Hadrian VI: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 {{Uwaga polska| |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Hadrian_VI |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hadrian_VI&action=history |not...")
 
 
(Nie pokazano 17 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
+
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga polska|
 
{{Uwaga polska|
 
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Hadrian_VI
 
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Hadrian_VI
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
'''Hadrian VI''' ([[łacina|łac.]] ''Hadrianus VI'', właśc. '''Adriaan Florenszoon Boeyens'''; ur. 2 marca 1459 w [[Utrecht|Utrechcie]], zm. 14 września 1523 w [[Rzym]]ie{{r|Wollpert}}) – [[papież]] w okresie od 9 stycznia 1522 do 14 września 1523; [[humanizm renesansowy|humanista renesansowy]], [[filozofia renesansu|filozof]] i [[teologia|teolog]]{{r|Kelly}}. Do czasów [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] był ostatnim papieżem nie-Włochem{{r|Wollpert}}.
+
'''Hadrian VI''' ([[łacina|łac.]] ''Hadrianus VI'', właśc. '''Adriaan Florenszoon Boeyens''' (* 2 marca 1459 w Utrechcie, † 14 września 1523 w Rzymie)<ref name="Wollpert">Rudolf Fischer-Wollpert: ''Leksykon papieży''. Kraków: Znak, 1996, s. 131. ISBN 83-7006-437-X.</ref> – [[papież]] w okresie od 9 stycznia 1522 do 14 września 1523; [[humanizm renesansowy|humanista renesansowy]], [[filozofia renesansu|filozof]] i [[teologia|teolog]]<ref name="Kelly">John N. D. Kelly: ''Encyklopedia papieży''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 360-362. ISBN 83-06-02633-0.</ref>. Do czasów [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] był ostatnim papieżem nie-Włochem<ref name="Wollpert" />.
  
 
== Życiorys ==  
 
== Życiorys ==  
 
=== Dzieciństwo i młodość ===
 
=== Dzieciństwo i młodość ===
Urodził się 2 marca 1459 w ubogiej rodzinie{{r|FIU}}. Gdy był jeszcze dzieckiem, zmarł jego ojciec, Florens Boeyens, który był stolarzem i pracował przy budowie okrętów{{r|FIU}}. Matka, Geertruid zadbała jednak o dalszą edukację syna – Adriaan uczył się w Utrechcie i w [[Zwolle]], zapoznał się też z ruchem ''[[devotio moderna]]''{{r|FIU}}. Studiował na [[Katolicki Uniwersytet w Lowanium|Uniwersytecie w Leuven]], który ukończył w 1476. W 1478 uzyskał tytuł magistra teologii, w 1491 tytuł [[doktor (stopień naukowy)|doktora]] teologii; rok wcześniej przyjął [[sakrament święceń|święcenia kapłańskie]]{{r|FIU}}.
+
Urodził się 2 marca 1459 w ubogiej rodzinie<ref name="FIU">Dedel, Adriaan Florenszoon (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-05-10].</ref>. Gdy był jeszcze dzieckiem, zmarł jego ojciec, Florens Boeyens, który był stolarzem i pracował przy budowie okrętów<ref name="FIU" />. Matka, Geertruid zadbała jednak o dalszą edukację syna – Adriaan uczył się w Utrechcie i w [[Zwolle]], zapoznał się też z ruchem ''[[devotio moderna]]''<ref name="FIU" />. Studiował na [[Katolicki Uniwersytet w Lowanium|Uniwersytecie w Leuven]], który ukończył w 1476. W 1478 uzyskał tytuł magistra teologii, w 1491 tytuł [[doktor (stopień naukowy)|doktora]] teologii; rok wcześniej przyjął [[sakrament święceń|święcenia kapłańskie]]<ref name="FIU" />.
  
