obecnej pečate datovanej rokom [[1706]]. Je na nej v heraldike oblúbený a častý výjav - svätý Juraj zabíjajúci kopijou draka. Kult tohto svätca sa šíril najmä v 14. storočí a stal sa patrónom viacerých miest a dedín.
 
−
     
 
−
=== Vývoj názvu obce ===
 
−
Dolná Lehota skôr Dolná Lehôtka (v nemčine Peterslehotta; v maďarčine Alsószabadi), staršie názvy obce:
 
−
* 1424{{--}}Petwrlehota
 
−
* 1455{{--}}Lehota Petri
 
−
* 1464{{--}}Petrik Lehathaya
 
−
* 1528{{--}}Inferior Lehotha
 
−
* 1536{{--}}Lehotka
 
−
* do 1907{{--}}Alsólehota
 
  
−
== Kultúra a zaujímavosti ==
+
* Kościół rzymskokatolicki św. Jana Chrzciciela, prosta jednonawowa budowla z prezentowaną wieżą z 1914 r. Obraz kościoła z 1915 r. jest dziełem Józefa Hanula.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
−
=== Pamiatky ===
 
−
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Ján Krstiteľ|sv. Jána krstiteľa]], jednoduchá jednoloďová stavba s predstavanou vežou z roku [[1914]]. Výmaľba kostola z roku [[1915]] je dielom [[Jozef Hanula|Jozefa Hanulu]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 75: Linia 80:
 
   | miesto =  
 
   | miesto =  
 
   | jazyk =  
 
   | jazyk =  
−
}} </ref> Fasáda kostola je členená lizénovými pásmi, veža je ukončená ihlancovou helmicou.  
+
}} </ref> Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenowymi, wieża zwieńczona jest piramidalnym hełmem.
−
* Kaplnka sv. Jána krstiteľa z roku [[1818]].
+
* Kaplica św. Jana Chrzciciela z 1818 roku.
 +
 
 +
== Osobowości wioski ==
 +
=== Tubylcy ===
  
−
== Osobnosti obce ==
+
* Krištof Škultéty (* XVI w.), pierwszy drukarz w Bańskiej Bystrzycy.
−
=== Rodáci ===
+
* Severín Škultéty (* 1550, † 30 czerwca 1600, Bardejov), kapłan ewangelicki, pedagog, pisarz religijny.
−
* [[Krištof Škultéty]] (* [[16. storočie]]), prvý kníhtlačiar v Banskej Bystrici.
+
* Adalbert Šimšík (* 1900, † 1982), skrzypek, nauczyciel skrzypiec, skrzypek samouk, który uczył w szkole podstawowej oraz skrzypiec w Ludowej Szkole Artystycznej i Instytucie Pedagogicznym w Bańskiej Bystrzycy. Wykonał narzędzia według wzoru Stradivariego, częściowo z półfabrykatów. Jego skrzypce z 1966 roku są w posiadaniu Muzeum Literacko-Muzycznego (LHM) w Bańskiej Bystrzycy, gdzie przechowywany jest również sprzęt jego pracowni muzycznej. Zdobył nagrodę na Konkursie Producentów Instrumentów Ludowych w Detva (1980).<ref name=klimova>Klimová, Anna; Némethová, Mária; Lauková, Oľga, edi. (2002a), „Šimšík, Adalbert“, ''[https://sk.wikipedia.org/wiki/Kto_bol_kto_v_hist%C3%B3rii_Banskej_Bystrice Kto bol kto v histórii Banskej Bystrice 1255 – 2000]'', Banská Bystrica: Štátna vedecká knižnica v Banskej Bystrici, str. 188, ISBN 8085169622</ref>
−
* [[Severín Škultéty]] (* [[1550]]{{--}}† [[30. jún]] [[1600]], [[Bardejov]]), evanjelický kňaz, pedagóg, náboženský spisovateľ.
+
* Koloman Šimšík (* 1905, †?), urzędnik techniczny, skrzypek-samouk, od 1951 r. Zajmuje się lutnictwem, wykonując skrzypce na wzór Stradivariego (od 1962). Ostatni z jego warsztatów (1962) należy do LHM w Bańskiej Bystrzycy.<ref name=klimova/>
−
* <span id="AdalbertSimsik">'''Adalbert Šimšík'''</span> (* [[1900]]{{--}}† [[1982]]), huslista, učiteľ hry na husle, husliar samouk, ktorý učil na základnej škole a hru na husliach na Ľudovej škole umenia a na Pedagogickom inštitúte v Banskej Bystrici. Zhotovoval nástroje podľa [[Antonio Stradivari|Stradivariho]] modelu, čiastočne z polotovarov. Jeho husle z roku 1966 sú vo vlastníctve Literárneho a hudobného múzea (LHM) v Banskej Bystrici, kde je uložené aj zariadenie jeho hudobnej dielne. Získal ocenenie v súťaži výrobcov ľudových nástrojov v Detve (1980).<ref name=klimova>{{Citácia Harvard
+
* Ivan Bella (* 21 maja 1964), były słowacki pilot myśliwski i pierwszy słowacki kosmonauta. W kosmos poleciał w 1999 roku.<ref name=":1">{{Citácia knihy
−
| Heslo = Šimšík, Adalbert
 
