|
|
| (Nie pokazano 25 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1k]] | + | #PATRZ [[Kranjska]] |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Kraina_(S%C5%82owenia)
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kraina_(S%C5%82owenia)&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Carniola
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | '''Kraina''' ([[Język słoweński|słń.]] ''Kranjska'', [[język włoski|wł.]] ''Carniola'', [[język niemiecki|niem.]] ''Krain'') – jeden z regionów historyczno-etnograficznych tworzących dzisiejszą [[Słowenia|Słowenię]]. Wchodziła w skład [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Starej Rzeszy]]. Od 1364 [[Księstwo Krainy]], od [[XIX wiek]]u także kraj koronny [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]]. Tradycyjnie dzieli się na [[Górna Kraina|Górną Krainę]] (''Gorenjska''), [[Dolna Kraina|Dolną Krainę]] (''Dolenjska'') z [[Biała Kraina|Białą Krainą]] (''Bela krajina'') i [[Wewnętrzna Kraina|Wewnętrzną Krainę]] (''Notranjska'').
| |
| − | | |
| − | == Historia ==
| |
| − | | |
| − | | |
| − | [[Plik:Krain Donaumonarchie.png|thumb|left|{{legenda|red|Kraina na mapie Austro-Węgier}}]]
| |
| − | | |
| − | Kraina jako samodzielna jednostka polityczna – jedna z [[marchia|marchii]] na południowo-wschodnim pograniczu [[państwo frankijskie|państwa frankijskiego]] – powstała pod koniec IX wieku. W 952 roku została, wraz z pozostałymi marchiami, podporządkowana [[Księstwo Bawarii|Księstwu Bawarii]], a w 976 [[Księstwo Karyntii|Księstwu Karyntii]].
| |
| − | | |
| − | [[Marchia Krainy]] została trwale wyodrębniona w roku 1040; wtedy również przyłączono do niej [[Marchia Wendyjska|Marchię Wendyjską]]. 11 czerwca 1077 roku marchie Krainy i [[Marchia Istryjska|Istrii]] zostały przyłączone do [[Patriarcha Akwilei|Patriarchatu Akwilei]]. Patriarchowie w roku 1122 podzielili Krainę na kilka wielkich [[lenno|lenn]]. W [[XII wiek]]u [[Republika Wenecka]] stopniowo zagarnęła pobrzeże [[Istria|Półwyspu Istryjskiego]]. Pozostała część Marchii Istryjskiej przypadła Krainie. W latach 1245–1246 Kraina została po raz pierwszy połączona pod wspólnym berłem z krajami austriackimi jako włość [[Fryderyk II Bitny|Fryderyka II Bitnego]] z dynastii [[Babenbergowie|Babenbergów]], a ok. 1254 roku straciła uprzywilejowany status marchii. W latach 1268–1278 region wchodził w skład królestwa [[Przemysł Ottokar II|Przemysła II Ottokara]].
| |
| − | | |
| − | W 1278 roku Kraina po raz pierwszy znalazła się pod panowaniem [[Habsburgowie|Habsburgów]], jednak już w 1282 została nadana hrabiom [[Tyrol (region)|Tyrolu]] z dynastii [[Meinhardingowie|Meinhardingów]]. Habsburgowie opanowali ją na stałe po wygaśnięciu tej dynastii w 1335 roku. W 1364 [[Rudolf IV Założyciel]] podniósł Krainę do rangi księstwa (''Herzogtum''). Tytuł ten cesarz zatwierdził dopiero w roku 1590. Lenna składające się na Krainę zostały ostatecznie zjednoczone w 1607 roku. Wraz z otaczającymi ją krajami koronnymi Kraina tworzyła tzw. [[Austria Wewnętrzna|Austrię Wewnętrzną]].
| |
| − | | |
| − | == eng ==
| |
| − | | |
| − | Carniola (słoweński i; Szablon: Refn; Szablon: Lang-it;) był regionem historycznym obejmującym części dzisiejszej Słowenii. Chociaż jako całość już nie istnieje, Słoweńcy mieszkający w dawnych granicach regionu nadal mają tendencję do identyfikowania się z tradycyjnymi częściami Górnej Carnioli, Dolnej Carnioli (z częścią Białej Carnioli), aw mniejszym stopniu z Wewnętrzną Carniola. W 1991 r. 47% ludności Słowenii mieszkało w granicach byłego księstwa Carniola.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>'''Carniola''' ([[Slovene language|Slovene]] and {{lang-hr|Kranjska}};{{refn|group=note|{{IPA-sl|ˈkɾàːnska}},<ref>{{cite web |title=Slovenski pravopis 2001: Kranjska |url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=Kranjska&hs=1}}</ref> {{IPA-sh|krâːɲskaː|hr}}.<ref>{{cite web |title=Hrvatski jezični portal: Kranjska |url=http://hjp.novi-liber.hr/index.php?show=search_by_id&id=ellvURk%3D&keyword=Kranjska}}</ref>}} {{lang-de|Krain}}; {{lang-it|Carniola}}; {{lang-hu|Krajna}}) was a [[Historical regions of Central Europe|historical region]] that comprised parts of present-day [[Slovenia]]. Although as a whole it does not exist anymore, Slovenes living within the former borders of the region still tend to identify with its traditional parts [[Upper Carniola]], [[Lower Carniola]] (with the sub-part of [[White Carniola]]), and to a lesser degree with [[Inner Carniola]]. In 1991, 47% of the population of Slovenia lived within the borders of the former [[Duchy of Carniola]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ==Overview==