 
=== Okres pracy na Uniwersytecie Lowańskim ===
 
=== Okres pracy na Uniwersytecie Lowańskim ===
Posiadając odpowiednie przygotowanie, został [[profesor]]em filozofii i teologii na Uniwersytecie w Lowanium{{r|Kelly}}. Na uniwersytecie pełnił funkcje [[rektor]]a w latach 1493/94 i 1502/03, [[dziekan (szkoła wyższa)|dziekana]] wydziału teologicznego kilka razy, np. w 1493, oraz od 1497 roku kanclerza i dziekana lowańskiego kościoła św. Piotra{{r|Weel}}.
+
Posiadając odpowiednie przygotowanie, został [[profesor]]em filozofii i teologii na Uniwersytecie w Lowanium<ref name="Kelly" />. Na uniwersytecie pełnił funkcje [[rektor]]a w latach 1493/94 i 1502/03, [[dziekan (szkoła wyższa)|dziekana]] wydziału teologicznego kilka razy, np. w 1493, oraz od 1497 roku kanclerza i dziekana lowańskiego kościoła św. Piotra<ref>Gerard Weel: [http://www.gerardweel.nl/adrianus/adrianus_1.php Het Leven en de Tijd van Adriaan van Utrecht] (po holendersku). [dostęp 2013-05-10].</ref>.
  
 
Otrzymał także wiele beneficjów i pełnił różne ważne funkcje kościelne. Był kanonikiem kościoła św. Piotra w Lowanium, kapelanem ''[[beginki i begardzi|béguinage]]'' w Lowanium i w parafii [[Goedereede]] (od 1492) oraz wikariuszem kościoła św. Piotra w Utrechcie. Otrzymywał też wiele prebend, m.in. z kapituły kościoła św. Piotra w Utrechcie oraz tamtejszego kościoła Najświętszej Maryi Panny. Beneficja te przynosiły mu duże dochody, ale też dostarczały wielu obowiązków duszpasterskich. W 1502 ufundował w Lowanium kolegium dla ubogich studentów. Kolegium to znane było później jako Kolegium Papieskie (nid. Pauscollege), kierował nim [[Godschalk Rosemondt]].
 
Otrzymał także wiele beneficjów i pełnił różne ważne funkcje kościelne. Był kanonikiem kościoła św. Piotra w Lowanium, kapelanem ''[[beginki i begardzi|béguinage]]'' w Lowanium i w parafii [[Goedereede]] (od 1492) oraz wikariuszem kościoła św. Piotra w Utrechcie. Otrzymywał też wiele prebend, m.in. z kapituły kościoła św. Piotra w Utrechcie oraz tamtejszego kościoła Najświętszej Maryi Panny. Beneficja te przynosiły mu duże dochody, ale też dostarczały wielu obowiązków duszpasterskich. W 1502 ufundował w Lowanium kolegium dla ubogich studentów. Kolegium to znane było później jako Kolegium Papieskie (nid. Pauscollege), kierował nim [[Godschalk Rosemondt]].
  
Najważniejsze dzieła przyszłego papieża powstały właśnie w okresie lowańskim. Należą do nich ''Quaestines quodlibeticae'', powstałe w latach 1488-1507, jako refleksja lowańskich dysput filozoficznych, oraz ''[[Quaestiones in quartum sententiarum librum]]'', oparte na własnych wykładach Hadriana na podstawie ''[[Sentencje|Sentencji]]'' [[Piotr Lombard|Piotra Lombarda]]{{r|Kelly}}. ''Quaestines quodlibeticae'' wydane zostały dzięki staraniom studentów Hadriana, wśród których cieszył się on sympatią i poważaniem. Hadrian był wyróżniającym się nauczycielem, potrafił wzbudzać zainteresowanie dla przedstawienia problemów filozoficznych i teologicznych w tradycyjny sposób [[scholastyka (filozofia)|scholastyczny]]. Do jego studentów należało wiele wybitnych jednostek, m.in. prawnik i humanista [[Gabriël van der Muyden]] (Mudaeus); teolog, matematyk i astronom [[Albert Pigghe]] (Pighius); teolog [[Johannes Driedo]]; teolog [[Gerard Morinck]] (Moringus) – autor żywota Hadriana VI; teolog [[Ruard Tapper]].
+
Najważniejsze dzieła przyszłego papieża powstały właśnie w okresie lowańskim. Należą do nich ''Quaestines quodlibeticae'', powstałe w latach 1488-1507, jako refleksja lowańskich dysput filozoficznych, oraz ''[[Quaestiones in quartum sententiarum librum]]'', oparte na własnych wykładach Hadriana na podstawie ''[[Sentencje|Sentencji]]'' [[Piotr Lombard|Piotra Lombarda]]<ref name="Kelly" />. ''Quaestines quodlibeticae'' wydane zostały dzięki staraniom studentów Hadriana, wśród których cieszył się on sympatią i poważaniem. Hadrian był wyróżniającym się nauczycielem, potrafił wzbudzać zainteresowanie dla przedstawienia problemów filozoficznych i teologicznych w tradycyjny sposób [[scholastyka (filozofia)|scholastyczny]]. Do jego studentów należało wiele wybitnych jednostek, m.in. prawnik i humanista [[Gabriël van der Muyden]] (Mudaeus); teolog, matematyk i astronom [[Albert Pigghe]] (Pighius); teolog [[Johannes Driedo]]; teolog [[Gerard Morinck]] (Moringus) – autor żywota Hadriana VI; teolog [[Ruard Tapper]].
  
