Váradi Regestrum: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 17 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Kompilowane]]
+
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane – angielska]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane – węgierska]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Regestrum_Varadinense
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Regestrum_Varadinense&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1radi_Regestrum
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1radi_Regestrum
Linia 6: Linia 13:
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 
}}
 
}}
−
{{Uwaga|
 
−
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Regestrum_Varadinense
 
−
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Regestrum_Varadinense&action=history
 
−
|nota    = angielski
 
−
}}
 
−
 
 
{|
 
{|
 
|
 
|
Linia 20: Linia 21:
 
  |
 
  |
  
−
'''''Regestrum Varadinense''''' ({{lang-hu|Váradi Regestrum}}), or '''Oradea Register''', is a document which preserved the minutes of hundreds of [[trial by ordeal|trials by ordeal]].{{sfn|Engel|2001|p=123}}{{sfn|Curta|2006|p=8}} The ordeals were held under the auspices of the [[Canon (priest)|canons]] of the cathedral chapter of Várad (now [[Oradea]] in Romania) in the first decades of the 12th century.{{sfn|Solymosi|1994|p=713}} It is "one of the most remarkable documents of social history in medieval [[Transylvania]]", according to historian [[Florin Curta]].{{sfn|Curta|2006|p=8}}
+
''' Váradi Regestrum''' (pol. ''Rejestr z Nagyvárad'', łac. ''Regestrum Varadinense'') – dokument, który zawiera protokoły setek [[Ordalia|ordaliów]]<ref>Dowody” takie stosowane były już w czasach starożytnych (Wiesław Litewski ''Rzymskie prawo przywatne'' Warszawa 1994 str. 363). Najstarszym zapewne przykładem jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Ur-Nammu Kodeks Ur-Nammu], który w artykule 10 mówi o „próbie rzeki” w razie oskarżenia o czary. Zabytek zachowany jest fragmentarycznie, brak danych na czym ta próba polegała. Późniejszy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Hammurabiego Kodeks Hammurabiego] w artykule 2 precyzuje, że oskarżony o czary 'w Rzece się zanurzy, jeśli Rzeka dosięgnie go, oskarżyciel jego domostwo jego zabierze''. W tej próbie winy „dowodziło” tonięcie, na odwrót niż w czasach późniejszych.</ref><ref>Jedynym sądem bożym, o którym wspomina Biblia, jest próba czystości. Żonę podejrzaną o cudzołóstwo należało przyprowadzić do kapłana, który po odpowiednich ceremoniach poił ją wodą zmieszaną z odrobiną pyłu znajdującego się na podłodze przybytku, posądzona bezzasadnie miała wyjść bez szkody ([https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%99ga_Liczb Księga Liczb] 5, 11 – 31).
 +
Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.</ref>, które te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej [[Nagyvárad]]u (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku.<ref>Ks. Władysław Krynicki, ''Dzieje Kościoła Powszechnego''. Włocławek 1908, str.226-227.</ref> Według historyka [[Florin Curta|Florina Curty]]<ref>Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250]''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.</ref> jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”.
  
−
==Footnotes==
+
Protokół kapituły katedry w [[Nagyvárad]], sporządzony w latach 1208-1235, zawiera również opis innych czynności prawnych przed obliczem [[I. László|św. Władysława]] w katedrze w Nagyváradzie, takich jak transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Nagyváradu, ale czasami z odległych obszarów.. Wiele z nich napisał ''Anianus'' lub ''Ányos mester'' w latach [[1217]]–[[1235]]. Autor zapewne pochodził z Węgier, ponieważ w pracy pojawia się wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań<ref name=Szinnyei>Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00347.htm Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki)]''. Budapest: Hornyánszky. 1891.</ref>.
−
{{Reflist}}
 
  
−
== Sources ==
+
Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw z 43 węgierskich okręgów.
−
{{Refbegin}}
 
−
* {{cite book |last=Curta |first=Florin |year=2006 |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89452-4 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt }}
 
−
* {{cite book |last=Engel |first=Pál |year=2001|title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526 |publisher= I.B. Tauris Publishers |isbn=1-86064-061-3|ref=harv}}
 
−
* {{cite book |last=Solymosi |first=László |editor1-last=Kristó |editor1-first=Gyula |editor2-last=Engel |editor2-first=Pál |editor3-last=Makk |editor3-first=Ferenc | title=Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) ''[Encyclopedia of the Early Hungarian History (9th–14th centuries)]'' |publisher=Akadémiai Kiadó |year=1994 |page=713 |chapter=Váradi Regestrum [Regestrum of Várad] |isbn=963-05-6722-9 |language=hu |ref=harv}}
 
