Magyar Balázs: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 91 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Za: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)]
+
[[Kategoria:1bold]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Blaise_Magyar
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Blaise_Magyar&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)&action=history
 +
|nota    = chorwacki
 +
}}
  
−
[[Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg|thumb|right|Blaž Podmanicki, dio [[spomenik Matiji Korvinu u Cluj-Napoci|spomenika Matiji Korvinu]].]]
+
{|
−
'''Blaž Podmanicki''', '''Blaž Mađar (Magjar)''' ([[mađarski jezik|mađ.]] ''Magyar Balázs'', [[Latinski jezik|lat.]] ''Blasius Magyar'') (u. [[Košice]], [[1490.]]<ref name="Markó"/>), hrvatsko-ugarski vojni zapovjednik i visoki hrvatski državni dužnosnik. Obnašao dužnost [[ban|bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije]]<ref name="Klaužer">Vedran Klaužer: [http://hrcak.srce.hr/file/140011 Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću], Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.</ref><ref name="Horvat396"/> i [[Dodatak:Popis erdeljskih vojvoda|sedmogradskog vojvode]] (1472. - 1475.).<ref name="Markó">Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.</ref><ref>Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.</ref>
+
|
 +
|}
  
−
Bio je zapovjednik pod [[Ivan Hunjadi|Ivanom Hunjadijem]].<ref>Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,</ref> i kraljev vojvoda. Uspješno ratovao za kralja [[Matija Korvin|Matiju Korvina]] (1458.-1490.) u [[Rat Matije Korvina protiv Frankopana 1479. - 1480.|ratu]] protiv [[Frankapani|Frankapana]] po zapadnoj Hrvatskoj. <ref name="Horvat396">[[Rudolf Horvat]]: [https://archive.org/stream/povjesthrvatske00horvgoog/povjesthrvatske00horvgoog_djvu.txt Povijest Hrvatske], Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.</ref> Jedan od vođa [[Crna četa|Crne čete]].
+
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Ivan Thuz od Laka]] <small>(do 1468)</small>
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]<br />(1470-1472)
 +
|następca          = [[De Surdis János]]
 +
}}
  
−
Za vrijeme kraljevanja Matije Korvina, obnašao dužnost [[Dodatak:Popis hrvatskih banova|hrvatskog i slavonskog bana]] 1470. - 1472. i 1482. godine. Na dužnost bana došao je nakon niza smjena u kratkom razdoblju. Godine [[1466.]] kralj je smijenio [[Nikola Iločki|Nikolu Iločkog]] s mjesta bana Slavonije, a za bana Dalmacije, Hrvatske i Slavonije stavio je [[Ivan Thuz od Laka|Ivana Thuza od Laka]] s kojim je usporedno banom Slavonije bio [[Jan Vitovec]]. Nakon Vitovčeve smrti [[1468.]] godine, Thuz od Laka banuje sam, početkom 1469. za [[banovac (dužnosnik)|podbana]] dobija pečuškog biskupa [[Ivan Česmički|Ivana Česmičkog]] koji skupa banuju do veljače 1470. godine. Tada je kralj smijenio obojicu, a za bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije postavio je Podmanickog. Dužnost je obnašao sam do proljeća 1471., kad kraljevom odlukom za sudruga u službi dobija dotadašnjeg kraljičina rizničara [[Damjan Horvat od Litve|Damjana Horvata od Litve]]. Skupa obnašaju dužnost za ta područja do sredine 1471., kad je banstvo nad Bosnom izdvojeno iz njihove nadležnosti i dodijeljeno [[Nikola Iločki|Nikoli Iločkom]] koji je postao izabrani kralj Bosne. Ostala područja Podmanicki i Horvat vode do kraja 1471. godine. Sljedeći nadnevak koji govori o promjeni banstva je veljača 1472., kad izabrani kralja Bosne Nikola Iločki s Damjanom Horvatom skupa obnaša dužnost bana Dalmacije, Hrvatske i Slavonije. Još poslije u travnju 1472. nalazi se povijesne dokumente gdje se Podmanickog naziva banom Dalmacije i Hrvatske, nu najvjerojatnije iz povijesnih razloga.<ref name="Klaužer"/>
+
{|
 +
|
 +
|}
  