 
=== Dostojnik kościelny i państwowy ===
 
=== Dostojnik kościelny i państwowy ===
W 1507 został opiekunem księcia (przyszłego cesarza) [[Karol V Habsburg|Karola Habsburga]]{{r|Wollpert}}. Od 1515 roku przebywał w Hiszpanii, aby zapewnić następstwo hiszpańskiego tronu swemu podopiecznemu{{r|Kelly}}. W 1516 r. został [[regent]]em królestwa Hiszpanii, wspólnie z kardynałem [[Francisco Jiménez de Cisneros]]{{r|Kelly}}. 18 sierpnia 1516 wybrany [[Diecezja Tortosy|biskupem Tortosy]]; konsekrowany przez [[diecezja Segowia|biskupa Segowii]] Diego de Ribera. W tym samym roku został też [[Wielcy inkwizytorzy Hiszpanii|inkwizytorem generalnym]] [[Aragonia|Aragonii]], a dwa lata później – także [[Kastylia|Kastylii]]. Z powodu niezdecydowanej postawy podczas [[Powstanie Comuneros w Kastylii|rewolty comuneros w Kastylii]], Karol V odwołał go z funkcji regenta Hiszpanii. Papież [[Leon X]] kreował go w lipcu 1517 [[kardynał]]em prezbiterem [[Bazylika świętych Jana i Pawła na Celiusie|Ss. Ioannis et Pauli]]{{r|FIU}}.
+
W 1507 został opiekunem księcia (przyszłego cesarza) [[Karol V Habsburg|Karola Habsburga]]<ref name="Wollpert" />. Od 1515 roku przebywał w Hiszpanii, aby zapewnić następstwo hiszpańskiego tronu swemu podopiecznemu<ref name="Kelly" />. W 1516 r. został [[regent]]em królestwa Hiszpanii, wspólnie z kardynałem [[Francisco Jiménez de Cisneros]]<ref name="Kelly" />. 18 sierpnia 1516 wybrany [[Diecezja Tortosy|biskupem Tortosy]]; konsekrowany przez [[diecezja Segowia|biskupa Segowii]] Diego de Ribera. W tym samym roku został też [[Wielcy inkwizytorzy Hiszpanii|inkwizytorem generalnym]] [[Aragonia|Aragonii]], a dwa lata później – także [[Kastylia|Kastylii]]. Z powodu niezdecydowanej postawy podczas [[Powstanie Comuneros w Kastylii|rewolty comuneros w Kastylii]], Karol V odwołał go z funkcji regenta Hiszpanii. Papież [[Leon X]] kreował go w lipcu 1517 [[kardynał]]em prezbiterem [[Bazylika świętych Jana i Pawła na Celiusie|Ss. Ioannis et Pauli]]<ref name="FIU" />.
  
 
=== Wybór na papieża ===
 
=== Wybór na papieża ===
 
{{osobny artykuł|Konklawe 1521–1522}}
 
{{osobny artykuł|Konklawe 1521–1522}}
Podczas [[konklawe]] po śmierci [[Leon X|Leona X]], [[Kolegium Kardynałów|Kolegium kardynałów]] było głęboko podzielone pomiędzy kilku kandydatów{{r|Kelly}}. Jednym z nich był angielski lord, kardynał [[Thomas Wolsey]]{{r|Kelly}}. Pomimo, że Hadrian był nieobecny z powodu sprawowania władzy w Hiszpanii, został wybrany na papieża{{r|Wollpert}}. Był jedynym, prócz [[Marceli II|Marcelego II]] i [[Juliusz II|Juliusza II]] papieżem nowożytnym, który nie zmienił swojego imienia.
+
Podczas [[konklawe]] po śmierci [[Leon X|Leona X]], [[Kolegium Kardynałów|Kolegium kardynałów]] było głęboko podzielone pomiędzy kilku kandydatów<ref name="Kelly" />. Jednym z nich był angielski lord, kardynał [[Thomas Wolsey]]<ref name="Kelly" />. Pomimo, że Hadrian był nieobecny z powodu sprawowania władzy w Hiszpanii, został wybrany na papieża<ref name="Wollpert" />. Był jedynym, prócz [[Marceli II|Marcelego II]] i [[Juliusz II|Juliusza II]] papieżem nowożytnym, który nie zmienił swojego imienia.
  
