|
|
| (Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | Źródło [https://pl.wikipedia.org/wiki/Samuel_Aba Samuel Aba]
| + | #PATRZ [[Aba Sámuel]] |
| | | | |
| − | {{Redoslijed|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |poprzednik = [[???]]
| |
| − | |gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br />(1241-1244/45)
| |
| − | |następca = Zache
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | | |
| − | {| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
| |
| − | |-
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = Samuel Aba
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura =
| |
| − | |grafika = Sámuel Aba.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb =
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[władcy Węgier|król Węgier]]
| |
| − | |1. od = [[1041]]
| |
| − | |1. do = [[1044]]
| |
| − | |1. koronacja =
| |
| − | |1. poprzednik = [[Piotr Orseolo]]
| |
| − | |1. następca = [[Piotr Orseolo]]
| |
| − | |dynastia =
| |
| − | |data urodzenia = ok. [[1010]]
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci = [[5 lipca]] [[1044]]
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku = Abasár
| |
| − | |ojciec =
| |
| − | |matka =
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek z =
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci = Piotr Aba, Domoszló Aba
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons =
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | '''Sámuel Aba''', także: '''Owo''', '''Owon''', '''Ouban''' (ur. przed [[1010]], zm. [[5 lipca]] [[1044]]) – [[władcy Węgier|król Węgier]] [[1041]]–[[1044]].
| |
| − | | |
| − | Imię otrzymał po bułgarskim carze [[Samuel Komitopuli|Samuelu]].
| |
| − | | |
| − | == Życiorys ==
| |
| − | === Pochodzenie ===
| |
| − | Początki rodu Abów wiąże się z osobą Paty, wnuka Eda i Edemena, wodzów z czasów przybycia Węgrów do Panonii ([[896]]). Pata był dziadkiem Samuela Aby. Przypuszcza się, że ojcem Samuela Aby był Csaba (''Ceba''), palatyn węgierski, który około [[1005]] roku wraz z arcybiskupem Sebastianem brał udział w poświęceniu opactwa Pannonhalma<ref>G. Györffy, ''Święty Stefan I'', s. 294.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Powiązania Samuela Aby z dynastią [[Arpadowie|Arpadów]] pozostają tematem dyskusji w literaturze naukowej. Dawniej uchodził za męża jednej z córek węgierskiego księcia [[Gejza|Gejzy]], szwagra króla węgierskiego [[Stefan I Święty|Stefana I Świętego]]<ref>W. Dworzaczek, ''Genealogia'', tabl. 84.</ref>. Obecnie, biorąc pod uwagę, że był o pokolenie młodszy od Stefana, przypuszcza się, że był synem (a nie mężem) bliżej nieznanej córki księcia Gejzy<ref>S. A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku'', s. 22; G. Györffy, ''Święty Stefan I'', s. 124.</ref>.
| |
| − | | |
| − | === Panowanie ===
| |
| − | Za panowania Stefana I Samuel Aba objął ważną funkcję nadwornego [[Żupan (urząd)|żupana]] królewskiego czyli [[Palatyn (tytuł)|palatyna]] ([[Język łaciński|łac.]] ''comes palatinus'', [[Język węgierski|węg.]] ''nádori ispán''), stając się ''de facto'' na dworze drugą osobą po królu. Po śmierci Stefana nowy król, [[Piotr Orseolo]] usunął Samuela ze swojego dworu. Wielu możnym węgierskim nie odpowiadały jednak rządy Piotra, który zwykł się otaczać Niemcami i Włochami. Poza tym obawiali się oni, że władca zechce uzależnić Królestwo Węgier od Cesarstwa Niemieckiego. Zatem wspierali oni Samuela, który mógł dzięki temu dojść do władzy po obaleniu Piotra.
| |
| − | | |
| − | Tak więc w 1041 r. Piotr uciekł z Węgier, a królem został Samuel Aba. Rozpoczęły się prześladowania zwolenników poprzedniego władcy. Natychmiast cofnięto wszystkie prawa, które wprowadził Piotr. Owe prawa szczególnie uderzały w najniższe warstwy społeczeństwa. W późniejszych kronikarskich relacjach ganiono Samuela Abę za to, że wolał towarzystwo chłopów niż możnych panów. Jest bardzo prawdopodobne, że główne oparcie dla jego rządów stanowili ludzie z nizin społecznych, którzy wciąż byli poganami.
| |
| − | | |
| − | Samuel doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że może się utrzymać na tronie jedynie w przypadku gdy będzie pozostawał w pokojowych stosunkach z cesarzem [[Henryk III|Henrykiem III]]. Ten ostatni stał się jednak głównym sprzymierzeńcem pozbawionego korony węgierskiej Piotra Orseolo. Mimo to węgierski władca zdołał utrzymywać pokój z niemieckim władcą, ale cena tego była wysoka, mianowicie Węgry utraciły na rzecz [[Niemcy|Niemiec]] część swego terytorium i musiały płacić cesarzowi trybut.