| |
| − | | |
| − | Stan Świętego Cesarstwa Rzymskiego w Kręgu Austriackim i księstwa w dziedzicznym posiadaniu Habsburgów, później części Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier, region był ziemią koronną od 1849 r., Kiedy to został również podzielony na Górne Carniola, Lower Carniola i Inner Carniola, do 1918 roku. Od drugiej połowy XIII wieku stolicą była Lublana (Laibach). Poprzedni władcy Carniola mieli swoje siedziby w Kranj (Krainburg) i Kamnik (Stein), które dlatego są czasami nazywane jego wcześniejszymi stolicami. Obecnie jego terytorium (w zakresie jego rozwiązania) znajduje się prawie wyłącznie w Słowenii, z wyjątkiem niewielkiej części w północno-zachodnich Włoszech, wokół Fusine w Valromana. [1] <ref><small>'''Uwaga:'''</small>W zakresie jego rozwiązania.</ref> Carniola w ostatecznej formie, utworzony w 1815 r. [ 2] objęty szablon: Convert. [3] W 1914 r., Przed rozpoczęciem I wojny światowej, zamieszkiwała ją nieco poniżej 530 000 mieszkańców, z czego 95% stanowili Słoweńcy. [2]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>A state of the [[Holy Roman Empire]] in the [[Austrian Circle]] and a duchy in the hereditary possession of the [[Habsburgs]], later part of the [[Austrian Empire]] and of [[Austria-Hungary]], the region was a [[crown land]] from 1849, when it was also subdivided into [[Upper Carniola]], [[Lower Carniola]], and [[Inner Carniola]], until 1918. From the second half of the 13th century, its capital was [[Ljubljana]] (Laibach). Previous overlords of Carniola had their seats in [[Kranj]] (Krainburg) and [[Kamnik]] (Stein), which are therefore sometimes referred to as its earlier capitals. Nowadays, its territory (in the extent at its dissolution) is almost entirely located in Slovenia, except for a small part in northwest [[Italy]], around [[Fusine in Valromana]].<ref>Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan (1998). "Zgodovinske dežele Slovenije" [Historyczne ziemie Słowenii]. Slovenija: pokrajina in ljudje [Słowenia: krajobrazy i ludzie] (po słoweńsku Slovenian) (3. izdaja ed.). Mladinska knjiga. s. 16. ISBN 9788611150338.</ref>{{refn|group=note|In the extent at its dissolution.}} Carniola in its final form, established in 1815,<ref name="Pipp"/> encompassed {{convert|9904|km2|abbr=on}}.<ref>Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan, eds. (1998). ''Slovenija – pokrajine in ljudje [Slovenia – Landscapes and People]'' (po słoweńsku). Mladinska knjiga. s. 16. ISBN 9788611150338.</ref> In 1914, before the beginning of World War I, it had a population of slightly under 530,000 inhabitants, of whom 95% were Slovenes.<ref name="Pipp">Pipp, Lojze (1935). [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-0GBMI71V/7473cdee-a0c0-405b-aed2-39786b347805/PDF"Razvoj števila prebivalstva Ljubljane in bivše vojvodine Kranjske"] [Rozwój liczby ludności Lublany i byłego księstwa Carniola]. Kronika slovenskih mest (po słoweńsku). City Municipality of Ljubljana. 2 (1).</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Geografia ==
| |
| − | | |
| − | Alpy Julijskie i Karavanken przemierzają kraj. Najwyższe szczyty górskie to Nanos, 4200 stóp (1300 m); Vremščica, 3360 stóp (1020 m); Bałwan, 1800 metrów (1800 m); i Triglav, 9300 stóp (2800 m). Głównymi rzekami są Sava, Trzic Bistrica, Kokra, Kamnik Bistrica, Sora, Ljubljanica, Mirna, Krka i Kolpa, która stanowi granicę z Chorwacją. Główne jeziora to Jezioro Czarne (Słoweński: Jezioro Czarne), rozciągające się na siedem jezior, z których najwyższe znajduje się na wysokości ponad 1800 stóp (1800 m) nad poziomem morza; Jezioro Bohinj; Jezioro Bled, w środku którego na wyspie jest kościół Najświętszej Marii Panny, pośród najbardziej malowniczych krajobrazów; Jezioro Cerknica, 1700 stóp (520 m) nad poziomem morza, zmienia się co roku w zakresie od około 5 do 10 mil kwadratowych (13 do 26 km2). Był znany Rzymianom jako Lacus Lugens lub Lugea Palus [6] i jest naturalną ciekawostką. Dante Alighieri wspomina o tym w swojej Boskiej komedii (Inferno, xxxii). Bagna Lublany zajmują powierzchnię 76 mil kwadratowych (200 km2). Gorące i mineralne źródła znajdują się w Dolenjske Toplice, Smarjeske Toplice i Izlake. W Postojnej znajduje się interesująca jaskinia [7]
| |
| − | | |
