Książęta Siedmiogrodu: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 {{Uwaga| |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_of_Transylvania |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Duke_of_Transylvania&action...")
 
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 67 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
−
 
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_of_Transylvania
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_of_Transylvania
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
{{About|the members of the Hungarian royal family bearing the title in the 13th or 14th century|the rulers of the Principality of Transylvania in the 16th and 17th centuries|Prince of Transylvania|the royal governors of Transylvania in the Kingdom of Hungary between the 11th and 16th centuries|Voivode of Transylvania}}
+
[[File:Hungary 13th cent.png|600px|thumb|right|alt=Map of 13th-century Kingdom of Hungary|[[Królestwo Węgier]] pod koniec XIII wieku]]
  
−
[[File:Hungary 13th cent.png|250px|thumb|right|alt=Map of 13th-century Kingdom of Hungary|[[Kingdom of Hungary]] in the late 13th century]]
+
'''Książę Siedmiogrodu''' (węg. ''erdélyi herceg'', łac. ''dux Transylvaniae'') - tytuł nadawany czterokrotnie synowi bądź bratu węgierskiego monarchy. Pierwszy i drugi, tj. [[IV. Béla|Bela IV]] (1226-1235) i István (1257-1258 lub 1259, 1260/70) z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] byli w rzeczywistości wicekrólami ze znaczną władzą w Siedmiogrodzie. Trzeci, tj. [[I. Lajos|Ludwik]] nie administrować prowincję. Czwarty książę, [[Stefan Andegaweński|Stefan]] z dynastii [[Andegawenowie|Andegawenów]] (1350-1351) nie odgrywał żadnej znaczącej roli w polityce Królestw Węier.
  
−
<small><small>The '''Duke of Transylvania''' ({{lang-hu|erdélyi herceg}}; {{lang-la|dux Transylvaniae}}) was a title of [[Nobility in the Kingdom of Hungary|nobility]] four times granted to a son or a brother of the [[King of Hungary|Hungarian monarch]]. The dukes of the first and second creations, [[Béla IV of Hungary|Béla]] (1226&ndash;1235) and [[Stephen V of Hungary|Stephen]] (1257&ndash;1258 or 1259, 1260&ndash;1270) of the [[Árpád dynasty]] were in fact [[viceroys]] with significant authority in Transylvania. The duke of the third creation, [[Louis the Great|Louis]], did not administer the province. The fourth duke, [[Stephen, Duke of Slavonia|Stephen]] of the [[Capetian House of Anjou|Anjou dynasty]] (1350&ndash;1351) did not play any significant role in politics. </small></small>
+
== Historia ==
  
−
==History==
+
=== Książę Béla ===
  
−
===Duke Béla===
+
Siedmiogród był wschodnią „granicą” (''Florin Curta'') średniowiecznego Królestwa Węgier na początku XI wieku.<ref>Curta 2006, str. 250-251., 350.</ref> Wysoki rangą urzędnik, specjalnie wyznaczony do tego zadania przez monarchę ([[wojewoda]]), narażony na ataki [[Kumanie|Kumanów]] i innych sąsiednich plemion nomadów, zarządzał prowincją w ostatnich dziesięcioleciach XII wieku.<ref>Kristó 2003, str. 97-100.</ref> Siedmiogród odnotował stały wzrost demograficzny od lat 50. XII wieku, do którego przyczyniła się imigracja nowych osadników z Europy Zachodniej<ref>Curta 2006, str. 352-356.</ref>.
  
−
{{Main|Béla IV of Hungary}}
+
[[II. András|Andrzej II]], król Węgier (1205/35), postanowił sprowadzić Krzyżaków by zarówno bronili odległych krainach jego Królestwa , jak i by stymulowali przemianę pogańskich Kumanów.<ref name='Makkai_182'>Makkai 1994, str. 182.</ref><ref>Curta 2006, str. 404.</ref> W tym celu w 1211 nadał rycerzom Burzenland (Barcaság, Bârsei), region Siedmiogrodu.<ref name='Makkai_182'/><ref>Nägler 2005, str. 19-20.</ref> Kumanowie przyjęli ideę nawrócenia dopiero po 1223 r.<ref name='Kristó_154'>Kristó 2003, str. 154.</ref> ponosząc ciężką porażkę w bitwie nad rzeką Kałką z wojskami Mongołów w tym roku<ref name="Curta_406"/>. Musieli uwzgledniać groźbę nowej inwazji Mongołów później<ref name='Kristó_154'/><ref name='Makkai_193'>Makkai 1994, str. 193.</ref>.
−
{{See also|Banate of Severin|Cumans|Roman Catholic Diocese of Cumania}}
 
