|
|
| (Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:0b]] | + | #PATRZ [[Mohácsi csata]] |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Mohaczem
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitwa_pod_Mohaczem&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {| | + | {{SORTUJ:Bitwa, Mohacz}} |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Bitwa pod Mohaczem''' (węg. ''Mohácsi csata'', chor. ''Mohačka bitka'', niem. ''Schlacht bei Mohács'', bosn. ''Mohačka bitka'', czech. ''Bitva u Moháče'') – bitwa stoczona 29 sierpnia 1526 roku, w której wojska [[Węgry|węgierskie]] dowodzone przez króla [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwika Jagiellończyka]] zostały rozgromione przez armię [[Imperium Osmańskie|osmańską]] pod dowództwem sułtana [[Sulejman Wspaniały|Sulejmana Wspaniałego]].
| |
| − | | |
| − | == Tło historyczne ==
| |
| − | [[Plik:Mohacs Monument at the Battlefield 2004.JPG|thumb|left|290px|Mohacz – pomnik na polu bitwy]]
| |
| − | W roku 1521 Turcy zdobyli [[Belgrad]], kluczową twierdzę broniącą drogi na północ. W roku następnym Sulejman zajął [[Rodos (wyspa)|Rodos]], wyspę będącą do tej pory w posiadaniu [[Zakon Maltański|joannitów]], zabezpieczając sobie w ten sposób tyły, po czym Turcy skierowali się na północny zachód, zagrażając ziemiom chrześcijańskim<ref name=Woj>Z. Wójcik, s. 200.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Kolejna kampania rozpoczęła się w 1526 roku i była wymierzona przeciwko Węgrom. Sulejman zażądał wysokiego [[Danina|trybutu]], a kiedy Węgrzy odrzucili żądania, sułtan na czele swojej armii w kwietniu skierował się na północ. W obliczu inwazji Węgry pozostawione zostały przez [[Habsburgowie|Habsburgów]] własnemu losowi. Pomocy udzieliła natomiast Polska, król [[Zygmunt I Stary]] przysłał wsparcie 1500 zbrojnych pod dowództwem rycerza Lenarta Gnoińskiego herbu Warnia<ref name=":0">Bielski Marcin, ''Kronika polska'', Sanok, 1856, str.1068</ref>.
| |
| − | | |
| − | Król [[Ludwik II Jagiellończyk]] zmuszony był samotnie stawić czoła potędze osmańskiej. Ponaglony szybkim marszem wojsk Sulejmana, nie czekając na posiłki z Chorwacji i Siedmiogrodu (5 tysięcy [[Krsto Frankopan|Krsta Frankopana]] i 8 tysięcy [[Jan Zápolya|Jana Zápolyi]]), wyruszył z [[Buda (Budapeszt)|Budy]] na spotkanie przeciwnika.
| |
| − | | |
| − | == Siły przeciwników ==
| |
| − | Wojska tureckie liczyły ok. 80 tysięcy żołnierzy (w tym 35 tysięcy jazdy i 15 tysięcy [[janczarzy|janczarów]]) i 300 dział. Liczebność armii węgierskiej szacowano na 25 tysięcy (w tym 12 tysięcy jazdy) i 20 dział<ref name=Per>B. Perrett, s. 207.</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | Pod Mohaczem, gdzie wojska się spotkały, Węgrzy początkowo zamierzali zająć pozycje obronne, tworząc [[tabor wojskowy|tabor]]. W obliczu skrajnej przewagi przeciwnika zwolennikiem wydania bitwy obronnej w oparciu o obóz był również dowódca polskich posiłków Lenart Gnoiński.<ref name=":0" /> Na żądanie [[szlachta|szlachty]] węgierskiej zdecydowano się jednak przypuścić atak. Ciężkozbrojnej jeździe węgierskiej dość łatwo udało się przebić przez linie wojsk tureckich. Następnie Węgrzy ruszyli w kierunku [[Turcja|tureckiego]] taboru, bronionego przez janczarów i naszpikowanego licznymi, pospinanymi łańcuchami, [[działo|działami]]<ref>B. Perrett, s. 208.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Ostrzał turecki zabił wielu Węgrów; w ich szeregach wybuchła panika. Wielu żołnierzy zginęło podczas ucieczki, liczni utonęli w rzece – wśród nich król [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwik II]]<ref>Z. Ryniewicz, s. 382.</ref>. W bitwie oprócz 12 tysięcy rycerzy węgierskich udział wzięło także 1600 ochotników – polskich rycerzy dowodzonych przez kapitana Lenarta Gnoińskiego – co upamiętnia poświęcony im pomnik<ref>[http://www.gazetalubuska.pl/turystyka/art/7433731,mohacz-w-madziarskich-termopilach,id,t.html Mohacz: W madziarskich Termopilach (dostęp: 2014-08-28)].</ref>. Straty po stronie chrześcijańskiej wyniosły 15 tysięcy zabitych (rannych i jeńców Turcy ścinali<ref name=Per />), w tym siedmiu biskupów i 500 możnych<ref name=Per />.
