Nemecká (okres Brezno): Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| (Nie pokazano 6 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1o]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | ||
| Linia 25: | Linia 25: | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | '''Nemecká''' ( | + | '''Nemecká''' (pol. ''Nemecká'', węg. ''Garamnémetfalva'' ''Németfalva'' lub ''Nemecke''; niem. ''Deutschdorf an der Gran'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1281<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>. |
| + | |||
| + | == Części lokalne == | ||
| + | Wieś Nemecká składa się z trzech części: | ||
| + | * Dubová (pričlenená v roku 1960) | ||
| + | * Nemecká | ||
| + | * Zámostie (pričlenené v roku 1976) | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | [[File:Nemecka10Slovakia9.JPG|left|thumb|249x249px|Pomnik poświęcony ofiarom egzekucji, przedstawiający kobietę w ogniu]] | ||
| + | |||
| + | Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Po raz pierwszy obszerniejsze wzmianki o osadnictwie niemieckiej wsi znajdują się w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332-1337, który wymienia parafię Dubov pod nazwą ''Parochia s. Nicolai de iuxta Gron'' (parafia św. Mikołaja nad Hronem). Było to wówczas jedyne centrum religijne na [[Horehronie]], więc istniała tam już parafia i kościół. Z uwagi na istnienie parafii prawdopodobnie istniała tu w tym czasie co najmniej osada. W dokumencie króla Zygmunta z 1424 r. wzmiankowana jest pod nazwą ''Zenth Miklos'', później pod nazwami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tutejszy kościół z XV wieku (pierwotnie gotycki, później barokowy) jest nadal kościołem parafialnym dla pierwotnych wsi Dubová, Nemecká, Zámostie i Ráztok. Istnienie szkoły kościelnej w pobliżu kościoła udokumentowano w XVII wieku. | ||
| + | |||
| + | Pierwsza wzmianka o Zámostie pod nazwą Samoscia znajduje się w spisie miejscowości majątku Ľupčiansky, który jest częścią aktu darowizny węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego z 1424 roku. Nywiska Wes (wieś niemiecka). Jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo siedziby parafii w Dubovej początki Nemeckej można przypuszczać już w drugiej połowie XIV wieku. Zgodnie z nazwą wsi, założycielami pierwotnej osady byli Niemcy, ale ludność szybko się wzmocniła. | ||
| + | |||
| + | Od średniowiecza do zniesienia pańszczyzny losy mieszkańców wszystkich trzech gmin były mocno związane z ich zobowiązaniami wobec dóbr zamkowych w Ľupča. W Nemeckiej był burmistrz, którego obowiązków należało kierownictwo lokalnymi poddanymi. Oprócz poddanych, wśród mieszkańców wsi znajdowali się również członkowie rodziny ziemiańskiej Kindernay, która otrzymała przywileje szlacheckie od króla Ferdynanda I w 1559 r. Dwór ziemiański obejmował pola i łąki na terenie wsi, a rodzina miała prawo do prowadzenia młynu na potoku Bukovec. Mieszkańcy Zámostii zarządzali dworem w sąsiedniej [[Predajná|Predajnej]]. | ||
| + | |||
| + | Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności od dawna jest rolnictwo, którego rozwojowi nie sprzyjały warunki panujące w tym regionie. Miejscowi rolnicy zajmowali się głównie hodowlą bydła i owiec, w mniejszym stopniu także rzemiosłem niezbędnym dla rolnictwa i życia praktycznego ludności (kowalstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, szewstwo). Od XVIII w. miejscowi rolnicy zaczęli zajmować się rynkowym handlem galanterią, tekstyliami i wyrobami żelaznymi, które sprzedawali w regionach południowych np na Węgrzech. Dla tego rodzaju działalności gospodarczej, którą zaczęli angażować się mieszkańcy górnej części stolicy Zwolenia, z czasem zaczęto używać nazwy koronkarstwo. Ta typowa dla tego rejonu praca zanikła dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to ostatnie koronkarstwo zostało pozbawione uprawnień handlowych. | ||
