|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | Za: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Korwin]
| + | #PATRZ [[I. Mátyás]] |
| − | {| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
| |
| − | |-
| |
| − | |
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = Maciej Korwin
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura = król Węgier, Chorwacji i Czech
| |
| − | |grafika = Matthias-corvinus-hoesegter-budapest.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb = Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg
| |
| − | |opis herbu = Tarcza herbowa króla Węgier Macieja Korwina
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Władcy Węgier|król Węgier i Chorwacji]]
| |
| − | |1. od = [[1458]]
| |
| − | |1. do = [[1490]]
| |
| − | |1. koronacja =
| |
| − | |1. poprzednik = [[Władysław Pogrobowiec]]
| |
| − | |1. następca = [[Władysław II Jagiellończyk]]
| |
| − | |2. tytuł = [[Władcy Czech|antykról Czech]]
| |
| − | |2. od = [[1469]]
| |
| − | |2. do = [[1490]]
| |
| − | |2. koronacja =
| |
| − | |2. poprzednik = [[Władysław Pogrobowiec]]
| |
| − | |2. następca = [[Władysław II Jagiellończyk]]
| |
| − | |dynastia = [[Hunyady]]
| |
| − | |data urodzenia = [[23 lutego]] [[1443]]
| |
| − | |miejsce urodzenia = [[Kluż-Napoka|Koloszwar]]
| |
| − | |data śmierci = [[6 kwietnia]] [[1490]]
| |
| − | |miejsce śmierci = [[Wiedeń]]
| |
| − | |przyczyna śmierci = naturalna
| |
| − | |miejsce spoczynku = królewska nekropolia<br>w Székesfehérvár
| |
| − | |ojciec = [[Jan Hunyady]]
| |
| − | |matka = [[Elżbieta Szilágyi]]
| |
| − | |rodzeństwo = [[Władysław Hunyady]]
| |
| − | |1. związek = żona
| |
| − | |1. związek z = [[Katarzyna Podiebrad]]<br />[[Beatrycze Aragońska]]
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci = [[Jan Korwin]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons = Matthias Corvinus
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty = Maciej Korwin
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Maciej Korwin''', łac. ''Matthias Corvinus'', węg. ''Hunyadi Mátyás'', zwany, zwany ''Sprawiedliwym'', węg. ''Igazságos'' (ur. [[23 lutego]] [[1443]] w Koloszwarze (obecnie [[Kluż-Napoka]] w [[Rumunia|Rumunii]]), zm. [[6 kwietnia]] [[1490]] w [[Wiedeń|Wiedniu]]) – [[Władcy Węgier|król Węgier, Chorwacji]] od 1458 i [[Królestwo Czech|Czech]] od 1469 roku, drugi syn [[János Hunyady|Jánosa Hunyadyego]], brat [[Władysław Hunyady|Władysława Hunyadyego]].
| |
| − | | |
| − | == Panowanie ==
| |
| − | [[Plik:Matei Corvin house Cluj-Napoca.jpg|thumb|left|Dom w [[Kluż-Napoka|Koloszwarze]], w którym urodził się Maciej Korwin]]
| |
| − | Po śmierci ojca (11 sierpnia 1456), który był wcześniej regentem Węgier, został wraz z bratem uwięziony przez stronników [[Władysław Pogrobowiec|Władysława V Pogrobowca]] i skazany na śmierć. Wyrok wykonano na jego starszym bracie, Maciej zaś został przewieziony do [[Praga|Pragi]], gdzie był przetrzymywany aż do śmierci Władysława Pogrobowca. Niespodziewanie w wieku 15 lat został wybrany na króla Węgier, co było zasługą jego wuja, [[Mihály Szilágyi|Mihályego Szilágyiego]], który osobiście zabiegał o poparcie dla Macieja wśród panów węgierskich. Zgodzili się oni wybrać Macieja, mając nadzieję na odegranie u boku młodego i niedoświadczonego króla decydującej roli. Nowy król Czech, [[Jerzy z Podiebradów]], uwolnił elekta. Mimo tego panowanie Korwina rozpoczęło się w trudnej sytuacji. Północ kraju znajdowała się w rękach zbuntowanej szlachty, a zachód i południowy zachód były opanowane przez cesarza [[Fryderyk III Habsburg|Fryderyka III Habsburga]], który rościł sobie prawo do korony węgierskiej po swym habsburskim kuzynie. Młody król nie mógł dokonać uroczystego obrzędu koronacji, ponieważ insygnia królewskie znajdowały się w posiadaniu cesarza. Trudną sytuację Macieja wykorzystywali również możnowładcy, którzy zapewnili sobie obowiązek zwoływania co rok sejmu, stworzenie armii najemnej, finansowanej ze skarbu królewskiego, i nienakładanie na szlachtę podatków<ref>Piotr Tafiłowski: [http://web.archive.org/web/20120114040638/http://www.umcs.lublin.pl/images/media/BIN/Corviniana.pdf Z dziejów kultury węgierskiej w późnym Średniowieczu] (pol.). W: Bibliotheca Corviniana [on-line]. UMCS. [dostęp 2011-04-29]. [zarchiwizowane z [https://www.umcs.pl/ tego adresu] (2012-01-14)]</ref>
