|
|
| (Nie pokazano 32 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:3]] | + | #PATRZ [[Primorska Hrvatska]] |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z chorwackiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Duchy_of_Croatia
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Duchy_of_Croatia&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://hr.wikipedia.org/wiki/Primorska_Hrvatska_(kne%C5%BEevina)
| |
| − | |autorzy = https://ehrn.wikipedia.org/w/index.php?title=Primorska_Hrvatska_(kne%C5%BEevina)&action=history
| |
| − | |nota = chorwacki
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | | + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | [[Plik:|left|250px|Mapa]]
| |
| − | | |
| − | {{Ficha de estado desaparecido
| |
| − | |nombre_oficial = Primorska Hrvatska (kneževina)
| |
| − | |nombre_completo = Kneževina Primorska Hrvatska<br>''Kneževina Hrvatska''
| |
| − | |nombre_común = ''Ducatus Chroatorum''
| |
| − | |status = W unii personalnej z [[Królestwo Węgier|Królestwem Węgier]]
| |
| − | |status_texto = xxx
| |
| − | |imperio = Europa
| |
| − | <!-- p1, p2, etc. son países predecesores -->
| |
| − | |p1 =
| |
| − | |bandera_p1 =
| |
| − | |imagen_p1 =
| |
| − | |año_p1 =
| |
| − | <!-- s1, s2, etc. son países sucesores -->
| |
| − | |s1 = Królestwo Chorwacji (925-1102)
| |
| − | |bandera_s1 = Flag_of_Croatia_(Early 16th century–1526).svg
| |
| − | |imagen_s1 =
| |
| − | |año_s1 =
| |
| − | |s2 =
| |
| − | |imagen_bandera = Flag_of_Croatia_(Early 16th century–1526).svg
| |
| − | |bandera = si
| |
| − | |imagen_escudo = Coat_of_arms_of_Croatia_1495.svg
| |
| − | |escudo = si
| |
| − | |mapa = Liudevit_and_Braslav.png
| |
| − | |aclaración_mapa = Wczesne księstwa chorwackie
| |
| − | |lema_nacional = chorwacki, łacina
| |
| − | |himno_nacional =
| |
| − | |capital = Bez stałego miejsca<ref name=Budak>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., str. 13.</ref><br /><hr/>[[Nin]]<br />[[Klis]]<br />[[Bijaći]]<br />[[Solin]]<br />[[Knin]]
| |
| − | | |
| − | |capital-en-exilio =
| |
| − | |idioma =
| |
| − | |idioma_principal =
| |
| − | |idioma_no_oficial =
| |
| − | |religión = [[katolicyzm]]
| |
| − | |latd =
| |
| − | |latm =
| |
| − | |latNS =
| |
| − | |longd =
| |
| − | |longm =
| |
| − | |longEW =
| |
| − | |area =
| |
| − | |forma_de_gobierno = [[monarchia]]
| |
| − | |título_líder = [[Książę Chorwacji|Książę]]
| |
| − | |líder1 = [[Porga]] (pierwszy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Archont Archont])
| |
| − | |año_líder1 = VII wiek
| |
| − | |líder2 = [[Borna]] (pierwszy znany książę)
| |
| − | |año_líder2 = [[810]] – [[821]]
| |
| − | |líder3 = [[Kralj Tomislav|Tomislav]] <small>(ostatni książę)</small>
| |
| − | |año_líder3 = [[910]] – [[925]]
| |
| − | | |
| − | |título_gobernante = [[Ban]]
| |
| − | |gobernante1 =
| |
| − | |año_gobernante1 =
| |
| − | |gobernante2 =
| |
| − | |año_gobernante2 =
| |
| − | |gobernante3 =
| |
| − | |año_gobernante3 =
| |
| − | |gobernante4 =
| |
| − | |año_gobernante4 =
| |
| − | |título_gobernante2 =
| |
| − | |gobernante1 =
| |
| − | |año_gobernante1 =
| |
| − | |gobernante2 =
| |
| − | |año_gobernante2 =
| |
| − | |legislatura =
| |
| − | |legislatura1 =
| |
| − | |legislatura2 =
| |
| − | |era = [[średniowiecze]]
| |
| − | | |
| − | |evento1 = Frankijski wasal
| |
| − | |fecha_evento1 = ok.790
| |
| − | |evento_anterior1 =
| |
| − | |fecha_evento_anterior1 =
| |
| − | |año_evento_anterior1 = 7 czerwca [[879]]
| |
| − | |evento_inicio = Ustanowienie
| |
| − | |fecha_inicio =
| |
| − | |año_inicio = VIII wiek
| |
| − | |año_evento1 =
| |
| − | | |
| − | |evento2 = Papieskie uznanie
| |
| − | |año_evento2 = 7 czerwca 879
| |
| − | |fecha_evento2 =
| |
| − | | |
| − | |evento3 =
| |
| − | |año_evento3 =
| |
| − | |fecha_evento3 =
| |
| − | | |
| − | |evento4 =
| |
| − | |año_evento4 =
| |
| − | |fecha_evento4 =
| |
| − | | |
| − | |evento5 =
| |
| − | |año_evento5 =
| |
| − | |fecha_evento5 =
| |
| − | | |
| − | |evento_fin = [[Królestwo Chorwacji|Królestwo]]
| |
| − | |fecha_fin =
| |
| − | |año_fin = [[925]]
| |
| − | |evento_posterior1 =
| |
| − | |fecha_posterior1 =
| |
| − | |año_posterior1 =
| |
| − | |datos_año1 =
| |
| − | |datos_población1 =
| |
| − | |datos_superficie1 =
| |
| − | |datos_año2 =
| |
| − | |datos_población2 =
| |
| − | |datos_superficie2 =
| |
| − | |moneda =
| |
| − | |miembro_de =
| |
| − | |notas =
| |
| − | | |
| − | |dzisiaj część =
| |
| − | <small><small>
| |
| − | [[Plik:Flag_of_Croatia.svg|23px]] Chorwacja</small></small>
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | '''Chorwacja przybrzeżna''' lub '''Chorwacja dalmatyńska''' to nazwa księstwa, które od IX wieku znajdowało się na terytorium byłej rzymskiej prowincji Dalmacji, pierwotnie obejmującej obszar od Velebit do Cetiny, a także w głąb lądu do Neretwy (parafii Imot i Livno) przez Vrbas. i Vlasic (parafia Pliva) do dorzecza Bośni i znaczna część górnego Pouni (parafia Pset). Ten obszar na zachodzie obejmuje również Liburnię w regionie od Istrii (na południe od rzeki Rasa) do południowego Velebitu, a także wysp północnego Adriatyku (Kvarner). Ponadto stara prowincja Gacka należała do tego obszaru, rozciągając się w głąb lądu do Uny i Kupy. Prowincja Gacko została podzielona na trzy parafie: Gacko, Lika i Krbav. Był rządzony zakazem, podczas gdy wszystkie inne części były rządzone bezpośrednio przez księcia.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>'''Primorska Hrvatska''' ili '''Dalmatinska Hrvatska''' naziv je za [[kneževina|kneževinu]] koja se, počevši od [[9. stoljeće|9. stoljeća]], nalazila na području nekadašnje rimske pokrajine [[Dalmacija (rimska provincija)|Dalmacije]], a izvorno je obuhvaćala prostor od [[Velebit]]a do [[Cetina|Cetine]], kao i u unutrašnjosti do Neretve (župe Imota i Livno), preko Vrbasa i Vlašića (župa Pliva) do porječja rijeke Bosne, te dobar dio gornjeg Pounja (župa Pset). Taj prostor na zapadu obuhvaća i [[Liburnija|Liburniju]] na području od [[Istra|Istre]] (južno od rijeke [[Raša (rijeka)|Raše]]) do južnog Velebita kao i otoke sjevernog jadrana (Kvarnera). Usto, u ovo je područje pripadala i stara pokrajine [[Gacka (pokrajina)|Gacka]], koja se protezala u unutrašnjost do [[Una|Une]] i [[Kupa|Kupe]]. Pokrajina Gacka bila je podijeljena na tri župe: Gacku, [[Lika|Liku]] i [[Krbava|Krbavu]]. Njome je upravljao [[ban]], dok je svim ostalim krajevima upravljao izravno [[knez]]. </small></small></small></small> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Środowisko i początki ==
| |
| − | | |
| − | Oprócz tak zdefiniowanej nadmorskiej Chorwacji istnieje kilka innych państw słowiańskich, które wraz z chorwacką przybrzeżną są czasem nazywane sclavinije. Istniała przede wszystkim region Pagania lub Neretva, który rozciągał się od Cetiny do Neretwy, a także wyspy Brac, Hvar, Korcula, Mljet, Vis i Lastovo. Dalej na południe znajdowały się Zahumlje (między Neretwą a Dubrownikiem), Travunje (od Dubrownika do Zatoki Kotorskiej) i Duklja (w dzisiejszej Czarnogórze). We wnętrzu, w górnym dorzeczu rzeki Bośni, wspomniany jest obszar Bośni, a na północ od Kupy - panońska Chorwacja (zwykle tylko Panonia).
