Mýto pod Ďumbierom: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1o]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
| | | | ||
| − | '''Mýto pod Ďumbierom''' ( | + | '''Mýto pod Ďumbierom''' (pol. ''Mýto pod Ďumbierom'', węg. ''Vámos'')<ref name="vývoj-názvu">{{Citácia knihy |
| priezvisko = Majtán | | priezvisko = Majtán | ||
| meno = Milan | | meno = Milan | ||
| Linia 33: | Linia 33: | ||
| rok = 1998 | | rok = 1998 | ||
| jazyk = slovenský | | jazyk = slovenský | ||
| − | }}</ref> | + | }}</ref> – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Znajduje się w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]], na dnie doliny [[Štiavnička (dolina)|Štiavnička]]. Przez wieś biegnie [[Droga I/72 (Słowacja)|droga krajowa nr 72]] z [[Podbrezová|Podbrezovej]] w dolinie górnego [[Hron]]u do [[Liptovský Hrádok|Liptowskiego Gródka]] na [[Liptów|Liptowie]]<ref name=tatraplan>''Niżne Tatry – zachód. Mapa turystyczna 1:50'', Banská Bystrica: Tatraplan, 2013</ref>. |
| − | + | == Topografia == | |
| + | |||
| + | Mýto pod Ďumbierom znajduje się poniżej [[Ďumbier]]a (2043 m n.p.m.). Od strony zachodniej [[Horný Diel]] (842 m npm) opada w kierunku Mýto. Na południu znajduje się [[Malý Gápeľ]], który kończy się zalesioną powierzchnią [[Zingoty]] (1170 m n.p.m.). Poniżej szczytu [[Šánske]] (847 m npm), które należy do Tatr Kráľovohoľskich, znajduje się najbardziej płaska część całego obszaru - Pohansko. Na południu należy również wspomnieć o zalesionej miejscowości Diel (900 m n.p.m.), która z nadajnikiem telewizyjnym wpada do wsi wąską [[Frlajzová dolina|Frlajzovou dolinou]] i wznosi się po zboczach łąk do Skałki (946 m n.p.m.). W dolinie potoku [[Štiavnička (prítok Bystrianky)|Štiavničky]] znajduje się źródło mineralne o podwyższonej zawartości żelaza. | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | |||
| + | Osada została założona przez górników, którzy wydobywali metale szlachetne dla miasta królewskiego Brezno i Mennicy Kremnickiej oraz żelazo dla hut. Wieś wymieniana jest w zabytkach pisanych jako osada należąca do Brezna. Umożliwiło to zbudowanie drewnianego domu w wąskiej dolinie wokół potoku Štiavnička, w którym ludzie zatrzymywali się, odpoczywali i płacili miejskiemu poborcy opłat za wejście na teren. Na poczęstunek przyjeżdżali tu również miejscowi górnicy, którzy w Žlebie wymywali złoto ze strumienia lub spalali węgiel w Uhlisku. Osadnicy ci stopniowo zaczęli przygotowywać warunki do stałego zamieszkania. Zbudowali domy i zaczęli uprawiać ziemię wokół siebie, stając się chłopami. Choć historia miejscowości sięga 1696 roku<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>, 40 lat przed tą datą stwierdzono, że osada liczyła „40 dusz”. Kilka innych dowodów również potwierdza, że Mýto znajdowało się tutaj, zanim stało się gminą. Na przykład w 1683 r., gdy rektor gimnazjum w Breznie Ján Simonides i poeta Ján Milchovský wracali z wygnania w środku zimy, byli serdeczni i przyjaźni. Rok wcześniej wojska Tököli przetaczały się przez Mýto. Rok 1694 był na belce domu, który został zburzony w 1956 roku. Tak więc mieszkańcy byli naprawdę długo przed oficjalnym uznaniem miejscowości. | ||
| + | |||
| + | Najwięcej mieszkańców było w 1940 roku, prawie 1200. Po wojnie wieś przeżyła największy rozwój, kiedy to wyremontowano prawie 88% domów rodzinnych. Wybudowano szkołę, remizę, 8 internatów, 2 hotele, 8 obiektów rekreacyjnych i rozbudowano szereg domków letniskowych. Obecnie wieś liczy 536 mieszkańców. | ||
| + | |||
| + | == Populacja == | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>: | W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>: | ||
* [[Słowacy]] – 98,38% | * [[Słowacy]] – 98,38% | ||
| Linia 53: | Linia 54: | ||
* [[Ukraińcy]] – 0,54% | * [[Ukraińcy]] – 0,54% | ||
| + | Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 518 osób, w tym 259 kobiet i 259 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>. | ||
| + | |||
| + | === Wyznania === | ||
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>: | Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>: | ||
* [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 49,46% | * [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 49,46% | ||