−
{{Refend}}
 
  
−
Zamek Regentrum (odmiana Regestrum w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca kanonów i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei.
+
Oryginał nie zachował się, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach kapituły około 1300 roku. Jego strony rozpadły się i zostały ponownie uporządkowane przed wydrukowaniem przez biskupa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Utie%C5%A1enovi%C4%87 György Martinuzzi] (Jerzy Utiešenović) w 1550 r. Opublikowane ponownie przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Matej_Bel Macieja Belę]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849).<ref name=Szinnyei/>
  
−
Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby Nagyváradu, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed siedzibą św. Władysława w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał Anianus lub Ányos od 1217 do 1235. Pochodzenie autora pochodziło z Węgier, w pracy pojawia się co najmniej wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań [1].
+
Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.<ref>[http://www.c3.hu/~magyarnyelv/99-1/juhasz.pdf]</ref>
  
−
Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw 43 węgierskich okręgów.
+
Zawiera wiele toponimów, które występują jedynie tylko tutaj. ''Regestrum'' jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu [[Bihar]], wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starodawnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów typograficznych w pierwszym wydaniu drukowanym.
  
−
Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Wad, ale czasami z odległych obszarów.
+
== Przypis ==
 +
{{izvori}}
  
−
Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach rozdziału około 1300 roku. Jego listy rozpadły się i zostały zdezorientowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi w 1550 r. Opublikowane ponownie przez Matthiasa Béla, Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849). [1]
+
== Źródła ==
 +
* Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250]''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
 +
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris * Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
 +
* Solymosi, László (1994). "Váradi Regestrum [Regestrum of Várad]". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 713. ISBN 963-05-6722-9.
  
−
Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.
+
== Linki zewnętrzne ==
−
 
 
−
„W rzeczywistości ten pomnik językowy wymagałby monografii, która w kompleksowy sposób próbowałaby przedstawić wszystkie zawarte w nim węgierskie słowa. Ale to słownictwo jest tak szerokie, że może dać badaczowi zadanie na kilka dziesięcioleci ”, napisał Dezső Juhász w 1998 roku. [Trzy]
 
−
 
 
−
Zawiera wiele toponimów, które występują najpierw i ostatnie tylko tutaj. Regestrum jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z hrabstwa Bihar, wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starożytnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów prasy w pierwszym wydaniu drukowanym.
 
−
 
 
−
A '''Váradi Regestrum''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Regestrum Varadiense'') [[13. század]]i magyar nyelvemlék ([[szórványemlék]]), helyneveink és személyneveink történetének fontos forrása. Legalább részben [[Anianus]] (Ányos mester) [[nagyvárad]]i [[kanonok]] és [[káptalan]]i jegyző munkája.
 
−
 
 
−
A [[nagyvárad]]i [[székeskáptalan]] [[latin nyelv]]ű, [[1208]] és [[1235]] közt készült jegyzőkönyve a váradi székesegyházban a [[I. László magyar király|Szent László]] sírja előtt történt [[istenítélet]]ekről és a káptalan előtt bevallott jogügyletekről. Nagy részét '''Anianus''' azaz '''Ányos mester''' írta [[1217]]–[[1235]]-ig. A szerző származására nézve [[Magyarország|magyar]] volt, legalábbis a munkában előforduló sok [[magyar nyelv|magyar]] szó és a mondatszerkesztés erre vall.<ref name ="Szinnyei">{{Szinnyei|1||a/a00347.htm}}</ref>
 
−
 
 
−
43 magyar vármegye 711 helynevét és 2500 személy nevét említi.
 
−
 
 
−
A jogügyletek szerződésekkel, végrendeletekkel és más ügyekkel, például büntetőügyekkel ([[lopás]], [[gyújtogatás]]) vagy szolgafelszabadítással kapcsolatosak, főleg Várad tágabb környezetéből, de olykor távolabbi vidékekről is.
 
−
 
 
−
Az eredeti jegyzőkönyv nem maradt fenn, bár a káptalan okmánytárában [[1300]] körül pusztító tüzet túlélte. Levelei széthullottak és összekeveredtek, mielőtt [[1550]]-ben [[Fráter György|Martinuzzi György]] váradi püspök kinyomatta őket. Újra kiadta [[Bél Mátyás]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735. és Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849.) című gyűjteményében.<ref name ="Szinnyei"/>
 
−
 
 
−
Rendkívül gazdag és máig csak részben feldolgozott magyar nyelvtörténeti forrás.
 