−
Kći Benigna udala se za [[Pavao Kiniži|Pavla Kinižija]].<ref name="Horvat396"/>
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Janus Pannonius]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1470-1472)
 +
|następca          = [[Damjan Horvat od Litve]]
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Dengelegi Pongrác János]]<br>[[Monoszlói Csupor Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1472-1475)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Dengelegi Pongrác János]]
 +
}}
  
−
== Izvori ==
+
{|
−
{{izvori}}
+
|
 +
|}
  
−
== Literatura ==
+
{{Redoslijed|
−
* Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: ''Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.)'' (predano za tisak)<ref>Klaužer je u ovom radu obradio karijeru, obiteljske i ine veze, posjede Blaža Mađara iz doba prije nego je bio banom u hrvatskom dijelu kraljevstva.</ref>
+
|poprzednik        = [[Dengelegi Pongrác János]]<br>[[Monoszlói Csupor Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(1472-1475)
 +
|współrządzący      =  
 +
|następca          = [[Dengelegi Pongrác János]]
 +
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|prethodnik         = [[Ivan Thuz od Laka]]
+
|poprzednik         = [[Egervári László]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Hrvatski ban]]<br />(1470. - 1472.)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]<br />(1482)
−
|nasljednik        = [[Damjan Horvat od Litve]]
+
|następca          = [[Matija Gereb]]
 
}}
 
}}
  
−
{{mrva-biog-ban-hrv}}
+
{|
 +
|
 +
|}
  
−
{{GLAVNIRASPORED:Podmanicki, Blaž}}
+
[[Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg|thumb|left|200px|Blaž Podmanicki, fragment pomnika Macieja Korwina.]]
−
[[Kategorija:Hrvatski banovi]]
 
−
[[Kategorija:Hrvatska vojna povijest]]
 
−
[[Kategorija:Mađarska vojna povijest]]
 
  
 +
'''Magyar Balázs''' (pol. ''Blaż Podmanicki'', chor. ''Blaž Podmanicki'' lub ''Blaž Mađar (Magjar)'', łac. ''Blasius Magyar'') (* nieznana, † 1490<ref name="Markó"/>), chorwacko-węgierski dowódca wojskowy i starszy chorwacki urzędnik królewski, [[ban Dalmacji i Chorwacji]] (1470-1472), [[Ban całej Slawonii]] (1470-1472), [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1472-1475)<ref name="Markó">Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.</ref><ref>Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.</ref>, '''[[Ban Bośni]]''', [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1482)<ref name="Klaužer">Vedran Klaužer: [http://hrcak.srce.hr/file/140011 Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću], Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.</ref><ref name="Horvat396"/>.
  
−
{{Vezető infobox
+
Karierę wojskową rozpoczął pod rządami [[Hunyadi János|Janem Hunyadiego]]<ref>Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,</ref>, a następnie pod wodzą [[I. Mátyás|Macieja Korwina]] wziął udział w wojnach przeciwko husytom i Czechom jako przywódca [[Czarna Armia|Czarnej Armii]]. Stała armia najemników króla Macieja, ''Czarna Armia'' (''legio nigra''), była najważniejszą i najsilniejszą armią w ówczesnej Europie.<ref> [https://web.archive.org/web/20090223192804/http://www.sziszi.hu/novitas/fekete-sereg-legio-nigra# Fekete sereg (legio nigra)]. [2009. luty 23-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010-07-20)</ref> W 1462 r. został kapitanem Wyżyny, osiem lat później objął dowództwo nad ochroną południowych granic. Z powodzeniem walczył po stronie króla Macieja Korwina (1458-1490) w wojnie z [[Frankopan|Frankopanami]] w całej zachodniej Chorwacji.<ref name="Horvat396">Rudolf Horvat: [https://archive.org/stream/povjesthrvatske00horvgoog/povjesthrvatske00horvgoog_djvu.txt Povijest Hrvatske], Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.</ref>
−
| név              =Magyar Balázs
 
−
| kép              = <!-- Wikidatából -->
 
−
| képméret        =
 
−
| képaláírás      =
 
−
| állam            =A Magyar Királyság
 
−
| város            =
 
−
| sorszám          =
 
−
| megnevezés      =[[erdélyi vajda|erdélyi vajdája]]
 
−
| terminus kezdete =[[1472]]
 
−
| terminus vége    =[[1475]]
 
−
| alelnök          =
 
−
| helyettes        =
 
−
| uralkodó        =
 
−
| elnök            =
 
−
| főnöke-neve      =
 
−
| főnöke-tisztsége =
 
−
| előd            =[[Dengelegi Pongrác János]]
 