| − | The [[Julian Alps|Julian]] and [[Karavanken Alps|Karavanken]] Alps traverse the country. The highest mountain peaks are [[Nanos (plateau)|Nanos]], {{convert|4200|ft}}; [[Vremščica]], {{convert|3360|ft}}; [[Snežnik (mountain)|Snežnik]], {{convert|5900|ft}}; and [[Triglav]], {{convert|9300|ft}}. The principal rivers are [[Sava]], [[Tržič Bistrica]], [[Kokra]], [[Kamnik Bistrica]], [[Sora (river)|Sora]], [[Ljubljanica]], [[Mirna (Sava)|Mirna]], [[Krka (Sava)|Krka]], and [[Kupa|Kolpa]], which serves as a boundary with Croatia. The principal lakes are [[Black Lake (Triglav Lakes Valley)|Black Lake]] ({{lang-sl|Črno jezero}}), spreading into seven lakes, of which the highest is over {{convert|6000|ft}} above sea level; [[Lake Bohinj]]; [[Lake Bled]], in the middle of which on an island is built a church to the [[Mary (mother of Jesus)|Blessed Virgin]], amidst most picturesque scenery; [[Lake Cerknica]], {{convert|1700|ft}} above sea level, varies annually in extent from about {{convert|5|to|10|sqmi}}. It was known to the Romans as ''Lacus Lugens'' or ''Lugea Palus'',<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Carniola "Carniola"] . ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition Encyclopædia Britannica]''. '''5''' (11th ed.). Cambridge University Press. str. 365–366.</ref> and is a natural curiosity. [[Dante Alighieri]] mentions it in his ''[[Divine Comedy]]'' (''[[Inferno (Dante)|Inferno]]'', xxxii). The [[Ljubljana Marshes]] cover an area of {{convert|76|sqmi}}. Hot and mineral springs are found at [[Dolenjske Toplice]], [[Šmarješke Toplice]], and [[Medija Thermal Spa|Izlake]]. There is an interesting cave at [[Postojna]].<ref name="CE">Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Krmpotić, Martin Davorin (1910). "Krain". W: Herbermann, Charles (ed.). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Catholic_Encyclopedia Catholic Encyclopedia]''. '''8'''. New York: Robert Appleton Company.</ref>
| |
| − | | |
| − | Rolnictwo rozwija się lepiej w Upper Carniola niż w Lower Carniola. Dolina Vipava jest szczególnie znana z wina i warzyw oraz z łagodnego klimatu. Głównym eksportem są wszelkiego rodzaju warzywa, nasiona koniczyny, tarcica, rzeźby, bydło i miód. W królestwie minerałów głównymi produktami są żelazo, węgiel, rtęć, mangan, ołów i cynk. Upper Carniola ma najwięcej gałęzi przemysłu, wśród których są produkty z drewna, lnu, wełnianych rzeczy i koronek (w Idrija), dzwonki, słomkowe kapelusze, wyroby z wikliny i tytoń. W 1910 r. Kolejami były południe, książę Rudolf, Bohinjska, Kamniska, Dolenjska i Vrhniska. Głównymi miastami są: Kamnik, Kranj, Tržič, Vrhnika, Vipava, Idrija (która ma najbogatszą kopalnię rtęci na świecie), Turjak, Ribnica, Metlika, Novo Mesto, Vače (słynie z prehistorycznego cmentarza). Średnia temperatura na wiosnę wynosi 56 ° F (13 ° C); w lecie, 77 ° F (25 ° C); jesienią 59 ° F (15 ° C), a zimą 26 ° F (−3 ° C). [7]
| |
| − | | |
| − | Agriculture thrives better in Upper than in Lower Carniola. The [[Vipava Valley]] is especially famous for its wine and vegetables, and for its mild climate. The principal exports are all kinds of vegetables, clover-seed, lumber, carvings, cattle, and honey. In the mineral kingdom the principal products are [[iron]], [[coal]], [[mercury (element)|quicksilver]], [[manganese]], [[lead]], and [[zinc]]. Upper Carniola has the most industries, among the products being [[lumber]], [[linen]], woollen stuffs, and [[lace]] (in Idrija), bells, straw hats, [[wicker|wicker-work]], and [[tobacco]]. In 1910 the railroads were the Juzna, the Prince Rudolf, the Bohinjska, the Kamniska, the Dolenjska, and the Vrhniska. The principal cities and towns are: [[Kamnik]], [[Kranj]], [[Tržič]], [[Vrhnika]], [[Vipava, Vipava|Vipava]], [[Idrija]] (which has the richest quicksilver mine in the world), [[Turjak]], [[Ribnica, Ribnica|Ribnica]], [[Metlika]], [[Novo Mesto]], [[Vače]] (famous for its prehistoric graveyard). The mean average temperature in spring is {{convert|56|°F}}; in summer, {{convert|77|°F}}; in autumn, {{convert|59|°F}} and in winter, {{convert|26|°F}}.<ref name=CE/>
| |
| − | | |
| − | W 1910 r. Mieszkańcami było 95% Słoweńców, krewnych Chorwatów; pozostali to Niemcy, 700 Chorwatów i Włosi. W okręgach Gottschee i Črnomelj mieszkają mieszkańcy Białej Carnioli (słoweński: Bela Krajina) w celu połączenia między Chorwatami a Słoweńcami. Połowa Niemców mieszka w Gottschee, 5000 w Lublanie, 3500 w Novo Mesto i 1000 w Radovljica. Niemcy w Gottschee zostali osiedleni przez hrabiego Ortenburga w XIV wieku i zachowali swój tyrolski niemiecki dialekt [7].
