Pohorelá

Strona	Autorzy	Nota
[2]	[3]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[4]	[5]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Pohorelá (pol. Pohorelá, węg. Koháryháza) – wieś (obec) w dolinie Hronu na Słowacji, w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Położenie Wieś położona jest w Kotlinie Helpiańskiej (Heľpianske podolie) u południowych podnóży Niżnych Tatr, a dokładniej szczytu Andrejcová. Praktycznie całość zabudowy znajduje się na prawym brzegu Hronu, w dolinie jego prawobrzeżnego dopływu zwanego Kopanický potok (też: Kopanica). Leży w odległości 33 km na wschód od siedziby powiatu, Brezna. Części wioski Tutejsza część Pohorelská Maša należy do gminy Pohorelá. Topografia Pohorelá leży na prawym brzegu Hronu, pomiędzy [[Heľpianske podolie|Heľpianskeho podolia] (podjednostka Horehronské Podole) i Kráľovohoľských Tatier (podjednostka Tatr Niskich). Na lewym brzegu Hronu stromo wznosi się Fabova hoľa, podjednostka geomorfologiczna Veporské vrchy, należąca do strefy ochronnej Parku Narodowego Muránska planina. Cały prawy brzeg Hronu znajduje się w otulinie Parku Narodowego Niskie Tatry. Ważnymi punktami geograficznymi w pobliżu miejscowości są: Ždiarska przełęcz, góra Orlová, górska polana Andrejcová, rezerwaty przyrody Mašianske skalky i Pohorelské vrchovisko. Na górnym krańcu wioski jest źródło wody mineralnej. Wieś położona jest 33 km na wschód od Brezna, 49 km na południowy zachód od Popradu i 37 km na północ od [Tisovec (okres Rimavská Sobota)|Tisovca]]. Miasto powiatowe Banská Bystrica leży 73 km na zachód. Cieki wodne Rzeka Hron przepływa przez obszar katastralny w kierunku wschód-zachód i dzieli go na dwie części: północne Tatry Niskie i południową część Veporské vrchy. Krivý potok i Kopanický potok (dopływSkalný potok i Úplazový potok, następnie z lewej strony Rácov z dopływem Postaľ i znowu z prawej Hučanské. Historia Wieś została założona na samym początku XVII w. w ramach osadnictwa na prawie wołoskim. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1612. Wieś należała do feudalnego "państwa" z siedzibą na zamku Murań, którym wówczas władała rodzina Szèchych. Jej mieszkańcy zajmowali się początkowo wyłącznie pasterstwem, pracą w lesie oraz obróbką drewna. W XVIII w., gdy wieś należała do Kohárych, na jej terenie rozpoczęto eksploatację rud żelaza, a w jej wschodniej części, na lewym brzegu Hronu powstała huta żelaza i kuźnica. Obecna osada Pohorelská Maša powstała dzięki budowie domów dla pracowników huty żelaza Pohorelská. W XIX wieku rodzina Coburgów przejęła własność huty żelaza w Horehronie. Administracja huty Coburg została przeniesiona do Pohoreli. Po gruntownej modernizacji kompleks żelaza Pohorelský stał się najważniejszym producentem żelaza w gminie gemerskiej. W 1833 r. administrator kompleksu hutniczego Pohorel Karol Heyssl zbudował pierwszą walcownię blach na ówczesnych Węgrzech. W 1844 r. Kompleks przemysłowy Coburg nad rzeką Hron składał się z 2 hut, 15 hut, 3 młotów, 3 walcowni blach i 2 walcowni prętów żelaznych. Sama Pohorelá stała się w XIX w. jednym z głównych ośrodków przemysłowych w dolinie Hronu, mieściła się w niej m. in. dyrekcja tutejszych hut, kuźnic i walcowni należących do rodziny Koburgów. W latach międzywojennych, zwłaszcza w czasach wielkiego kryzysu gospodarczego z lat 1929-1933, znaczne wpływy uzyskała we wsi, a zwłaszcza wśród