|
|
| (Nie pokazano 18 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_na_Chlebowym_Polu
| + | #PATRZ [[Kenyérmezei csata]] |
| | | | |
| − | {{Wojna infobox | + | {{SORTUJ:Bitwa,Chlebowe Pole}} |
| − | |nazwa = Bitwa na Chlebowym Polu
| |
| − | |epoka = średniowiecze
| |
| − | |konflikt = Wojny węgiersko-tureckie
| |
| − | |grafika = Kenyérmezői csata.jpg
| |
| − | |opis grafiki = [[Ion Osolsobie]]: ''Bitwa na Chlebowym Polu''
| |
| − | |czas = [[13 października]] [[1479]]
| |
| − | |miejsce = Chlebowe Pole (Kenyérmező), [[Siedmiogród]]
| |
| − | |terytorium =
| |
| − | |przyczyna =
| |
| − | |wynik = porażka Turków
| |
| − | |strona1 = [[Królestwo Węgier]], [[Serbowie]], [[Sasi]], [[Seklerzy]], [[Rumuni]]
| |
| − | |strona2 = [[Imperium Osmańskie|Imperium osmańskie]],<br />[[Wołoszczyzna|Hospodarstwo Wołoskie]]
| |
| − | |dowódca1 = Pál Kinizsi, żupan komitatu [[Temesz]]<br />[[Vuk Grgurević Branković]],<br />[[Basarab III Stary]],<br />[[Stefan Batory (zm. 1493)|István Báthory]], wojewoda siedmiogrodzki
| |
| − | |dowódca2 = bej Ali Kodża,<br />[[Basarab IV]]
| |
| − | |siły1 = 12 tys. - 15 tys.
| |
| − | |siły2 = 15 tys. - 20 tys. Turcy,<br/ > 2 tys. Wołosi
| |
| − | |straty1 = 3 tys.
| |
| − | |straty2 = kilka tysięcy Turków, 1 tys. Wołosi
| |
| − | |kod mapy = Rumunia
| |
| − | |współrzędne = 45°56′27″N 23°20′10″E
| |
| − | |commons = Battle of Breadfield
| |
| − | }}
| |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| |
| − | '''Bitwa na Chlebowym Polu''' ({{w języku|hu|Kenyérmezei csata}}) – starcie zbrojne, które miało miejsce 13 października 1479 nieopodal miejscowości [[Șibot|Alkenyér]] w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] (obecnie na terytorium Rumunii), w którym wojska węgierskie dowodzone przez [[Pál Kinizsi|Pála Kinizsiego]] pokonały armię osmańską pod dowództwem beja [[Ali Kodża|Ali Kodży]].
| |
| | | | |
| − | == Tło historyczne ==
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | [[Maciej Korwin]] w kilka lat po objęciu w 1458 tronu Węgier ruszył na wyprawę wojenną przeciwko Turkom. W 1463 zajął ziemie [[Bośnia i Hercegowina|północnobośniackie]] z twierdzą [[Jajce]]. W tym czasie Węgrzy i Turcy prowadzili walki, w wyniku których nawzajem zajmowali warownie po obu stronach granicy.
| |
| − | | |
| − | Wojska Macieja Korwina wielokrotnie wkraczały na ziemie serbskie i bośniackie. W 1463 roku uwolniły 15 tysięcy chrześcijan wziętych w [[jasyr]]. W 1465 roku oswobodziły ziemie bośniackie znajdujące się w rękach Turków.
| |
| − | | |
| − | Maciej Korwin próbował prowadzić z Turkami wojnę psychologiczną. Umacniał system zamków granicznych. Dążył do objęcia tronów [[Niemcy|Niemiec]] i [[Czechy|Czech]], chcąc w ten sposób zawiązać sojusz krajów gotowych wystąpić przeciw [[Imperium Osmańskie|imperium osmańskiemu]].
| |
| − | | |
| − | Liczebność oddziałów tureckich w owym czasie dochodziła do 15 tysięcy żołnierzy, z czego większość stanowili [[janczarzy]] i [[Spahisi (Turcja)|spahisi]]. Prowadziły one głównie najazdy rabunkowe, w których świetnie sprawdzała się turecka lekka jazda konna [[akindżi]].
| |
| − | | |
| − | W 1474 r. wzmożone tureckie wyprawy rabunkowe w głąb ziem węgierskich zaczęły sięgać aż do [[Oradea|Nagyváradu]]. Turcy jednocześnie wzmacniali i budowali nowe zamki nad [[Sawa (rzeka)|Sawą]]. W 1475 r. [[Maciej Korwin]] zajął twierdzę w [[Šabac]]. Generalnie jednak starał się unikać bezpośrednich starć z przeważającą liczebnie armią osmańską.