| |
| − | | |
| − | In 1910, the inhabitants were 95 per cent Slovenes, kinsmen to the Croats; the remainder are Germans, 700 Croats, and Italians. In the districts of Gottschee and [[Črnomelj]] dwell the people of [[White Carniola]] ({{lang-sl|Bela Krajina}}) for a connecting link between the Croats and Slovenes. One-half of the Germans live in [[Gottschee]], 5,000 in Ljubljana, 3,500 at [[Novo Mesto]], and 1,000 at [[Radovljica]]. The Germans at Gottschee were settled there by [[Otho, Count of Ortenburg]], in the fourteenth century, and they preserve their [[Southern Bavarian|Tyrolean German dialect]].<ref name=CE/>
| |
| − | | |
| − | == Historia ==
| |
| − | | |
| − | | |
| − | ===Overview===
| |
| − | | |
| − | Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Lombardowie osiedlili się w Carniola, a następnie przez Słowian około VI wieku naszej ery. [8] [9] [10] W ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego obszar ten był z powodzeniem rządzony przez bawarską, frankońską i lokalną szlachtę, a ostatecznie przez austriackich Habsburgów prawie nieprzerwanie od 1335 do 1918 r., Choć nękany przez liczne najazdy z Turków i bunty miejscowych mieszkańców przeciwko Habsburgom rządzą od XV do XVII wieku. Od około 900 r. Do XX wieku klasy rządzące w Carniola i obszary miejskie posługiwały się językiem niemieckim, a chłopstwo - słoweńskim.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>After the fall of the [[Roman Empire]], [[Lombards]] settled in Carniola, followed by [[Slavs]] around the sixth century AD.<ref>Minahan, James. 2000. ''One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups''. Westport, CT: Greenwood Press, p. 633.</ref><ref>Staab, Franz. 1976. Ostrogothic Geographers at the Court of Theodoric the Great: A Study of Some Sources of the Anonymous Cosmographer of Ravenna. ''Viator: Medieval and Renaissance Studies'' 7: 27–64, p. 54.</ref><ref>Plut-Pregelj, Leopoldina & Carole Rogel. 2010. ''The A to Z of Slovenia''. Lanham, MD: Scarecrow Press, p. 48.</ref> As a part of the [[Holy Roman Empire]], the area was successively ruled by [[Bavaria]]n, [[Franks|Frankish]] and local nobility, and eventually by the [[Habsburg|Austrian Habsburgs]] almost continuously from 1335 to 1918, though beset by many raids from the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and rebellions by local residents against Habsburg rule from the 15th to the 17th centuries. From about 900 AD until the 20th century, Carniola's ruling classes and urban areas spoke [[German language|German]], while the peasantry spoke [[Slovene language|Slovene]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Stolica Carniola, pierwotnie zlokalizowana w Kranj (Krainburg), została na krótko przeniesiona do Kamnika (Stein), a ostatecznie do obecnej stolicy Słowenii, Lublany (Laibach).
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The capital of Carniola, originally situated at [[Kranj]] (Krainburg), was briefly moved to [[Kamnik]] (Stein) and finally to the current capital of Slovenia, [[Ljubljana]] (Laibach). </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | === Chronology ===
| |
| − | * Fourth century: Germanic settlements of [[Herules]] (or ''Heruli'').
| |
| − | * Fifth century: Germanic settlements of [[Langobards]] (or ''Lombards'').
| |
| − | * Sixth century: Slovene settlements.
| |
| − | * Eighth century: Carniola a part of the Empire of [[Charlemagne]].
| |
| − | * 10th century: Carniola a separate country.
| |
| − | * 1278: Death of [[Ottokar II of Bohemia]]. Carniola absorbed in the Habsburg dominions.
| |
| − | * 14th century: The province under [[Albert III, Duke of Austria|Albert III]].
| |
| − | * 15th–16th centuries: Ravages of the Ottomans.
| |
| − | * 1527–1564: Progress of the [[Reformation]] in Carniola.
| |
| − | * 1564: Death of [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand I]]. Carniola under the [[Charles II, Archduke of Austria|Archduke Charles]]. Religious persecutions begin.
| |
| − | * 1763: Political administration of "[[Inner Austria]]" centralized at [[Graz]].
| |
| − | * 1790: Accession of [[Leopold II, Holy Roman Emperor|Leopold II]]. Partial revival of autonomy.
| |
| − | * 1797: First French invasion.
| |
| − | * 1805: Second French invasion.
| |
| − | * 1809: [[Treaty of Schönbrunn]]. Carniola under French rule.
| |
| − | * 1814: [[Congress of Vienna]]. Carniola restored to Austria.
| |
| − | | |
| − | | |
| − | * Czwarty wiek: germańskie osady [[Herules]] (lub „Heruli”).
| |
| − | * Piąty wiek: germańskie osady [[Langobards]] (lub „Lombardów”).
| |
| − | * Szósty wiek: osady słoweńskie.
| |
| − | * VIII wiek: Carniola część imperium [[Karol Wielki]].
| |
| − | * 10 wiek: Carniola to osobny kraj.
| |
| − | * 1278: Śmierć [[Ottokar II Czech]]. Carniola wchłonięta przez królestwa Habsburgów.
| |
| − | * XIV wiek: prowincja pod [[Albert III, książę Austrii | Albert III]].
| |
| − | * XV - XVI wiek: spustoszenia Turków.
| |
| − | * 1527–1564: Postęp [[reformacji]] w Carniola.
| |
| − | * 1564: Śmierć [[Ferdynanda I, Świętego Cesarza Rzymskiego | Ferdynanda I]]. Carniola pod [[Karol II, arcyksiążę Austrii | arcyksiążę Karol]]. Rozpoczną się prześladowania religijne.
| |
| − | * 1763: Administracja polityczna „[[Wewnętrzna Austria]]” scentralizowana w [[Graz]].
| |
| − | * 1790: Przystąpienie [[Leopolda II, Świętego Cesarza Rzymskiego | Leopolda II]]. Częściowe ożywienie autonomii.
| |
| − | * 1797: Pierwsza francuska inwazja.
| |
| − | * 1805: Druga inwazja francuska.