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Uz ovako definiranu Primorsku Hrvatsku smjestilo se još nekoliko slavenskih država, koje se zajedno sa Primorskom Hrvatskom ponekad nazivaju ''sklavinije''. Tu je ponajprije bila [[Paganija]] ili Neretvanska krajina, koja se prostirala od Cetine do [[Neretva|Neretve]], a pripadali su joj i [[otok|otoci]] [[Brač]], [[Hvar]], [[Korčula]], [[Mljet]], [[Vis]] i [[Lastovo]]. Dalje na jug bilo je [[Zahumlje]] (između Neretve i [[Dubrovnik]]a), [[Travunja]] (od Dubrovnika od [[Boka kotorska|Boke kotorske]]) i [[Duklja]] (na prostorima današnje [[Crna Gora|Crne Gore]]). U unutrašnjosti, u gornjem porječju rijeke Bosne, se navodi područje [[Bosna|Bosne]], a sjeverno od [[Kupa|Kupe]] [[Panonska Hrvatska (kneževina)|Panonska Hrvatska]] (obično samo Panonija). </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Do IX wieku zdecentralizowane wspólnoty terytorialne rządzone przez wodzów klanów stanowiły trzon państwa chorwackiego pod wspólnym panowaniem książąt w dorzeczach rzeki Cetina, Krka i Zrmanja z ośrodkami w Biogradzie, Nin, Solinsko polje i Knin. Nadbrzeżne miasta Zadar, Trogir, Split, Dubrownik i Kotor, wraz z wyspami Rab, Krk i Osor (dzisiejsze Cres i Lošinj) pozostają pod bizantyjskim panowaniem i od IX wieku tworzą Tema Dalmacija, rządzoną przez cesarskiego gubernatora w Zadarze. Był to owoc pokoju w Akwizgranie w 812 r., Dzięki któremu coraz potężniejsi Frankowie dzielili władzę nad Adriatykiem z Bizancjum, tak że dalmatyńskie miasta i wyspy należały do Bizancjum, a chorwacka część kontynentu - do obszaru zainteresowania Franków.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Do 9. stoljeća od decentraliziranih teritorijalnih zajednica kojima upravljaju rodovski poglavari, stvara se jezgra hrvatske države pod zajedničkom vlašću kneza u porječima Cetine, [[Krka|Krke]] i [[Zrmanja|Zrmanje]] s centrima u [[Biograd]]u, [[Nin]]u, [[Solin]]skom polju i [[Knin]]u. Priobalni gradovi [[Zadar]], [[Trogir]], [[Split]], [[Dubrovnik]] i [[Kotor]], zajedno s otocima [[Rab]]om, [[Krk]]om i Osorom (današnji [[Cres]] i [[Lošinj]]) ostaju u [[bizant]]skoj vlasti i od 9. stoljeća čine [[Tema Dalmacija|Temu Dalmaciju]], kojom upravlja carski namjesnik u Zadru. To je bio plod [[Aachenski mir|Aachenskog mira]] iz [[812.]] godine, kojim su sve snažniji [[Franci]] podijelili vlast na [[Jadransko more|Jadranu]] s Bizantom i to tako da su dalmatinski gradovi i otoci pripali Bizantu a hrvatski kopneni dio franačkom interesnom području. </small></small></small></small>
| |
| − | {{Hrvatska povijest}}
| |
| − | | |
| − | == Wzmocnienie rządów Franków ==
| |
| − | | |
| − | Pod panowaniem Karola Wielkiego Frankowie zajęli Bawarię w 788 r. W tym samym roku pewien Iwan rządził na Istrii jako frankijski wasal. Jak do tej pory książęta bawarscy rządzili obszarem Carantanii, teraz potęga Karola Wielkiego dotarła do ziem chorwackich. Pod koniec VIII wieku w północno-wschodniej części dzisiejszych Włoch Frankowie stworzyli markę friulijską, a rządził nią Margrave Erik (788-799). Kroniki frankońskie podają, że ten Erik, który rozpoczął wojnę przeciwko Awarom, musiał przedostać się przez terytorium Liburni, ale został tam zatrzymany przez „obywateli Tarsatiki” (dzisiejsza Rijeka) i zabity. Do niedawna historycy sądzili, że była to walka między Chorwatami i Erikiem, ale ostatnio udowodniono, że było to morderstwo na rzecz Awarów i że Tersatika nie może, na podstawie tego źródła, wiedzieć, do kogo należała (Francima, Bizancjum lub Chorwaci). [2] Erika została zastąpiona przez Kadolah, który poprowadził kampanię przeciwko Chorwatom w 800, ale powrócił bez powodzenia. W Boże Narodzenie tego samego roku papież Leon III. korona Karola Wielkiego jako cesarz rzymski, a następnie prawdopodobnie przybrzeżni Chorwaci rozpoznali dominację franków. Do 803 r. Chorwatami rządził książę Wišesław, znany z baptysterium Wiśniewiańskiego, gdzie wymieniony jest jako książę (łac. Vuissasclavo dux). Po podbiciu Wenecji w 804 roku Karol postanowił zająć bizantyjską Dalmację, to znaczy miasta i wyspy, które pozostały pod bizantyjskim panowaniem, ale w przeciągającej się wojnie Karol został pokonany w 810 roku, a pokój Aachen w Bizancjum pozostał miastami i wyspami Tema. Dalmacja i Frankowie w głębi lądu. W ten sposób Bizantyjczycy mieli zabezpieczoną drogę wodną do Wenecji.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Pod vlašću [[Karlo Veliki|Karla Velikog]] Franci [[788.]] godine zauzimaju [[Bavarsku]], a iste godine u [[Istra|Istri]] vlada neki Ivan kao franački [[vazal]]. Kako su dotada bavarski [[vojvoda|vojvode]] vladali i područjem [[Karantanija|Karantanije]], sada je vlast Karla Velikoga dosezala do hrvatskih zemalja. Krajem [[8. stoljeće|8. stoljeća]] na sjeveroistoku današnje [[Italija|Italije]] franci stvaraju furlansku [[marka (grofovija)|marku]], a njome vlada [[markgrof]] Erik ([[788.]]—[[799.]]). Franački ljetopisi navode da je ovaj Erik, krenuvši u rat protiv [[Avari|Avara]], morao proći područjem Liburnije, no ondje su ga zaustavili „građani [[Tarsatica|Tarsatike]]“ (današnja [[Rijeka]]), te ga ubili. Povjesničari su donedavno mislili da je riječ o borbi između [[Hrvati|Hrvata]] i Erika, no u zadnje vrijeme se dokazuje da je bila riječ o ubojstvu za račun Avara, te da se za Tersatiku ne može, na temelju ovog izvora, znati kome je pripadala (Francima, [[Bizant]]u ili Hrvatima).<ref>N. Labus, „Tko je ubio vojvodu Erika“, 2-3 i 12. Labus drži da je Tarsatica tada bila ničija zemlja (ni franačka, ni bizantska, ni hrvatska, ni avarska), a da su Erika ubili avarsko-slavenski izaslanici, kako bi spriječili nastavak njegova puta i sudjelovanje u borbama.</ref> Erika je naslijedio [[Kadolah]], koji je poveo [[800.]] godine jedan pohod protiv Hrvata, ali se vratio bez uspjeha. Na [[Božić]] iste godine [[papa]] [[Lav III.]] kruni Karla Velikog za rimskog [[car]]a, a tada su vjerojatno i primorski Hrvati priznali franačku vrhovnu vlast. Do [[803.]] godine nad Hrvatima je vladao knez [[Višeslav]] koji je poznat po [[Višeslavova krstionica|Višeslavovoj krstionici]], na kojoj je spomenut kao knez ([[latinski jezik|lat.]] ''vuissasclavo dux''). Nakon što je [[804.]] godine pokorio i [[Mleci|Mletke]], Karlo je odlučio zauzeti i bizantsku Dalmaciju, to jest gradove i otoke koji su ostali u bizantskoj vlasti, no u dugotrajnom ratu Karlo je [[810.]] godine pobijeđen, a [[Aachenski mir|Aachenskim mirom]] Bizantu ostaju gradovi i otoci [[Tema Dalmacija|Teme Dalmacije]], a francima unutrašnjost. Na taj su način bizantinci imali osiguran plovni put prema [[Venecija|Veneciji]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == W związku wasalskim z Frankami ==