| |
| − | | |
| − | == Konsekwencje ==
| |
| − | Przedwczesna śmierć 20-letniego króla spowodowała, że wkrótce ziemie [[Czechy|Czech]] i północno-zachodnich Węgier dostały się pod panowanie Habsburgów. Datę klęski uznaje się także za symboliczny koniec potęgi dynastii Jagiellonów. Zgromadzenia szlacheckie wybrały [[Jan Zápolya|Jana Zápolyę]] na króla, mimo że [[Układ wiedeński|w wyniku układów Jagiellonów z Habsburgami]] korona przeszła na [[Ferdynand I Habsburg|Ferdynanda I]]. W 1528 roku Jan Zápolya uznał się za lennika Osmanów i zwracając się do sułtana o pomoc, a w rok później Turcy zdobyli Budę i ogłosili go władcą<ref name=Woj />. Wybuchła turecko-austriacka wojna o władzę na Węgrzech (w 1529 roku Turcy stanęli po raz pierwszy pod Wiedniem); ostatecznie w roku 1538 zawarto [[układ w Wielkim Waradynie]]<ref name=Wojc>Z. Wójcik, s. 203.</ref>. Przewidywał on sukcesję Habsburgów po śmierci Jana Zápolyi, jednak szlachta węgierska złamała umowę i wybrała na następcę Jana jego syna, [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zygmunta]]. Wywołało to najazd austriacki, po nim zaś kontratak turecki, który zakończył się wyparciem wojsk cesarskich spod murów Budy i podziałem Węgier dokonanym przez sułtana<ref name=Wojc />.
| |
| − | | |
| − | W roku 1541 ziemie węgierskie podzielono na trzy części. Środek kraju z [[Buda (Budapeszt)|Budą]] i [[Peszt]]em stały się prowincją turecką. Na wschodzie, pod rządami [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zápolyi]] powstało zależne od [[Imperium Osmańskie|Osmanów]] księstwo zwane [[Siedmiogród|Siedmiogrodem]], a zachodnia część z dzisiejszą Słowenią i Chorwacją rządzona była przez habsburskich królów węgierskich. Przez następne lata stale dochodziło do walk na granicach. Turcy panowali na zdobytych ziemiach przez 158 lat, aż do [[Pokój w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]]<ref name=Wojc />.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | *Bryan Perrett: ''The Battle Book:Crucial Conflicts in History from 1469 BC to the Present''. New York: Arms and Armour, 1992. ISBN 1-85409-125-5.
| |
| − | *Zygmunt Ryniewicz: ''Bitwy świata: Leksykon''. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995. ISBN 83-214-1046-4.
| |
| − | *Zbigniew Wójcik: ''Historia powszechna XVI-XVII wieku''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Wojna infobox
| |
| − | |nazwa = Bitwa pod Mohaczem
| |
| − | |epoka = średniowiecze
| |
| − | |konflikt = Podboje Turcji Osmańskiej
| |
| − | | |
| − | |grafika = Battle of Mohacs 1526.png
| |
| − | |opis grafiki = [[Bertalan Székely]], „Bitwa pod Mohaczem”
| |
| − | |czas = 29 sierpnia 1526
| |
| − | |miejsce = [[Mohacz]]
| |
| − | |terytorium = Węgry
| |
| − | |przyczyna = odrzucenie przez Węgrów wysokiego trybutu
| |
| − | |wynik = przegrana Węgrów
| |
| − | | |
| − | |strona1 =
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[Królestwo Węgier]]<br />
| |
| − | [[File:Coat of arms of Croatia 1495.svg|22px|link=Croatia in the union with Hungary]] [[Królestwo Chorwacji]]<br />
| |
| − | [[File:Blason Boheme.svg|22px|Kingdom of Bohemia]] [[Korona Czeska]]<br />
| |
| − | [[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|22px]] [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]<br>
| |
| − | [[File:Coat of arms of Bavaria.svg|22px]] [[Księstwo Bawarii]]<br />
| |
| − | [[File:Emblem of the Papacy SE.svg|22px]] [[Państwo Kościelne]]<br />
| |
| − | [[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|22px]] [[Królestwo Polskie]]
| |
| − | | |
| − | |strona2 = [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Imperium Osmańskie]]
| |
| − | *[[File:Flag of the crimeans.svg|22px]] [[Chanat Krymski]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca1 =
| |
| − | [[Plik:Herb Jagiellonów.PNG|22px]] [[Ludwik II Jagiellończyk]] [[Król Węgier]] '''†'''<br />[[Plik:Coa Hungary Family Báthory.svg|22px]] [[Báthori VII. István]] [[palatyn]]<br />[[Plik:Tomori címere.jpg|22px]] [[Tomori Pál]] [[arcybiskup Kalocsa-Kecskemét]] '''†'''<br />[[Plik:Coa Hungary Country History John I of Hungary (Szapolyai) (1526-1540).svg|22px]] [[Szapolyai György]] [[ispán]] Spiszu '''†'''
| |
| − | | |
| − | |dowódca2 =
| |
| − | [[Plik:Tughra Suleiman.jpg|22px]] [[I. Szulejmán]] sułtan<br />[[Plik:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|22px]] [[Malkoçoğlu Bali]] [[bej Belgráadu]]<br />[[Plik:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|22px]] [[Pargalı İbrahim]] [[wielki wezyr]]
| |
| − | |jednostki1 =
| |
| − | |jednostki2 =
| |
| − | |siły1 = ok. 25 tys.<br />20 dział
| |
| − | |siły2 = ok. 80 tys.<br />300 dział
| |
| − | |straty1 = 15-18 tys. zabitych i rannych
| |
| − | |straty2 = ok. 5 tys. zabitych i rannych
| |
| − | |lokalizacja = Lokalizacja bitwy
| |
| − | |mapa = Mohács.png
| |
| − | |opis mapy = współczesne Węgry
| |
| − | |commons =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | {{Wojny chorwacko-tureckie}}
| |
| − | {{Wojny Chorwatów}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Mohacz, bitwa}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Bitwy]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy Imperium Osmańskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy Królestwa Chorwacji]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Importowane]] | |