| |
| − | * 1809: [[Traktat Schönbrunn]]. Carniola pod panowaniem francuskim.
| |
| − | * 1814: [[Kongres Wiedeński]]. Carniola przywrócona do Austrii.
| |
| − | | |
| − | <ref>{{Cite book
| |
| − | | publisher = H.M. Stationery Office
| |
| − | | last = Prothero
| |
| − | | first = GW
| |
| − | | author2 = Great Britain. Foreign Office. Historical Section
| |
| − | | title = Carniola, Carinthia and Styria
| |
| − | | location = London
| |
| − | | series = Peace handbooks
| |
| − | | accessdate = 2014-06-05
| |
| − | | date = 1920
| |
| − | | pages = 11
| |
| − | | url = http://www.wdl.org/en/item/9178/view/1/24/
| |
| − | }}</ref>
| |
| − | | |
| − | ===Antiquity and Middle Ages===
| |
| − | | |
| − | [[File:Karniola around 800.png|thumb|left|250px|Stara słowiańska Carniola ok. 800 AD]]
| |
| − | | |
| − | Przed przybyciem Rzymian (ok. 200 pne) Taurisci mieszkali na północy Carniola, Pannonianie na południowym wschodzie, Iapodes lub Carni i plemię Celtów na południowym zachodzie. [7]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Before the coming of the Romans (c. 200 BC), the [[Taurisci]] dwelt in the north of Carniola, the [[Pannonians]] in the southeast, the [[Iapodes]] or [[Carni]], a Celtic tribe, in the southwest.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Carniola wchodziła w skład rzymskiej prowincji Panonia; północna część została przyłączona do Noricum, południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część, a miasto Aemona do Wenecji i Istrii. W czasach Augusta cały region od Aemony po rzekę Kolpę (Culpa) przylega do prowincji Savia [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Carniola formed part of the [[Roman province]] of [[Pannonia]]; the northern part was joined to [[Noricum]], the south-western and south-eastern parts and the city of [[Aemona]] to Venice and [[Istria]]. In the time of Augustus all the region from [[Aemona]] to the [[Kolpa]] river (Culpa) belonged to the province of [[Pannonia Savia|Savia]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476) Carniola została włączona do Królestwa Włoch Odoacera, a następnie w 493 r., Pod rządami Teodoryka, stanowiła część Królestwa Ostrogotycznego. Pomiędzy górną Sawą i Sočą żyli Carni, a pod koniec VI wieku Słowianie osiedlili region zwany przez łacińskich pisarzy Carnią, czyli Carniola, co znaczy „mała Carnia”; czyli część większej Carni. [7] Nazwa łacińska została później zapożyczona z języka słowiańskiego, zmieniając się w Carniola [12], a w niemiecki jako Chrainmark, Krain.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>After the fall of the Western Roman Empire (476), Carniola was incorporated into [[Odoacer]]'s Kingdom of Italy, and then in 493, under Theodoric, it formed part of the [[Ostrogothic Kingdom]]. Between the upper [[Sava]] and the [[Soča]] rivers lived the Carni, and towards the end of the sixth century [[Slavs]] settled the region called by Latin writers ''Carnia'', or ''Carniola'' meaning 'little Carnia'; i.e., part of greater Carnia.<ref name=CE/> The Latin name was later borrowed into Slavic, becoming ''Kranjska'',<ref>Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen [Słownik etymologiczny słoweńskich nazw geograficznych]. Ljubljana: Modrijan. str. 210–211.</ref> and into German as ''Chrainmark, Krain''. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Nowi mieszkańcy, o których współczesna historiografia często określa się mianem alpejskich Słowian, zostali poddani Awarom, ale około 623 roku wstąpili do słowiańskiego związku plemiennego Samo. Po śmierci Samo w 658 r. Ponownie upadli pod rządami Avarów, ale najprawdopodobniej cieszyli się częściową autonomią.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The new inhabitants, to whom modern historiography frequently refers to as [[Alpine Slavs]], were subjected to the [[Avars (Carpathians)|Avars]], but around 623 they joined the Slavic tribal union of [[Samo]]. After Samo's death in AD 658, they fell again under the [[Avars (Carpathians)|Avar]] rule, but most probably enjoyed partial autonomy. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ===March of Carniola===
| |
| − | | |
| − | [[File:HRR 10Jh.jpg|thumb|300px|right|The ''Mark Krain'' (March of Carniola) was in the southeast of the 10th-century Holy Roman Empire. Its namesake and capital was [[Krainburg]] (now Kranj).]]