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Western empire verdun 843.png|thumb|300px|Franačko carstvo (preme podjeli iz [[843.]] u susjedstvu Hrvata.]]
| |
| − | | |
| − | Po śmierci Karola Wielkiego do władzy doszedł jego syn Ludwik Pobożny (814–840), a marką friulijską rządził Kadolah, który wdał się w konflikt ze Słowianami Panońskimi i Ljudevitem Posawskim. W 814 r. Wraz z księciem Ljudevitem Posawskim (dux Pannoniae inferioris) udał się do Paderborn, aby złożyć hołd nowemu cesarzowi, gdy wstąpił na tron frankoński i księcia Bornę. W 818 r. Delegacja Ljudevita była obecna na Zgromadzeniu Narodowym w Heristall, ale także delegacja księcia Gačy Borny (dux Guduskanorum). W bitwach przeciwko Ludwikowi stanął po stronie Franków, zyskując w ten sposób silną siłę, która byłaby w stanie go obronić przed Bizantyjczykami. Po pierwszej nieudanej wyprawie do Ludwika Kadolah zmarł, a jego następcą była Margrave Balderic, która w 819 r. Rozpoczęła nową wyprawę przez Carantanię. Borna również wschodzi z południa, obecnie nazwana w „Kronikach Franków” dux Dalmatiae (Książę Dalmacji). Jednak na Kupie część jego sił, mianowicie jego Gačani, opowiedziała się po stronie panońskich Chorwatów. W następnym roku Borna najpierw wysyła delegację, a następnie osobiście idzie do cesarza, aby obradować nad przyszłymi krokami przeciwko Louisowi. Pod rządami Borny ówczesna Chorwacja Ban, czyli prowincja Gacka i jej trzy parafie, zaczęła przyłączać się do reszty Primorskiej Chorwacji, aw 821 r., Prawdopodobnie w nagrodę za lojalność wobec Franków, zyskała Liburnię pod swoją administracją. W ten sposób prawdziwa władza centralna nad Primorską Chorwacją została ustanowiona od ujścia Raša na Istrii, aż do Cetiny. Temat Dalmacji pozostawał pod panowaniem bizantyjskim. Borna zmarł w tym samym roku, a „Kroniki Franków” z okazji jego śmierci nazwali go dux Dalmatiae atque Liburniae (Książę Dalmacji i Liburnii). Znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o ogromnym wpływie franków, a także znaleziono liczne okazy frankońskiej biżuterii i broni, zwłaszcza mieczy.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Nakon smrti Karla Velikog, na vlast dolazi njegov sin [[Ludovik Pobožni]] ([[814.]]-[[840.]]), a u furlanskoj marki vlada [[Kadolah]] koji ulazi u sukob s panonskim Slavenima i [[Ljudevit Posavski|Ljudevitom Posavskim]]. Godine [[814.]], zajedno s knezom Ljudevitom Posavskim (''dux Pannoniae inferioris'') pošao je u [[Paderbor]]n pokloniti novome caru prilikom njegova stupanja na franačko prijestolje i knez [[Borna]]. [[818.]] na državnom Saboru u [[Heristall]]u nazočno je Ljudevitovo izaslanstvo, ali i izaslanstvo Borne, gačanskoga kneza (''dux Guduskanorum''). Ovaj će u borbama protiv Ljudevita stati na franačku stranu, pridobijajući tako za sebe jaku silu koja će ga moći obraniti u odnosu na [[Bizant]]. Nakon prvog neuspjelog pohoda na Ljudevita, umire Kadolah, a nasljeđuje ga markgrof [[Balderik]] koji [[819.]] započinje novi pohod preko [[Karantanija|Karantanije]]. S juga se diže i Borna, sada imenovan u „Franačkim ljetopisima“ ''dux Dalmatiae'' (knez Dalmacije). Ipak, na [[Kupa|Kupi]] dio njegovih snaga, i to baš njegovi Gačani, prelazi na stranu panonskih Hrvata. Sljedeće godine Borna prvo šalje izaslanstvo, a onda i osobno odlazi caru na vijećanje o budućim koracima protiv Ljudevita. Upravo je pod Borninom vlašću počelo pridruživanje tadašnje banske Hrvatske, to jest pokrajine [[Gacka (pokrajina)|Gacke]] i njezinih triju župa ostatku Primorske Hrvatske, a [[821.]], vjerojatno kao nagradu za vjernost Francima, dobija pod svoju upravu i Liburniju. Na taj je način uspostavljena stvarna središnja vlast nad Primorskom Hrvatskom od ušća [[Raša (rijeka)|Raše]] u [[Istra|Istri]], pa sve do [[Cetina|Cetine]]. Tema Dalmacija ostala je u vlasti Bizanta. Borna umire iste godine, a „Franački ljetopisi“, prigodom smrti, nazivaju ga ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (knez Dalmacije i Liburnije). Arheološki nalazi iz toga doba svjedoče o velikom franačkom utjecaju, a nađeni su brojni primjerci franačkoga nakita i oružja, naročito [[mač]]eva. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Jako książę Bornie zastąpił jego bratanek (a może wnuk) Władysław (821–835), gdy rozpoczęły się wielowiekowe bitwy przeciwko Wenecjanom. W lutym 821 r. Cesarz Ludwik potwierdził Władysława księciem Dalmacji i Liburni na soborze w Akwizgranie. Jego następca, książę Misław (835–845), toczył wojnę z Wenecjanami od początku jego panowania. Nie wszystkie szczegóły tego konfliktu są znane, ale wiadomo, że w 839 roku doża Petar Tradonik wypłynął do Chorwacji, ale ostatecznie został zmuszony do zawarcia pokoju. W tym samym roku zawarł pokój z wielkim prefektem Neretwy, Drużem. W następnym roku wielki prefekt Neretwy, Deodat, pokonał Wenecjan na morzu i wrócił do Wenecji pokonany. Książę Misław, podobnie jak jego poprzednicy, nie rządził Nin, ale Klis. Był także pierwszym znanym chorwackim władcą, który zaczął dawać prezenty kościołowi w Splicie, dając mu owoce swojej posiadłości Klis. Chociaż Split, podobnie jak inne miasta Tema Dalmacija, należał do rządu bizantyjskiego, oczywiste jest, że więzi tych miast z zapleczem stawały się coraz silniejsze. Od 840 r. Neretvanie i Chorwaci musieli walczyć, wraz z Bizancjum i Wenecjanami, przed wspólnym niebezpieczeństwem - arabskimi piratami oblegającymi Zatokę Kotorską, Dubrownik i inne części Adriatyku.