|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | {{Uwaga polska|
| + | #PATRZ [[Zsigmond]] |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Luksemburski
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zygmunt_Luksemburski&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | {{Redoslijed|
| |
| − | |poprzednik = [[Karol II z Durazzo]]
| |
| − | |gl_članak_funkcija = [[Król Węgier]]<br />(1387-1437)
| |
| − | |następca = [[Albrecht II Habsburg]]
| |
| − | }}
| |
| − | {{Redoslijed|
| |
| − | |poprzednik = [[Karol II z Durazzo]]
| |
| − | |gl_članak_funkcija = [[Król Chorwacji]]<br />(1387-1437)
| |
| − | |następca = [[Albrecht II Habsburg]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Drinking horn of Sigismund of Luxemburg.PNG|thumb|166px|left|Róg do picia Zygmunta Luksemburskiego, przed 1408]]
| |
| − | | |
| − | '''Zygmunt Luksemburski''' (ur. [[14 lutego|14]] lub [[15 lutego]] [[1368]] w [[Norymberga|Norymberdze]], zm. [[9 grudnia]] [[1437]] w [[Znojmo|Znojmie]]) – [[władcy Brandenburgii|elektor (margrabia) brandenburski]] od 1378, [[władcy Węgier|król węgierski]] od 1387, [[władcy Niemiec|niemiecki]] od 1410 (do 1411 w opozycji do [[Jodok z Moraw|Jodoka z Moraw]]), [[władcy Luksemburga|książę Luksemburga]] od 1419, [[Włochy|król włoski]] od 1431, [[Święty cesarz rzymski|Święty Cesarz Rzymski]] od 1433, [[władcy Czech|król czeski]] od 1419 (objął władzę w 1436).
| |
| − | | |
| − | Trzeci i ostatni cesarz z dynastii [[Luksemburgowie|luksemburskiej]]. Drugi syn cesarza [[Karol IV Luksemburski|Karola IV Luksemburskiego]] oraz jego czwartej żony – [[Elżbieta pomorska|Elżbiety Pomorskiej]]. Prawnuk [[Kazimierz III Wielki|Kazimierza III Wielkiego]], króla Polski. Przyrodni brat [[Wacław IV Luksemburski|Wacława IV]], króla Czech i Niemiec.
| |
| − | | |
| − | == Rządy ==
| |
| − | Ocena panowania tego władcy pozostaje wciąż gorącym tematem dyskusji wielu historyków – są wśród nich tacy, którzy wychwalają postawę Zygmunta jako obrońcy chrześcijaństwa – władcy, który pragnął zjednoczyć świat [[chrześcijaństwo|chrześcijański]], aby ten mógł skuteczniej przeciwstawić się naporowi potęgi [[muzułmanin|muzułmańskiej]], jak również narastającym ruchom protestanckim. Oponenci nie negują tego poglądu, zarzucają jednak Zygmuntowi Luksemburskiemu wykorzystywanie religijnych instrumentów dla realizacji planów dynastycznych domu luksemburskiego. Obie strony zgadzają się z tym, że Zygmunt Luksemburski był osobą o wysokiej inteligencji, władcą niezwykle energicznym, o wygórowanych ambicjach. Przyczyn niepowodzeń tego nietuzinkowego władcy upatruje się zarówno w sprzecznościach jego charakteru, jak i w utopijności podejmowanych przez niego przedsięwzięć.
| |
| − | | |
| − | Faktem jest, że polityka prowadzona przez Zygmunta doprowadziła do licznych wojen, a w ostatecznym rezultacie przyczyniła się do znacznego osłabienia rządzonych przez niego państw.
| |
| − | | |
| − | == Polityka Zygmunta Luksemburskiego ==
| |
| − | Był on duchowym i militarnym przywódcą kilku [[krucjata|krucjat]], które na ogół kończyły się klęską oraz wyprawy przeciw [[Turcy|Turkom]] osmańskim.
| |
| − | | |
| − | W 1396 r. poniósł porażkę w [[Bitwa pod Nikopolis (1396)|bitwie pod Nikopolis]], w 1428 r. – pod [[Golubac]]em (Gołąbcem).