| |
| − | | |
| − | W 1475 tatarski [[Chanat Krymski|Chanat krymski]] przyjął zwierzchnictwo imperium osmańskiego w wyniku zajęcia przez Turków południowego Krymu. W kolejnych latach najazdy tureckie dotknęły również [[Wielkie Księstwo Moskiewskie|Ruś]].
| |
| − | | |
| − | Wiosną 1479 r. pod serbską miejscowością [[Szendrő]] zbierała się armia osmańska szykująca się na wyprawę do Siedmiogrodu. Maciej Korwin prawdopodobnie wiedząc o zbliżającym się zagrożeniu, wydał wojewodzie Siedmiogrodu [[Stefan Batory (zm. 1493)|Istvánowi Báthoryemu]] oraz żupanowi komitatu [[Temesz]] [[Pál Kinizsi|Pálowi Kinizsiemu]] rozkaz mobilizacji.
| |
| − | | |
| − | W 1475 Turcy zakończyli wojnę z [[Republika Wenecka|Wenecją]] i gotowali się przeciwko Węgrom. Tego roku wojska osmańskie napadły też na [[Mołdawia|Mołdawię]] rządzoną przez [[Władcy Mołdawii|hospodara]] [[Stefan III Wielki|Stefana III]], który z pomocą wojsk węgierskich i polskich pod miejscowością [[Vaslui|Vászló (Vaslui)]] odparł atak. Wojska tureckie najechały również tego roku ziemie ruskie.
| |
| − | | |
| − | Zarzewiem najnowszego konfliktu węgiersko-osmańskiego była prawdopodobnie sytuacja w [[Mołdawia|Mołdawii]] i na [[Wołoszczyzna|Wołoszczyźnie]], jako że wojska węgierskie wyruszyły na wojnę na tereny dwóch księstw rumuńskich. Dodatkowo [[Stefan III Wielki]] uznał w 1475 r. zwierzchnictwo Macieja Korwina (w miejsce dotychczasowego zwierzchnictwa osmańskiego). W 1476 r. Turcy pokonali mołdawskiego hospodara w bitwie nieopodal miejscowości [[Jassy]], lecz zanim [[Mehmed II Zdobywca|Mehmed II]] wkroczył ponownie, Stefan III przyłączył się do wyprawy wojewody siedmiogrodzkiego na Wołoszczyźnie.
| |
| − | | |
| − | Wojska tureckie pod dowództwem [[bej]]a [[Ali Kodża|Ali Kodży]] ostatecznie wkroczyły na tereny południowego Siedmiogrodu dopiero w październiku 1479 roku. Zbliżała się zima, więc Turcy nie mieli wiele czasu do walk. Przemieszczające się z Szendrő w kierunku ziem wołoskich wojska tureckie zmusiły po drodze do przyłączenia się do wojny [[hospodar]]a wołoskiego [[Basarab IV|Basaraba IV Młodego]], który posłał zaledwie 1–2 tys. zbrojnych.
| |
| − | | |
| − | Siedmiogrodzcy [[Sasi]] obawiali się, że Turcy zaatakują [[Burzenland]], jednak wojska sprzymierzone oczekiwały już w pogotowiu na oddziały Alego.
| |
| − | | |
| − | == Wojska tureckie i węgierskie ==
| |
| − | [[Plik:Kenyérmezői diadal helye.jpg|thumb|left|330px|[[Árpád Székely]]: ''Miejsce zwycięstwa na Chlebowym Polu'']]
| |
| − | Wkraczająca do Siedmiogrodu armia osmańska składała się wyłącznie z jednostek nieregularnych - byli to przede wszystkim akindżi, [[Rumelia|rumelijscy]] spahisi i [[azapowie]]. Większość z nich nie była pochodzenia tureckiego - byli to głównie [[Bałkany|bałkańscy]] [[Słowianie]]. Jeśli nawet w walkach uczestniczyli janczarzy, to z pewnością nie tworzyli oni odrębnej jednostki wojskowej. Większość historyków uważa za prawdopodobne, że Turcy wykorzystywali w bitwie armaty.