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Kao knez Bornu je naslijedio njegov nećak (ili možda unuk) [[Vladislav]] ([[821.]]-[[835.]]), kad su počele i stoljetne borbe protiv [[Mlečani|Mlečana]]. U veljači [[821.]] car Ludovik potvrđuje Vladislava kao kneza Dalmacije i Liburnije na saboru u [[Aachen]]u. Njegov nasljednik, knez [[Mislav]] ([[835.]]-[[845.]]) već od samog početka svoje vladavine ratuje s Mlečanima. Nisu poznate sve pojedinost toga sukoba, no zna se da je [[839.]] [[dužd]] [[Petar Tradonik]] krenuo s brodovljem prema Hrvatskoj, no na kraju je bio prisiljen sklopiti mir. Iste je godine ugovorio mir i s neretvanskim velikim županom Družakom. Sljedeće godine neretvanski veliki župan Deodat pobjeđuje Mlečane na moru, te se oni poraženi vraćaju u Veneciju. Knez Mislav nije, kao svoji prethodnici, vladao iz [[Nin]]a, nego iz [[Klis]]a. On je bio i prvi poznati hrvatski vladar koji je počeo davati darove [[split]]skoj crkvi, dodijelivši joj plodove sa svoga kliškoga posjeda. Premda je Split, kao i ostali gradovi Teme Dalmacije pripadao bizantskoj vlasti, očito je da su veze tih gradova sa zaleđem u ovo doba postajale sve jače. Od [[840.]] godine morali su se Neretvani i Hrvati boriti, zajedno s Bizantom i Mlečanima protiv zajedničke opasnosti - [[Arapi|arapskih]] gusara koji su opsjedali Boku kotorsku, Dubrovnik i ostale krajeve u Jadranu. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Doba Trpimirovića ==
| |
| − | [[Plik:Trpimir.jpg|thumb|320px|Primorska Hrvatska u doba kneza Trpimira (845. - 864.)]]
| |
| − | {{glavni|Trpimirovići}}
| |
| − | | |
| − | === Trpimir i niepodległość ===
| |
| − | | |
| − | Mislavowi zastąpił około 845 r. Książę Trpimir, który nadal uznawał najwyższą władzę frankońską króla Lothara (840–855), ale ustanowił silny system państwowy na swoim obszarze, a jego dwór nie różnił się znacząco od sądów innych władców europejskich. Tak więc na jego dworze Trpimir miał nadwornych kapłanów, szambelanów nadwornych i stałą świtę, w której zasiadali między innymi najwybitniejsi prefektowie. Arabskie ataki znacznie osłabiły Bizancjum i Wenecję, z których ten książę potrafił korzystać, aw latach 846 i 848, szczególnie przeciwko Bizancjum na lądzie i morzu, skutecznie walczył, pokonując bizantyjskiego archonta, który rządził w Zadarze. W latach 854–860 skutecznie bronił kraju przed atakami bułgarskimi, a ostatecznie pokonał je we wschodniej Bośni. Wydaje się, że Wenecjanie byli tak słabi, że nawet nie próbowali zaatakować Chorwacji za rządów Trpimira, ponieważ żadne źródło nie mówi o takich konfliktach.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Mislava je oko [[845.]] godine naslijedio knez [[Trpimir]] koji je i dalje priznavao vrhovnu [[Franci|franačku]] vlast kralja [[Lotar, car Svetog Rimskog Carstva|Lotara]] ([[840.]]-[[855.]]), no na svome je području uspostavio čvrsto državno ustrojstvo, a njegov [[dvor]] nije se bitno razlikovao od dvorova ostalih [[Europa|europskih]] vladara. Tako je na svome dvoru Trpimir imao dvorske [[svećenik]]e, dvorske [[komornik]]e, te stalnu pratnju u kojoj su uz ostale bili uključeni i najugledniji [[župan]]i. Arapski napadi znatno su oslabili [[Bizant]] i [[Mletačka Republika|Veneciju]], što je ovaj knez znao iskoristiti te je [[846.]] i [[848.]] osobito protiv Bizanta na kopunu i na moru uspješno ratovao, pobijedivši i bizantskoga [[arhont]]a koji je stolovao u [[Zadar|Zadru]]. Između [[854.]] i [[860.]] uspješno brani zemlju od napada [[Bugari|Bugara]], te ih konačno pobjeđuje na području istočne [[Bosna|Bosne]]. Mlečani su, čini se, bili toliko slabi da za Trpimirove vlasti nisu niti pokušavali napasti Hrvatsku, jer o takvim sukobima ne govori nijedan izvor. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W karcie zapisanej w języku łacińskim (zachowanej w transkrypcji z 1568 r. I według najnowszych badań datowanych najpóźniej na 840 r., Potwierdzających dar księcia Mislava dla diecezji Splitu i dających inne prezenty, Trpimir nazywa się dux Croatorum iuvatus munere divino (książę Chorwatów przez Boga) W języku łacińskim oznacza dosłownie „królestwo Chorwatów”, ale może po prostu oznaczać ziemię Chorwatów, co jest jedyną możliwą interpretacją tutaj, ponieważ nie można jeszcze mówić o królestwie. fakt, że jest on władcą „z łaski Bożej”, a nie z łaski cesarza, co może wskazywać na jego suwerenną władzę nad Chorwatami.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>U povelji pisanoj [[latinski jezik|latinskim jezikom]] (sačuvana u prijepisu iz [[1568.]], i prema novijim istraživanjima datiranoj najkasnije do [[840.]] godine, kojom [[splitska biskupija|splitskog biskupiji]] potvrđuje darovnicu kneza Mislava i daje druge darove, Trpimir se naziva ''dux Croatorum iuvatus munere divino'' (knez Hrvata pomoću Božjom), a zemlju kojom vlada naziva ''regnum Croatorum''. Latinski to doslovno znači „kraljevstvo Hrvata“, no može jednostavno označavati i zemlju Hrvata, što je ovdje jedino moguće tumačenje, budući da se o kraljevstvu još ne može govoriti. Ipak, ne može se zanemariti ni činjenica da je on vladar „milošću Božjom“, a ne milošću carevom, što bi moglo uputiti na njegovu suverenu vlast nad Hrvatima. Iz ove povelje saznaju se pojedinosti o Trpimirovu dvoru (čak i imena dvorjanika), kao i to da je posjedovao [[Klis]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W czasach Trimierza prawdopodobnie