| |
| − | | |
| − | Wyprawiał się również przeciw czeskim [[Husytyzm|husytom]] i poniósł porażki [[Bitwa o Witkową Górę|pod Witkowem]] i [[Bitwa pod Wyszehradem|pod Pragą]] w 1420 r., [[Bitwa pod Niemieckim Brodem|pod Niemieckim Brodem]] w 1422 r., [[Bitwa pod Uściem|pod Uściem]] w 1426 r., [[Bitwa pod Tachovem|pod Tachowem]] w 1427 r. i [[Bitwa pod Domažlicami|pod Domażlicami]] 1431 r.
| |
| − | | |
| − | Przyczynił się znacznie do zwołania [[sobór w Konstancji|soboru w Konstancji]] w 1414 r. i odegrał podczas niego istotną rolę, doprowadzając do zakończenia [[Wielka schizma zachodnia|Wielkiej Schizmy]] kościoła katolickiego. Miał udział w schwytaniu czeskiego prekursora protestantyzmu [[Jan Hus|Jana Husa]], w efekcie czego ten został osądzony i spalony na stosie.
| |
| − | | |
| − | Prowadzone przez niego wojny wymagały ogromnych nakładów finansowych. Szukając pokrycia dla tych wydatków wyprzedawał dobra królewskie i cesarskie oraz zaciągał liczne długi i nakładał nadmierne podatki
| |
| − | | |
| − | == Polityka węgierska ==
| |
| − | Spędzając większość czasu poza rządzonym przez siebie krajem niewiele zajmował się jego administracją – powołał do tego celu urząd [[Palatyn (tytuł)|palatyna]], który miał to robić w jego zastępstwie.
| |
| − | | |
| − | Nielubiany przez swych węgierskich poddanych starał się zjednać sobie wpływowych popleczników poprzez wynoszenie ich do godności magnackich, doprowadził tym do nadmiernego wzrostu ich znaczenia oraz skłócenia z resztą szlachty węgierskiej; nałożył ogromne podatki na magnatów, ci zaś przenieśli ten ciężar na niższą szlachtę, a ta z kolej na chłopstwo, co doprowadziło do chłopskiego powstania w [[Siedmiogród|Transylwanii]]. Wykorzystując dla swych imperialnych celów ekonomiczne, militarne i polityczne zasoby Węgier, wyczerpał ten kraj tak skutecznie, że jego znaczne osłabienie przyczyniło się do późniejszego uzależnienia od [[Turcja|Turcji]].
| |
| − | | |
| − | == Polityka czeska ==
| |
| − | Królem Czech został w momencie śmierci Wacława IV 16 sierpnia 1419 roku. Jego przewrotne postępowanie wobec [[Jan Hus|Jana Husa]] podczas [[Sobór w Konstancji|soboru w Konstancji]], które doprowadziło do spalenia Husa na stosie, wzbudziło powszechne oburzenie i wywołało gwałtowny sprzeciw Czechów wobec zamiaru objęcia przez niego tronu czeskiego. Przy użyciu wojsk niemieckich i węgierskich zajął stolicę Czech i 28 lipca 1420 roku został koronowany przez arcybiskupa Pragi w [[Praga|Pradze]]. Niedługo potem atak mieszczan oraz husyckiej armii na zamek zmusił go do ewakuacji. Doprowadziło to w 1420 r. do nasilenia wyniszczających ten kraj [[wojny husyckie|wojen husyckich]]. W 1434 roku w [[Bitwa pod Lipanami|bitwie pod Lipanami]] utrakwiści pokonali taborytów i zawarli porozumienie z Zygmuntem, jednak tron czeski odzyskał dopiero w 1436 r. na skutek zdrady [[Utrakwiści|kalikstynów]] ([[utrakwiści|utrakwistów]]), jednego z ugrupowań husyckich.