−
| utód            =[[Dengelegi Pongrác János]]
 
−
| szavazatszám    =
 
  
−
| állam2          =
+
Za panowania Macieja Korwina, w latach 1470–1472 i 1482, pełnił funkcję chorwackiego i słowiańskiego bana. Doszedł do stanowiska bana po serii zmian w krótkim okresie. W 1466 r. król zwolnił [[Újlaki V. Miklós|Mikołaja V Iločkiego]] ze stanowiska bana Slawonii, a na bana Dalmacji, Chorwacji i Slawonii mianował [[Ivan Thuz od Laka|Ivan Thuz z Laki]], z którym [[Jan Vitovec]] był banem Slawonii. Po śmierci Vitovaca w 1468 r. Thuz z Laki pozostał jedynym banem, z podbanem (od początku 1469 r.) [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] [[Janus Pannonius|Ivanem Česmičkim]], z którym funkcjonował do lutego 1470 r. Następnie król zastąpił ich oboje i mianował Blaža banem Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii, który to obowiązek wypełniał sam aż do wiosny 1471 r., gdy decyzją króla były skarbnik królowej, [[Damjan Horvat od Litve]] został jego współrządzącym. Razem sprawowali urząd na tych obszarach do połowy 1471 r., gdy banat Bośni została oddzielony od ich jurysdykcji i przydzielony [[Nikola Iločki|Nikoli V Iločkiemu]], gdy ten został wybrany [[Król Bośni|królem Bośni]]. Pozostałe funkcje Blaža i Horvata działają do końca 1471 r. Następną datą zmiany banatu jest luty 1472 r., gdy wybrany królem Bośni Nikola Iločki i Damjan Horvat zaczynają pełnić obowiązki banów Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Istnieją dokumenty historyczne, datowane w kwietniu 1472 r., w których Blaž nazywany jest banem Dalmacji i Chorwacji, prawdopodobnie z przyczyn historycznych.<ref name="Klaužer"/>
−
| sorszám2        =
 
−
| megnevezés2      =
 
−
| terminus kezdete2=
 
−
| terminus vége2  =
 
−
| alelnök2        =
 
−
| helyettes2      =
 
−
| uralkodó2        =
 
−
| elnök2          =
 
−
| főnöke-neve2    =
 
−
| főnöke-tisztsége2=
 
−
| előd2            =
 
−
| utód2            =
 
  
−
| állam3          =
+
W latach 1473-75, jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] wspierał [[Mołdawia|hospodarstwo mołdawskie]]. W roku 1479 nieskutecznie chronił wyspę [[Veglia|Krk]] przed Wenecjanami. Gdy 10 sierpnia 1480 r. armia turecka wylądowała w Otranto, a król Maciej, na prośbę teścia Ferdynanda, króla Neapolu, wysłał 1000 żołnierzy na Półwysep Apeniński, dowodzone przez Blaža oddziały odzyskały Otranto z rąk Turków.
−
| sorszám3        =
 
−
| megnevezés3      =
 
−
| uralkodó3        =
 
−
| terminus kezdete3=
 
−
| terminus vége3  =
 
−
| előd3            = <!-- Wikidatából -->
 
−
| utód3            = <!-- Wikidatából -->
 
  
−
| állam4          =
+
Blaž otrzymał od króla dobra na [[Zadunaje|Zadunaju]] i Trenczynie, odziedziczone przez córkę Benigny i jej męża [[Kinizsi Pál|Pavla Kinižija]]. W [[Nagyvázsony]], jednym z tych majątków, Blaž razem z zięciem założyli w 1481 roku klasztor.
−
| sorszám4        =
 
−
| megnevezés4      =
 
−
| terminus kezdete4=
 
−
| terminus vége4  =
 
−
| előd4            = <!-- Wikidatából -->
 
−
| utód4            = <!-- Wikidatából -->
 
  
−
| születési név    = <!-- Wikidatából -->
+
== Literatura ==
−
| születési hely  = <!-- Wikidatából -->
+
* Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: ''Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.)'' (predano za tisak)<ref>W tej pracy Klauser rozwinął wątki kariery, opisał rodzinę i inne związki, posiadłości Podmanickiego sprzed banatów w chorwackiej części królestwa.</ref>
−
| születési dátum  =''születési ideje nem ismert''
 