powstała diecezja Nin, odpowiedzialna za cały obszar pod rządami chorwackiego władcy. Zaprosił także benedyktynów z ich centrum w Montecassino pod Rzymem i założył pierwszy klasztor benedyktyński w Chorwacji, w Rižinicach pod Solinem z kościołem św. Petra Znaleziono tam fragmenty kamienia z inskrypcją z produkcji Trepim, co może oznaczać, że Trpimir rozpoczął swoją władzę jako zakaz. [3] Możliwe, że był on zakazem w rejonie Gackiej, gdzie według Libellusa Gothoruma władcy mieli germańskie zakończenie imienia -mir (Silimir, Ratimir, Satimir, Budimir). Liczne kościoły są budowane i przebudowywane gdzie indziej. Sam Trpimir pielgrzymował do północnych Włoch, gdzie w słynnej Ewangelii Cheddar, wraz z nazwiskami innych władców europejskich (głównie germańskich i słowiańskich), jego imię znajduje się jako domno Tripimiro (pan Trpimir), z tytułem, który z radością nadano następnie najwyższym dostojnikom. Na dworze Trpimira, uciekając przed rządem Franków, schronił się także benedyktyński mnich Gottschalk, pozostawiając w swoich pismach opis chorwackiego dworu. Nazywa Trpimira „Królem Sclavors” (rex Sclavorum), co ponownie oznacza jego najwyższy autorytet i fakt, że nie był niczyim wasalem. Gottschalk nazywa także mieszkańców miast Tema Dalmacija Latins i dzieli pozostałych mieszkańców Dalmacji (identyfikujących się ze starożytną rzymską prowincją) na Dalmatyńczyków i Sklavinas, co stanowi ważną informację o składzie etnicznym ziemi Trpimira.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>U Trpimirovo doba vjerojatno se osniva [[ninska biskupija]] nadležna za cijelo područje pod vlašću hrvatskog vladara. On poziva i [[benediktinci|benediktince]] iz njihova središta u [[Montecassino|Montecassinu]] nedaleko [[Rim]]a, te osniva prvi benediktinski [[samostan]] u Hrvatskoj, u [[Rižnice|Rižinicama]] kod [[Solin]]a s crkvom sv. Petra. Ondje su nađeni kameni ulomci s natpisom ''pro duce Trepim'', što bi moglo značiti da je Trpimir počeo svoju vlast kao ban.<ref>I. Mužić, ''Hrvatska povijest devetog stoljeća'', 171.</ref> Moguće je da je bio ban na području Gacke gdje su, prema ''Libellus Gothorum'', vladari imali germanski završetak imena -mir (Silimir, Ratimir, Satimir, Budimir). Podižu se i obnavljaju i drugdje brojne crkve. Trpimir je i sam hodočastio u sjevernu [[Italija|Italiju]] gdje se u poznatom [[Čedadsko evanđelje|Čedadsko evanđelju]], uz imena ostalih europskih vladara (uglavnom germanskih i slavenskih), nalazi i njegovo ime kao ''domno Tripimiro'' (gospodin Trpimir), s naslovom koji se tada rado davao najvišim uglednicima. Na Trpimirovu se dvoru, bježeći franačkom vlašću, sklanja i benediktinski monah [[Gottschalk]], koji u svojim spisima ostavlja opis hrvatskoga dvora. On Trpimira naziva „kraljem Sklavina“ (''rex Sclavorum''), što opet označava njegovu vrhovnu vlast i činjenicu da nije bio ničiji vazal. Gottschalk, usto, stanovnike gradova Teme Dalmacije naziva [[Latini|Latinima]], a ostale stanovnike Dalmacije (koju poistovjećuje sa starom rimskom provincijom) dijeli na [[Dalmati|Dalmate]] i Sklavine, što je važan podatak o narodnosnom sastavu Trpimirove zemlje. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | De administrando imperio (Rozdział 31) mówi o wielkiej sile wojskowej państwa Trpimira (jeśli mówimy o tym Trpimierzu): 60 000 kawalerii, 100 000 piechoty, 80 Sagenów (40 mężczyzn), 100 Kondurów (20 lub 10 mężczyzn) ). Oznaczałoby to, że przybrzeżna Chorwacja w tym czasie miała około 600 000 mieszkańców [4], a jej siła militarna była naprawdę duża. W przypadku władz Trpimira w części Primorskiej Chorwacji między Zrmanją i Cetiną tylko gubernatorzy są wymienieni jako gubernatorzy regionalni, ale nie zakazy, co mówi o innym sposobie zarządzania tą częścią kraju w porównaniu z Ban Chorwacja w pobliżu Gacki. Koniec rządów Trpimira nie jest do końca jasny, podobnie jak dokładna kolejność jego następców. Przyczyniają się do tego dwuznaczności i niepewność datowania Trpimira w De administrando imerio, co doprowadziło do różnych teorii. Według jednego, Trpimirem został zastąpiony przez jego syna Krešimira, a on przez Miroslava. Zgodnie z drugim Trpimir miał trzech synów, Petara, Zdeslava i Muncimira, a jego następcą był Domagoj, który nie był z jego rodziny, podczas gdy drugi Trpimir rządził wraz z synami Krešimirem i Miroslava po Tomislavie. W każdym razie można powiedzieć, że ten Trpimir jest założycielem rządzącej rodziny Trpimirović.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>U ''[[De administrando imperio]]'' (gl. 31) govori se o velikoj vojnoj sili Trpimirove države (ako je tu riječ o ovom Trpimiru): 60.000 konjanika, 100.000 pješaka, 80 sagena (po 40 momaka), 100 kondura (po 20 ili po 10 momaka). To bi značilo da je Primorska Hrvatska imala tada oko 600.000 stanovnika,<ref>D. S. Popović, ''Prilozi čitanju i razumevanju raznih starina'', Beograd 1957., 1046.</ref> te da je njezina vojna sila bila doista velika. Za Trpimirove vlasti u dijelu Primorske Hrvatske između [[Zrmanja|Zrmanje]] i [[Cetina|Cetine]] spominju se kao područni upravitelji samo [[župan]]i, ali ne i [[ban]]ovi, što govori o različitom načinu upravljanja tim dijelom zemlje u odnosu na [[banska Hrvatska|bansku Hrvatsku]] u okolici Gacke. Kraj Trpimirove vlasti nije sasvim jasan, baš kao i točan slijed njegovih nasljednika. Tome pridonose nejasnoće i nesigurnost datiranja Trpimira u ''De administrando imerio'', što je dovelo da različitih teorija. Prema jednoj, ovog je Trpimira naslijedio sin Krešimir, a njega Miroslav. Prema drugoj, Trpimir je imao tri sina, Petra, [[Zdeslav]]a i [[Muncimir]]a, a naslijedio ga je [[Domagoj]] koji nije bio iz njegove obiteljske loze, dok je drugi [[Trpimir II.|Trpimir]] sa sinovima [[Krešimir I.|Krešimirom]] i [[Miroslav]]om vladao nakon [[Tomislav]]a. U svakom slučaju, za ovoga se Trpimira može reći da je utemeljitelj vladarske obitelji [[Trpimirovići|Trpimirovića]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | === Między Bizancjum a Zachodem ===