| |
| − | | |
| − | Carniola była rządzona przez Franków około 788 roku i została schrystianizowana przez misjonarzy z Patriarchatu Akwilei i innych. Kiedy Karol Wielki ustanowił margrabiację Friuli, dodał do niej część Carnioli. Po podziale Friuli stała się niezależnym margrabiatem, mającym własny słowiański margrabiec zamieszkały w Kranj, podlegający najpierw gubernatorowi Bawarii, a po 976 r. Książętom Karyntii. Henryk IV przekazał go Patriarchalowi z Akwilei (1071) i utworzył część stanu patriarchalnego we Friuli [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Carniola was governed by the Franks about the year 788, and was Christianized by missionaries from the [[Patriarchate of Aquileia (Episcopal)|Patriarchate of Aquileia]] and others. When [[Charlemagne]] established the [[margraviate of Friuli]], he added to it a part of Carniola. After the division of [[Friuli]], it became an independent [[margraviate of Carniola|margraviate]], having its own Slavic margrave residing at [[Kranj]], subject to the governor of Bavaria at first, and after 976 to the [[Duchy of Carinthia|Dukes of Carinthia]]. Henry IV gave it to the [[Patriarch of Aquileia]] (1071) and it formed part of the [[Patriarchal State of Friuli]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Kilka źródeł z okresu średniowiecza sugeruje, że istniała wspólna tożsamość karantańska (to znaczy karyncka), która powoli zanikała po XIV wieku i została zastąpiona regionalną tożsamością karniolską.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Several sources from the [[High Middle Ages]] suggest that there was a common [[Carantania]]n (that is, Carinthian) identity that slowly vanished after the 14th century and was replaced by a regional Carniolan identity. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W średniowieczu Kościół posiadał wiele majątku w Carnioli, a zatem w 974 r. W Górnej i Dolnej Carnioli biskup Freising został w 974 r. Feudalnym panem miasta biskupa Loki, biskup Brixen trzymał Bled i majątek w dolinie Bohinj , a biskup Lavant otrzymał Mokrona [7]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In the Middle Ages the Church held much property in Carniola, and thus in 974 in Upper and Lower Carniola the [[Bishop of Freising]] became in 974 a feudal lord of the town of [[Škofja Loka]], the [[Bishop of Brixen]] held [[Bled]] and possessions in the [[Bohinj]] Valley, and the [[Bishop of Lavant]] received [[Mokronog]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Wśród świeckich potentatów książęta Meran, Gorizia, Babenberg i Zilli trzymali rzeczy przekazane im w lenno przez patriarchów Akwilei. Książęta rządzili prowincją przez prawie pół wieku [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Among secular potentates, the Dukes of [[Merano|Meran]], [[County of Gorizia|Gorizia]], [[Babenberg]], and [[Celje|Zilli]] held possessions given to them in fief by the patriarchs of Aquileia. The dukes governed the province for nearly half a century.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W końcu Carniola otrzymał lenno za zgodą patriarchy Fryderyka II Austrii, który uzyskał tytuł księcia w 1245 roku. Fryderykiem został następca Ulricha III, księcia Karyntii, który poślubił Agnes z Andechs i krewnego patriarchy, i obdarzył kościoły i klasztory, założył rządową mennicę w mieście Kostanjevica, a ostatecznie (w 1268 r.) przekazał wolę Ottokarowi II, królowi Czech, całej jego posiadłości oraz rządowi Karyntii i Carnioli [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Finally Carniola was given in fief with the consent of the patriarch to [[Frederick II of Austria]], who obtained the title of duke in 1245. Frederick was succeeded by Ulrich III, Duke of Carinthia, who married Agnes of [[Counts of Andechs|Andechs]], a relative of the patriarch, and he endowed the churches and monasteries, established the government mint at the town of [[Kostanjevica na Krki|Kostanjevica]], and finally (in 1268) willed to [[Ottokar II of Bohemia|Ottokar II]], [[King of Bohemia]], all his possessions and the government of Carinthia and Carniola.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ===Duchy of Carniola===
| |
| − | | |
| − | [[File:Carniola coat of arms.png|thumb|200px|Coat of Arms of Duchy of Carniola.]]
| |
| − | | |
| − | Ottokar został pokonany przez Rudolfa I z Niemiec, a na spotkaniu w Augsburgu w 1282 r. Przekazał lenno swoim synom Albrechcie i Rudolfowi z prowincji Carniola, ale dzierżawi je Meinhard, hrabia Gorizia-Tirol. Książę Henryk Karyntii twierdził, że Carniola; a książęta austriaccy twierdzili, że są następcami królestwa czeskiego. Po śmierci Henryka 1335 r. Jan, król Czech, zrzekł się swoich roszczeń, a Albrecht, książę Austrii, otrzymał Carniola; został ogłoszony księstwem przez Rudolfa IV w 1364 roku. Cesarz Fryderyk III zjednoczył Górną, Dolną i Środkową Carniolę jako Metlikę i Pivkę w jednym księstwie. Związek rozczłonkowanych części został ukończony do 1607 r. [7]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Ottokar was defeated by [[Rudolph I of Germany]], and at the meeting at [[Augsburg]] in 1282, he gave in fief to his sons Albrecht and Rudolf the province of Carniola, but it was leased to [[Meinhard, Duke of Carinthia|Meinhard, count of Gorizia-Tirol]]. Duke [[Henry I of Bohemia|Henry of Carinthia]] claimed Carniola; and the Dukes of Austria asserted their claim as successors to the Bohemian kingdom. When Henry died 1335 Jan, King of Bohemia, renounced his claims, and Albrecht, Duke of Austria, received Carniola; it was proclaimed a duchy by [[Rudolf IV, Duke of Austria|Rudolf IV]], in 1364. Emperor [[Frederick III, Holy Roman Emperor|Frederick III]] united Upper, Lower, and Central Carniola as Metlika and Pivka into one duchy. The union of the dismembered parts was completed by 1607.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ===French Intermezzo===
| |
| − | [[File:Univerza Ljubljana.jpg|thumb|250px|The Carniolan Parliament building. In 1919 it became the main building of the [[University of Ljubljana]].]]
| |
| − | [[File:Austria-Hungary map.svg|thumb|250px|Carniola within Austria-Hungary (number 4).]]