−
| halálozási hely  = <!-- Wikidatából -->
 
−
| halálozási dátum = <!-- Wikidatából -->
 
−
| sírhely          = <!-- Wikidatából -->
 
−
| szülei          = <!-- Wikidatából -->
 
−
| házastárs        = <!-- Wikidatából -->
 
−
| élettárs        = <!-- Wikidatából -->
 
−
| gyermekei        = <!-- Wikidatából -->
 
−
| párt            = <!-- Wikidatából -->
 
−
| választókerület  =
 
−
| foglalkozás      = <!-- Wikidatából -->
 
−
| iskolái          = <!-- Wikidatából -->
 
−
| halál oka        = <!-- Wikidatából -->
 
−
| vallás          = <!-- Wikidatából -->
 
−
| aláírás          = <!-- Wikidatából -->
 
−
| wikicommons      = <!-- Wikidatából -->
 
−
| lábjegyzet      =
 
−
}}
 
−
{{egyért2|a hadvezérről|Magyar Balázs (egyértelműsítő lap)}}
 
−
 
−
[[Fájl:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg|bélyegkép|265px|Magyar Balázs alakja a [[kolozsvár]]i [[Mátyás király emlékmű]] egyik mellékalakjaként <ref>[http://www.mult-kor.hu/20090724_jovo_juliusig_megujul_a_kolozsvari_matyasszobor Megújul a kolozsvári Mátyás-szobor] – Múlt-kor.hu, 2009. július 24.</ref>]]
 
  
−
Mérai '''Magyar Balázs''' (? – [[1490]]) magyar hadvezér, [[Magyar Benigna]] apja.
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
== Élete ==
+
|
−
Születési ideje ismeretlen. Egyes források szerint a [[Kolozsvár]] melletti [[Méra (Kolozs megye)|Mérából]] származott. Így örökölhette nevét is. Erre lehet következtetni a róla szóló [[legenda]] alapján is, mely szerint [[jobbágy]]családból származott.<ref>[http://www.geographic.hu/index.php?act=napi&id=14116 Mérai-e Magyar Balázs?]</ref> Viszont a történészek teljesen valószínűtlennek tartják, hogy ennyire alacsony sorból származott volna.
+
{{Urzędnik infobox
 +
|urzędnik          = Magyar Balázs (węg.)<br>Blaż Podmanicki (pol.)<br>Blaž Podmanicki (chor.)<br>Blaž Mađar (Magjar) (chor.)<br>Blasius Magyar (łac.)
 +
|imiona            =
 +
|tytulatura        = Ban Dalmacji i Chorwacji<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Ban całej Slawonii
 +
|grafika          = Magyar_Balázs.jpg
 +
|opis grafiki      = Magyar Balázs
 +
|herb              =  
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]
 +
|1. od            = 1470
 +
|1. do            = 1472
 +
|1. powołanie      =
 +
|1. poprzednik    = [[Ivan Thuz od Laka]]
 +
|1. następca      = [[Damjan Horvat od Litve]]
  
−
[[Hunyadi János]] alatt kezdett katonáskodni, majd [[I. Mátyás magyar király|Hunyadi Mátyás]] a [[husziták]] és a [[csehek]] ellen vezetett háborúiban vett részt a [[fekete sereg]] hadvezéreként. Mátyás király állandó zsoldoshadserege, a [[fekete sereg]] ''(legio nigra)'' a korabeli [[Európa]] legjelentősebb és legerősebb hadserege volt.<ref>{{Cite web |url=http://www.sziszi.hu/novitas/fekete-sereg-legio-nigra# |title=Fekete sereg (legio nigra) |accessdate=2010-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223192804/http://www.sziszi.hu/novitas/fekete-sereg-legio-nigra# |archivedate=2009-02-23 }}</ref> [[1462]]-ben lett a [[Felvidék]] kapitánya, [[1470|nyolc évvel később]] a déli határok védelmének vezetését vette át. 1470-[[1472|72]]-ben, [[1473]]-[[1474|74]]-ben és [[1482]]-[[1483|83]]-ban [[Horvátország|horvát]]-[[Szlavónia|szlavón]] [[bán (méltóság)|bán]], 1473-[[1475|75]]-ben [[erdélyi vajda]] volt. Támogatta a [[moldva]]i [[vajda|vajdát]], [[1479]]-ben sikertelenül védte [[Krk (sziget)|Veglia]] szigetét a [[Velencei Köztársaság|velenceiekkel]] szemben. [[1480]]. augusztus 10-én török had szállt partra [[Otranto|Otrantónál]]. Mátyás király, apósa, Ferdinánd nápolyi király megsegítésére 1000 főnyi magyar különítményt küldött az [[Appennini-félsziget]]re, aminek szintén Magyar Balázs volt a vezetője és visszavette [[Otranto|Otrantót]] a törököktől.
+
|2. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
 +
|2. od            = 1470
 +
|2. do            = 1472
 +
|2. powołanie      =
 +
|2. poprzednik    = [[Janus Pannonius]]
 +
|2. następca      = [[Damjan Horvat od Litve]]
  