pracowników zakładów metalurgicznych w Pohorelskéj Maše, uzyskała Komunistyczna Partia Czechosłowacji. Mieszkańcy brali udział w protestach i strajkach, zwłaszcza w wielkim strajku zorganizowanym na budowie linii kolejowej na trasie Červená Skala − Margecany w czerwcu 1932 r. W latach II wojny światowej, poczynając od 1943 r., wielu mieszkańców wsi wstępowało do działających w okolicy oddziałów partyzanckich. Podczas SNP w pobliżu działał oddział Katrušinova z brygady Janosik oraz oddziały z brygad dowódców E. Bielika, Jegorowa i Szukajewa. W schyłkowym okresie słowackiego powstania narodowego, pod koniec października 1944 r., wieś zajęły oddziały niemieckie, postępujące z góry doliny Hronu od Červenéj Skaly. Wyzwolenie spod faszystowskiej okupacji nastąpiło 30 stycznia 1945 r. Powojenny rozwój wsi, a następnie znaczący spadek jej mieszkańców związany był ściśle z działalnością zakładów metalurgicznych w Pohorelskéj Maše. W połowie lat 80. XX w., gdy zakłady te znajdowały się w szczytowym okresie rozwoju, ludność Pohoreléj liczyła ok. 3,4 tysiąca. W ciągu 30 lat, do 2005 r. (całkowite zamknięcie zakładów) zmniejszyła się o ok. 0,9 tysiąca. Symbole wsi Propozycje symboli ogólnych zostały zatwierdzone przez Radę Gminy Pohorelá na posiedzeniu w dniu 20 czerwca 1997 r. (Poz. B / 5 uchwały nr 17). Komisja Heraldyczna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Słowackiej wpisała ogólne symbole do Rejestru Heraldycznego Republiki Słowackiej w marcu 1998 r. Pod sygnaturą P-79/98. Herb miejscowości Oryginalna pieczęć miejscowości Pohorelej Herb miejscowości Pohorelá składa się z trzech białych kwiatów ciemiernika z dwoma liściastymi łodygami wyrastającymi z niebieskiego trójzębu w czerwonej tarczy. Helleborus uiridis jest wspomniany w artykule Michała Markuša "Zbieranie plonów leśnych", odnosząc się do pracy Veszelskiego z 1798 r. (Publikacja Horehronie - SAV Bratislava 1969) jako roślinę używaną przez pasterzy Horehron i Gemer do leczenia zwierząt. Dzięki temu trafił do emblematów generalnych pieczęci niektórych gmin Horehronie na prawie wołoskim. Autorem projektu herbu wsi jest Peter Návoy − kronikarz generalny i nauczyciel w szkole podstawowej. Flaga wioski Flaga miejscowości składa się z pięciu podłużnych pasów w kolorze czerwonym (2/8). niebieski (1/8), biały (2/8), niebieski (1/8), czerwony (2/8). Flaga ma współczynnik kształtu 2: 3 i jest zakończona trzema punktami, t. jot. dwa cięcia sięgające do jednej trzeciej jej boku. Autorem projektu flagi gminy i pieczęci miejskiej Ján Pompura − pracownik urzędu gminy. Populacja Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwały 2293 osoby, w tym 1225 kobiet i 1068 mężczyzn. W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco: Słowacy – 99,36% Czesi – 0,11% Romowie – 0,22% Ukraińcy – 0,04% Wyznania Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco: Katolicy rzymscy – 95,03% Grekokatolicy – 1,49% Ewangelicy – 0,26% Prawosławni – 0,3% Ateiści – 1,91% Nie podano – 0,78% Kultura i atrakcje Pomniki Rzymskokatolicki kościół pw. Najświętszej Marii Panny Bolesnej, jednonawowa barokowa budowla z 1762 r., aaprawiona po pożarze w 1883 r. Neogotyckie wnętrze z drugiej połowy XIX wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz F. Klimkoviča. Dwór Coburgów w części Pohorelská Maša, klasycystyczny budynek blokowy z lat 1834-1835. Od lat 30. XX w. dwór należał do