| |
| − | | |
| − | Niektóre źródła szacują liczebność wojsk tureckich na 60 tysięcy. [[Jan Długosz]] w swych kronikach pisze o stutysięcznej armii [[Ali Kodża|Alego]], podczas gdy [[Maciej Korwin]] w swych listach podaje liczbę 43-45 tysięcy. Liczebność sił tureckich nie była prawdopodobnie tak wysoka, jak się zazwyczaj twierdzi. W ówczesnych kronikach tureckich pada liczba 15–20 tysięcy, co wydaje się wielce prawdopodobne, jako że wyprawa miała raczej charakter grabieżczy, a nie była to regularna wyprawa wojenna, w których uczestniczyło zazwyczaj 50–60 tysięcy zbrojnych.
| |
| − | | |
| − | Do sił węgierskich pod dowództwem [[Vuk Grgurević Branković|Vuka Brankovicia]] dołączyła jednostka serbskiej lekkiej jazdy konnej oraz liczna serbska piechota. Źródła podają, że w bitwie uczestniczyło też 10 tysięcy Rumunów, podczas gdy w rzeczywistości mogło ich być co najwyżej tysiąc. Wśród nich zapewne byli też [[Wołosi]], ale w większości byli to siedmiogrodzcy [[Rumuni]]. Dowodził nimi [[Basarab III Stary]], niegdysiejszy hospodar wołoski, przeciwnik hospodara Basaraba IV, który sprzymierzył się z Turkami, żeby pozbyć się konkurenta do tronu Wołoszczyzny. Ponadto w szeregach armii węgierskiej walczyli również [[Seklerzy]] i [[Sasi]] (wyłącznie piechota), a pośród nich również biskup Siedmiogrodu. Część historyków przypuszcza, że w bitwie uczestniczyli także [[Polacy]], [[Mołdawianie]], [[Rusini]], [[Litwini]] oraz [[Niemcy]] i [[Czesi]] - ale nie ma na to wystarczających źródeł. Nie wyklucza się, że także siły węgierskie dysponowały oddziałami artyleryjskimi.
| |
| − | | |
| − | Wojskami węgierskimi dowodzili [[Stefan Batory (zm. 1493)|Báthory]], [[Pál Kinizsi|Kinizsi]] i [[Vuk Grgurević Branković]]. Całkowita liczebność wojsk wynosiła 12-15 tysięcy, a więc była porównywalna z siłami osmańskimi. Z pewnością nie może być mowy aż o 30 tysiącach zbrojnych, jak podają niektóre źródła.
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | === Wkroczenie Turków do Siedmiogrodu ===
| |
| − | 9 października 1479 r. wojska tureckie wkroczyły na terytorium południowego Siedmiogrodu w rejonach źródliskowych rzeki [[Lator]] i zmierzały w kierunku twierdzy [[Câlnic|Kelnek]]. Pustoszyli wszystko, co stanęło na ich drodze, a miejscową ludność brali w jasyr. W swej grabieżczej wyprawie zaszli aż za [[Alba Iulia|Gyulafehérvár]].
| |
| − | | |
| − | Báthory nie ruszył bezpośrednio przeciw najeźdźcy - w swej strategii chciał zaatakować dopiero wtedy, gdy Turcy będą zmęczeni walką. W miarę jak łupy i liczba wziętych w jasyr powiększały się, tempo najazdu zmniejszało się i Turcy nie byli w stanie łatwo wrócić na ziemie wołoskie. W tej sytuacji najważniejsze w strategii Báthory'ego było sprowokowanie beja [[Ali Kodża|Alego]] do bitwy.
| |
| − | | |
| − | === Przebieg bitwy ===
| |
| − | [[Plik:Bitwa na Chlebowym Polu.jpg|thumb|left|330px|Plan sytuacyjny bitwy na Chlebowym Polu]]
| |
| − | 13 października Turcy obozowali na Chlebowym Polu. Chcieli tam zaczekać na wojska wojewody siedmiogrodzkiego, żeby nań uderzyć. Zapewne chcieli zastosować strategię najazdu, a nie starcia w bezpośredniej bitwie, jako że wówczas niechybnie ulegliby naporowi doświadczonej siedmiogrodzkiej piechoty i jazdy konnej.
| |
| − | | |
| − | Kronikarz [[Antonio Bonfini|Bonfini]] opisuje, że Báthory miał ruszyć na wojska beja Alego od [[front (wojsko)|frontu]], podczas gdy Kinizsi miał zaatakować tyły. W rzeczywistości wojska chrześcijańskie stały w trzech ugrupowaniach bojowych w pobliskich lasach. Kinizsi tworzył prawą flankę, lewą flankę - Branković z oddziałami serbskiej lekkiej jazdy konnej pod dowództwem [[Jaksith]]a oraz wojskami saskimi, zaś pośrodku znajdowały się oddziały Báthory'ego.
| |
| − | | |
| − | Bonfini pisze, że gdy Báthory zaatakował Turków, ci wycofali się, na co przybyły oddziały Kinizsiego i w ataku udało się pokonać wojska osmańskie.
| |
| − | | |
| − | Według źródeł tureckich Kinizsi brał udział w bitwie od samego początku i starł się z ugrupowaniami Alego, zaś Báthory walczył z oddziałami beja Isy i kawalerią oglu Malkocza.
| |
| − | | |
| − | Bitwa rozpoczęła się o pierwszej po południu i początkowo wygrywali Turcy. Według Bonfiniego Węgrzy na początku wpadli w panikę, ponieważ koń Báthory'ego potknął się, co uznano za złą wróżbę. Podczas walki Báthory rzeczywiście spadł z konia i według kronik tureckich żołnierze beja Isy schwytali go, co wywołało popłoch wśród Węgrów. Jednak rycerzowi o imieniu Antal Nagy udało się oswobodzić wojewodę.
| |
| − | | |
| − | | |
| − | Turcy zaatakowali również Kinizsiego na prawej flance, lecz – według źródeł tureckich – Ali przestraszył się, kiedy Kinizsi rzucił do boju [[ciężka jazda|ciężką jazdę]], wobec której [[akindżi]] byli bezbronni. Żołnierze osmańscy byli na tyle wyczerpani, że Kinizsi rozprawiał się z nimi dzierżąc po mieczu w każdej dłoni, co dodatkowo wprawiało Turków w przerażenie. Ali początkowo próbował walczyć z węgierską ciężką jazdą, jednak wkrótce przerażony zbiegł z placu boju, pozostawiając swoich żołnierzy. Kinizsi wykorzystał ten moment, żeby pójść z odsieczą Báthoryemu. Walka toczyła się jeszcze długo, ponieważ Turcy mocno bronili swoich pozycji, aż do czasu kiedy bej Isa został śmiertelnie raniony. Pozbawieni wodza Turcy zbiegli z pola bitwy, a w ślad za nimi wycofały się również oddziały akindżi. Węgrzy rozprawili się z nimi mieczem, część z nich trafiła także do niewoli.
| |
| − | | |
| − | === Straty ===
| |
| − | Włoski kronikarz Antonio Bonfini określa liczbę strat tureckich na 30 tysięcy. Jako że prawdopodobna liczebność sił tureckich nie była tak wysoka, straty również nie mogły być aż tak duże, lecz z pewnością były znaczne i dotknęły większą część wojsk osmańskich. W bitwie polegli oglu Malkocz i oglu Isa oraz jeszcze dwóch innych bejów i jeden oglu.
| |
| − | | |
| − | Straty strony węgierskiej określa się w kronikach na 8 tysięcy, podczas gdy dzisiaj historycy szacują je na co najwyżej 3 tys.
| |
| − | | |
| − | == Dalsze wydarzenia ==
| |
| − | W odpowiedzi na ataki Turków z 1479 r. Kinizsi wkroczył do [[Serbia|Serbii]] i w licznych potyczkach pobił oddziały beja Alego. W drodze powrotnej przyprowadził ze sobą tysiące serbskich osiedleńców na wyludnione tereny południowych Węgier.
| |
| − | | |
| − | W 1481 r. wojska węgierskie wkroczyły do [[Otranto (Włochy)|Otranto]] w [[Apulia|Apulii]], wyzwalając je spod tureckiego okupanta.
| |
| − | | |
| − | W 1482 r. Kinizsi ponownie pobił Turków pod miejscowością [[Bečej]], czego konsekwencją było właściwie zaniechanie przez Turków najazdów na południe Węgier.
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * {{cytuj książkę |nazwisko=Lengyel |imię=Dénes |tytuł = Korona i miecz: opowieści z dziejów Węgier |wydawca="Nasza Księgarnia" | miejsce = Warszawa |rok=1990 |isbn =83-1009-398-5}}
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * [http://epa.oszk.hu/00000/00018/00005/pdf/szakalyfodor.pdf Ferenc Szakály, Pál Fodor: Bitwa na Chlebowym Polu, 13 października 1479] {{lang|hu}}
| |
| − | * [http://crowland.uw.hu/images/csata/kenyermezo.html Bitwa na Chlebowym Polu, 13 października 1479] {{lang|hu}}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Chlebowym Polu, na Bitwa}}
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy Imperium Osmańskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Rumunii]]
| |
| − | [[Kategoria:Wydarzenia 1479|Bitwa na Chlebowym Polu]] | |