−
A királytól [[dunántúl]]i és [[trencsén]]i birtokokat kapott, amelyeket Benigna lánya és annak férje, [[Kinizsi Pál]] örököltek. Ilyen birtok volt [[Nagyvázsony]] is, ahol Kinizsivel közösen [[1481]]-ben kolostort alapítottak.
+
|3. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 +
|3. od            = 1472
 +
|3. do            = 1475
 +
|3. powołanie      =
 +
|3. poprzednik    = <small>1. [[Dengelegi Pongrác János]]</small><br><small>2. [[Monoszlói Csupor Miklós]]</small>
 +
|3. następca      = [[Dengelegi Pongrác János]]
  
−
==Jegyzetek==
+
|4. tytuł          = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]
−
{{jegyzetek}}
+
|4. od            = 1482
 +
|4. do            = 1482
 +
|4. powołanie      =  
 +
|4. poprzednik    = [[Egervári László]]
 +
|4. następca      = [[Matija Gereb]]
  
−
== Források ==
+
|klan              =  
−
*[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/09801.htm Magyar életrajzi lexikon]
+
|ród              = nieznany
−
*[https://web.archive.org/web/20100212195013/http://fured.loczy.sulinet.hu/nevek2.htm Lóczy Lajos Gimnázium és Idegenforgalmi Szakközépiskola Európa Köre honlap]
+
|rodzina          =  
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 +
|data urodzenia    = data nieznana
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = 1490
 +
|miejsce śmierci  = Kassa/Košice
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            =
 +
|matka            = 
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        =
 +
|dokonania        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
  
−
{{portál|középkor}}
+
{{SORTUJ:Magyar, Balazs}}
  
−
{{DEFAULTSORT:Magyar Balaz~s}}
+
[[Kategoria:Banowie]]
−
[[Kategória:Magyar hadvezérek]]
+
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
−
[[Kategória:Horvát bánok]]
+
[[Kategoria:Banowie Dalmacji i Chorwacji]]
−
[[Kategória:1490-ben elhunyt személyek]]
+
[[Kategoria:Banowie Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]
−
[[Kategória:Erdélyi vajdák]]
+
[[Kategoria:Magyar]]
 +
[[Kategoria:Seklerscy przywódcy]]
 +
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1490]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 09:41, 3 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban Dalmacji i Chorwacji
(1470-1472) 		Następca:
Ivan Thuz od Laka (do 1468) De Surdis János
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1470-1472) 		Następca:
Janus Pannonius Damjan Horvat od Litve
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1472-1475) 		Następca:
Dengelegi Pongrác János
Monoszlói Csupor Miklós		 Dengelegi Pongrác János
Poprzednik: Przywódca Seklerów
(1472-1475) 		Następca:
Dengelegi Pongrác János
Monoszlói Csupor Miklós		 Dengelegi Pongrác János
Poprzednik: Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
(1482) 		Następca:
Egervári László Matija Gereb
Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg
Blaž Podmanicki, fragment pomnika Macieja Korwina.

Magyar Balázs (pol. Blaż Podmanicki, chor. Blaž Podmanicki lub Blaž Mađar (Magjar), łac. Blasius Magyar) (* nieznana, † 1490[1]), chorwacko-węgierski dowódca wojskowy i starszy chorwacki urzędnik królewski, ban Dalmacji i Chorwacji (1470-1472), Ban całej Slawonii (1470-1472), wojewoda Siedmiogrodu (1472-1475)[1][2], Ban Bośni, Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii (1482)[3][4].