Lasów Państwowych, później mieścił się w nim sierociniec, a obecnie dom pomocy społecznej. W wyniku przebudów budynek stracił swój pierwotny wygląd. Zespół ludowych domów z bali z dachem pokrytym gontem, obecnie rzadki. Pomnik poległych w I i II wojnie światowej u zbiegu ulic Nova i kpt. J. Naklejka. Pohorela church.jpg Kościół pw. Najświętszej Marii Panny Bolesnej PohorelaKostol01.jpg PohorelaKostol02.jpg Wydarzenia kulturalne Stowarzyszenie Obywatelskie Opora Pohorelá odgrywa znaczącą rolę w organizacji życia kulturalnego. We wsi odbywają się coroczne zawody w ręcznym koszeniu kosą, najlepsi zawodnicy potrafią skosić 0,5 ara w mniej niż 2 minuty. 4 czerwca 2005 roku odbyło się 11 mistrzostw świata w koszeniu ręcznym, wielokrotny mistrz lokalny dr hab. Lukáš Janoška. We wsi działa Dziecięcy Zespół Folklorystyczny Mladosť Pohorelá. We wsi znajduje się amfiteatr, w którym organizowane są imprezy kulturalne, takie jak występy folklorystyczne, a także festiwale rockowe. Festiwal rockowy „Noc Świętojańska pełna muzyki” odbył się 17 czerwca 2006 roku, w którym wzięło udział kilka ważnych zespołów słowackiej sceny muzycznej. Specjały kulinarne Guziki, cebula, ciberaj, tłumacz, rumianek, hubjarka, nietoperze, kule. (tľapkance, guľky.) Strój lokalny Przy świątecznych okazjach zakłada się odzież męską (kostium) z małą czapeczką i kostium damski z czerwonym haftem oraz spódnicę z drobnymi nadrukami. W skład kostiumu wchodzą buty oraz zdobiona „łyżwa” - kożuch bez rękawów z futrem od wewnątrz. Pri slávnostných príležitostiach sa nosí mužský súkenný odev (kroj) s malým klobúčikom a ženský kroj charakteristický červenou výšivkou a sukňou s jemnou modrotlačou. Súčasťou kroja sú čižmy a zdobený "brusliak" - kožúšok bez rukávov z ovčej kože s kožušinou z vnútornej strany. Osobowości wioski Tubylcy Matej Bar Breakfast (*?, † 1763), ksiądz rzymskokatolicki Ctibor Ján Handzo (* 1906, † 1972), ewangelik, pisarz religijny i historyk kościoła Pracowali tutaj Max Švabinský (* 1873, † 1962), czeski malarz i rytownik Jozef Gregor Tajovský (* 1874, † 1940), prozaik, dramaturg, poeta, redaktor, pedagog i polityk Gejza Horák (* 1919, † 2003), językoznawca i publicysta. Osobnosti obce Rodáci Matej Baraňaj (* ? – † 1763), rímskokatolícky kňaz Ctibor Ján Handzo (* 1906 – † 1972), evanjelický kňaz, náboženský spisovateľ a cirkevný historik Pôsobili tu Max Švabinský (* 1873 – † 1962), český maliar a rytec Jozef Gregor Tajovský (* 1874 – † 1940), prozaik, dramatik, básnik, redaktor, učiteľ a politik Gejza Horák (* 1919 – † 2003),jazykovedec a publicista. Linki zewnętrzne Oficiálna stránka obce Najkrajší kraj- turistické atrakcie v obci

Pohorelá wieś Plik:Pohorela.JPG Państwo Słowacja Słowacja Kraj Banskobystrický kraj Okres Brezno Region Horehronie Vodný tok Hron Powierzchnia 46,94 km² (4694 ha) Populacja 2 132 (31. 12. 2020) Gęstość 45,42 os./km² Pierwsza pisemna wzmianka 1612 Starosta Jana Tkáčiková (nezávislá) PSČ 976 69 ŠÚJ 508870 EČV BR Tel. kierunkowy +421-48 Adres siedziby urzędu Nová 392 Adres e-mail [email protected] Telefón 048 / 6196 102 Fax 048 / 6196 109 Położenie gminy na Słowacji 7px Położenie gminy na Słowacji Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja 7px Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja Wikimedia Commons: Pohorelá Strona: pohorela.sk Portal mapowy GKU: mapa katastralna 18px 48°51′55″S 20°01′06″V