| |
| − | | |
| − | Francuskie wojska rewolucyjne zajęły Carniola w 1797 r. I od 1805 do 1806 r. Na mocy traktatu wiedeńskiego Carniola stała się częścią prowincji iliryjskich Francji (1809–1814), a jej stolicą jest Lublana, a Carniola stanowiła część nowego terytorium od 1809 do 1813. [7] Klęska Napoleona przywróciła Carniolę cesarzowi austriackiemu Franciszkowi I, z większymi granicami, ale wraz z wyginięciem iliryjskiego królestwa Carniola została ograniczona do granic określonych na kongresie w Wiedniu w 1815 r. [7] W latach 1816–1849 Carniola była częścią austriackiego królestwa Ilirii ze stolicą w Lublanie.
| |
| − | | |
| − | French revolutionary troops occupied Carniola in 1797, and from 1805 to 1806. Under the Treaty of Vienna, Carniola became part of the [[Illyrian provinces]] of [[France]] (1809–1814), with [[Ljubljana]] as its capital, and Carniola formed a part of the new territory from 1809 to 1813.<ref name=CE/>
| |
| − | The defeat of Napoleon restored Carniola to [[Austrian Emperor Francis I]], with larger boundaries, but at the extinction of the Illyrian Kingdom Carniola was confined to the limits outlined at the [[Congress of Vienna]], 1815.<ref name=CE/> From 1816 to 1849 Carniola was part of the Austrian [[Kingdom of Illyria (1816–1849)|Kingdom of Illyria]] with capital in Ljubljana.
| |
| − | | |
| − | === Historia kościelna ===
| |
| − | | |
| − | We wczesnych czasach chrześcijańskich księstwo podlegało metropolitom z Akwilei (którzy zostali Patriarchami), Syrmium i Salona. W wyniku imigracji pogańskich Słoweńców takie rozwiązanie nie było trwałe. Po przyjęciu chrześcijaństwa w siódmym i ósmym wieku Karol Wielki przekazał większą część Carnioli Patriarchatowi Akwilei, a resztę diecezji Triesteńskiej. W 1100 r. Ten patriarchat został podzielony na pięć archidiakonatów, z których Krain był jednym. [7]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In early Christian times the duchy was under the jurisdiction of the [[metropolitans of Aquileia]] (who became Patriarchs), Syrmium, and Salona. In consequence of the immigration of the pagan Slovenes, this arrangement was not a lasting one. After they had embraced Christianity in the seventh and eighth centuries Charlemagne conferred the major part of Carniola on the Patriarchate of Aquileia, and the remainder on the [[Diocese of Trieste]]. In 1100 that patriarchate was divided into five archdeaconries, of which Krain was one.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Diecezja Lublana lub Laibach została założona przez cesarza Fryderyka III w dniu 6 grudnia 1461 r. Był to bezpośrednio temat papieża. Zostało to potwierdzone przez Bulla Papieża Piusa II, 10 września 1462 r. Nowa diecezja składała się z części Górnej Carnioli, dwóch parafii w Dolnej Carnioli oraz części Dolnej Styrii i Karyntii; pozostała część Carniola została przyłączona do Akwilei, później do Gorizii i Triestu. Podczas redystrybucji diecezji (1787–1791) nie wszystkie parafie w Carnioli zostały włączone do diecezji Lublany, ale dokonano tego w 1833 r., Przyjmując dwa dekanaty z diecezji triesteńskiej, jedną z Gorizii i jedną parafię z Diecezje Lavant, aby objąć wszystkie terytoria politycznymi granicami Korony [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The diocese of Ljubljana or Laibach was established by Emperor Frederick III on 6 December 1461. It was directly subject to the pope. This was confirmed by a Bull of Pope Pius II, 10 September 1462. The new diocese consisted of part of Upper Carniola, two parishes in Lower Carniola, and a portion of Lower Styria and Carinthia; the remaining portion of Carniola was attached to Aquileia, later on to [[Gorizia]] and [[Trieste]]. At the redistribution of dioceses (1787 to 1791) not all the parishes in Carniola were included in the Diocese of Ljubljana, but this was accomplished in 1833, by taking two deaneries from the Diocese of Trieste, one from Gorizia, and one parish from the Diocese of Lavant, so as to include all the territory within the political boundaries of the crownland.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ===Austrian administration===
| |
| − | {{main article|Duchy of Carniola}}
| |
| − | The [[Austrian Empire]] reorganized the territory in 1849 as a duchy and a [[Cisleithania]]n [[crownland]] in [[Austria-Hungary]] known as the [[Duchy of Carniola]]. It was bounded on the north by Carinthia, on the north-east by Styria, on the south-east and south by Croatia, and on the west by Trieste, Goritza, and Istria; with area of {{convert|3,857|sqmi|km2}} and population of 510,000. The capital, [[Ljubljana]], was the see of a [[prince-bishop]], population, 40,000; it was known to the Romans as Aemona, and was destroyed by Obri in the sixth century. Carniola was divided into Upper Carniola (Slovenian name: Gorenjska), Lower Carniola (Slovenian: Dolenjska), and Inner Carniola (Slovenian: Notranjska). Politically the province was divided into eleven districts consisting of 359 municipalities; the provincial capital was the residence of the imperial governor. The districts were: Kamnik, Kranj, Radovljica, the neighbourhood of Ljubljana, Logatec, Postojna, Litija, Krsko, Novo Mesto, Crnomelj, and Gotschee or Kocevje. There were 31 judicial circuits.<ref name=CE/>
| |
| − | | |
| − | The duchy was constituted by rescript of 20 December 1860, and by imperial patent of 26 February 1861, modified by legislation of 21 December 1867, granting power to the home parliament to enact all laws not reserved to the imperial diet, at which it was represented by eleven delegates, of whom two elected by the landowners, three by the cities, towns, commercial and industrial boards, five by the village communes, and one by a fifth curia by secret ballot, every duly registered male twenty-four years of age has the right to vote. The home legislature consisted of a single chamber of thirty-seven members, among whom the prince-bishop sits ex-officio. The emperor convened the legislature, and it is presided over by the governor. The landed interests elected ten members, the cities and towns eight, the commercial and industrial boards two, the village communes sixteen. In 1907, instead of these rules, universal and equal suffrage for all men was introduced. The business of the chamber was restricted to legislating on agriculture, public and charitable institutions, administration of communes, church and school affairs, the transportation and housing of soldiers in war and during manoeuvres, and other local matters. The land budget of 1901 amounted to 3,573,280 crowns ($714,656).<ref name=CE/>
| |
| − | | |
| − | ===Modern era===
| |
| − | In 1918, the duchy ceased to exist and its territory became part of the newly formed [[State of Slovenes, Croats and Serbs]] and subsequently part of the [[Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]] (later known as the [[Kingdom of Yugoslavia]]). The western part of the duchy, with the towns of [[Postojna]], [[Ilirska Bistrica]], [[Idrija]] and [[Ajdovščina|Šturje]] was annexed to [[Kingdom of Italy|Italy]] in 1920, but was subsequently also included into Yugoslavia in 1947.<ref>See: [[Paris Peace Treaties, 1947]]</ref> Since 1991, the region has been part of an independent [[Slovenia]].