| |
| − | | |
| − | == Polityka niemiecka ==
| |
| − | 20 września 1410 roku trzech elektorów ogłosiło Zygmunta [[Władcy Niemiec|królem rzymskim (niemieckim)]], jednak pozostali później [[Elekcja cesarska|wybrali]] [[Jodok z Moraw|Jodoka Morawskiego]]. 21 lipca 1411 roku, już po śmierci Jodoka, Zygmunt został wybrany przez pełną [[Elektorzy Rzeszy|kurię elektorską]]. W elekcji brał udział on sam jako [[Władcy Brandenburgii|margrabia Brandenburgii]], jego brat [[Wacław IV Luksemburski|Wacław IV]] jako król Czech, [[Władcy Saksonii|książę Saksonii]] [[Rudolf III Saski]], [[Władcy Palatynatu|hrabia-palatyn Renu]] [[Ludwik III Wittelsbach]], [[Biskupi i arcybiskupi Moguncji|arcybiskup Moguncji]] [[Jan II z Nassau]], [[Biskupi i arcybiskupi Kolonii|arcybiskup Kolonii]] [[Fryderyk III z Saarwerden]] oraz [[Biskupi i arcybiskupi Trewiru|arcybiskup Trewiru]] [[Werner z Falkensteinu]]. Koronował się w [[Akwizgran]]ie 8 listopada 1414 roku. 25 listopada 1431 roku w [[Mediolan]]ie koronował się na [[Królowie Włoch|króla Włoch]], które także wchodziły w skład [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]. Cesarzem rzymskim został 31 maja 1433 roku, kiedy to koronował go w [[Rzym]]ie [[papież]] [[Eugeniusz IV]]. Za jego panowania w Rzeszy Niemieckiej umocniły się nowe potęgi terytorialne; [[Brandenburgia]] i [[Saksonia]].
| |
| − | | |
| − | == Polityka wobec Polski ==
| |
| − | Zygmunt planował rozbiór Polski za pośrednictwem księcia opolskiego [[Władysław Opolczyk|Władysława Opolczyka]]. Plan rozbioru przedstawiony został [[wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego|wielkiemu mistrzowi zakonu krzyżackiego]] – [[Konrad von Wallenrode|Konradowi Wallenrodowi]] w 1392 r. Przewidywał on rozbiór Polski pomiędzy Rzeszę Niemiecką, zakon krzyżacki, [[Węgry]] i [[Morawy]].
| |
| − | | |
| − | Plan ten nie doczekał się prób realizacji, gdyż sprzeciwili się mu Krzyżacy<ref>Wallenrode obiecał współdziałanie, o ile Krzyżacy zostaną powiadomieni o wojnie z Polską z dwutygodniowym wyprzedzeniem, odmówił jednak wysłania posłów do cesarza w obawie przed przechwyceniem ich przez Polaków, co groziłoby ujawnieniem porozumienia. [[Karol Szajnocha]], [https://books.google.pl/books?id=WIxDAAAAYAAJ&pg=PA191&dq=kr%C3%B3la+Polskiego+i+zupe%C5%82ny+rozbior+kr%C3%B3lestwa&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjDjKrHzNbWAhWEHJoKHS-qDQMQ6AEIGTAB#v=onepage&q=kr%C3%B3la%20Polskiego%20i%20zupe%C5%82ny%20rozbior%20kr%C3%B3lestwa&f=false ''Jadwiga i Jagiełło, 1374 - 1413,'' Tom 3] Lwów 1856, s. 191n, za: Johannes Voigt (1786 - 1863), [http://www.pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=31082 ''Geschichte Preussens'' t. 5 (1342 - 1393)], Królewiec 1832, s. 618 - 620.</ref>. W 1410 roku wojska Zygmunta pod dowództwem [[Ścibor ze Ściborzyc|Ścibora ze Ściborzyc]] najechały [[Sądecczyzna|ziemię sądecką]], jednak najazd został odparty.