−
| PriezviskoEditora = Klimová
 
−
| MenoEditora = Anna
 
−
| PriezviskoEditora2 = Némethová
 
−
| MenoEditora2 = Mária
 
−
| PriezviskoEditora3 = Lauková
 
−
| MenoEditora3 = Oľga
 
−
| Rok = 2002a
 
−
| Titul = [[Kto bol kto v histórii Banskej Bystrice|Kto bol kto v histórii Banskej Bystrice 1255 – 2000]]
 
−
| Miesto = Banská Bystrica
 
−
| Vydavateľ = [[Štátna vedecká knižnica v Banskej Bystrici]]
 
−
| ISBN = 8085169622
 
−
| Strana = 188
 
−
}}</ref>
 
−
* <span id="KolomanSimsik">'''Koloman Šimšík'''</span> (* [[1905]]{{--}}† ?), technický úradník, husliar samouk, ktorý sa husliarstvu venoval od roku 1951 a zhotovoval husle podľa Stradivariho modelu (od roku 1962). Posledné z jeho dielne (1962) vlastní LHM v Banskej Bystrici.<ref>{{Citácia Harvard
 
−
| Heslo = Šimšík, Koloman
 
−
| PriezviskoEditora = Klimová
 
−
| MenoEditora = Anna
 
−
| PriezviskoEditora2 = Némethová
 
−
| MenoEditora2 = Mária
 
−
| PriezviskoEditora3 = Lauková
 
−
| MenoEditora3 = Oľga
 
−
| Rok = 2002a
 
−
| Titul = Kto bol kto v histórii Banskej Bystrice 1255 – 2000
 
−
| Miesto = Banská Bystrica
 
−
| Vydavateľ = Štátna vedecká knižnica v Banskej Bystrici
 
−
| ISBN = 8085169622
 
−
| Strana = 188
 
−
}}</ref>
 
−
* [[Ivan Bella]] (* [[21. máj]] [[1964]]), bývalý slovenský stíhací [[pilot]] a prvý slovenský [[kozmonaut]]. Do vesmíru letel v roku [[1999]].<ref name=":1">{{Citácia knihy
 
 
| priezvisko = Süle
 
| priezvisko = Süle
 
| meno = Peter
 
| meno = Peter
Linia 134: Linia 112:
 
|
 
|
 
{{Infobox Slovenská obec
 
{{Infobox Slovenská obec
−
  | Typ              = obec
+
  | Typ              = wieś
 
  | Názov            = Dolná Lehota
 
  | Názov            = Dolná Lehota
 
  | Iné názvy        =  
 
  | Iné názvy        =  
 
  | Obrázok          = Dolna Lehota.png
 
  | Obrázok          = Dolna Lehota.png
−
  | Popis obrázku    = Kostol sv. Jána Krstiteľa
+
  | Popis obrázku    = Kościół pw. św. Jána Krstiteľa
 
  | Znak            = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Znak            = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Vlajka          = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Vlajka          = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->

Aktualna wersja na dzień 09:20, 6 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Dolná Lehota (pol. Dolná Lehota, węg. Alsószabadi) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1424[1].

Historia

Osada została założona w 1358 roku na terenie dóbr Ľupčianskeho państwa przez dziedzicznego burmistrza Petrika z Predajnej i przez ponad sto lat nosiła swoją nazwę. Podobnie jak w okolicznych wioskach ludność zajmowała się rolnictwem, hodowlą bydła i hodowlą żelaza.