| + | |||
| + | W roku 1882 Ondrej Kindernay Kropáč założył tutaj ręczną cegielnię. Jego zięć Jan Antal wyposażył ją w maszyny. | ||
| + | |||
| + | Od około 1908 do 1930 roku działał ''wapiennik'' − piec wapienny, który znajdował się nad wsią Zámostie i skąd kolejka linowa „šodronka” prowadziła do stacji kolejowej Dubov. Niekorzystne warunki życia w pierwszej połowie XX wieku wielu mieszkańców Zámostii próbowało przeprawić się mostem, podróżując do pracy do USA i Kanady. Pierwsza fala odeszła przed I wojną światową, druga w latach dwudziestych XX wieku podczas kryzysu gospodarczego. | ||
| + | |||
| + | Ludność znalazła nowe źródło utrzymania w państwowej rafinerii w Dubovej (później Petrochema), gdzie produkcja została uruchomiona w 1938 roku. Pomimo tego, że Dubová była uważana za ważne źródło paliwa na potrzeby Słowackiego Powstania Narodowego, amerykańska Air Force 20 sierpniu 1944 r. zbombardowała rafinerię. Mała elektrownia wodna w Dubovej działa od 1908 roku. | ||
| + | |||
| + | Mieszkańcy byli głównie rolnikami, leśnikami i pracownikami Państwowej Rafinerii w Dubovej, w miejscowej wapienni i cegielni. | ||
| + | |||
| + | Wieś znana jest z masowych egzekucji w wapienniku, gdzie podczas II wojny światowej w styczniu 1945 r. około 400 mężczyzn (kobiet i dzieci) zostało zabitych przez jednostkę specjalną Einsatzkommando 14 (wcześniejsze źródła wymieniane nawet 800 lub 900). Ponieważ ciała były spalane w wapienniku, dokładna liczba ofiar nie została jeszcze ustalona. Ich śmierć upamiętnia miejsce pamięci i pamięci Słowackiego Powstania Narodowego w Niemczech. | ||
| − | + | == Populacja == | |
| − | Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn<ref> | + | Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>. |
| − | W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis"> | + | W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>: |
* [[Słowacy]] – 97,53% | * [[Słowacy]] – 97,53% | ||
* [[Czesi]] – 0,96% | * [[Czesi]] – 0,96% | ||
| Linia 74: | Linia 66: | ||
* [[Romowie]] – 1,07% | * [[Romowie]] – 1,07% | ||
* [[Węgrzy]] – 0,17% | * [[Węgrzy]] – 0,17% | ||
| + | |||
| + | === Wyznania === | ||
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>: | Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>: | ||
| Linia 85: | Linia 79: | ||
* Nie podano – 0,39% | * Nie podano – 0,39% | ||
| − | == | + | == Kultura i atrakcje == |
| − | + | === Pomniki === | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | == | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | * Kościół rzymskokatolicki pw. św. Mikołaja, jednonawowa pierwotnie gotycka budowla z wielobocznym zamknięciem prezbiterium i wieżą stanowiącą część bryły kościoła z XV wieku. W XVIII wieku kościół przebudowano w stylu barokowym.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 126: | Linia 94: | ||
| miesto = | | miesto = | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
| − | }} </ref> | + | }} </ref> Elewacje podzielone są paskami lizen. |
| − | * | + | * Stanowisko archeologiczne wzgórze Hradisko (wysokość 785,5 m n.p.m.) znajduje się w północnej części obszaru. Znaleziska wskazują na osadnictwo już w epoce brązu. Znajduje się na zalesionym południowym cyplu [[Nízke Tatry|Tatr Niskich]] (fragment Czarnej Części). Od strony zachodniej wzgórze otacza potok Ráztoka. Ufortyfikowana osada zorientowana w kierunku P-P posiada dobrze zachowane umocnienia wałowe. Wejście do fortu zapewne znajdowało się od południowego wschodu, gdyż północne i zachodnie stoki są strome. Najbardziej charakterystyczna i wyraźna jest fortyfikacja wału po stronie południowej. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | == | + | == Osobowości wioski == |
| − | * [[Jozef Búda]] (* | + | * [[Jozef Búda]] (* 1898, † 1994), dostojnik kościelny, teolog, biblista, nauczyciel akademicki i ksiądz rzymskokatolicki |