| |
| − | | |
| − | Zmiana stosunków Zygmunta z Polską nastąpiła po polskim [[Bitwa pod Grunwaldem|zwycięstwie pod Grunwaldem]] i podpisaniu [[Pokój toruński (1411)|I pokoju toruńskiego]] w 1411. Już 15 marca 1412 roku Zygmunt [[Pokój w Lubowli|podpisał w Lubowli pokój z Polską]], na podstawie którego zawarto przymierze polsko-węgierskie oraz postanowiono, że [[Ruś Czerwona]] i [[Podole]] pozostaną przy Polsce do śmierci jednego z dwóch władców, a następnie po 15 latach od tego wydarzenia wspólna komisja panów polskich i węgierskich miała zadecydować o ich dalszych losach, Mołdawia miała pozostać lennem Korony Polskiej, lecz miała być zobowiązana do posiłkowania Zygmunta Luksemburskiego przeciw Turkom. W sierpniu Zygmunt ogłosił wyrok w sporze Polski z Krzyżakami, w którym rozstrzygnął na niekorzyść Zakonu pretensje biskupów polskich, resztę odkładając do zbadania przez komisję – przy okazji naciska na Zakon Krzyżacki o wypłatę należnego odszkodowania wynikającego z I pokoju toruńskiego. W dniu 8 listopada 1412 roku przekazał Polsce część [[Spisz]]a w tzw. [[zastaw spiski]], w zamian za pożyczkę 37 tys. kop groszy praskich od Polski.
| |
| − | | |
| − | Po kolejnej wojnie polsko-krzyżackiej ([[wojna głodowa]]) Zygmunt Luksemburski obawiając się interwencji Jagiełły w Czechach, postanowił skierować jego ekspansję na północ i w dniu 6 grudnia 1420 roku wydał we Wrocławiu niekorzystny dla Jagiełły wyrok, co doprowadziło do nowej wojny z Krzyżakami w 1422 roku ([[wojna golubska]]).
| |
| − | | |
| − | W 1423 roku Zygmunt odnowił w [[Kieżmark]]u traktat sojuszniczy z 1412 roku.
| |
| − | | |
| − | Zmarł 9 grudnia 1437 w morawskim [[Znojmo|Znojmie]], został zaś pochowany w katedrze w siedmiogrodzkim Waradynie (dzisiaj [[Oradea]] w [[Rumunia|Rumunii]]).
| |
| − | | |
| − | == Przodkowie ==
| |
| − | {{Tree
| |
| − | |osoba = Zygmunt Luksemburski
| |
| − | |matka = [[Elżbieta pomorska|Elżbieta]]
| |
| − | |ojciec = [[Karol IV Luksemburski]]
| |
| − | |matka_matki = [[Elżbieta Kazimierzówna]]
| |
| − | |ojciec_matki = [[Bogusław V]]
| |
| − | |matka_ojca = [[Elżbieta Przemyślidka]]
| |
| − | |ojciec_ojca = [[Jan Luksemburski]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | == Małżeństwa i potomstwo ==
| |
| − | Zygmunt był żonaty z [[Maria Andegaweńska|Marią Andegaweńską]] i [[Barbara Cylejska|Barbarą Cylejską]]. Jego jedynym potomkiem była córka z drugiego związku – [[Elżbieta Luksemburska (1409-1442)|Elżbieta]], małżonka [[Albrecht II Habsburg|Albrechta Habsburga]].
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, ''Historia Niemiec'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1981. ISBN 83-04-00444-5.
| |
| − | * W. Felczak, ''Historia Węgier'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
| |
| − | * Gierowski J.A., ''Historia Włoch'', Wrocław: Ossolineum, 1999, ISBN 83-04-04432-3, OCLC 830265347.
| |
| − | * D. Hay, ''Europa XIV i XV wieku'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2001. ISBN 83-06-02625-X.
| |
| − | * [[Tadeusz Manteuffel|T. Manteuffel]], ''Historia Powszechna – Średniowiecze'', PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-08685-8.
| |
| − | * J.-F. Noel, ''Święte Cesarstwo'', Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1998. ISBN 83-86857-95-1.
| |
| − | * A. Prochaska, ''Do starań Zygmunta margrabiego brandenburskiego o koronę polską'', [w:] ''Kwartalnik Historyczny'', 18, 1904, s. 213-219.
| |
| − | * ''Słownik władców Europy średniowiecznej'', J. Dobosz, M. Serwański, I. Czamańska, wyd. Wyd. 2, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002, ISBN 83-7177-102-9, OCLC 316557182.
| |
| − | * Sroka S.A., ''Historia Węgier do 1526 roku w zarysie'', Bydgoszcz: „Homini”, 2000, ISBN 83-87933-75-9, OCLC 749805493.
| |
| − | * [[Benedykt Zientara|B. Zientara]], ''Historia powszechna średniowiecza'', Wydawnictwo Trio, Warszawa 2002, ISBN 83-85660-94-1.