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Ranosrednjovjekovna Hrvatska.png|thumb|250px]]
| |
| − | | |
| − | Wygląda na to, że po Trpimenie około 864 r. Władzę w Primorskiej Chorwacji siłą przejęła Domagoj, o którym wspominają późniejsze kroniki (XV i XVI w.) Jako książę Neretwy (Domoghoi prinze de Narentani). Zarejestrowano tylko dwa imiona z końcówkami -goj: Domagoj i Berigoj, i obaj byli książętami Neretwy. Jest zatem możliwe, że książę regionu Neretwy, który należy do księstwa Trpimira, przejął władzę. Syn Trpimira, Petar, został prawdopodobnie stracony przy tej okazji. Papież Jan VIII w latach 874–875 pisał do księcia Domaguji, nazywając go „księciem Sklavina” (dux Sclavorum), aby ostrzec go, aby nie zabijał przeciwników, lecz wybaczył im i wydalił. Ostrzega go także przed „piratami”, na których miał wpływ, i prosi go o powstrzymanie ich. Możliwe, że odnosi się to do okresu, w którym Domagoj i jego flota wzięli udział w wojnie wojsk chrześcijańskich prowadzonej przez cesarza Ludwika Niemiec przeciwko Arabom, którzy utrzymali Bari (871). W tym czasie, na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, statki, nad którymi panował Domagoj, zaatakowały część, którą Ludwig nazwał „naszą Sclavinią”. Wenecjanie W czasach Domagoj nadbrzeżna Chorwacja obejmowała Dalmację, Liburnię i region Neretwy. W czasach Domagoj, w wojnach z Arabami, Bizancjum skorzystało z nieobecności sił Domagoj, a ze swoich posiadłości na wschodnim wybrzeżu Adriatyku i formalnie zorganizowało Temat Dalmacji. . Dołek wenecki Urso Patricijak zawarł pokój z Chorwatami, ale po śmierci Domagoj zaatakował Neretvę, więc zakłada się, że w tym czasie stali się niezależni.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Čini se da je nakon Trpimira, oko [[864.]], vlast u Primorskoj Hrvatskoj na silu preuzeo [[Domagoj]], kojega se u kasnijim ljetopisima ([[15. stoljeće|15.]] i [[16. stoljeće]]) navodi kao kneza [[Neretvani|Neretvana]] (''Domoghoi prinze de Narentani''). Zabilježena su samo dva imena sa završecima na -goj: Domagoj i Berigoj, a obojica su bili neretvanski knezovi. Moguće je dakle da je knez [[Paganija|Neretvanske krajine]] koja je pripada Trpimirovoj kneževini zauzeo vlast. Tom je prilikom vjerojatno pogubljen i Trpimirov sin Petar. [[Papa]] [[Ivan VIII., papa|Ivan VIII.]] između [[874.]] i [[875.]] piše knezu Domaguju, nazivajući ga „knez Sklavina“ (''dux Sclavorum''), kako bi ga opomenuo da svoje protivnike ne pogubljuje nego da im oprosti te ih izgna. Isto ga tako upozorava na „morske razbojnike“, nad kojima je imao utjecaj, pa traži da ih obuzda. Moguće je da se to odnosi na razdoblje kad je Domagoj sa svojim brodovljem sudjelovao u ratu kršćanskih snaga predvođenih carem [[Ludvig Njemački|Ludvigom Njemačkim]] protiv [[Arapi|Arapa]] koji su držali [[Bari]] ([[871.]]). Tada su na istočnoj obali [[Jadran]]a brodovi nad kojima je inače Domagoj imao vlast, napali dio koji Ludvig naziva „naša Sklavinija.“ Nije jasno odnosi li se to na čitavu Primorsku Hrvatsku kao vazalnu franačku zemlju ili na sjeverni dio, možda Istru, kojim su vladali Mlečani. U Domagojevo doba Primorska Hrvatska obuhvaćala je Dalmaciju, Liburniju i Neretvansku krajinu. U Domagojevo doba, za ratovanja s Arapima, Bizant je iskoristio odsustvo Domagojevih snaga, te je od svojih posjeda na istočnoj obali Jadrana i formalno ustrojio [[Tema Dalmacija|Temu Dalmaciju]] O njegovoj smrti [[876.]] godine [[Ivan Đakon]] naziva ga „najgorim knezom Sklavina“ (''pessimus Sclavorum dux''). Mletački dužd [[Urso Patricijak]] sklapa mir s Hrvatima, ali nakon Domagojeve smrti napada Neretvane, pa se pretpostavlja da su se oni tada osamostalili. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W 878 roku z Konstantynopola, gdzie się schronił, Zdeslav wrócił z pomocą do Bizancjum do Primorskiej Chorwacji i wydalił synów Domagoj z Chorwacji, którzy prawdopodobnie do tej pory byli u władzy. Ich nazwiska nie zostały zachowane, a wspomniany przez niektórych książę Iljko jest wynikiem błędu w tłumaczeniu z łaciny [5]. Sam Zdeslav pochodził z rodziny Trpimirów, choć nie jest pewne, że był również jego synem i pewne jest, że pochodził z Bansko w Chorwacji. Już w 879 r. Papież Jan VIII. pisze list: „Do ukochanego syna Zdeslava, chwalebnego zakazu Sklavina” (Dilecto filio Sedesclavo, glorioso comiti Sclavorum). Wygląda na to, że Zdeslav rządził w zależności od Bizancjum, a miasta Tema Dalmacija płaciły do tego czasu podatki zapłacone Bizancjum (tylko Dubrownik składał hołd Zahumljani i Travunjani). Był to także czas schizmy kościelnej, podczas gdy patriarchą Konstantynopola był Photius, więc zbliżenie Bizancjum oznaczało odejście od papieża. Panowanie Zdeslava ustało już w 879 roku.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>[[878.]] godine iz [[Carigrad]]a, gdje se bio sklonio, [[Zdeslav]] se vraća u Primorsku Hrvatsku uz pomoć Bizanta i protjeruje iz Hrvatske Domagojeva sinove, koji su dotad vjerojatno bili na vlasti. Njihova imena nisu sačuvana, a knez [[Iljko]] kojega neki navode plod je greške u prijevodu s [[latinski jezik|latinskoga]].<ref>I. Mužić, „Hrvatska povijest devetoga stoljeća“, 193.