  
−
<small><small>Transylvania was an eastern "borderland" (Florin Curta) of the medieval Kingdom of Hungary from the early 11th&nbsp;century.<ref>Curta 2006, pp. 250-251., 350.</ref> Exposed to attacks by the [[Cumans]] and other neighboring [[nomadic]] tribes, a high-ranking official especially assigned to this task by the monarch, styled ''[[Voivode of Transylvania|voivode]]'' administered the province from the last decades of the 12th&nbsp;century.<ref>Kristó 2003, pp. 98-100., 97-98.</ref> Transylvania experienced a steady demographic growth from the 1150s, to which the immigration of new settlers from [[Western Europe]] contributed.<ref>Curta 2006, pp. 352-356.</ref> </small></small>
+
Zauważywszy na próbę Krzyżaków, by pozbyć się władzy królewskiej poprzez przyjęcie zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej, król Andrzej wydalił ich siłą ze swojego królestwa w 1225 roku.<ref name="Curta 2006, str. 405">Curta 2006, str. 405.</ref> Równocześnie król wydał akt nadający przywileje znaczącej grupy potomków osadników z Europy Zachodniej.<ref>Nägler 2005, str. 220-223.</ref> Według [[Diploma Andreanum]] z 1224, [[Sasi|siedmiogrodzcy Sasi]] zostali uwolnieni spod jurysdykcji  wojewody.<ref>Nägler 2005, str. 223.</ref> Podobnie, istnienie królewskiego urzędnika [[przywódca Seklerów|przywódcy Sekelrów]] dowodzi, że węgierskojęzyczni Seklerzy również byli niezależni od wojewodów od lat 20. XII wieku.<ref>Kristó 2003, str. 127-128, 133.</ref>
  
−
<small><small>First King [[Andrew II of Hungary]] (1205&ndash;1235) considered to employ the [[Teutonic Knights]] both to defend the remote province of his kingdom and to stimulate the conversion of the pagan Cumans.<ref name='Makkai_182'>Makkai 1994, p. 182.</ref><ref>Curta 2006, p. 404.</ref> For this purpose, he granted the knights the [[Burzenland]] (Barcaság, Bârsei) region of Transylvania in 1211.<ref name='Makkai_182'/><ref>Nägler 2005, pp. 19-20.</ref> The Cumans only became receptive to the idea of conversion after 1223.<ref name='Kristó_154'>Kristó 2003, p. 154.</ref> Suffering a severe defeat in the [[Battle of the Kalka River|battle on the river Kalka]] by the Mongols in that year,<ref name="Curta_406"/> they had to take into consideration the threat of a new Mongol invasion thereafter.<ref name='Kristó_154'/><ref name='Makkai_193'>Makkai 1994, p. 193.</ref> </small></small>
+
Król Andrzej II wyznaczył swojego najstarszego syna, Belę, księciem Siedmiogrodu w 1226.<ref>Curta 2006, str. 405-406.</ref><ref name='Kristó_et_al_92'>Kristó ''et al'' 1994, str. 92.</ref> Już jako „młodszy król” (koronowany w 1214 r.) książę administrował wcześniej [[Slawonia|Slawonią]] z podobnym tytułem.<ref name='Kristó_et_al_92'/> Jako książę Siedmiogrodu Bela był odpowiedzialny za rozszerzenie Królestwa w kierunku Karpat (''Florin Curta'')<ref name="Curta 2006, str. 405"/>. Jego zadanie obejmowało również ochronę pracy misyjnej prowadzonej wśród zachodnich plemion kumańskich, prowadzonych głównie przez dominikanów.<ref name='Kristó_154'/>
  
−
<small><small>Having noticed the Teutonic Knights' attempt to get rid of royal authority by accepting the suzerainty of the [[Holy See]], King Andrew II expelled them by force from his kingdom in 1225.<ref name="Curta 2006, p. 405">Curta 2006, p. 405.</ref> Meanwhile, the monarch had issued a charter to summarize the privileges of a significant group of the descendants of colonists from Western Europe.<ref>Nägler 2005, pp. 220-223.</ref> According to the [[Diploma Andreanum]] of 1224, the [[Transylvanian Saxons]] were exempted of the authority of the ''voivodes''.<ref>Nägler 2005, p. 223.</ref> Likewise, the existence of a royal official, the [[Count of the Székelys]] proves that the [[Hungarian language|Hungarian]]-speaking [[Székelys]] were also administered independently of the ''voivodes'' from the 1220s at the latest.<ref>Kristó 2003, pp. 127-128., 133.</ref>
+
W 1227 Boricius, wódz Kumanów dobrowolnie przyjął chrześcijaństwo.<ref name='Curta_406'>Curta 2006, s. 406.</ref> Rok później książę Bela towarzyszył [[Róbert|Robertowi]], [[Arcybiskup Ostrzyhomia|arcybiskupowi Ostrzyhomia]] na ziemiach Boriciusa, gdzie utworzono nowe biskupstwo.<ref name='Kristó_154'/><ref name='Curta_406'/> Wódz Kumanów uznał również władzę króla Węgier, reprezentowanej przez „młodszego króla” w regionie. [9] Rzeczywiście, król Andrzej i jego syn wspólnie potwierdzili wodzowi i zwykłym Kumanom ich swobody w 1228 lub 1229.<ref name='Kristó_154'/>
  