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = Zygmunt Luksemburski<br>Luxemburgi Zsigmond
| |
| − | |imiona = Zikmund Lucemburský
| |
| − | |tytulatura = Z Bożej łaski cesarz rzymski, po wieki August, król Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Kumanii i Bułgarii.
| |
| − | |grafika = Albrecht Dürer 082.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb = Armoiries empereur Sigismond Ier.svg
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Święty cesarz rzymski|Święty Cesarz Rzymski]]
| |
| − | |1. od = [[31 maja]] [[1433]]
| |
| − | |1. do = [[15 lutego]] [[1437]]
| |
| − | |1. koronacja = [[8 listopada]] [[1414]]
| |
| − | |1. poprzednik = [[Karol IV Luksemburski]]
| |
| − | |1. następca = [[Fryderyk III Habsburg]]
| |
| − | |2. tytuł = [[władcy Niemiec|Król Rzymian (Niemiec)]]<br /><small>Do 1411 w opozycji do [[Jodok z Moraw|Jodoka z Moraw]].</small>
| |
| − | |2. od = [[20 września]] [[1410]]/[[21 lipca]] [[1411]]<ref>Ponowna elekcja</ref>
| |
| − | |2. do = [[15 lutego]] [[1437]]
| |
| − | |2. koronacja =
| |
| − | |2. poprzednik = [[Ruprecht z Palatynatu|Ruprecht Wittelsbach]]
| |
| − | |2. następca = [[Albrecht II Habsburg]]
| |
| − | |3. tytuł = [[władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]]
| |
| − | |3. od = [[31 marca]] [[1387]]
| |
| − | |3. do = [[15 lutego]] [[1437]]
| |
| − | |3. koronacja =
| |
| − | |3. poprzednik = [[Karol III z Durazzo|Karol II z Durazzo]]
| |
| − | |3. następca = [[Albrecht II Habsburg]]
| |
| − | |4. tytuł = [[władcy Czech|Król Czech]]
| |
| − | |4. od = [[16 sierpnia]] [[1419]]
| |
| − | |4. do = [[15 lutego]] [[1437]]
| |
| − | |4. koronacja =
| |
| − | |4. poprzednik = [[Wacław IV Luksemburski]]
| |
| − | |4. następca = [[Albrecht II Habsburg]]
| |
| − | |5. tytuł = [[Królowie Włoch|Król Włoch]]
| |
| − | |5. od = [[25 listopada]] [[1431]]
| |
| − | |5. do = [[15 lutego]] [[1437]]
| |
| − | |5. koronacja =
| |
| − | |5. poprzednik = [[Ludwik IV Bawarski]]
| |
| − | |5. następca = [[Karol V Habsburg]]
| |
| − | |dynastia = [[Luksemburgowie]]
| |
| − | |data urodzenia = [[14 lutego|14]]/[[15 lutego]] [[1368]]
| |
| − | |miejsce urodzenia = [[Norymberga]]
| |
| − | |data śmierci = [[9 grudnia]] [[1437]]
| |
| − | |miejsce śmierci = [[Znojmo]]
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku =
| |
| − | |ojciec = [[Karol IV Luksemburski]]
| |
| − | |matka = [[Elżbieta pomorska|Elżbieta Pomorska]]
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek = żona
| |
| − | |1. związek z = [[Maria Andegaweńska]]<br />[[Barbara Cylejska]]
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci = [[Elżbieta Luksemburska (1409-1442)|Elżbieta]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons = Category:Sigismund, Holy Roman Emperor
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty = Zygmunt Luksemburski
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Cesarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Luksemburgowie]]
| |
| − | [[Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki]]
| |
| − | [[Kategoria:Uczestnicy soboru w Konstancji]]
| |
| − | [[Kategoria:Wojny husyckie]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Brandenburgii]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Czech]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Luksemburga]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Niemiec]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1368]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1437]]
| |
| − | [[Kategoria:Ludzie urodzeni w Norymberdze]] | |