| Linia 61: | Linia 65: | ||
* Nie podano – 0,18% | * Nie podano – 0,18% | ||
| − | = | + | <gallery mode=packed> |
| − | + | Plik:Mýto pod Ďumbierom NT8 (4).jpg | |
| − | Mýto pod Ďumbierom | + | Plik:Mýto pod Ďumbierom NT8 (6).jpg |
| − | + | Plik:Mýto pod Ďumbierom NT8 (5).jpg | |
| − | + | Plik:Mýto pod Ďumbierom NT8.jpg | |
| − | + | Plik:Mýto pod Ďumbierom NT8 (2).jpg | |
| − | + | </gallery> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Kultura i atrakcje == | == Kultura i atrakcje == | ||
=== Pomniki === | === Pomniki === | ||
| − | * Kościół ewangelicki, jednonawowa budowla klasycystyczna z półkolistym prezbiterium i wieżą z lat 1823-1825. Budynek został odnowiony w 1932 roku, wieża pochodzi z XX wieku. Wnętrze jest sklepione sklepieniami pruskimi. Ołtarz jest klasycystyczny z wizerunkiem Jezusa w Ogrodzie Getsemani z 1905 r. Autorstwa | + | * Kościół ewangelicki, jednonawowa budowla klasycystyczna z półkolistym prezbiterium i wieżą z lat 1823-1825. Budynek został odnowiony w 1932 roku, wieża pochodzi z XX wieku. Wnętrze jest sklepione sklepieniami pruskimi. Ołtarz jest klasycystyczny z wizerunkiem Jezusa w Ogrodzie Getsemani z 1905 r. Autorstwa A. Štollmanna<ref>{{Citácia elektronického dokumentu |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 99: | Linia 88: | ||
| miesto = | | miesto = | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
| − | }}</ref> | + | }}</ref>. Ochroną konserwatora objęty jest również budynek parafii ewangelickiej i szkoły ewangelickiej. |
| − | * | + | * Kościół rzymskokatolicki św. Matúša, jednonawowa budowla klasycystyczna z prostokątnym zamknięciem prezbiterium i wieżą wchodzącą w skład masy kościelnej z 1840 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu |
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 112: | Linia 101: | ||
| miesto = | | miesto = | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
| − | }}</ref> | + | }}</ref> Wieża kościoła, przedzielona lizenowymi pasmami, jest zakończona piramidalnym hełmem. Nad portalem znajduje się okno termiczne. Kościół jest sklepiony sklepieniami pruskimi. |
| − | * | + | * Kaplica w części Bystrá z 1816 roku. |
| − | * Kováčska vyhňa, | + | * Kováčska vyhňa, jednopokojowy budynek ludowy z początku XX wieku.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu |
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 127: | Linia 116: | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
}}</ref> | }}</ref> | ||
| + | |||
<gallery> | <gallery> | ||
| − | image:Mýto pod Ďumbierom - evanjelický kostol 01.JPG| | + | image:Mýto pod Ďumbierom - evanjelický kostol 01.JPG|Zbór ewangelicki |
image:Mýto pod Ďumbierom - evanjelický kostol.JPG | image:Mýto pod Ďumbierom - evanjelický kostol.JPG | ||
| − | image:Mýto pod Ďumbierom - katolícky kostol.JPG| | + | image:Mýto pod Ďumbierom - katolícky kostol.JPG|Kościół pw. św.Matúša |
</gallery> | </gallery> | ||
== Osobowości wioski == | == Osobowości wioski == | ||
=== Tubylcy === | === Tubylcy === | ||
| − | * [[Eduard Ličko]] (* | + | * [[Eduard Ličko]] (* 1821, † 1890), [[nauczyciel | nauczyciel]] i [[publicysta]] |
| − | * [[Jozef Ľupták]] (* | + | * [[Jozef Ľupták]] (* 1916, † 1944), [[nauczyciel]], uczestnik [[SNP]] |
| − | * [[Ľubomír Dropčo]] (* | + | * [[Ľubomír Dropčo]] (* 1928, † 1991), nauczyciel akademicki, urzędnik sportowy i [[trener]]. |
| − | * [[Božena Bobáková]] (* | + | * [[Božena Bobáková]] (* 1929), [[pisarz]] |
| − | * [[Peter Habovčík]] (* | + | * [[Peter Habovčík]] (* 1929, † 2005), [[pedagog uniwersytetu]], [[technik]]. |
| − | * [[Ján Števček]] (* | + | * [[Ján Števček]] (* 1929, † 1996), literaturoznawca, teoretyk, historyk, [[tłumacz]], pedagog. |
=== Pracowali tutaj === | === Pracowali tutaj === | ||
| − | * [[Štefan Kátlovský]] (* | + | * [[Štefan Kátlovský]] (* 1906, † 1968), [[ksiądz ewangelicki]], pisarz religijny i dostojnik kościelny. |
| − | * [[František Švantner]] (* | + | * [[František Švantner]] (* 1912, † 1950), prozaik |
| − | * [[Vladimír Kozlík]] (* | + | * [[Vladimír Kozlík]] (* 1917, † 1969), hydrolog |