−
<small><small>King Andrew II appointed his eldest son, Béla duke of Transylvania in 1226.<ref>Curta 2006, pp. 405-406.</ref><ref name='Kristó_et_al_92'>Kristó ''et al'' 1994, p. 92.</ref> Already a "junior king" crowned in 1214, the newly created duke had earlier administered [[Slavonia]] with the same title.<ref name='Kristó_et_al_92'/> As duke of Transylvania, Béla became responsible for the expansion of the kingdom over the [[Carpathian Mountains]] (Florin Curta).<ref name="Curta 2006, p. 405"/> This included the protection of the missionary work carried out among the western Cuman tribes primarily by [[Dominican Order|Dominican]] friars.<ref name='Kristó_154'/> </small></small>
+
Czasami książę Bela działał niezależnie od jego ojca, gdyż świadczy o tym przyznanie zwolnienia podatkowego rycerzom siedmiogrodzkim w 1231 roku i jego darowizny nieruchomości położonej w Wołoszczyźnie w 1233 roku.<ref>Kristó 2003, s. 153.</ref> Papież [[Grzegorz IX]] wezwał również księcia, by chronił interesy biskupa Kumanii wobec ortodoksyjnych duchownych, którzy udzielali sakramenty nie tylko w miejscowym, ale także niemieckim i węgierskim wierzącym w jego diecezji.<ref name='Makkai_193'/> Księstwo Siedmiogrodu ''młodszego króla'' przestało istnieć w 1235 r., gdy Bela odziedziczył tron ​​ojca.<ref>Kristó 2003, s. 155.</ref>
  
−
<small><small>Indeed, a Cuman chieftain named Boricius voluntarily converted to Christianity in 1227.<ref name='Curta_406'>Curta 2006, p. 406.</ref> Next year Duke Béla accompanied Archbishop [[Robert, Archbishop of Esztergom|Robert of Esztergom]] to the lands of Boricius where a [[Roman Catholic Diocese of Cumania|new bishopric]] was set up.<ref name='Kristó_154'/><ref name='Curta_406'/> The Cuman chieftains also accepted the authority of the king of Hungary, represented by the junior king in the region.<ref name='Makkai_193'/> Indeed, King Andrew and his son jointly confirmed the liberties of the Cuman chieftains and commoners in 1228 or 1229.<ref name='Kristó_154'/> </small></small>
+
=== Stefan, ''rex iunior''===
  
−
<small><small>Sometime Duke Béla acted independently of his father, as it is demonstrated by his grant of tax exemption to Transylvanian knights in 1231 and by his donation of lands situated in Wallachia in 1233.<ref>Kristó 2003, p. 153.</ref> Pope [[Gregory IX]] also urged Duke Béla to protect the interests of bishop of Cumania against [[Orthodox Church|Orthodox]] prelates who offered the [[Sacrament]]s not only to the [[Romanians|Romanian]], but also to the [[Germans|German]] and [[Hungarians|Hungarian]] believers in his diocese.<ref name='Makkai_193'/> The junior king's duchy of Transylvania ceased to exist in 1235 when Béla inherited his father's throne.<ref>Kristó 2003, p. 155.</ref> </small></small>
+
Drugim księciem był [[V. István|Stefan]], starszy syn króla Węgier Beli IV (poprzedni książę Siedmiogrodu).<ref name='Kristó_et_al_294'>Kristó ''et al'' 1994, str. 294.</ref> Podobnie jego ojciec, książę Stefan, gdy został już koronowany jako „rex iunior”, został również powołany do kierowania Siedmiogrodem w 1257 roku. I podobnie jak ojciec nosił już tytuł księcia Slawonii.<ref name='Kristó_et_al_294'/> Tymczasowo usunięty z urzędu (między 1258<ref name='Engel_106'>Engel 2001, str. 106.</ref><ref name='Markó_37'>Markó 2000, str. 37.</ref> lub 1259<ref name='Kristó_et_al_294'/> a 1260<ref>Sălăgean 2005, str. 234.</ref>), nadal aktywnie zarządzał przydzielonymi mu terytoriami.<ref name='Kristó_164'>Kristó 2003, str. 164.</ref> Nie tylko potwierdził dawne przywileje przyznane przez jego ojca lub innych monarchów, ale także przyznał nowe swobody i darował nieruchomości swoim zwolennikom.<ref>Kristó 2003, str. 164-165.</ref> Z tego samego okresu nie zachowano żadnego dokumentu wydanego przez króla Belę IV w odniesieniu do Siedmiogrodu, co oznacza, że książę Stefan kierował administracją swoich terytoriów bez żadnej królewskiej ingerencji.<ref name='Kristó_164'/>
  
−
===Stephen, ''rex iunior''===
+
=== Książę Ludwik ===
−
{{Main|Stephen V of Hungary}}
+
{{Main|Ludwik I}}
  
−
<small><small>The second creation of the title is connected to the coming to age of Stephen, the elder son of King Béla IV of Hungary (Duke Béla of the previous creation).<ref name='Kristó_et_al_294'>Kristó ''et al'' 1994, p. 294.</ref> Likewise his father, Duke Stephen had already been crowned "junior king" by the time he was appointed to govern Transylvania in 1257, and he had also bore the title of duke of Slavonia.<ref name='Kristó_et_al_294'/> Although temporarily removed from the office between 1258<ref name='Engel_106'>Engel 2001, p. 106.</ref><ref name='Markó_37'>Markó 2000, p. 37.</ref> or 1259<ref name='Kristó_et_al_294'/> and 1260,<ref>Sălăgean 2005, p. 234.</ref> otherwise Stephen actively administered the territories assigned to him during his rule.<ref name='Kristó_164'>Kristó 2003, p. 164.</ref> He not only confirmed former privileges granted by his father or other monarchs, but granted new liberties and donated properties to his followers.<ref>Kristó 2003, pp. 164-165.</ref>  From the same period, no charter issued by King Béla IV in relation with Transylvania has been preserved, implying that Duke Stephen run the administration of his territories without any royal interference.<ref name='Kristó_164'/> </small></small>
+
Ludwik otrzymał tytuł księcia Siedmiogrodu od swojego ojca [[I. Károly|Karola I]] w 1339 r., ale nie zarządzał swoją prowincją. Jego oddzielny dwór książęcy został po raz pierwszy wspomniany w karcie królewskiej z 1340 r.<ref name='Engel_157'>Engel 2001, s. 157.</ref>
  