| |
| − | [[Plik:Matyasrexsign.jpg|thumb|left|120px|Królewska pieczęć Macieja Korwina]]
| |
| − | W pierwszym okresie panowania, do roku 1470, głównym celem władcy było zapewnienie niepodległości państwa, utrzymanie władzy nad całością terytorium oraz umocnienie podupadłej władzy królewskiej. Próby umocnienia pozycji króla spotkały się jednak z oporem możnowładców, w tym jego wuja, Michała Szilagyi, który przeszedł na stronę Habsburgów i uznał Fryderyka III za króla Węgier. Maciej zdołał jednak przy pomocy wojsk zaciężnych i dawnych stronników ojca oraz dzięki poparciu ze strony miast i średniej szlachty pokonać magnatów i zmusić wojska habsburskie do wycofania się z kraju. W 1463 roku zawarł z cesarzem pokój, na mocy którego odzyskał insygnia koronacyjne, jednak za cenę 80 tys. złotych forintów oraz przyrzeczenia Habsburgom następstwa na Węgrzech w wypadku braku męskiego potomka<ref>Jerzy Rajman: '''Encyklopedia Średniowiecza'''. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2006, s. 588-589, hasło: Maciej Korwin. ISBN 83-7435-263-9</ref>
| |
| − | | |
| − | W drugim okresie rządów Maciej przeprowadził reformy wojska, spraw wewnętrznych, dworu, prawa i systemu monetarnego w celu umocnienia i ustabilizowana władzy centralnej. Założył zawodową armię zaciężną, tzw. czarne szeregi (''Fekete Sereg''). Rozpoczął też bardziej agresywną i ambitną politykę zagraniczną, której celem było zdobycie pierwszoplanowej pozycji Węgier w Europie Środkowej. Najpierw, po śmierci swej pierwszej żony [[Katarzyna Podiebrad|Katarzyny Podiebrad]], zerwał sojusz z królem Czech Jerzym z Podiebradów i korzystając z poparcia papiestwa rozpoczął wojnę z [[Husytyzm|husyckim]] władcą. W trakcie wojny część katolickiej szlachty czeskiej ogłosiła [[3 maja]] [[1469]] roku w [[Ołomuniec|Ołomuńcu]] Macieja królem Czech. Mimo początkowych sukcesów, dzięki którym Maciej zajął [[Śląsk]], [[Łużyce]] i [[Morawy]] nie zdołał jednak ostatecznie pokonać Jerzego, który utrzymał się we właściwych Czechach i w [[Praga|Pradze]]. Po śmierci króla czeskiego w 1471 roku Czesi zaproponowali koronę [[Władysław II Jagiellończyk|Władysławowi Jagiellończykowi]]. Korwin mimo otrzymania od papieża [[Sykstus IV|Sykstusa IV]] potwierdzenia prawa do czeskiej korony nie zdołał porozumieć się z Jagiellonami i Habsburgami co spowodowało ciągnącą się przez kilka lat wojnę polsko-czesko-węgierską. W roku 1471 wybuchł przeciwko królowi bunt magnatów, którego celem było powołanie na tron węgierski królewicza polskiego [[Święty Kazimierz|Kazimierza]]. Rozpoczęta 2 października 1471 wyprawa 13-letniego Kazimierza z wojskami polskimi utknęła jednak w [[Nitra (miasto)|Nitrze]]. W 1474 roku w odwecie za zniszczenia dokonane na [[Słowacja|Węgrzech Górnych]] przez [[Paweł Jasieński|Pawła Jasieńskiego]], Maciej poprowadził wyprawę na polską [[Województwo ruskie|Ruś]]. Prowadzona z przerwami i ze zmiennym szczęściem wojna polsko-węgierska zakończyła się dopiero w [[1479]] roku. W tym samym roku pokojem w Ołomuńcu zakończył się konflikt czesko-węgierski – Maciej uznał koronę czeską Władysława Jagiellończyka, ale w zamian dożywotnio zatrzymał Morawy, Śląsk i Łużyce z prawem ich odkupienia przez Władysława po śmierci króla Węgier.