</ref> Sam je Zdeslav bio iz Trpimirova roda, premda nije sigurno da mu je bio i sin, a sigurno je da je potjecao iz [[banska Hrvatska|banske Hrvatske]]. Već [[879.]] papa Ivan VIII. piše pismo naslovljeno: „Ljubljenom sinu Zdeslavu, slavnom banu Sklavina“ (''Dilecto filio Sedesclavo, glorioso comiti Sclavorum''). Čini se da je Zdeslav vladao u ovisnosti od Bizanta, a gradovi Teme Dalmacije, plaćali du njemu porez koji su dotada plaćali Bizantu (samo je [[Dubrovnik]] plaćao danak Zahumljanima i Travunjanima). Bilo je to i vrijeme crkvenoga raskola, dok je [[carigradski patrijarh]] bio [[Focije]], pa je približavanje Bizantu značilo i udaljavanje od [[papa|pape]]. Vlast Zdeslavova prestaje već [[879.]] </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Iwan onakon stwierdza, że „Słowianin Brenamir, po zabiciu Zdeslava, przywłaszczył sobie swoje księstwo” (ipsius ducatum usurpavit). Pochodzenie Branimira nie jest dokładnie znane, ale z napisów i dotacji, a także z formy imienia można wywnioskować, że pochodził on z Ravni kotari lub z wnętrza, a więc znowu z Ban Chorwacji. Jego inskrypcja z przedromańskiego kościoła w Muću z 888 r. Nie przynosi żadnej inskrypcji królewskiej. Na inskrypcji architrawu przegrody ołtarzowej z kościoła św. Michael in Nin (879-892) nazywa się (Bra) nnimero dux Sclavorum. Na fragmentach przedromańskiego kościoła pod Skradinem znajduje się (Bra) nimero duce (m) Clavitnor (m) i podobnie na innych inskrypcjach z jego imieniem. W Šopocie koło Benkovaca jest napisane Branimero com ... dux Chruatoru (m). W Cheddar Gospel napisano: Brannimero comiti. Mariosa cometissa, która odnosi się do Branimira i prawdopodobnie do jego żony Marušy (Maria). Oczywiste jest, że chorwackie i słowiańskie nazwy są używane jako synonimy, a Branimir prawdopodobnie nosił tytuły zakazu (przychodzi) i tytuł księcia (dux) w tym samym czasie. Niemniej jednak papież Jan VIII. nigdy nie zwraca się do niego tytułem dux, ale przypisuje mu tytuły princeps, a później przychodzi, co może oznaczać, że Branimir rządził czyimś wasalem, ale prawdopodobnie była to tylko symboliczna podstawa, biorąc pod uwagę siłę Branimira. Z pism weneckiego Ivana Đakona jasno wynika, że Wenecjanie płacili następnie Chorwatom podatek od żeglugi po Adriatyku, a sytuacja ta trwała do początku XI wieku. Miasta Tema Dalmacija nadal oddają hołd Branimirowi.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Ivan Đakon navodi da je „neki Slaven, imenom Brenamir, umorivši Zdeslava, prisvojio njegovu kneževinu“ (''ipsius ducatum usurpavit''). Nije točno poznato [[Branimir]]ovo podrijetlo, no po natpisima i darovnicama, kao i po obliku imena, zaključuje se da je bio iz [[Ravni kotari|Ravnih kotara]] ili iz unutrašnjosti, dakle opet iz banske Hrvatske. Njegov natipis iz [[predromanika|predromaničke]] crkve u [[Muć]]u iz [[888.]] godine ne donosi nikakav vladarski natpis. Na natpisu [[arhitrav]]a oltarne pregrade iz crkve sv. Mihovila u [[Nin]]u ([[879.]]-[[892.]]) naziva ga se ''(Bra)nnimero dux Sclavorum''. Na ulomcima iz predromaničke crkve kod [[Skradin]]a stoji ''(Bra)nimero duce(m) Clavitnoru(m)'', a slično i na ostalim natpisima s njegovim imenom. U [[Šopot]]i kod [[Benkovac|Benkovca]] napisano je ''Branimero com... dux Chruatoru(m)''. U [[Čedadsko evanđelje|Čedadskom evanđelju]] zapisano je: ''Brannimero comiti. Mariosa cometissa'', što se odnosi na Branimira i vjerojatno na njegovu ženu Marušu (Mariju). Očito je da se hrvatsko i slavensko ime rabe kao sinonimi, a Branimir je vjerojatno istovremeno nosio i naslove bana (''comes'') i naslov kneza (''dux''). Ipak, papa Ivan VIII. nikad ga ne oslovljava naslovom ''dux'', nego mu pridaje naslove ''princeps'', a kasnije ''comes'', što bi moglo značiti da je Branimir vladao kao nečiji vazal, no vjerojatno je bila riječ samo o simboličnom podlaganju, s obzirom na Branimirovu snagu. Iz spisa mlečanina Ivana Đakona jasno je da su mlečani tada Hrvatima plaćali danak za plovidbu Jadranom i takvo se stanje održalo do početka [[11. stoljeće|11. stoljeća]]. Također i gradovi Teme Dalmacije nastavljaju plaćati danak Branimiru. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | 7 czerwca 879. Papież Jan VIII. W swoim liście chwali Branimira za powrót do Kościoła rzymskiego, nazywając go „swoim ukochanym synem Branimirem”, a jednocześnie pisząc podobny list do biskupa Nin, Teodozjusza oraz duchowieństwa i ludu, do „drogich synów”. grozi ekskomuniką, jeśli nie wróci na rzymskie krzesło. Podobne listy, datowane między 7 a 14 czerwca 879 r., Papież wysłał do bułgarskiego króla Borysa I (Michała), wielkiego księcia morawskiego Świętopełka i arcybiskupa Metodego w Panonii. Po wizycie Teodozjusza u papieża (prawdopodobnie w 881 lub 882) napisał do Branimira, duchowieństwa i całego ludu. Jednak Chorwaci nie okazali tej lojalności wobec Rzymu bezpośrednio i bez wahania, ale poprzez Patriarchat Akwilei. W ten sposób Branimir, podobnie jak władcy franków, zachował większą niezależność w mianowaniu biskupów na swoim obszarze. Później papież Szczepan upomniał Teodozjusza za objęcie stanowiska biskupa, poświęcając się Patriarchowi Akwilei bez konieczności uzyskania wyraźnej zgody papieża. Teodozjusz został później arcybiskupem Splitu, jednocząc w ten sposób Kościół w obszarze Tema Dalmacija i Primorska Hrvatska, co ponownie mówi o sile i mądrej polityce, którą Branimir i Teodozije razem prowadzili.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>[[7. lipnja]] [[879.]] papa [[Ivan VIII., papa|Ivan VIII.]] u svome pismu hvali Branimira jer se vraća Rimskoj crkvi, te ga naziva „ljubljenim sinom Branimirom“, a istovremeno piše i slično pismo [[ninska biskupija|ninskome biskupu]] [[Teodozije|Teodoziju]], te svećenstvu i svemu puku, svojim „predragim sinovima.“ Sljedećeg dana piše i dalmatinskim biskupima te im prijeti [[ekskomunikacija|izopćenjem]] ne vrate li se rimskoj stolici. Slična pisma, datirana između 7. i 14. lipnja 879. papa šalje i [[Bugarska|bugarskom]] kralju [[Boris I.|Borisu I.]] (Mihajlu), velikomoravskom knezu [[Svatopluk]]u i nadbiskupu [[sveti Ćiril i Metod|Metodu]] u [[Panonija|Panoniji]]. Nakon Teodozijeva posjeta papi, ovaj (vjerojatno [[881.]] ili [[882.]]) piše Branimiru, svećenstu i svemu puku. Ipak, Hrvati nisu ovu vjernost Rimu pokazivali izravno i bez zadrške, nego preko [[Akvileja|akvilejskoga]] patrijarhata. Na taj je način Branimir, poput franačkih vladara, zadržao veću samostalnost u imenovanju biskupa na svome području. Kasnije će papa [[Stjepan V., papa|Stjepan V.]] prekoravati Teodozija što je preuzeo biskupsko mjesto davši se posvetiti od akvilejskoga patrijarha, a da nije tražio izričitu dozvolu pape. Teodozije kasnije postaje i splitskim nadbiskupom, te se tako u njegovoj osobit sjedinjuje Crkva na području Teme Dalmacije i Primorske Hrvatske, što opet govori o snazi i mudroj politici što su je zajedno vodili Branimir i Teodozije. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | === Učvršćenje vlasti i jačanje države ===