−
===Duke Louis===
+
=== Książę Stefan ===
 +
{{Main|Stefan Andegaweński}}
  
−
{{Main|Louis I of Hungary}}
+
== Lista książąt ==
  
−
<small><small>Louis received the title of duke of Transylvania from his father, [[Charles I of Hungary|Charles I]] in 1339, but he did not administer his province. His separate ducal court was first mentioned in a royal charter of 1340.<ref name='Engel_157'>Engel 2001, p. 157.</ref> </small></small>
+
===Pierwsza odsłona===
  
−
===Duke Stephen===
+
{{Nobility table header|name=Książę}}
−
{{Main|Stephen, Duke of Slavonia}}
+
| '''[[IV. Béla]]'''<br />[[Arpadowie]] <small><br>1226&ndash;1235<br />''<small>także:<br>[[Książę Slawonii]] (1220&ndash;1226),<br>[[Król Węgier]] (1235&ndash;1270)</small>'' || [[File:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|100px|thumb|center|alt=Béla, książę Siedmiogordu|[[VI. Béla]], koronowany na króla]] || czerwiec 1206<br>syn<br>[[II. András|Andrzeja II]]<br>i<br>[[Gertruda|Gertrudy z Meranii]]|| [[Maria Laskarina]]<br>1220<br>9 dzieci<br>||
 +
3 maja 1270<br>w wieku 63 lat
 +
|}
  
−
==List of dukes==
+
===Druga odsłona===
 +
{{Nobility table header|name=Książę}}
 +
| '''[[V. István]]'''<br />[[Arpadowie]] <small><br>1257&ndash;1258 lub 1259, 1260&ndash;1270<br />''<small>także:<br>[[książę Slawonii]] (1246),<br>[[Książę Styrii]] (1259&ndash;1260),<br>[[Król Węgier]] (1270&ndash;1272)</small>'' || [[File:V. István koronázása.jpg|100px|thumb|center|alt=Stefan, książę SiedmiogroduV. Istváv]] koronowany na młodego króla
 +
|| 1239<br>syn<br>[[IV. Béla|Beli IV]]<br>i<br>[[Maria Laskarina|Marii Laskariny]]|| [[Kun Erzsébet]]<br>''b.'' 1250<br>7 dzieci<br>||
 +
6 sierpnia 1272<br>[[Wyspa Csepel]]<br>w wieku 33 lat
 +
|}
  
−
===First creation===
+
===Trzecia odsłona===
 +
{{Nobility table header|name=Książę}}
 +
| '''[[I. Lajos]]'''<br />[[Andegawenowie]] <small><br>1339&ndash;1342<br />''<small>także:<br>[[Król Węgier]] (1342&ndash;1382)</small>'' || [[File:First Big Seal.PNG|100px|thumb|center|alt=A seal depecting a man with a crown sitting on a throne |Pierwsza pieczęć królewska [[I. Lajos|Ludwika I]]]]
 +
|| 5 marca 1326<br>syn<br>[[I. Károly|Karola I]]<br>i<br>[[Elżbieta Łokietkówna|Elżbiety Łokietkówny]]|| 1. żona: [[Małgorzata Czeska]]<br>1344<br>2. żona: [[Elżbieta Bośniaczka]]<br>1353<br>3 córki<br>||
 +
10 września 1382<br>w wieku 56 lat
 +
|}
  
−
{{Nobility table header|name=Duke}}
+
===Czwarta odsłona===
−
| '''[[Béla IV of Hungary|Béla]]'''<br />[[House of Árpád]] <small><br>1226&ndash;1235<br />''<small>also:<br>[[Duke of Slavonia]] (1220&ndash;1226),<br>[[King of Hungary]] (1235&ndash;1270)</small>'' || [[File:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|100px|thumb|center|alt=Béla, duke of Transylvania|[[Béla IV of Hungary|Béla]], as crowned king]] || June 1206<br>son of<br>[[Andrew II of Hungary]]<br>and<br>[[Gertrude of Merania]]|| [[Maria Laskarina]]<br>1220<br>9 children<br>||
+
{{Nobility table header|name=Książę}}
−
3 May 1270<br>aged 63
+
| '''[[Stefan Andegaweński|Stefan]]'''<br />[[Andegawenowie]] <small><br>1350&ndash;1351<br />''<small>also:<br>[[Książę Szepes i Sáros]] (1349&ndash;1350),<br>[[Książę Sławonii]] (1351&ndash;1354)</small>'' || [[File:Elżbieta Łokietkówna z dziećmi.JPG|100px|thumb|center|alt=Stefan, książę Siedmiogrodu|[[Stefan Andegaweński|Stefan]] z matką i bracmi]]
 +
|| 1332<br>syn<br>[[I. Károly|Karola I]]<br>i<br>[[Elżbieta Łokietkówna|Elżbiety Łokietkówny]]|| [[Małgorzata Bawarska]]<br>1350<br>2 children<br>||
 +
9 sierpnia 1354<br>w wieku 22 lat
 