Karierę wojskową rozpoczął pod rządami Janem Hunyadiego[5], a następnie pod wodzą Macieja Korwina wziął udział w wojnach przeciwko husytom i Czechom jako przywódca Czarnej Armii. Stała armia najemników króla Macieja, Czarna Armia (legio nigra), była najważniejszą i najsilniejszą armią w ówczesnej Europie.[6] W 1462 r. został kapitanem Wyżyny, osiem lat później objął dowództwo nad ochroną południowych granic. Z powodzeniem walczył po stronie króla Macieja Korwina (1458-1490) w wojnie z Frankopanami w całej zachodniej Chorwacji.[4]

Za panowania Macieja Korwina, w latach 1470–1472 i 1482, pełnił funkcję chorwackiego i słowiańskiego bana. Doszedł do stanowiska bana po serii zmian w krótkim okresie. W 1466 r. król zwolnił Mikołaja V Iločkiego ze stanowiska bana Slawonii, a na bana Dalmacji, Chorwacji i Slawonii mianował Ivan Thuz z Laki, z którym Jan Vitovec był banem Slawonii. Po śmierci Vitovaca w 1468 r. Thuz z Laki pozostał jedynym banem, z podbanem (od początku 1469 r.) biskupem Peczu Ivanem Česmičkim, z którym funkcjonował do lutego 1470 r. Następnie król zastąpił ich oboje i mianował Blaža banem Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii, który to obowiązek wypełniał sam aż do wiosny 1471 r., gdy decyzją króla były skarbnik królowej, Damjan Horvat od Litve został jego współrządzącym. Razem sprawowali urząd na tych obszarach do połowy 1471 r., gdy banat Bośni została oddzielony od ich jurysdykcji i przydzielony Nikoli V Iločkiemu, gdy ten został wybrany królem Bośni. Pozostałe funkcje Blaža i Horvata działają do końca 1471 r. Następną datą zmiany banatu jest luty 1472 r., gdy wybrany królem Bośni Nikola Iločki i Damjan Horvat zaczynają pełnić obowiązki banów Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Istnieją dokumenty historyczne, datowane w kwietniu 1472 r., w których Blaž nazywany jest banem Dalmacji i Chorwacji, prawdopodobnie z przyczyn historycznych.[3]

W latach 1473-75, jako wojewoda Siedmiogrodu wspierał hospodarstwo mołdawskie. W roku 1479 nieskutecznie chronił wyspę Krk przed Wenecjanami. Gdy 10 sierpnia 1480 r. armia turecka wylądowała w Otranto, a król Maciej, na prośbę teścia Ferdynanda, króla Neapolu, wysłał 1000 żołnierzy na Półwysep Apeniński, dowodzone przez Blaža oddziały odzyskały Otranto z rąk Turków.

Blaž otrzymał od króla dobra na Zadunaju i Trenczynie, odziedziczone przez córkę Benigny i jej męża Pavla Kinižija. W Nagyvázsony, jednym z tych majątków, Blaž razem z zięciem założyli w 1481 roku klasztor.

Literatura

  • Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.) (predano za tisak)[7]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.
  2. ↑ Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.
  3. ↑ 3,0 3,1 Vedran Klaužer: Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću, Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.
  4. ↑ 4,0 4,1 Rudolf Horvat: Povijest Hrvatske, Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.
  5. ↑ Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,
  6. ↑ Fekete sereg (legio nigra). [2009. luty 23-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010-07-20)
  7. ↑ W tej pracy Klauser rozwinął wątki kariery, opisał rodzinę i inne związki, posiadłości Podmanickiego sprzed banatów w chorwackiej części królestwa.

Magyar Balázs (węg.)
Blaż Podmanicki (pol.)
Blaž Podmanicki (chor.)
Blaž Mađar (Magjar) (chor.)
Blasius Magyar (łac.)

— Ban Dalmacji i Chorwacji
Wojewoda Siedmiogrodu
Ban całej Slawonii		 —
Magyar Balázs
Magyar Balázs
Ban Dalmacji i Chorwacji
Okres od 1470
do 1472
Poprzednik Ivan Thuz od Laka
Następca Damjan Horvat od Litve
Ban całej Slawonii
Okres od 1470
do 1472
Poprzednik Janus Pannonius
Następca Damjan Horvat od Litve
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1472
do 1475
Poprzednik 1. Dengelegi Pongrác János
2. Monoszlói Csupor Miklós
Następca Dengelegi Pongrác János
Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
Okres 1482
Poprzednik Egervári László
Następca Matija Gereb
Dane biograficzne
Ród nieznany
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1490
Miejsce Kassa/Košice
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Magyar_Balázs&oldid=48525”