| − | * [[Dominik Štubňa-Zámostský]] | + | * [[Dominik Štubňa-Zámostský]] (* 1905, † 1970), nauczyciel, pisarz dla dzieci i młodzieży |
| − | * [[Milan Marčok]] (* | + | * [[Milan Marčok]] (* 1939), nauczyciel akademicki i polityk regionalny |
| − | == | + | == Linki zewnętrzne == |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
* [https://www.nemecka.info/ Oficiálna stránka obce] | * [https://www.nemecka.info/ Oficiálna stránka obce] | ||
* [http://www.najkrajsikraj.sk/nemecka/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | * [http://www.najkrajsikraj.sk/nemecka/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | ||
| − | == Iné | + | | |
| − | {{ | + | {{Infobox Slovenská obec |
| + | | Typ = wieś | ||
| + | | Názov = Nemecká | ||
| + | | Iné názvy = | ||
| + | | Obrázok = Nemecká.JPG | ||
| + | | Popis obrázku = | ||
| + | | Znak = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
| + | | Vlajka = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
| + | | Kraj = Banskobystrický | ||
| + | | Okres = Brezno | ||
| + | | Región = Horehronie | ||
| + | |populacja = 1 770 | ||
| + | |gęstość = 71.86 | ||
| + | |współrzędne = [https://mapy.dennikn.sk/?y=48.810833&x=19.417222 48°48′39″S 19°25′02″V] | ||
| + | | Časti = | ||
| + | | Rieka = | ||
| + | | Rieka 1 = | ||
| + | | Zemepisná šírka = 48.810833 | ||
| + | | Zemepisná dĺžka = 19.417222 | ||
| + | | Nadmorská výška = 429 | ||
| + | | Prvá zmienka = [[1281]] | ||
| + | | Starosta = Branislav Čižmárik<ref name="zoznam-starostov">{{Zoznam starostov a primátorov|2018}}</ref> | ||
| + | | Politická strana = [[SMER – sociálna demokracia|SMER-SD]] | ||
| + | | PSČ = 976 97 | ||
| + | | Kód = 508829 | ||
| + | | EČV = BR | ||
| + | | Predvoľba = +421-48 | ||
| + | | Adresa = Hronská 37 | ||
| + | | E-mail = | ||
| + | | Telefón = 048/618 22 34 | ||
| + | | Fax = 048/618 22 34 | ||
| + | | Mapa = | ||
| + | | Popis mapy = | ||
| + | | Web = www.nemecka.info | ||
| + | | Commons = Nemecká | ||
| + | | Pôvod názvu = | ||
| + | | Poznámky = | ||
| + | |kataster = https://zbgis.skgeodesy.sk/mkzbgis/sk/kataster/?bm=worldImagery&z=17&c=19.4172,48.8108 | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| − | {{ | + | == Przypisy == |
| + | {{izvori}} | ||
| − | [[ | + | [[Kategoria:Geografia]] |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Słowacja]] |
| + | [[Kategoria:Wsie na Słowacji]] | ||
| + | [[Kategoria:Wsie powiatu Brezno]] | ||
Aktualna wersja na dzień 13:51, 6 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Nemecká (pol. Nemecká, węg. Garamnémetfalva Németfalva lub Nemecke; niem. Deutschdorf an der Gran) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1281[1]. Spis treściCzęści lokalneWieś Nemecká składa się z trzech części:
HistoriaPlik:Nemecka10Slovakia9.JPG Pomnik poświęcony ofiarom egzekucji, przedstawiający kobietę w ogniu Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Po raz pierwszy obszerniejsze wzmianki o osadnictwie niemieckiej wsi znajdują się w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332-1337, który wymienia parafię Dubov pod nazwą Parochia s. Nicolai de iuxta Gron (parafia św. Mikołaja nad Hronem). Było to wówczas jedyne centrum religijne na Horehronie, więc istniała tam już parafia i kościół. Z uwagi na istnienie parafii prawdopodobnie istniała tu w tym czasie co najmniej osada. W dokumencie króla Zygmunta z 1424 r. wzmiankowana jest pod nazwą Zenth Miklos, później pod nazwami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tutejszy kościół z XV wieku (pierwotnie gotycki, później barokowy) jest nadal kościołem parafialnym dla pierwotnych wsi Dubová, Nemecká, Zámostie i Ráztok. Istnienie szkoły kościelnej w pobliżu kościoła udokumentowano w XVII wieku. Pierwsza wzmianka o Zámostie pod nazwą Samoscia znajduje się w spisie miejscowości majątku