|}
 
|}
  
−
===Second creation===
+
== [[Księstwo Siedmiogrodu]] (1570–1711) ==
−
{{Nobility table header|name=Duke}}
+
=== [[Zápolyowie]] (1570–1571) ===
−
| '''[[Stephen V of Hungary|Stephen]]'''<br />[[House of Árpád]] <small><br>1257&ndash;1258 or 1259, 1260&ndash;1270<br />''<small>also:<br>[[Duke of Slavonia]] (1246),<br>[[Duke of Styria]] (1259&ndash;1260),<br>[[King of Hungary]] (1270&ndash;1272)</small>'' || [[File:V. István koronázása.jpg|100px|thumb|center|alt=Stephen, duke of Transylvania|[[Stephen V of Hungary|Stephen]] is crowned junior king]]
+
* 1570–1571 [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jan Zygmunt]]
−
|| 1239<br>son of<br>[[Béla IV of Hungary]]<br>and<br>[[Maria Laskarina]]|| [[Elizabeth the Cuman]]<br>''b.'' 1250<br>7 children<br>||
+
 
−
6 August 1272<br>[[Csepel Island]]<br>aged 33
+
=== [[Batory (dynastia)|Dynastia Batorych]] (1571–1602) ===
−
|}
+
* 1571–1586 [[Stefan Batory|Stefan]] (wojewoda, książę Siedmiogrodu od 1576, król Polski, wielki książę litewski zm. 1586; w jego imieniu władzę w Siedmiogrodzie sprawowali wojewodowie:
 +
** 1576–1581 [[Krzysztof Batory|Krzysztof]]
 +
** 1581–1586 [[Zygmunt Batory|Zygmunt]] (od 1586 książę – patrz poniżej)
 +
* 1586–1599 Zygmunt, ([[abdykacja|abdykował]])
 +
* ''1597–1598 panowanie austriackie''
 +
* 1586–1599 Zygmunt, (ponownie, abdykował)
 +
* 1599 [[Andrzej Batory|Andrzej]]
 +
* ''1599–1600'' ''[[Michał Waleczny]] (hospodar Wołoszczyzny i Mołdawii, zm. 1601)''
 +
* ''1600–1601 panowanie austriackie (pod zarządem: [[Giorgio Basta]])''
 +
* 1601 Zygmunt (ponownie, usunięty)
 +
* ''1601–1602 panowanie austriackie (pod zarządem: Giorgio Basta)''
 +
* 1602 Zygmunt (ponownie, abdykował, zm. 1613)
 +
* ''1602–1603 panowanie austriackie (pod zarządem: Giorgio Basta)''
  
−
===Third creation===
+
=== Władcy z różnych rodów (1603–1690) ===
−
{{Nobility table header|name=Duke}}
+
* 1603 [[Mojżesz Székely]]
−
| '''[[Louis I of Hungary|Louis]]'''<br />[[Capetian House of Anjou|House of Anjou]] <small><br>1339&ndash;1342<br />''<small>also:<br>[[King of Hungary]] (1342&ndash;1382)</small>'' || [[File:First Big Seal.PNG|100px|thumb|center|alt=A seal depecting a man with a crown sitting on a throne |[[Louis I of Hungary|Louis]]'s first royal seal]]
+
* ''1603–1604 panowanie austriackie''
−
|| 5 March 1326<br>son of<br>[[Charles I of Hungary]]<br>and<br>[[Elizabeth of Poland, Queen of Hungary|Elizabeth of Poland]]|| 1st wife: [[Margaret of Bohemia, Queen of Hungary|Margaret of Bohemia]]<br>1344<br>2nd wife: [[Elizabeth of Bosnia]]<br>1353<br>3 daughters<br>||
+
* 1605–1606 [[Stefan Bocskay]]
−
10 September 1382<br>aged 56
+
* 1607–1608 [[Zygmunt Rakoczy]] (abdykował zm. 1608)
−
|}
+
* 1608–1613 [[Gabriel Batory]] (usunięty, zm. 1613)
 +
* 1613–1629 [[Gábor Bethlen]]
 +
* 1629–1630 [[Katarzyna Brandenburska]] (abdykowała, zm. 1644)
 +
* 1630 [[Stefan Bethlen]]
 +
* 1630–1648 [[Jerzy I Rakoczy]], po elekcji
 +
* 1648–1657 [[Jerzy II Rakoczy]] (usunięty)
 +
* 1657–1658 [[Franciszek Rhedey|Franciszek I Rhedey]] (usunięty, zm. 1667)
 +
* 1658–1659 [[Achacy Barcsay]] (usunięty, zm. 1661)
 +
* 1659–1660 [[Jerzy II Rakoczy]] (ponownie)
 +
* 1661–1662 [[Janos Kemeny|Jan III Kemeny]]
 +
* 1662–1690 [[Michał Apafy]]
 +
* 1690/1696 [[Michał Apafy II]] (usunięty w 1690, zrzekł się tytułu książęcego na rzecz cesarza w 1696 zm. 1713)
 +
* 1690 [[Imre Thököly|Emeryk Thököly]] (usunięty, zm. 1705)
  