−
 
 
−
''„Valójában e nyelvemlék olyan monográfiát igényelne, amely a benne előforduló összes magyar szó komplex bemutatására vállalkozna. De ez a szókincs olyan hatalmas, hogy egy kutatónak akár több évtizedre szóló feladatot is adhat”'' – írta róla [[1998]]-ban Juhász Dezső. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/99-1/juhasz.pdf]
 
−
 
 
−
Sok olyan helynév található benne, amely először és utoljára csak itt fordul elő. A Regestrum talán legnagyobb anyaga [[Bihar vármegye|Bihar megyéből]] származik, annak több mint száz községét említi, köztük sok olyan ősi helynevet is, amelyek ma már nem léteznek.
 
−
Feldolgozását megnehezítik az első nyomtatott kiadás gyakori sajtóhibái.
 
−
 
 
−
== Hivatkozások ==
 
−
<references/>
 
−
 
 
−
==Külső hivatkozások==
 
 
*[https://web.archive.org/web/20131109214133/http://www.rfmlib.hu/digitkonyvtar/dok/vr/index.html A Váradi Regestrum – Budapest, 1898.]
 
*[https://web.archive.org/web/20131109214133/http://www.rfmlib.hu/digitkonyvtar/dok/vr/index.html A Váradi Regestrum – Budapest, 1898.]
−
*K. Fábián Ilona: A Váradi Regestrum helynevei (Szegedi Középkorász Műhely, [[1997]])  
+
*K. Fábián Ilona: A Váradi Regestrum helynevei (Szegedi Középkorász Műhely, 1997)  
−
 
 
−
{{portál|középkor}}
 
−
 
 
−
{{csonk-dátum|csonk-nyelv|2007 januárjából}}
 
  
 +
{{SORTUJ:Varadiregestrum}}
  
−
{{DEFAULTSORT:Varadiregestrum}}
+
[[Kategoria:Zabytki języka węgierskiego]]
−
[[Kategória:Magyar nyelvemlékek]]
+
[[Kategoria:Węgierskie źródła historyczne]]
−
[[Kategória:Magyar történeti források]]
 
−
[[Kategória:Nagyvárad]]
 

Aktualna wersja na dzień 17:08, 8 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[4] [5] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Váradi Regestrum (pol. Rejestr z Nagyvárad, łac. Regestrum Varadinense) – dokument, który zawiera protokoły setek ordaliów[1][2], które te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej Nagyváradu (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku.[3] Według historyka Florina Curty[4] jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”.

Protokół kapituły katedry w Nagyvárad, sporządzony w latach 1208-1235, zawiera również opis innych czynności prawnych przed obliczem św. Władysława w katedrze w Nagyváradzie, takich jak transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Nagyváradu, ale czasami z odległych obszarów.. Wiele z nich napisał Anianus lub Ányos mester w latach 1217–1235. Autor zapewne pochodził z Węgier, ponieważ w pracy pojawia się wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań[5].

Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw z 43 węgierskich okręgów.

Oryginał nie zachował się, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach kapituły około 1300 roku. Jego strony rozpadły się i zostały ponownie uporządkowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi (Jerzy Utiešenović) w 1550 r. Opublikowane ponownie przez Macieja Belę], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849).[5]

Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.[6]

Zawiera wiele toponimów, które występują jedynie tylko tutaj. Regestrum jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu Bihar, wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starodawnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów typograficznych w pierwszym wydaniu drukowanym.

Przypis

  1. ↑ Dowody” takie stosowane były już w czasach starożytnych (Wiesław Litewski Rzymskie prawo przywatne Warszawa 1994 str. 363). Najstarszym zapewne przykładem jest Kodeks Ur-Nammu, który w artykule 10 mówi o „próbie rzeki” w razie oskarżenia o czary. Zabytek zachowany jest fragmentarycznie, brak danych na czym ta próba polegała. Późniejszy Kodeks Hammurabiego w artykule 2 precyzuje, że oskarżony o czary 'w Rzece się zanurzy, jeśli Rzeka dosięgnie go, oskarżyciel jego domostwo jego zabierze. W tej próbie winy „dowodziło” tonięcie, na odwrót niż w czasach późniejszych.
  2. ↑ Jedynym sądem bożym, o którym wspomina Biblia, jest próba czystości. Żonę podejrzaną o cudzołóstwo należało przyprowadzić do kapłana, który po odpowiednich ceremoniach poił ją wodą zmieszaną z odrobiną pyłu znajdującego się na podłodze przybytku, posądzona bezzasadnie miała wyjść bez szkody (Księga Liczb 5, 11 – 31). Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.
  3. ↑ Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.
  4. ↑ Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  5. ↑ 5,0 5,1 Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki). Budapest: Hornyánszky. 1891.
  6. ↑ [1]

Źródła

  • Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris * Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Solymosi, László (1994). "Váradi Regestrum [Regestrum of Várad]". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 713. ISBN 963-05-6722-9.

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Váradi_Regestrum&oldid=40081”