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Hungary 1490 (PL2018).png|thumb|Ziemie we władaniu Macieja Korwina pod koniec panowania (1490): Korona Węgierska z Siedmiogrodem i Chorwacją, Morawy, Łużyce i Śląsk oraz Dolna Austria ze Styrią i Krainą]]
| |
| − | Próby zbliżenia z Polską nie doszły do skutku gdyż oferowanego przez Macieja sojuszu w zamian za rękę [[Jadwiga Jagiellonka (1457-1502)|Jadwigi Jagiellonki]] nie akceptowała polska królowa [[Elżbieta Rakuszanka]]. Maciej podejmował więc różnego rodzaje akcje dyplomatyczne przeciw Polsce, sprzymierzając się z [[Zakon krzyżacki|Krzyżakami]] i [[Wielkie Księstwo Moskiewskie|Moskwą]]. Największym jego wrogiem pozostawali jednak Habsburgowie. W 1476 roku zmusił [[Fryderyk III Habsburg|cesarza Fryderyka III]] do wypłaty okupu 100 tys. forintów w zamian za odstąpienie jego wojsk od Wiednia. Nie uchroniło to jednak cesarza od klęski kilka lat później. W 1485 Maciej Korwin zajął całą Dolną Austrię wraz z Wiedniem oraz część [[Styria|Styrii]] i [[Karyntia|Karyntii]]. Przeniósł swą siedzibę do Wiednia i rozpoczął snuć plany stworzenia środkowoeuropejskiego cesarstwa.
| |
| − | | |
| − | Problemem Macieja pozostawał jednak brak legalnego następcy tronu. Jego drugie małżeństwo z [[Beatrycze Aragońska|Beatrycze Aragońską]] pozostało (podobnie jak pierwsze) bezdzietne i król usiłował zapewnić następstwo swemu nieślubnemu synowi [[Jan Korwin|Janowi Korwinowi]]. Ostatnie lata panowania król poświęcił na dyplomatyczne zapewnienie sukcesji syna, jednak bez powodzenia. Zaraz po śmierci Macieja w 1490 roku jego syn został zmuszony do rezygnacji z praw do tronu, a królem Węgier został Władysław Jagiellończyk.
| |
| − | | |
| − | Za panowania Macieja Korwina Węgry znalazły się u szczytu potęgi, jako główne królestwo jego państwa, jednak brak legalnego następcy tronu spowodował szybki rozpad imperium Macieja po jego śmierci. Zmarł niespodziewanie 6 kwietnia 1490 roku, pochowany został w królewskiej [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár|nekropolii w Białogrodzie]] ([[Język węgierski|węg.]] ''Székesfehérvár'') na Węgrzech.