−
===Fourth creation===
+
== Przypisy ==
−
{{Nobility table header|name=Duke}}
+
{{izvori}}
−
| '''[[Stephen, Duke of Slavonia|Stephen]]'''<br />[[Capetian House of Anjou|House of Anjou]] <small><br>1350&ndash;1351<br />''<small>also:<br>[[Duke of Szepes|Duke of Szepes and Sáros]] (1349&ndash;1350),<br>[[Duke of Slavonia]] (1351&ndash;1354)</small>'' || [[File:Elżbieta Łokietkówna z dziećmi.JPG|100px|thumb|center|alt=Stephen, duke of Transylvania|[[Stephen, Duke of Slavonia|Stephen]] with his mother and brothers]]
 
−
|| 1332<br>son of<br>[[Charles I of Hungary]]<br>and<br>[[Elizabeth of Poland, Queen of Hungary|Elisabeth of Poland]]|| [[Margaret of Bavaria, Duchess of Slavonia|Margaret of Bavaria]]<br>1350<br>2 children<br>||
 
−
9 August 1354<br>aged 22
 
−
|}
 
  
−
==See also==
+
== Zobacz także ==
 
* [[Gelou]]
 
* [[Gelou]]
 
* [[Gyula (title)]]
 
* [[Gyula (title)]]
Linia 92: Linia 126:
 
* [[Voivode of Transylvania]]
 
* [[Voivode of Transylvania]]
  
−
==Footnotes==
+
== Referencja ==
−
{{Reflist|2}}
+
 
 +
* Curta, Florin (2006). ''Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
 +
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
 +
*  Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (1994). ''Korai Magyar Történeti Lexikon (9&ndash;14.&nbsp;század)'' ("Encyklopedia wczesnej historii Węgier, IX – XIV w.") (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-6722-9.
 +
* Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895&ndash;1324)''. Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
 +
* Makkai, László (1994). ''The Emergence of the Estates (1172&ndash;1526)''. In: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit; ''History of Transylvania''; Akadémiai Kiadó; ISBN 963-05-6703-2.
 +
* Markó, László (2000). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' ("Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna") (po węgiersku). Magyar Könyvklub. ISBN 963-547-085-1.
 +
* Nägler, Thomas (2005). ''Transylvania between 900 and 1300.'' In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; ''The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541)''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); ISBN 973-7784-00-6.
 +
* Sălăgean, Tudor (2005). Regnum Transilvanum: ''the assertion of the congregational regime''. In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; ''The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541)''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); ISBN 973-7784-00-6.
 +
 
  
−
==References==
+
{{SORTUJ:Siedmiogród}}
−
{{Refbegin}}
 
−
* Curta, Florin (2006). ''Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-89452-4}}.
 
−
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
 
−
* {{in lang|hu}} Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (1994). ''Korai Magyar Történeti Lexikon (9&ndash;14.&nbsp;század)'' ("Encyclopedia of Early Hungarian History, 9th&ndash;14th&nbsp;centuries"). Akadémiai Kiadó. {{ISBN|963-05-6722-9}}.
 
−
* Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895&ndash;1324)''. Lucidus Kiadó. {{ISBN|963-9465-12-7}}.
 
−
* Makkai, László (1994). ''The Emergence of the Estates (1172&ndash;1526)''. In: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit; ''History of Transylvania''; Akadémiai Kiadó; {{ISBN|963-05-6703-2}}.
 
−
* {{in lang|hu}} Markó, László (2000). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' ("Great Officers of State in Hungary from King Saint Stephen to Our Days: A Biographical Encyclopedia"). Magyar Könyvklub. {{ISBN|963-547-085-1}}
 
−
* Nägler, Thomas (2005). ''Transylvania between 900 and 1300.'' In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; ''The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541)''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); {{ISBN|973-7784-00-6}}.
 
−
* Sălăgean, Tudor (2005). Regnum Transilvanum: ''the assertion of the congregational regime''. In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; ''The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541)''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); {{ISBN|973-7784-00-6}}.
 
−
{{Refend}}
 
  
−
[[Category:Hungarian royalty]]
+
[[Kategoria:Książęta]]
−
[[Category:Medieval Transylvania]]
+
[[Kategoria:Węgierscy książęta]]
 +
[[Kategoria:Historia Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Siedmiogród]]

Aktualna wersja na dzień 18:30, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Hungary 13th cent.png
Królestwo Węgier pod koniec XIII wieku

Książę Siedmiogrodu (węg. erdélyi herceg, łac. dux Transylvaniae) - tytuł nadawany czterokrotnie synowi bądź bratu węgierskiego monarchy. Pierwszy i drugi, tj. Bela IV (1226-1235) i István (1257-1258 lub 1259, 1260/70) z dynastii Arpadów byli w rzeczywistości wicekrólami ze znaczną władzą w Siedmiogrodzie. Trzeci, tj. Ludwik nie administrować prowincję. Czwarty książę, Stefan z dynastii Andegawenów (1350-1351) nie odgrywał żadnej znaczącej roli w polityce Królestw Węier.

Historia

Książę Béla

Siedmiogród był wschodnią „granicą” (Florin Curta) średniowiecznego Królestwa Węgier na początku XI wieku.[1] Wysoki rangą urzędnik, specjalnie wyznaczony do tego zadania przez monarchę (wojewoda), narażony na ataki Kumanów i innych sąsiednich plemion nomadów, zarządzał prowincją w ostatnich dziesięcioleciach XII wieku.[2] Siedmiogród odnotował stały wzrost demograficzny od lat 50. XII wieku, do którego przyczyniła się imigracja nowych osadników z Europy Zachodniej[3].