 
=== Pontyfikat ===
 
=== Pontyfikat ===
Do Rzymu przybył z [[Tortosa|Tortosy]] dopiero 29 sierpnia 1522 i został koronowany 2 dni później. Jako obcokrajowiec nie cieszył się sympatią Rzymian{{r|Wollpert}}. Na samym początku pontyfikatu, postanowił przeprowadzić reformę centralnej administracji i wprowadzić drastyczne oszczędności w [[Stolica Apostolska|Stolicy Apostolskiej]], co spotkało się z ostrym protestem w [[Kuria Rzymska|Kurii]]{{r|Wollpert}}. Jednak wszelkie próby reform były deprecjonowane przez kardynałów, niechętnych Hadrianowi{{r|Wollpert}}. Kolejnym krokiem nowego papieża, była próba zjednoczenia chrześcijan w Europie przeciwko Turkom i ich władcy [[Sulejman Wspaniały|Sulejmanowi Wspaniałemu]], pod którego wodzą zdobyto [[Belgrad]] w 1521{{r|Kelly}}. Próba ta jednak zakończyło się niepowodzeniem z powodu dyplomatycznego ''faux pas'', jakie popełnił papież{{r|Kelly}}. Chcąc zachować neutralność, nie przyłączył się do Ligi Karola V, skierowanej przeciw królowi Francji, [[Franciszek I Walezjusz|Franciszkowi I]]{{r|Kelly}}. Gdy 21 grudnia 1522 Turcy podbili [[Rodos (wyspa)|Rodos]], Hadrian wymusił 3-letni rozejm, lecz po aresztowaniu kardynała [[Francesco Soderini]]ego, spiskującego z Francją, antyturecki sojusz został zerwany{{r|Kelly}}.
+
Do Rzymu przybył z [[Tortosa|Tortosy]] dopiero 29 sierpnia 1522 i został koronowany 2 dni później. Jako obcokrajowiec nie cieszył się sympatią Rzymian<ref name="Wollpert" />. Na samym początku pontyfikatu, postanowił przeprowadzić reformę centralnej administracji i wprowadzić drastyczne oszczędności w [[Stolica Apostolska|Stolicy Apostolskiej]], co spotkało się z ostrym protestem w [[Kuria Rzymska|Kurii]]<ref name="Wollpert" />. Jednak wszelkie próby reform były deprecjonowane przez kardynałów, niechętnych Hadrianowi<ref name="Wollpert" />. Kolejnym krokiem nowego papieża, była próba zjednoczenia chrześcijan w Europie przeciwko Turkom i ich władcy [[Sulejman Wspaniały|Sulejmanowi Wspaniałemu]], pod którego wodzą zdobyto [[Belgrad]] w 1521<ref name="Kelly" />. Próba ta jednak zakończyło się niepowodzeniem z powodu dyplomatycznego ''faux pas'', jakie popełnił papież<ref name="Kelly" />. Chcąc zachować neutralność, nie przyłączył się do Ligi Karola V, skierowanej przeciw królowi Francji, [[Franciszek I Walezjusz|Franciszkowi I]]<ref name="Kelly" />. Gdy 21 grudnia 1522 Turcy podbili [[Rodos (wyspa)|Rodos]], Hadrian wymusił 3-letni rozejm, lecz po aresztowaniu kardynała [[Francesco Soderini]]ego, spiskującego z Francją, antyturecki sojusz został zerwany<ref name="Kelly" />.
  