| |
| − | | |
| − | ==See also==
| |
| − | * [[Battle of Sisak]]
| |
| − | * [[Duchy of Carniola]]
| |
| − | * [[Flag of Slovenia]]
| |
| − | * ''[[The Glory of the Duchy of Carniola]]''—Encyclopedia
| |
| − | * [[History of Slovenia]]
| |
| − | * [[Inner Austria]]
| |
| − | * [[Johann Weikhard von Valvasor]]
| |
| − | * [[March of Carniola]]
| |
| − | | |
| − | == 1 Uwaga i przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Dalsze czytanie ==
| |
| − | | |
| − | * Dimitz, August (2013) [1875], ''History of Carniola: From Primeval Times to the death of Emperor Frederick III (1493''), '''I''', Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-408-4
| |
| − | * Dimitz, August (2013) [1875], ''History of Carniola: From the Accession of Maximilian I (1493) to the Year 1813'', '''II''', Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-410-7
| |
| − | * Dimitz, August (2013) [1875], ''History of Carniola: From the Accession of Archduke Karl to Leopold I (1564–1657)'', '''III''', Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-412-1
| |
| − | * Dimitz, August (2013) [1875], ''History of Carniola: To the end of French Rule in Illyria (1813)'', '''IV''', Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-417-6
| |
| − | | |
| − | == Liniki zewnetrzne ==
| |
| − | | |
| − | * [https://web.archive.org/web/20150614064557/http://www.sloveniangenealogy.org/community/index.php/connect/news-and-events/113-news-release-publication-of-history-of-carniola Slovenian Genealogical Society International, Inc. Announcement of publication of English translation of History of Carniola by August Dimitz from 1875]
| |
| − | * [https://web.archive.org/web/20030205035658/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF The Balkans 1815–1859 (Map)] – Carniola in 1849
| |
| − | | |
| − | == Zobacz też ==
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Ficha de estado desaparecido
| |
| − | |nombre_oficial = Carniola
| |
| − | |nombre_común =
| |
| − | |status =
| |
| − | |imagen_bandera = Carniola Arms.svg
| |
| − | |mapa = Das_Herzogthum_Krain_1791.jpg
| |
| − | |himno_nacional =
| |
| − | |capital = Kranj (Krainburg)
| |
| − | |idioma = Kraina
| |
| − | |religión = nieznana
| |
| − | |año_inicio = 1040
| |
| − | |año_fin = koniec
| |
| − | |forma_de_gobierno = [[księstwo]]
| |
| − | |moneda = nie wiem
| |
| − | |p1 = Święte Cesarstwo Rzymskie
| |
| − | |p2 =
| |
| − | |s1 = Królestwo Węgier
| |
| − | |s2 =
| |
| − | |bandera_s1 = Armoiries_Habsbourg.svg
| |
| − | |bandera_p1 = Banner_of_the_Holy_Roman_Emperor_with_haloes_(1400-1806).svg
| |
| − | |bandera_s2 =
| |
| − | |bandera_p2 =
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | {| class="infobox bordered" style="width: auto;"
| |
| − | |+ Traditional regions of Slovenia
| |
| − | | colspan="1" | [[File:Borders of the Historical Habsburgian Lands in the Republic of Slovenia.png|center|250px]]
| |
| − | |-
| |
| − | | style="text-align: center;" | <span style="color:#3f3f3f">'''1'''</span> [[Slovenian Littoral]]; <span style="color:#3f3f3f"> '''Carniola:''' '''2a'''</span> [[Upper Carniola|Upper]] <br /> <span style="color:#3f3f3f">'''2b'''</span> [[Inner Carniola|Inner]], <span style="color:#3f3f3f">'''2c'''</span> [[Lower Carniola|Lower]] <br /> <span style="color:#3f3f3f">'''3'''</span> [[Slovene Carinthia|Carinthia]]; <span style="color:#3f3f3f">'''4'''</span> [[Styria (Slovenia)|Styria]]; <span style="color:#3f3f3f">'''5'''</span> [[Prekmurje]]
| |
| − | |}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Historyczne regiony Słowenii]]
| |
| − | [[Kategoria:Krajina]]
| |
| − | [[Kategoria:Słowenia]]
| |
| − | [[Kategoria:Importowane]] | |