Andrzej II, król Węgier (1205/35), postanowił sprowadzić Krzyżaków by zarówno bronili odległych krainach jego Królestwa , jak i by stymulowali przemianę pogańskich Kumanów.[4][5] W tym celu w 1211 nadał rycerzom Burzenland (Barcaság, Bârsei), region Siedmiogrodu.[4][6] Kumanowie przyjęli ideę nawrócenia dopiero po 1223 r.[7] ponosząc ciężką porażkę w bitwie nad rzeką Kałką z wojskami Mongołów w tym roku[8]. Musieli uwzgledniać groźbę nowej inwazji Mongołów później[7][9].

Zauważywszy na próbę Krzyżaków, by pozbyć się władzy królewskiej poprzez przyjęcie zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej, król Andrzej wydalił ich siłą ze swojego królestwa w 1225 roku.[10] Równocześnie król wydał akt nadający przywileje znaczącej grupy potomków osadników z Europy Zachodniej.[11] Według Diploma Andreanum z 1224, siedmiogrodzcy Sasi zostali uwolnieni spod jurysdykcji wojewody.[12] Podobnie, istnienie królewskiego urzędnika przywódcy Sekelrów dowodzi, że węgierskojęzyczni Seklerzy również byli niezależni od wojewodów od lat 20. XII wieku.[13]

Król Andrzej II wyznaczył swojego najstarszego syna, Belę, księciem Siedmiogrodu w 1226.[14][15] Już jako „młodszy król” (koronowany w 1214 r.) książę administrował wcześniej Slawonią z podobnym tytułem.[15] Jako książę Siedmiogrodu Bela był odpowiedzialny za rozszerzenie Królestwa w kierunku Karpat (Florin Curta)[10]. Jego zadanie obejmowało również ochronę pracy misyjnej prowadzonej wśród zachodnich plemion kumańskich, prowadzonych głównie przez dominikanów.[7]

W 1227 Boricius, wódz Kumanów dobrowolnie przyjął chrześcijaństwo.[8] Rok później książę Bela towarzyszył Robertowi, arcybiskupowi Ostrzyhomia na ziemiach Boriciusa, gdzie utworzono nowe biskupstwo.[7][8] Wódz Kumanów uznał również władzę króla Węgier, reprezentowanej przez „młodszego króla” w regionie. [9] Rzeczywiście, król Andrzej i jego syn wspólnie potwierdzili wodzowi i zwykłym Kumanom ich swobody w 1228 lub 1229.[7]

Czasami książę Bela działał niezależnie od jego ojca, gdyż świadczy o tym przyznanie zwolnienia podatkowego rycerzom siedmiogrodzkim w 1231 roku i jego darowizny nieruchomości położonej w Wołoszczyźnie w 1233 roku.[16] Papież Grzegorz IX wezwał również księcia, by chronił interesy biskupa Kumanii wobec ortodoksyjnych duchownych, którzy udzielali sakramenty nie tylko w miejscowym, ale także niemieckim i węgierskim wierzącym w jego diecezji.[9] Księstwo Siedmiogrodu młodszego króla przestało istnieć w 1235 r., gdy Bela odziedziczył tron ​​ojca.[17]

Stefan, rex iunior

Drugim księciem był Stefan, starszy syn króla Węgier Beli IV (poprzedni książę Siedmiogrodu).[18] Podobnie jego ojciec, książę Stefan, gdy został już koronowany jako „rex iunior”, został również powołany do kierowania Siedmiogrodem w 1257 roku. I podobnie jak ojciec nosił już tytuł księcia Slawonii.[18] Tymczasowo usunięty z urzędu (między 1258[19][20] lub 1259[18] a 1260[21]), nadal aktywnie zarządzał przydzielonymi mu terytoriami.[22] Nie tylko potwierdził dawne przywileje przyznane przez jego ojca lub innych monarchów, ale także przyznał nowe swobody i darował nieruchomości swoim zwolennikom.[23] Z tego samego okresu nie zachowano żadnego dokumentu wydanego przez króla Belę IV w odniesieniu do Siedmiogrodu, co oznacza, że książę Stefan kierował administracją swoich terytoriów bez żadnej królewskiej ingerencji.[22]

Książę Ludwik

{{#invoke:Ikona|szablon}} Osobny artykuł: Ludwik I.

Ludwik otrzymał tytuł księcia Siedmiogrodu od swojego ojca Karola I w 1339 r., ale nie zarządzał swoją prowincją. Jego oddzielny dwór książęcy został po raz pierwszy wspomniany w karcie królewskiej z 1340 r.[24]

Książę Stefan

{{#invoke:Ikona|szablon}} Osobny artykuł: Stefan Andegaweński.