W grudniu 1522, na sejmie Rzeszy w [[Norymberga|Norymberdze]] wykonał pierwszy krok ku [[kontrreformacja|kontrreformacji]] – uznał winę [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] za rozłam religijny{{r|Kelly}}. Dążył do stłumienia ruchu [[protestantyzm|protestanckiego]] poprzez reformę Kościoła{{r|Kelly}}. W imieniu Hadriana, wyznanie win wygłosił [[legat papieski]] Francesco Chieregati{{r|Wollpert}}. Papież zażądał jednak, by [[Marcin Luter|Luter]] został ukarany za [[herezja|herezję]], a [[edykt wormacki]] został wprowadzony w życie{{r|Kelly}}.
+
W grudniu 1522, na sejmie Rzeszy w [[Norymberga|Norymberdze]] wykonał pierwszy krok ku [[kontrreformacja|kontrreformacji]] – uznał winę [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] za rozłam religijny<ref name="Kelly" />. Dążył do stłumienia ruchu [[protestantyzm|protestanckiego]] poprzez reformę Kościoła<ref name="Kelly" />. W imieniu Hadriana, wyznanie win wygłosił [[legat papieski]] Francesco Chieregati<ref name="Wollpert" />. Papież zażądał jednak, by [[Marcin Luter|Luter]] został ukarany za [[herezja|herezję]], a [[edykt wormacki]] został wprowadzony w życie<ref name="Kelly" />.
  
 
Zwalczał też humanistów, których uważał za potencjalnych heretyków. Reformy Hadriana VI spotkały się z ogólnym protestem; gdy umarł, umieszczono na drzwiach jego lekarza szyderczy napis: "Oswobodzicielowi Miasta".
 
Zwalczał też humanistów, których uważał za potencjalnych heretyków. Reformy Hadriana VI spotkały się z ogólnym protestem; gdy umarł, umieszczono na drzwiach jego lekarza szyderczy napis: "Oswobodzicielowi Miasta".
  
Podczas swojego pontyfikatu mianował tylko jednego kardynała – [[Willem van Enckevoirt|Willema van Enckenvoirta]]{{r|FIU}}. Zmęczony nieudanymi inicjatywami i upałami, panującymi w Rzymie, Hadrian zmarł 14 września 1523{{r|Kelly}}.
+
Podczas swojego pontyfikatu mianował tylko jednego kardynała – [[Willem van Enckevoirt|Willema van Enckenvoirta]]<ref name="FIU" />. Zmęczony nieudanymi inicjatywami i upałami, panującymi w Rzymie, Hadrian zmarł 14 września 1523<ref name="Kelly" />.
  
 
== Moralność ==
 
== Moralność ==
Kardynał Hadrian był przeciwieństwem stereotypu renesansowego kardynała, był uważany za uczciwego i bogobojnego. Według historyka Warrena H. Carrolla, z powodu swojej pokory, odmówił przybrania nowego, papieskiego imienia<ref>{{Cytuj|autor=Warren. H. Carrol|tytuł=Historia Chrześcijaństwa Tom IV|data=2009|miejsce=Wrocław|wydawca=Wektory|s=70-71}}</ref>.
+
Kardynał Hadrian był przeciwieństwem stereotypu renesansowego kardynała, był uważany za uczciwego i bogobojnego. Według historyka Warrena H. Carrolla, z powodu swojej pokory, odmówił przybrania nowego, papieskiego imienia<ref>Warren. H. Carrol, ''Historia Chrześcijaństwa Tom IV'', Wrocław: Wektory, 2009, s. 70-71.</ref>.
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
{{Przypisy|
+
{{izvori}}
<ref name="FIU">{{cytuj stronę | url = http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1517-ii.htm#Dedel | tytuł = Dedel, Adriaan Florenszoon | opublikowany = The Cardinals of the Holy Roman Church | język = en | data dostępu = 2013-05-10}}</ref>
 
<ref name="Kelly">{{cytuj książkę | nazwisko = Kelly | imię = John N. D. | autor link = John Norman Davidson Kelly  | tytuł = Encyklopedia papieży | wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy | miejsce = Warszawa | data = 1997 | strony = 360-362 | isbn = 83-06-02633-0}}</ref>
 
<ref name="Weel">{{cytuj stronę | url = http://www.gerardweel.nl/adrianus/adrianus_1.php | tytuł = Het Leven en de Tijd van Adriaan van Utrecht | autor = Gerard Weel | język = nl | data dostępu = 2013-05-10}}</ref>
 
<ref name="Wollpert">{{cytuj książkę | nazwisko = Fischer-Wollpert | imię = Rudolf | tytuł = Leksykon papieży | wydawca = Znak | miejsce = Kraków | data = 1996 | strony = 131 | isbn = 83-7006-437-X}}</ref>
 