| − | * [[Tibor Andrašovan]] (* | + | * [[Tibor Andrašovan]] (* 1917, † 2001), [[kompozytor]] i [[dyrygent]]. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||
| Linia 175: | Linia 148: | ||
| Iné názvy = | | Iné názvy = | ||
| Obrázok = Myto z balona.jpg | | Obrázok = Myto z balona.jpg | ||
| − | | Popis obrázku = Mýto pod Ďumbierom z | + | | Popis obrázku = Mýto pod Ďumbierom z balona |
| Znak = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | | Znak = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
| Vlajka = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | | Vlajka = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
Aktualna wersja na dzień 13:30, 6 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Mýto pod Ďumbierom (pol. Mýto pod Ďumbierom, węg. Vámos)[1] – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Znajduje się w Niżnych Tatrach, na dnie doliny Štiavnička. Przez wieś biegnie droga krajowa nr 72 z Podbrezovej w dolinie górnego Hronu do Liptowskiego Gródka na Liptowie[2]. Spis treściTopografiaMýto pod Ďumbierom znajduje się poniżej Ďumbiera (2043 m n.p.m.). Od strony zachodniej Horný Diel (842 m npm) opada w kierunku Mýto. Na południu znajduje się Malý Gápeľ, który kończy się zalesioną powierzchnią Zingoty (1170 m n.p.m.). Poniżej szczytu Šánske (847 m npm), które należy do Tatr Kráľovohoľskich, znajduje się najbardziej płaska część całego obszaru - Pohansko. Na południu należy również wspomnieć o zalesionej miejscowości Diel (900 m n.p.m.), która z nadajnikiem telewizyjnym wpada do wsi wąską Frlajzovou dolinou i wznosi się po zboczach łąk do Skałki (946 m n.p.m.). W dolinie potoku Štiavničky znajduje się źródło mineralne o podwyższonej zawartości żelaza. HistoriaOsada została założona przez górników, którzy wydobywali metale szlachetne dla miasta królewskiego Brezno i Mennicy Kremnickiej oraz żelazo dla hut. Wieś wymieniana jest w zabytkach pisanych jako osada należąca do Brezna. Umożliwiło to zbudowanie drewnianego domu w wąskiej dolinie wokół potoku Štiavnička, w którym ludzie zatrzymywali się, odpoczywali i płacili miejskiemu poborcy opłat za wejście na teren. Na poczęstunek przyjeżdżali tu również miejscowi górnicy, którzy w Žlebie wymywali złoto ze strumienia lub spalali węgiel w Uhlisku. Osadnicy ci stopniowo zaczęli przygotowywać warunki do stałego zamieszkania. Zbudowali domy i zaczęli uprawiać ziemię wokół siebie, stając się chłopami. Choć historia miejscowości sięga 1696 roku[3], 40 lat przed tą datą stwierdzono, że osada liczyła „40 dusz”. Kilka innych dowodów również potwierdza, że Mýto znajdowało się tutaj, zanim stało się gminą. Na przykład w 1683 r., gdy rektor gimnazjum w Breznie Ján Simonides i poeta Ján Milchovský wracali z wygnania w środku zimy, byli serdeczni i przyjaźni. Rok wcześniej wojska Tököli przetaczały się przez Mýto. Rok 1694 był na belce domu, który został zburzony w 1956 roku. Tak więc mieszkańcy byli naprawdę długo przed oficjalnym uznaniem miejscowości. Najwięcej mieszkańców było w 1940 roku, prawie 1200. Po wojnie wieś przeżyła największy rozwój, kiedy to wyremontowano prawie 88% domów rodzinnych. Wybudowano szkołę, remizę, 8 internatów, 2 hotele, 8 obiektów rekreacyjnych i rozbudowano szereg domków letniskowych. Obecnie wieś liczy 536 mieszkańców. PopulacjaW 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[4]: Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 518 osób, w tym 259 kobiet i 259 mężczyzn[5]. WyznaniaZe względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[4]:
Kultura i atrakcjePomniki
Osobowości wioskiTubylcy
Pracowali tutaj
Linki zewnętrzne
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ MAJTÁN, Milan. Názvy obcí Slovenskej republiky (Vývin v rokoch 1773 – 1997). Bratislava : [s.n.], 1998.
- ↑ Niżne Tatry – zachód. Mapa turystyczna 1:50, Banská Bystrica: Tatraplan, 2013
- ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
- ↑ 4,0 4,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
- ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
- ↑ Mýto pod Ďumbierom - Evanjelický kostol [online]. Pamiatky na Slovensku. Dostupné online.
- ↑ Mýto pod Ďumbierom - Kostol sv. Matúša [online]. Pamiatky na Slovensku. Dostupné online.
- ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