Lista książąt

Pierwsza odsłona

Książę Portret Urodziny Małżeństwo Śmierć
IV. Béla
Arpadowie
1226–1235
także:
Książę Slawonii (1220–1226),
Król Węgier (1235–1270)
Plik:BelaIV-ChroniconPictum.jpg
VI. Béla, koronowany na króla
 czerwiec 1206
syn
Andrzeja II
i
Gertrudy z Meranii		 Maria Laskarina
1220
9 dzieci

3 maja 1270
w wieku 63 lat

Druga odsłona

Książę Portret Urodziny Małżeństwo Śmierć
V. István
Arpadowie
1257–1258 lub 1259, 1260–1270
także:
książę Slawonii (1246),
Książę Styrii (1259–1260),
Król Węgier (1270–1272)
Plik:V. István koronázása.jpg
100px
koronowany na młodego króla 		1239
syn
Beli IV
i
Marii Laskariny		 Kun Erzsébet
b. 1250
7 dzieci

6 sierpnia 1272
Wyspa Csepel
w wieku 33 lat

Trzecia odsłona

Książę Portret Urodziny Małżeństwo Śmierć
I. Lajos
Andegawenowie
1339–1342
także:
Król Węgier (1342–1382)
Plik:First Big Seal.PNG
Pierwsza pieczęć królewska Ludwika I
 5 marca 1326
syn
Karola I
i
Elżbiety Łokietkówny		 1. żona: Małgorzata Czeska
1344
2. żona: Elżbieta Bośniaczka
1353
3 córki

10 września 1382
w wieku 56 lat

Czwarta odsłona

Książę Portret Urodziny Małżeństwo Śmierć
Stefan
Andegawenowie
1350–1351
also:
Książę Szepes i Sáros (1349–1350),
Książę Sławonii (1351–1354)
Plik:Elżbieta Łokietkówna z dziećmi.JPG
Stefan z matką i bracmi
 1332
syn
Karola I
i
Elżbiety Łokietkówny		 Małgorzata Bawarska
1350
2 children

9 sierpnia 1354
w wieku 22 lat

Księstwo Siedmiogrodu (1570–1711)

Zápolyowie (1570–1571)

Dynastia Batorych (1571–1602)

  • 1571–1586 Stefan (wojewoda, książę Siedmiogrodu od 1576, król Polski, wielki książę litewski zm. 1586; w jego imieniu władzę w Siedmiogrodzie sprawowali wojewodowie:
    • 1576–1581 Krzysztof
    • 1581–1586 Zygmunt (od 1586 książę – patrz poniżej)
  • 1586–1599 Zygmunt, (abdykował)
  • 1597–1598 panowanie austriackie
  • 1586–1599 Zygmunt, (ponownie, abdykował)
  • 1599 Andrzej
  • 1599–1600 Michał Waleczny (hospodar Wołoszczyzny i Mołdawii, zm. 1601)
  • 1600–1601 panowanie austriackie (pod zarządem: Giorgio Basta)
  • 1601 Zygmunt (ponownie, usunięty)
  • 1601–1602 panowanie austriackie (pod zarządem: Giorgio Basta)
  • 1602 Zygmunt (ponownie, abdykował, zm. 1613)
  • 1602–1603 panowanie austriackie (pod zarządem: Giorgio Basta)

Władcy z różnych rodów (1603–1690)

Przypisy

  1. ↑ Curta 2006, str. 250-251., 350.
  2. ↑ Kristó 2003, str. 97-100.
  3. ↑ Curta 2006, str. 352-356.
  4. ↑ 4,0 4,1 Makkai 1994, str. 182.
  5. ↑ Curta 2006, str. 404.
  6. ↑ Nägler 2005, str. 19-20.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Kristó 2003, str. 154.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Curta 2006, s. 406.
  9. ↑ 9,0 9,1 Makkai 1994, str. 193.
  10. ↑ 10,0 10,1 Curta 2006, str. 405.
  11. ↑ Nägler 2005, str. 220-223.
  12. ↑ Nägler 2005, str. 223.
  13. ↑ Kristó 2003, str. 127-128, 133.
  14. ↑ Curta 2006, str. 405-406.
  15. ↑ 15,0 15,1 Kristó et al 1994, str. 92.
  16. ↑ Kristó 2003, s. 153.
  17. ↑ Kristó 2003, s. 155.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Kristó et al 1994, str. 294.
  19. ↑ Engel 2001, str. 106.
  20. ↑ Markó 2000, str. 37.
  21. ↑ Sălăgean 2005, str. 234.
  22. ↑ 22,0 22,1 Kristó 2003, str. 164.
  23. ↑ Kristó 2003, str. 164-165.
  24. ↑ Engel 2001, s. 157.

Zobacz także

Referencja

  • Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (1994). Korai Magyar Történeti Lexikon (9–14. század) ("Encyklopedia wczesnej historii Węgier, IX – XIV w.") (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-6722-9.
  • Kristó, Gyula (2003). Early Transylvania (895–1324). Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
  • Makkai, László (1994). The Emergence of the Estates (1172–1526). In: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit; History of Transylvania; Akadémiai Kiadó; ISBN 963-05-6703-2.
  • Markó, László (2000). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon ("Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna") (po węgiersku). Magyar Könyvklub. ISBN 963-547-085-1.
  • Nägler, Thomas (2005). Transylvania between 900 and 1300. In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541); Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); ISBN 973-7784-00-6.
  • Sălăgean, Tudor (2005). Regnum Transilvanum: the assertion of the congregational regime. In: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; The History of Transylvania, Vol. I. (Until 1541); Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies); ISBN 973-7784-00-6.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Książęta_Siedmiogrodu&oldid=51984”