}}
 
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Gryczynski | imię = Michał | tytuł = Poczet Papieży | data = 2000 | wydawca = Publicat | miejsce = Poznań | isbn = 83-245-0012-X | strony = 195}}
+
* Michał Gryczynski: ''Poczet Papieży''. Poznań: Publicat, 2000, s. 195. ISBN 83-245-0012-X.
* {{cytuj stronę | url = http://www.newadvent.org/cathen/01159b.htm | tytuł = Pope Adrian VI | opublikowany = Catholic Encyclopedia | język = en | data dostępu = 2013-05-10}}
+
* [http://www.newadvent.org/cathen/01159b.htm Pope Adrian VI] (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-05-10].
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==
Linia 66: Linia 61:
 
  |imię i nazwisko            = Adriaan Florenszoon Dedel
 
  |imię i nazwisko            = Adriaan Florenszoon Dedel
 
  |imię i nazwisko oryginalne =  
 
  |imię i nazwisko oryginalne =  
  |imię przybrane            = Hadrian VI
+
  |imię przybrane            = Hadrian VI<br>VI. Adorján (węg.)<br>Hadrijan VI. (chor.)
 
  |imię przybrane oryginalne  = Hadrianus Sextus
 
  |imię przybrane oryginalne  = Hadrianus Sextus
 
  |tytuł                      = Papież
 
  |tytuł                      = Papież
 
  |grafika                    = Hadrian VI.jpg
 
  |grafika                    = Hadrian VI.jpg
 
  |herb                      = C o a Adriano VI.svg
 
  |herb                      = C o a Adriano VI.svg
 +
|opis herbu                =
 +
|faksymile                  =
 +
|opis faksymile            =
 
  |dewiza                    =  
 
  |dewiza                    =  
 
  |dewiza - j. polski        =  
 
  |dewiza - j. polski        =  
 
  |państwo                    =  
 
  |państwo                    =  
  |data urodzenia            = [[2 marca]] [[1459]]
+
  |data urodzenia            = 2 marca [[1459]]
 
  |miejsce urodzenia          = [[Utrecht]]
 
  |miejsce urodzenia          = [[Utrecht]]
 
  |data śmierci              = [[14 września]] [[1523]]
 
  |data śmierci              = [[14 września]] [[1523]]
 
  |miejsce śmierci            = [[Rzym]]
 
  |miejsce śmierci            = [[Rzym]]
 +
|przyczyna śmierci          =
 +
|miejsce spoczynku          =
 
  |1. funkcja                = Papież
 
  |1. funkcja                = Papież
 
  |1. funkcja - okres        = 1522-1523
 
  |1. funkcja - okres        = 1522-1523
Linia 96: Linia 96:
 
  |kościół tytularny          = [[Bazylika świętych Jana i Pawła na Celiusie|Ss. Ioannis et Pauli]]
 
  |kościół tytularny          = [[Bazylika świętych Jana i Pawła na Celiusie|Ss. Ioannis et Pauli]]
 
  |data pontyfikatu          = 9 stycznia 1522
 
  |data pontyfikatu          = 9 stycznia 1522
 +
|data laicyzacji            =
 +
|grafika 2                  =
 +
| opis grafiki 2            =
 
  |odznaczenia                =  
 
  |odznaczenia                =  
 
  |commons                    = Category:Hadrianus VI
 
  |commons                    = Category:Hadrianus VI
Linia 115: Linia 118:
 
|}
 
|}
  
{{SORTUJ:Hadrian 06}}
+
{{SORTUJ:Papieże, Hadrian 06}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lowanium]]
+
 
 
[[Kategoria:Papieże]]
 
[[Kategoria:Papieże]]
 
[[Kategoria:Teolodzy katoliccy]]
 
[[Kategoria:Teolodzy katoliccy]]
 
[[Kategoria:Holenderscy kardynałowie]]
 
[[Kategoria:Holenderscy kardynałowie]]
 
[[Kategoria:Holenderscy filozofowie]]
 
[[Kategoria:Holenderscy filozofowie]]
[[Kategoria:Postacie renesansu]]
 
 
[[Kategoria:Inkwizytorzy]]
 
[[Kategoria:Inkwizytorzy]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w 1459]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1523]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1523]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1459]]
+
[[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]]
[[Kategoria:Kardynałowie z nominacji Leona X]]
 
 
 
 
 
[[Kategoria:Importowane]]
 

Aktualna wersja na dzień 09:12, 15 sty 2021

Hadrian VI (łac. Hadrianus VI, właśc. Adriaan Florenszoon Boeyens (* 2 marca 1459 w Utrechcie, † 14 września 1523 w Rzymie)[1]papież w okresie od 9 stycznia 1522 do 14 września 1523; humanista renesansowy, filozof i teolog[2]. Do czasów Jana Pawła II był ostatnim papieżem nie-Włochem[1].