W XVIII - XX wieku Dolná Lehota należała do tzw. čipkárske (koronkowych?) wiosek. Domowi handlarze koronkami, ceramiką, wyrobami grzebieniowymi, modrotlačou i nożami znani byli nie tylko na Węgrzech, ale także na Bałkanach. Mieszkańcy powrócili do górnictwa w XIX wieku, ale złoto i srebro zostały zastąpione rudą antymonu przetwarzaną w [Podbrezová|Vajskovej]] (Podbrezowej).

Dolná Lehota użyła do swojego herbu historycznego wzoru z miejskiej pieczęci z 1706 r. Przedstawia popularną i częstą w heraldyce scenę − św. Jerzy zabijający włócznią smoka. Kult tego świętego rozpowszechnił się zwłaszcza w XIV wieku i stał się patronem wielu miast i wsi.

Historia nazwy miejscowości

Dolná Lehot, dawniej Dolná Lehôtka (po niemiecku Peterslehotta; po węgiersku Alsószabadi), starsze nazwy gminy:

  • 1424 − Petwrlehota
  • 1455 − Lehota Petri
  • 1464 − Petrik Lehathaya
  • 1528 − Inferior Lehotha
  • 1536 − Lehotka
  • do 1907 − Alsólehota

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 779 osób, w tym 372 kobiety i 407 mężczyzn[2].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[3]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

  • Kościół rzymskokatolicki św. Jana Chrzciciela, prosta jednonawowa budowla z prezentowaną wieżą z 1914 r. Obraz kościoła z 1915 r. jest dziełem Józefa Hanula.[4] Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenowymi, wieża zwieńczona jest piramidalnym hełmem.
  • Kaplica św. Jana Chrzciciela z 1818 roku.

Osobowości wioski

Tubylcy

  • Krištof Škultéty (* XVI w.), pierwszy drukarz w Bańskiej Bystrzycy.
  • Severín Škultéty (* 1550, † 30 czerwca 1600, Bardejov), kapłan ewangelicki, pedagog, pisarz religijny.
  • Adalbert Šimšík (* 1900, † 1982), skrzypek, nauczyciel skrzypiec, skrzypek samouk, który uczył w szkole podstawowej oraz skrzypiec w Ludowej Szkole Artystycznej i Instytucie Pedagogicznym w Bańskiej Bystrzycy. Wykonał narzędzia według wzoru Stradivariego, częściowo z półfabrykatów. Jego skrzypce z 1966 roku są w posiadaniu Muzeum Literacko-Muzycznego (LHM) w Bańskiej Bystrzycy, gdzie przechowywany jest również sprzęt jego pracowni muzycznej. Zdobył nagrodę na Konkursie Producentów Instrumentów Ludowych w Detva (1980).[5]
  • Koloman Šimšík (* 1905, †?), urzędnik techniczny, skrzypek-samouk, od 1951 r. Zajmuje się lutnictwem, wykonując skrzypce na wzór Stradivariego (od 1962). Ostatni z jego warsztatów (1962) należy do LHM w Bańskiej Bystrzycy.[5]
  • Ivan Bella (* 21 maja 1964), były słowacki pilot myśliwski i pierwszy słowacki kosmonauta. W kosmos poleciał w 1999 roku.[6]

Linki zewnętrzne
Dolná Lehota
wieś
Kościół pw. św. Jána Krstiteľa
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Vodný tok Vajskovský potok
Powierzchnia 55,44 km² (5544 ha) [7]
Populacja 710 (31. 12. 2020) [8]
Gęstość 12,81 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1358[5]/1424[6]
Starosta Viera Hudíková[9] (SMER-SD)
PSČ 976 98 (pošta Lopej)
ŠÚJ 508535
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Dolná Lehota 162
Adres e-mail [email protected]
Telefón 617 92 37
Fax 617 93 03
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Dolná Lehota (okres Brezno)
Strona: dolnalehota.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°50′06″S 19°30′21″V

Przypisy

  1. ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. ↑ 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  4. ↑ Dolná Lehota [online]. Najkrajší kraj. Dostupné online.
  5. ↑ 5,0 5,1 Klimová, Anna; Némethová, Mária; Lauková, Oľga, edi. (2002a), „Šimšík, Adalbert“, Kto bol kto v histórii Banskej Bystrice 1255 – 2000, Banská Bystrica: Štátna vedecká knižnica v Banskej Bystrici, str. 188, ISBN 8085169622
  6. ↑ SÜLE, Peter; SÜLE, Peter, ml. Encyklopédia miest a obcí Slovenska. Lučenec : PS-LINE, 2005. 960 s. . S. 522.
  7. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  8. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  9. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Dolná_Lehota_(okres_Brezno)&oldid=54156”