Ľupčiansky, który jest częścią aktu darowizny węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego z 1424 roku. Nywiska Wes (wieś niemiecka). Jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo siedziby parafii w Dubovej początki Nemeckej można przypuszczać już w drugiej połowie XIV wieku. Zgodnie z nazwą wsi, założycielami pierwotnej osady byli Niemcy, ale ludność szybko się wzmocniła. Od średniowiecza do zniesienia pańszczyzny losy mieszkańców wszystkich trzech gmin były mocno związane z ich zobowiązaniami wobec dóbr zamkowych w Ľupča. W Nemeckiej był burmistrz, którego obowiązków należało kierownictwo lokalnymi poddanymi. Oprócz poddanych, wśród mieszkańców wsi znajdowali się również członkowie rodziny ziemiańskiej Kindernay, która otrzymała przywileje szlacheckie od króla Ferdynanda I w 1559 r. Dwór ziemiański obejmował pola i łąki na terenie wsi, a rodzina miała prawo do prowadzenia młynu na potoku Bukovec. Mieszkańcy Zámostii zarządzali dworem w sąsiedniej Predajnej. Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności od dawna jest rolnictwo, którego rozwojowi nie sprzyjały warunki panujące w tym regionie. Miejscowi rolnicy zajmowali się głównie hodowlą bydła i owiec, w mniejszym stopniu także rzemiosłem niezbędnym dla rolnictwa i życia praktycznego ludności (kowalstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, szewstwo). Od XVIII w. miejscowi rolnicy zaczęli zajmować się rynkowym handlem galanterią, tekstyliami i wyrobami żelaznymi, które sprzedawali w regionach południowych np na Węgrzech. Dla tego rodzaju działalności gospodarczej, którą zaczęli angażować się mieszkańcy górnej części stolicy Zwolenia, z czasem zaczęto używać nazwy koronkarstwo. Ta typowa dla tego rejonu praca zanikła dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to ostatnie koronkarstwo zostało pozbawione uprawnień handlowych. W roku 1882 Ondrej Kindernay Kropáč założył tutaj ręczną cegielnię. Jego zięć Jan Antal wyposażył ją w maszyny. Od około 1908 do 1930 roku działał wapiennik − piec wapienny, który znajdował się nad wsią Zámostie i skąd kolejka linowa „šodronka” prowadziła do stacji kolejowej Dubov. Niekorzystne warunki życia w pierwszej połowie XX wieku wielu mieszkańców Zámostii próbowało przeprawić się mostem, podróżując do pracy do USA i Kanady. Pierwsza fala odeszła przed I wojną światową, druga w latach dwudziestych XX wieku podczas kryzysu gospodarczego. Ludność znalazła nowe źródło utrzymania w państwowej rafinerii w Dubovej (później Petrochema), gdzie produkcja została uruchomiona w 1938 roku. Pomimo tego, że Dubová była uważana za ważne źródło paliwa na potrzeby Słowackiego Powstania Narodowego, amerykańska Air Force 20 sierpniu 1944 r. zbombardowała rafinerię. Mała elektrownia wodna w Dubovej działa od 1908 roku. Mieszkańcy byli głównie rolnikami, leśnikami i pracownikami Państwowej Rafinerii w Dubovej, w miejscowej wapienni i cegielni. Wieś znana jest z masowych egzekucji w wapienniku, gdzie podczas II wojny światowej w styczniu 1945 r. około 400 mężczyzn (kobiet i dzieci) zostało zabitych przez jednostkę specjalną Einsatzkommando 14 (wcześniejsze źródła wymieniane nawet 800 lub 900). Ponieważ ciała były spalane w wapienniku, dokładna liczba ofiar nie została jeszcze ustalona. Ich śmierć upamiętnia miejsce pamięci i pamięci Słowackiego Powstania Narodowego w Niemczech. PopulacjaWedług danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn[2]. W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[3]: WyznaniaZe względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:
Kultura i atrakcjePomniki
Osobowości wioski
Linki zewnętrzne
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
- ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
- ↑ 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
- ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