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 2 marca 1459 w ubogiej rodzinie[3]. Gdy był jeszcze dzieckiem, zmarł jego ojciec, Florens Boeyens, który był stolarzem i pracował przy budowie okrętów[3]. Matka, Geertruid zadbała jednak o dalszą edukację syna – Adriaan uczył się w Utrechcie i w Zwolle, zapoznał się też z ruchem devotio moderna[3]. Studiował na Uniwersytecie w Leuven, który ukończył w 1476. W 1478 uzyskał tytuł magistra teologii, w 1491 tytuł doktora teologii; rok wcześniej przyjął święcenia kapłańskie[3].

Okres pracy na Uniwersytecie Lowańskim

Posiadając odpowiednie przygotowanie, został profesorem filozofii i teologii na Uniwersytecie w Lowanium[2]. Na uniwersytecie pełnił funkcje rektora w latach 1493/94 i 1502/03, dziekana wydziału teologicznego kilka razy, np. w 1493, oraz od 1497 roku kanclerza i dziekana lowańskiego kościoła św. Piotra[4].

Otrzymał także wiele beneficjów i pełnił różne ważne funkcje kościelne. Był kanonikiem kościoła św. Piotra w Lowanium, kapelanem béguinage w Lowanium i w parafii Goedereede (od 1492) oraz wikariuszem kościoła św. Piotra w Utrechcie. Otrzymywał też wiele prebend, m.in. z kapituły kościoła św. Piotra w Utrechcie oraz tamtejszego kościoła Najświętszej Maryi Panny. Beneficja te przynosiły mu duże dochody, ale też dostarczały wielu obowiązków duszpasterskich. W 1502 ufundował w Lowanium kolegium dla ubogich studentów. Kolegium to znane było później jako Kolegium Papieskie (nid. Pauscollege), kierował nim Godschalk Rosemondt.

Najważniejsze dzieła przyszłego papieża powstały właśnie w okresie lowańskim. Należą do nich Quaestines quodlibeticae, powstałe w latach 1488-1507, jako refleksja lowańskich dysput filozoficznych, oraz Quaestiones in quartum sententiarum librum, oparte na własnych wykładach Hadriana na podstawie Sentencji Piotra Lombarda[2]. Quaestines quodlibeticae wydane zostały dzięki staraniom studentów Hadriana, wśród których cieszył się on sympatią i poważaniem. Hadrian był wyróżniającym się nauczycielem, potrafił wzbudzać zainteresowanie dla przedstawienia problemów filozoficznych i teologicznych w tradycyjny sposób scholastyczny. Do jego studentów należało wiele wybitnych jednostek, m.in. prawnik i humanista Gabriël van der Muyden (Mudaeus); teolog, matematyk i astronom Albert Pigghe (Pighius); teolog Johannes Driedo; teolog Gerard Morinck (Moringus) – autor żywota Hadriana VI; teolog Ruard Tapper.

Dostojnik kościelny i państwowy

W 1507 został opiekunem księcia (przyszłego cesarza) Karola Habsburga[1]. Od 1515 roku przebywał w Hiszpanii, aby zapewnić następstwo hiszpańskiego tronu swemu podopiecznemu[2]. W 1516 r. został regentem królestwa Hiszpanii, wspólnie z kardynałem Francisco Jiménez de Cisneros[2]. 18 sierpnia 1516 wybrany biskupem Tortosy; konsekrowany przez biskupa Segowii Diego de Ribera. W tym samym roku został też inkwizytorem generalnym Aragonii, a dwa lata później – także Kastylii. Z powodu niezdecydowanej postawy podczas rewolty comuneros w Kastylii, Karol V odwołał go z funkcji regenta Hiszpanii. Papież Leon X kreował go w lipcu 1517 kardynałem prezbiterem Ss. Ioannis et Pauli[3].

Wybór na papieża

{{#invoke:Ikona|szablon}} Osobny artykuł: Konklawe 1521–1522.

Podczas konklawe po śmierci Leona X, Kolegium kardynałów było głęboko podzielone pomiędzy kilku kandydatów[2]. Jednym z nich był angielski lord, kardynał Thomas Wolsey[2]. Pomimo, że Hadrian był nieobecny z powodu sprawowania władzy w Hiszpanii, został wybrany na papieża[1]. Był jedynym, prócz Marcelego II i Juliusza II papieżem nowożytnym, który nie zmienił swojego imienia.

Pontyfikat

Do Rzymu przybył z Tortosy dopiero 29 sierpnia 1522 i został koronowany 2 dni później. Jako obcokrajowiec nie cieszył się sympatią Rzymian[1]. Na samym początku pontyfikatu, postanowił przeprowadzić reformę centralnej administracji i wprowadzić drastyczne oszczędności w Stolicy Apostolskiej, co spotkało się z ostrym protestem w Kurii[1]. Jednak wszelkie próby reform były deprecjonowane przez kardynałów, niechętnych Hadrianowi[1]. Kolejnym krokiem nowego papieża, była próba zjednoczenia chrześcijan w Europie przeciwko Turkom i ich władcy Sulejmanowi Wspaniałemu, pod którego wodzą zdobyto Belgrad w 1521[2]. Próba ta jednak zakończyło się niepowodzeniem z powodu dyplomatycznego faux pas, jakie popełnił papież[2]. Chcąc zachować neutralność, nie przyłączył się do Ligi Karola V, skierowanej przeciw królowi Francji, Franciszkowi I[2]. Gdy 21 grudnia 1522 Turcy podbili Rodos, Hadrian wymusił 3-letni rozejm, lecz po aresztowaniu kardynała Francesco Soderiniego, spiskującego z Francją, antyturecki sojusz został zerwany[2].

W grudniu 1522, na sejmie Rzeszy w Norymberdze wykonał pierwszy krok ku kontrreformacji – uznał winę Kościoła katolickiego za rozłam religijny[2]. Dążył do stłumienia ruchu protestanckiego poprzez reformę Kościoła[2]. W imieniu Hadriana, wyznanie win wygłosił legat papieski Francesco Chieregati[1]. Papież zażądał jednak, by Luter został ukarany za herezję, a edykt wormacki został wprowadzony w życie[2].

Zwalczał też humanistów, których uważał za potencjalnych heretyków. Reformy Hadriana VI spotkały się z ogólnym protestem; gdy umarł, umieszczono na drzwiach jego lekarza szyderczy napis: "Oswobodzicielowi Miasta".

Podczas swojego pontyfikatu mianował tylko jednego kardynała – Willema van Enckenvoirta[3]. Zmęczony nieudanymi inicjatywami i upałami, panującymi w Rzymie, Hadrian zmarł 14 września 1523[2].

Moralność

Kardynał Hadrian był przeciwieństwem stereotypu renesansowego kardynała, był uważany za uczciwego i bogobojnego. Według historyka Warrena H. Carrolla, z powodu swojej pokory, odmówił przybrania nowego, papieskiego imienia[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 131. ISBN 83-7006-437-X.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 360-362. ISBN 83-06-02633-0.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Dedel, Adriaan Florenszoon (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-05-10].
  4. Gerard Weel: Het Leven en de Tijd van Adriaan van Utrecht (po holendersku). [dostęp 2013-05-10].
  5. Warren. H. Carrol, Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Wrocław: Wektory, 2009, s. 70-71.

Bibliografia

  • Michał Gryczynski: Poczet Papieży. Poznań: Publicat, 2000, s. 195. ISBN 83-245-0012-X.
  • Pope Adrian VI (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-05-10].

Linki zewnętrzne

Hadrian VI
VI. Adorján (węg.)
Hadrijan VI. (chor.)
Hadrianus Sextus

Adriaan Florenszoon Dedel
Papież
{{{opis grafiki}}}
{{{opis grafiki}}}
Plik:C o a Adriano VI.svg
Państwo
Urodziny 2 marca 1459
Miejsce Utrecht
Śmierć 14 września 1523
Miejsce Rzym
Papież
Okres sprawowania 1522-1523
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 18 sierpnia 1516
Sakra biskupia 1516
Kreacja kardynalska 1 lipca 1517
Leon X
Kościół tytularny Ss. Ioannis et Pauli
Pontyfikat 9 stycznia 1522

Sukcesja apostolska

Data konsekracji brak danych
Konsekrator Diego Ribera de Toledo