| |
| − | | |
| − | [[Berno z Reichenau]] w liście do cesarza [[Henryk III Salicki|Henryka III]] nazwał Abę pseudokrólem, krzywoprzysięzcą, mordercą i kłamcą<ref>Z. Dalewski, Modele władzy dynastycznej w Europie Środkowo-Wschodniej we wcześniejszym średniowieczu, Warszawa 2014, s. 139.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Z powody konieczności płacenia owego trybutu oraz dokonanego wcześniej uchylenia podatków Samuel Aba zmuszony był poszukać innych źródeł dochodów. Zażądał więc zwrotu majątków, które Kościół otrzymał od króla Stefana I i opodatkował duchowieństwo. Chciał zmniejszyć potężną rolę Kościoła na Węgrzech. Według niektórych źródeł Samuel Aba i jego zwolennicy zostali obłożeni przez papieża ekskomuniką.
| |
| − | | |
| − | Rządy Samuela Aby prowadziły do likwidacji stosunków feudalnych i nawrotu do dawnego ustroju plemiennego. Jego rządy stawały się coraz bardziej niepopularne. Wywoływały opozycję duchowieństwa, możnych, którzy mieli do władcy pretensje, że faworyzuje on ludzi z niższych warstw społecznych oraz cesarza Henryka III, któremu nie podobało się, że Samuel nie przestrzegał wszystkich warunków pokoju. W czerwcu 1044 r. wrócił na Węgry Piotr Orseolo. Wspierany przez wojska cesarza w [[bitwa pod Ménfő|bitwie stoczonej pod Ménfő]] w okolicach [[Győr]] pokonał wojska Samuela Aby (5 VII 1044). Źródła przekazały różne opinie na temat śmierci tego ostatniego, który zginął niedługo po swojej klęsce. Według jednych relacji został on schwytany i zabity przez Piotra i cesarza Henryka III. Inne przekazy podają, że Samuel Aba dotarł do [[Cisa|Cisy]] i poniósł śmierć z rąk swych przeciwników. W każdym razie został on pochowany w założonym przez siebie klasztorze w [[Abasár]].
| |
| − | | |
| − | Nie posiadamy źródłowych informacji, co działo się dalej z żoną Samuela Aby i jego synami. Wiadomo jednak, że ród Abów przetrwał będąc jednym z najbardziej wpływowych rodów w północnych Węgrzech. Jego nazwa przetrwała w nazwie komitatu [[Abaúj-Torna]].
| |
| − | | |
| − | == Spuścizna ==
| |
| − | Węgierski ród Abów (Genus Aba) był potężnym rodem w IX wieku. Dzieło ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' (''Dzieje Hunów i Węgrów'') łączy ten ród z wodzem Hunów, [[Attyla|Attylą]].
| |
| − | | |
| − | W ciągu XII i XIII stulecia ród Abów podzielił się na kilka rodzin, z których każda przyjęła nazwisko od nazwy posiadanych przez siebie włości. Np. rodzina [[Rhédey]] przyjęła swoje nazwisko od majątku [[Kisréde]] (ob. [[Nagyréde]]) w komitacie [[Heves]].
| |
| − | | |
| − | Istniało dziewiętnaście rodzin wywodzących się bezpośrednio od rodu Abów i spokrewnionych z nim: [[Athinai]], [[Batory]], [[Batory z Gagy]], [[Berthóti]], [[Budaméry]], [[Csirke]], [[Csobánka]], [[Frichi]], [[Gagyi]], [[Hedry]], [[Keczer]], [[Kompolthi]], [[Laczkffy]] z [[Nádasd]], [[Lapispataky]], [[Rhédey]], [[Sirokay]], [[Somosy z Somos]], [[Vendéghy]] i [[Vitéz]].
| |
| − | | |
| − | == Potomstwo ==
| |
| − | * [[Piotr Aba]]
| |
| − | * [[Domoszló Aba]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{Przypisy}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * [[Włodzimierz Dworzaczek|Dworzaczek W.]], ''[[Genealogia (1959)|Genealogia]]'', Warszawa 1959, tabl. 84.
| |
| − | * [[György Györffy|Györffy G.]], ''Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło'', Warszawa 2003, s. 124, 180, 294, 344, 359, 403, 418, 454, 543.
| |
| − | * [[Stanisław A. Sroka|Sroka S. A.]], ''Historia Węgier w zarysie do 1526 roku'', Bydgoszcz 2000, {{ISBN|83-87933-75-9}}, s. 22.
| |
| − | | |
| − | {{Władcy Węgier}}
| |
| − | | |
| − | {{Kontrola autorytatywna}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Palatynowie Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Straceni przez dekapitację]]
| |
| − | [[Kategoria:Straceni władcy]]
| |
| − | [[Kategoria:Uzurpatorzy]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1044]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XI wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | |
