Jan Vitovec: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| (Nie pokazano 34 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | [[Kategoria:0]] | |
| + | {{Uwaga| | ||
| + | |strona = https://hr.wikipedia.org/wiki/Jan_Vitovec | ||
| + | |autorzy = https://hr.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Vitovec&action=history | ||
| + | |nota = chorwacki | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Ivan Marcali]] | |poprzednik = [[Ivan Marcali]] | ||
| Linia 8: | Linia 20: | ||
}} | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | '''Jan Vitovec''' ''ze Hrebene'' (''Ivan Bitovec''<ref name="HE"/>, ''Jan Bitovac''<ref>Mladen Švab (1989): [http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=3472 Celjski, Ulrik II (Ulrich, Ulrih)], Hrvatski biografski leksikon LZMK. Pristupljeno 31. svibnja 2016.</ref> (* nieznana, † 1468), czeski szlachcic, najemny żołnierz, hrabia Zagorje („hrabia Zagorje”).<ref name="HE">[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=64927 Jan Vitovec], Hrvatska enciklopedija, LZMK. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> W źródłach historycznych występuje również jako Ivan Vitovec, „pan Jan”, „de Greben”. „Bitovec”, „Wittowicz zum Greben”, „Witobecz”, „Vitovecz”.<ref name="Herbert, Mirnik"/> Razem z [[Nikola V. Iločki|Nikolą Iločkim]], w latach 1457–1463, był [[Ban całej Slawonii|banem całej Slawonii]]. Nosił tytuł ''Grebengradski''.<ref name="Herbert, Mirnik"/>Bił własne pieniądze. | ||
| + | |||
| + | == Rodzina == | ||
| + | Ojciec synów: | ||
| + | * Juraja, | ||
| + | * Vilima († 1510), | ||
| + | * Ivana i | ||
| + | * córki Katalin (późniejszej żony [[Szécsi V. Miklós|Miklósa V Szécsi]] ''de Felsőlindva'').<ref>[https://www.geni.com/people/Jan-Vitovec/6000000017040064833 Jan Vitovec], Geni.com. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> | ||
| + | |||
| + | == Życiorys == | ||
| + | |||
| + | Prawdopodobnie urodził się na Morawach (lub w Czechach) i prawdopodobnie wywodził się ze skromnej morawskiej rodziny szlacheckiej Vitoviški ze Zlina („''Vitovic a ze Zlína''”), o której w 1440 r. wspomina Peter Roman Vitoviški. Jako husycki wojownik kształcił się w sztuce wojennej.<ref name="OJ 226">Orožen Janko (1971). Zgodovina Celja in okolice, 1. del (v Celjski zbornik izd.). Celje: Kulturna skupnost v Celju. COBISS [http://www.cobiss.si/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=cobib&rid=3285761|3285761], str. 224.</ref> [[Ulrik II. Celjski]] mógł spotkać doświadczonego żołnierza Vitovca w latach 1438–1439 podczas pobytu w Czechach.<ref name="GB">Grafenauer Bogo. [http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:4349/VIEW/ ''Vitovec Jan''].</ref> Służył w Celje od 1439 r. a po śmierci [[Habsburg Albert|Habsburga Alberta]] uczestniczył w walkach o tron między [[I. Ulászló|Władysławem I. Jagiellończykiem]] a królową wdową [[Luxemburgi Erzsébet|Elżbietą]], która starała się zabezpieczyć tron węgierski swojemu synowi [[V. László|Władysławowi V. Postumowi]]. Czyniąc to, wszczął wojnę po stronie królowej. Brał także udział w walkach w [[Slawonia|Slawonii]] i pokonał zwolennika Władysława Stjepana Banffy'ego Lendavsky'ego (Banffy lub Banic; Vitovec zabił generała Banffiego) w [[Bitwa pod Samoborem|bitwie pod Samoborem]] (1441)<ref name="Seljan">Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'', str. 167.</ref>, a następnie bronił miast królowej Elżbiety wzdłuż granic Styrii i Austrii. Po śmierci bana [[Matko Talovac]]a pomógł Ulrikowi przejąć jego dobra, a po stronie Celje walczył również o ich przejęcie z [[Hunyadi János|Janem Hunyadym]]. W latach 1451–1456 był pod chorążym [[Ban całej Slawonii|bana slawońskiego]] Ulrika II. Został również mianowany burmistrzem Celje i Križevci. Po śmierci Ulrika w 1456 r. Jan został [[Ban całej Slawonii|banem slawońskim]] (zajmował to stanowisko z niewielkimi przerwami do 1466 r.). Po wyginięciu rodu [[Celje]] przejął większość ich slawońskich posiadłości. Kupił [[Varaždin]] od wdowy po Ulriku i przyjął [[Krapina|Krapinę]] jako przyrzeczenie. Po śmierci [[V. László|Władysława Pogrobowca]] krążył między cesarzem rzymsko-niemieckim [[Fryderyk III|Fryderykiem III (IV)]] i królem [[Maciej Korwin|Maciejem Korwinem]], ostatecznie wybierając tego drugiego. Fryderyk uprzednio nadał mu, a Maciej potwierdził tytuł hrabiego Zagorje (1463). W 1465 r. wraz z [[sędzia|sędzią królewskim]] [[Rozgonyi Ivan]]em, dowodził armią wysłaną przez Macieja Korwina przeciwko Turkom do Hum.<ref name="HE"/> | ||
| + | |||
| + | Tytuł hrabiego Zagorje nadał mu w 1459 r. Cesarz Fryderyk III, przypisał mu majątek [[Lobor]], co później dwukrotnie potwierdził król Maciej Korwin (zm. 1463 i 1464).<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref> | ||
| + | |||
| + | Do niedawna nauka numizmatyczna, szczególnie nauka chorwacka, nawet nie wiedziała, że cesarz Fryderyk III przyznał Janowi prawo do bicia monety. Wybił srebrne [[krajcar]]y. Krajcary Jana zostały wybite w Krapinie w 1459 roku. Przez długi czas ten przywilej bicia znany był wyłącznie ze źródeł pisanych, takich jak dokument cesarza z 10 listopada 1459 r. Dopiero pod koniec lat 90. XX wieku w Muzeum Archeologicznym w Zagrzebiu udało się znaleźć kilka okazów.<ref name="Herbert, Mirnik">Ban, Herbert; Mirnik, Ivan: [http://scholar.google.hr/scholar?hl=en&q=Die%20M%C3%BCnzen%20des%20Jan%20Vitovec%20de%20Gereben.&btnG= Die Münzen des Jan Vitovec de Gereben. (Coins of Jan Vitovec de Gereben.)] (nje.), Numismatische Zeitschrift (0250-7838) 108-109 (2001); 105– ; 124, sažetak na hrvatskom na [https://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=118867 Hrvatskoj znanstvenoj bibliografiji. Pregled bibliografske jedinice broj: 118867]. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> | ||
| + | |||
| + | Żona ostatniego z rodziny Celje, [[Katarina Branković]], zaufała Janowi. Przez niego chciała odzyskać dziedzictwo w posiadłości Celje, ale Jan ją zawiódł. Jako ban slawoński otrzymał nagrody od nowego młodego króla Władysława na wszystkich polach, w tym dziedzictwo hrabiów Celje. W tej grze Janowi udało się przywłaszczyć znaczną część majątku Celje dla siebie i swoich potomków. Jan cieszył się już tymi posiadłościami, a król Maciej nie musiał tych posiadłości im oddawać, jednak 18 maja 1463 r. potwierdził księciu Zagorje i banowi Slawonii Janowi Vitovacowi, że jest właścicielemi miast księstwa Zagorja. Miasta te obejmują [[Trakošćan]], miasto i twierdzę [[Varaždin]] oraz inne miasta. Biorąc pod uwagę początkowy brak danych historycznych, Jana można uznać za prawdziwego właściciela księstwa Zagorje po 1456 r.<ref name="Balog">Zdenko Balog: [https://darkoantolkovic.wordpress.com/2015/04/06/istrazivanje-najranije-povijesti-tvrdave-trakoscan-prije-dolaska-draskovica/ Istraživanje najranije povijesti tvrđave Trakošćan – prije dolaska Draškovića (iz časopisa KAJ, broj 5-6/2012)], Stari gradovi, utvrde, dvorci i srednjovjekovna kultura. Objavljeno 6. travnja 2015. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> 16 czerwca 1458 r. Król Maciej Korwin podarował Janowi ziemię zrujnowanego miasta [[Vrbovec]], zniszczonego podczas wojny Ulrika z Fryderykiem IV lub w wyniku braku konserwacji; status zrujnowanego castrum Vrbovca potwierdzono w królewskiej darowiźnie dla Jana z maja 1463 r.<ref name="MHZ">(ur. Nadica Jagarčec): [http://mhz.e-publikacije.com/publikacije/tajanstvena-gotika/stranica016.swf Tajanstvena gotika. Veliki Tabor i kapela sv. Ivana], II. Castellum i Castrum – Kaštel Mali Tabor (Castellum Thabor Aliter Wrbowcz), Muzeji hrvatskog Zagorja, 2012. str. 14. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> | ||
| + | |||
| + | Jan rządził także fortem [[Kostel]] na północnym zboczu Kunagory<ref>TZ Pregrada: [http://www.pregrada.info/novosti/kostelska-uskrsna-pistola-2025/ Kostelska uskrsna pištola], Pregrada.info, 21. ožujka 2016. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> i [[Krapina|Krapiną]]. Król Maciej Korwin, za zdradę pozbawił synów Vitovca Krapiny i oddał ją swemu synowi [[Corvin János|Janowi]]<ref>Gjuro Szabo: [http://hrcak.srce.hr/file/80678 Spomenici kotara Krapina i Zlatar], Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, sv.13 br.1 ožujak 1914., str. 111.</ref>, podobnie jak [[Oštrcgrad]]<ref>Szabo (1914.), str. 113.</ref>, Lobor (chociaż Juraj Vitovec sprzedał go [[Čakovec Ernust|Ernustowi Čakovecowi]] i [[Bakač Tom|Tomaszowi Bakačowi)<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref>, [[Belec]]<ref>Szabo (1914.), str. 116.</ref>. | ||
| + | |||
| + | Tak więc Jan doszedł do wielu zaszczytów i łask, na które nie zasłużył. Ale jego synowie Juraj i Vilim nie byli tak zaradni w polityce, jak ich ojciec Jan, ale byli tak awanturniczy i niewierni jak on. Z powodu buntu przeciwko królowi, król wysłał na nich armię i skonfiskował ich dobytek i honor.<ref name="Balog"/> | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | == Linki zewnętrzne == | ||
| + | *Ivan Mirnik: [http://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=234074 Hrvatska znanstvena bibliografija. Pregled bibliografske jedinice broj: 234074], sažetak poglavlja/rada ''Kovnica novca u Krapini'' u knjizi ''Krapina i priče o Čehu, Lehu i Mehu'' (ur. Marijan Tenšek), Elektronika-Nakladnik, Krapina, 2005., str. 186.-189., ISBN 953-95233-0-3</ref> | ||
| + | *(slo.) [http://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi793428/ Vitovec grof Zagorski, Jan (?–1468)], Slovenska biografija | ||
| + | *Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'', str. 167.-168., angažman Jana Vitovca u ratovima | ||
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
{{Urzędnik infobox | {{Urzędnik infobox | ||
| − | |urzędnik = Jan Vitovec<br>Ivan Bitovec | + | |urzędnik = Jan Vitovec (cz.)<br>Ivan Bitovec (chor,)<br>Jan Vitovec (pol.) |
|imiona = | |imiona = | ||
|tytulatura = | |tytulatura = | ||
| Linia 23: | Linia 67: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = | + | |
| − | |1. od = | + | |1. tytuł = [[Ban całej Slawonii]] |
| − | |1. do = | + | |1. od = 1457 |
| + | |1. do = 1463 | ||
|1. powołanie = | |1. powołanie = | ||
| − | |1. poprzednik = | + | |1. poprzednik = [[Ivan Marcali]] |
| − | |1. następca = | + | |1. następca = [[Pavao Špirančić]] |
| − | |||
|klan = | |klan = | ||
| − | |ród = | + | |ród = nieznany |
|rodzina = | |rodzina = | ||
|pochodzenie = czeskie | |pochodzenie = czeskie | ||
|państwo = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]] | |państwo = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]] | ||
| − | |data urodzenia = | + | |data urodzenia = data nieznana |
|miejsce urodzenia = | |miejsce urodzenia = | ||
|data śmierci = 1468 | |data śmierci = 1468 | ||
| Linia 42: | Linia 86: | ||
|przyczyna śmierci = | |przyczyna śmierci = | ||
|miejsce spoczynku = | |miejsce spoczynku = | ||
| − | |ojciec = | + | |ojciec = nieznany |
| − | |matka = | + | |matka = nieznana |
|rodzeństwo = | |rodzeństwo = | ||
| − | |1. związek = | + | |1. związek = żona |
| − | |1. związek z = | + | |1. związek z = [[Branković Katarina]] |
|1. związek od = | |1. związek od = | ||
|1. związek do = | |1. związek do = | ||
| − | |1. dzieci = | + | |1. dzieci = Jurij, Ivan, Jan, [[Vitovec Katalin|Katalin]] |
|dokonania = | |dokonania = | ||
|odznaczenia = | |odznaczenia = | ||
| Linia 57: | Linia 101: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
{{SORTUJ:Vitovec Jan}} | {{SORTUJ:Vitovec Jan}} | ||
| − | [[Kategoria:Banowie całej | + | [[Kategoria:Banowie]] |
| + | [[Kategoria:Banowie całej Slawonii]] | ||
[[Kategoria:Czescy szlachcice]] | [[Kategoria:Czescy szlachcice]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Vitovec]] |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]] | [[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | [[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | ||
| + | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
| + | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w 1468]] | [[Kategoria:Zmarli w 1468]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]] | [[Kategoria:Zmarli w XV wieku]] | ||
Aktualna wersja na dzień 09:52, 20 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Jan Vitovec ze Hrebene (Ivan Bitovec[1], Jan Bitovac[2] (* nieznana, † 1468), czeski szlachcic, najemny żołnierz, hrabia Zagorje („hrabia Zagorje”).[1] W źródłach historycznych występuje również jako Ivan Vitovec, „pan Jan”, „de Greben”. „Bitovec”, „Wittowicz zum Greben”, „Witobecz”, „Vitovecz”.[3] Razem z Nikolą Iločkim, w latach 1457–1463, był banem całej Slawonii. Nosił tytuł Grebengradski.[3]Bił własne pieniądze. Spis treściRodzinaOjciec synów:
ŻyciorysPrawdopodobnie urodził się na Morawach (lub w Czechach) i prawdopodobnie wywodził się ze skromnej morawskiej rodziny szlacheckiej Vitoviški ze Zlina („Vitovic a ze Zlína”), o której w 1440 r. wspomina Peter Roman Vitoviški. Jako husycki wojownik kształcił się w sztuce wojennej.[5] Ulrik II. Celjski mógł spotkać doświadczonego żołnierza Vitovca w latach 1438–1439 podczas pobytu w Czechach.[6] Służył w Celje od 1439 r. a po śmierci Habsburga Alberta uczestniczył w walkach o tron między Władysławem I. Jagiellończykiem a królową wdową Elżbietą, która starała się zabezpieczyć tron węgierski swojemu synowi Władysławowi V. Postumowi. Czyniąc to, wszczął wojnę po stronie królowej. Brał także udział w walkach w Slawonii i pokonał zwolennika Władysława Stjepana Banffy'ego Lendavsky'ego (Banffy lub Banic; Vitovec zabił generała Banffiego) w bitwie pod Samoborem (1441)[7], a następnie bronił miast królowej Elżbiety wzdłuż granic Styrii i Austrii. Po śmierci bana Matko Talovaca pomógł Ulrikowi przejąć jego dobra, a po stronie Celje walczył również o ich przejęcie z Janem Hunyadym. W latach 1451–1456 był pod chorążym bana slawońskiego Ulrika II. Został również mianowany burmistrzem Celje i Križevci. Po śmierci Ulrika w 1456 r. Jan został banem slawońskim (zajmował to stanowisko z niewielkimi przerwami do 1466 r.). Po wyginięciu rodu Celje przejął większość ich slawońskich posiadłości. Kupił Varaždin od wdowy po Ulriku i przyjął Krapinę jako przyrzeczenie. Po śmierci Władysława Pogrobowca krążył między cesarzem rzymsko-niemieckim Fryderykiem III (IV) i królem Maciejem Korwinem, ostatecznie wybierając tego drugiego. Fryderyk uprzednio nadał mu, a Maciej potwierdził tytuł hrabiego Zagorje (1463). W 1465 r. wraz z sędzią królewskim Rozgonyi Ivanem, dowodził armią wysłaną przez Macieja Korwina przeciwko Turkom do Hum.[1] Tytuł hrabiego Zagorje nadał mu w 1459 r. Cesarz Fryderyk III, przypisał mu majątek Lobor, co później dwukrotnie potwierdził król Maciej Korwin (zm. 1463 i 1464).[8] Do niedawna nauka numizmatyczna, szczególnie nauka chorwacka, nawet nie wiedziała, że cesarz Fryderyk III przyznał Janowi prawo do bicia monety. Wybił srebrne krajcary. Krajcary Jana zostały wybite w Krapinie w 1459 roku. Przez długi czas ten przywilej bicia znany był wyłącznie ze źródeł pisanych, takich jak dokument cesarza z 10 listopada 1459 r. Dopiero pod koniec lat 90. XX wieku w Muzeum Archeologicznym w Zagrzebiu udało się znaleźć kilka okazów.[3] Żona ostatniego z rodziny Celje, Katarina Branković, zaufała Janowi. Przez niego chciała odzyskać dziedzictwo w posiadłości Celje, ale Jan ją zawiódł. Jako ban slawoński otrzymał nagrody od nowego młodego króla Władysława na wszystkich polach, w tym dziedzictwo hrabiów Celje. W tej grze Janowi udało się przywłaszczyć znaczną część majątku Celje dla siebie i swoich potomków. Jan cieszył się już tymi posiadłościami, a król Maciej nie musiał tych posiadłości im oddawać, jednak 18 maja 1463 r. potwierdził księciu Zagorje i banowi Slawonii Janowi Vitovacowi, że jest właścicielemi miast księstwa Zagorja. Miasta te obejmują Trakošćan, miasto i twierdzę Varaždin oraz inne miasta. Biorąc pod uwagę początkowy brak danych historycznych, Jana można uznać za prawdziwego właściciela księstwa Zagorje po 1456 r.[9] 16 czerwca 1458 r. Król Maciej Korwin podarował Janowi ziemię zrujnowanego miasta Vrbovec, zniszczonego podczas wojny Ulrika z Fryderykiem IV lub w wyniku braku konserwacji; status zrujnowanego castrum Vrbovca potwierdzono w królewskiej darowiźnie dla Jana z maja 1463 r.[10] Jan rządził także fortem Kostel na północnym zboczu Kunagory[11] i Krapiną. Król Maciej Korwin, za zdradę pozbawił synów Vitovca Krapiny i oddał ją swemu synowi Janowi[12], podobnie jak Oštrcgrad[13], Lobor (chociaż Juraj Vitovec sprzedał go Ernustowi Čakovecowi i [[Bakač Tom|Tomaszowi Bakačowi)[14], Belec[15]. Tak więc Jan doszedł do wielu zaszczytów i łask, na które nie zasłużył. Ale jego synowie Juraj i Vilim nie byli tak zaradni w polityce, jak ich ojciec Jan, ale byli tak awanturniczy i niewierni jak on. Z powodu buntu przeciwko królowi, król wysłał na nich armię i skonfiskował ich dobytek i honor.[9] Przypisy
Linki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