| |
| − | | |
| − | == Wykształcenie i działalność oświatowa ==
| |
| − | Król był człowiekiem wszechstronnie wykształconym, najpierw był uczniem [[Jan Vitéz|Jana Vitéza]], później [[Grzegorz z Sanoka|Grzegorza z Sanoka]]. Miał łatwość uczenia się języków, wedle tradycji służył ojcu jako tłumacz. Znał łacinę, język francuski, włoski i niemiecki. Król studiował we [[Włochy|Włoszech]], zainspirowany ideami [[renesans]]u wprowadzał jego osiągnięcia na Węgrzech, był w kontaktach listownych z pierwszymi uczonymi włoskimi. Znany był jako [[mecenas sztuki]], nauki i kultury<ref>Piotr Tafiłowski: [http://web.archive.org/web/20120114040638/http://www.umcs.lublin.pl/images/media/BIN/Corviniana.pdf Z dziejów kultury węgierskiej w późnym Średniowieczu] (pol.). W: Bibliotheca Corviniana [on-line]. UMCS. [dostęp 2011-04-29]. [zarchiwizowane z [https://www.umcs.pl/ tego adresu] (2012-01-14)]</ref>. Założył [[Universitas Istropolitana]] ([[uniwersytet]] w [[Bratysława|Bratysławie]], wówczas Pozsóny, 1465), drukarnię w Budzie (1472) oraz słynną, renesansową bibliotekę zwaną od jego przydomka [[Bibliotheca Corviniana|Corvinianą]].
| |
| − | | |
| − | Przydomek "Korwin" pochodzi od [[herb]]u, na którym umieszczony był [[Kruk zwyczajny|kruk]] ([[łacina|łac.]] ''corvus'').
| |
| − | | |
| − | == Małżeństwa i potomstwo ==
| |
| − | [[Plik:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|thumb|240px|Herby Macieja Korwina i Beatrycze w otoczeniu herbów księstw i ziem lennych]]
| |
| − | Maciej Korwin miał dwie żony:
| |
| − | * (1461): [[Katarzyna Podiebrad]] (1449–1464), córka [[Władcy Czech|króla Czech]] [[Jerzy z Podiebradów|Jerzego z Podiebradów]],
| |
| − | * (1476): [[Beatrycze Aragońska]] (1457–1508), córka [[Królestwo Sycylii|króla Neapolu]] [[Ferdynand I (król Neapolu)|Ferdynanda I Aragońskiego]],
| |
| − | | |
| − | Miał jedno nieślubne dziecko (z Barbarą Edelpeck, mieszczanką z [[Wrocław]]ia), syna [[Jan Korwin|Jana Korwina]] (1473–1504), ks. [[Głogów|głogowskiego]] (1488–1490), [[Opawa|opawskiego]] (1491–1501) i [[Slawonia|sławońskiego]] (1491–1504).
| |
| − | | |
| − | == Wywód przodków ==
| |
| − | {{Tree|ojciec_ojca=László Hunyadi|matka_ojca=Erzsébet Morsinai
| |
| − | |ojciec_matki=László Szilágyi|matka_matki=Katalin Bellyéni
| |
| − | |ojciec=[[Jan Hunyady]]|matka=Erzsébet Szilágyi|osoba=Maciej Korwin}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * [http://www.genealogy.euweb.cz/hung/hunyadi.html M. Marek, www.Genealogy.Eu] eng.
| |
| − | * Xenopol, Alexandru D. (1896), Histoire des Roumains, i, Paris, pp. 168
| |
| − | * Milton G. Lehrer and David Martin,Transylvania: History and Reality, Bartleby Press; 1986
| |
| − | * Miroslava Duranková, Stará Ľubovňa: Košice east Slovakia, Press Books, 2011
| |
| − | * Ion Grumeza, Dacia: Land of Transylvania, Cornerstone of Ancient Eastern Europe, Hamilton Books, 2009
| |
| − | * Constantin C Giurescu,Transylvania in the history of Romania: An historical outline,Garnstone P; 1969
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * Michał Kozłowski, ''Maciej Korwin i jego imperium'' [http://histmag.org/Maciej-Korwin-i-jego-imperium-7634].
| |
| − | * prof. dr hab. Bogusław Czechowicz, ''"Wrocławski" król czeski Maciej Korwin'' [http://www.legitymizm.org/multimedia-wroclawski-krol-czeski-maciej-korwin]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Hunyady, Mátyás}}
| |
| − | [[Kategoria:Hunyady|Maciej Korwin]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Węgier|Maciej Korwin]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Czech|Maciej Korwin]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1443]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1490]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
| |