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Oko [[890.]] na vlast dolazi [[Muncimir]] (također i Mutimir), koji se u povelji datiranoj [[892.]] godine naziva ''Muncimiro, divino munere iuvatus Croatorum dux'' (Muncimir, božanskom pomoću knez Hrvata). Prema ovoj se povelji zaključuje, također, da je Muncimir bio Trpimirov sin, no to nije konačno dokazano. Na natpisu predromaničke crkve iz [[Uzdolje|Uzdolja]] kod [[Knin]]a Muncimir je nazvan ''princeps'', a njegova je žena u Čedadskom evanđelistaru nazvana ''comitissa'', pa bi Muncimir bio i ban i knez. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>O veličini i snazi Muncimirove države svjedoči i činjenica da su se pretendenti na [[Srbija|srpsko]] prijestolje sklanjali u Primorskoj Hrvatskoj (''[[De administrando imperio]]''). Ne može se sa sigurnošću odrediti kraj Muncimirove vladavine, a jedina je naznaka opaska [[Toma Arhiđakon|Tome Arhiđakona]], gdje se kaže „godine Gospodnje 914. u vrijeme kneza Tomislava.“ [[Nada Klaić]] drži da se opis granica Hrvatske što je daje Porfirogenet u svome „De administrando imperio“ odnosi na granice s početka [[10. stoljeće|10. stoljeća]]. Hrvatska je tada podijeljena u [[starohrvatske županije|11 županija]]. U to doba, uz Hrvate (Sklavine), na ovom području i dalje žive i starosjedioci [[Dalmati]], što se vidi i iz naslova knezova i kasnijih kraljeva, a razlika između ove dvije narodnosne skupine zadržat će se sve do kraja 11. stoljeća. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Tomislav1.jpg|thumb|250px|Hrvatska u doba Tomislava]]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Obično se računa da je Muncimirov sin (premda nije sigurno je li bio njegov sin) [[Tomislav]] preuzeo vlast oko [[910.]] godine i naslijedio jaku državu, koja se međutim ubrzo morala suočiti s prodorima [[Mađari|Mađara]] sa sjevera. Tomislava Toma Arhiđakon spominje [[914.]] godine kao kneza (''Tomislao duce''). [[919.]] i [[924.]] godine spominju se posljednje provale Mađara u [[Italija|Italiju]], pa se pretpostavlja da je nakon toga hrvatska država toliko ojačala da je Mađari više nisu mogli prijeći. Pretpostavlja se i da je Panonska Hrvatska, po slabljenju njemačkog utjecaja, došla pod izravnu vlast Tomislava. S druge strane ojačali su i [[Bugari]] pod vodstvom cara [[Simeon]]a ([[893.]]-[[927.]]) te su ugrozili i sam [[Carigrad]], a bizantski car predaju Tomislavu, kao svome [[arhont]]u [[Tema Dalmacija|Temu Dalmaciju]]. Na taj je način Tomislav u svojoj vlasti ujedinio Panonsku i Primorsku Hrvatsku na prostoru od Jadrana do [[Drava|Drave]], te dalmatinske gradove i otoke. Simeon [[9. studenog]]a 924. napušta opsadu Carigrada, te se okreće prema zapadu i šalje svoju vojsku protiv [[Srbija|Srbije]], a tamošnji veliki župan Zaharija bježi Tomislavu, a [[925.]] Tomislav konačno pobjeđuje Bugare. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>U svome pismu od 925. godine papa [[Ivan X.]] navoidi: „U vrijeme presvetog pape Ivana, dok je u pokrajini Hrvata i u krajevima Dalmacije konzul kralj Tomislav“ (lat. ''consultatu peragente in provincia Chroatorum et Dalmatiarum finibus Tomislao rege''). Iz toga se zaključuje da je Tomislav te godine već bio kralj. Ipak, danas povjesničari vjeruju da nije bilo neke formalne krunidbe, no Tomislav je očito ''de facto'' bio kralj, jer su se i svi njegovi nasljednici nazivali kraljevima (''rex'') i nisu više rabili prethodne naslove (''comes'', ''dux'' ili ''princeps''). [[Neven Budak]] drži da je bila riječ o nastavku podizanja ugleda hrvatskih vladara koje je započelo davanjem naslova „princeps“ Muncimiru. Otada se i ujedinjena hrvatska država može nazivati [[Hrvatsko Kraljevstvo|Hrvatskim Kraljevstvom]]. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Izvori ==
| |
| − | *''Annales regni Francorum inde ab a. 741 usque ad a. 829, qui dicuntur Annales Laurissenses maiores et Einhardi''. Herausgegeben von Friedrich Kurze. XX und 204 S. 8°. 1895. Nachdruck 1950.
| |
| − | *Konstantin Porfirogenet, ''O upravljanju carstvom'', prijevod i komentari Nikola pl. Tomašić (hrvatski), R. [Romilly] J. [James] H. [Heald] Jenkins (engleski), priređivač grčkog izvornika Gyula Moravcsik, Zagreb : Dom i svijet (Biblioteka Povjesnica), 2003. ISBN 953-6491-90-7.
| |
| − | | |
| − | == Literatura ==
| |
| − | *Rudolf Horvat, ''Povijest Hrvatske I. (od najstarijeg doba do g. 1657.)'', Zagreb 1924.
| |
| − | *Nada Klaić, ''Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku'', Zagreb 1975.
| |
| − | *Eduard Peričić, ''Hrvatski kraljevi (Zlatno doba hrvatske povijesti)'', Zadar 2000.
| |
| − | *Nenad Labus, „Tko je ubio vojvodu Erika“, ''Radovi Zavoda povijesnih znanosti HAZU u Zadru'', sv. 42/2000, str. 1-16.
| |
| − | *Ivan Mužić, „Hrvatska povijest devetoga stoljeća“, (Povjesnice Hrvata 3), Split 2007. ISBN 978-953-263-034-3[http://www.muzic-ivan.info/hrvatska_povijest.pdf]
| |
| − | | |
| − | == Bilješke ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Vanjske poveznice ==
| |
| − | *[http://www.thelatinlibrary.com/annalesregnifrancorum.html Annales regni francorum - izvorni latinski tekst]
| |
| − | *[http://www.mdc.hr/hrv-arh-split/hr/home.html Muzej hrvatskih arheoloških spomenika u Splitu]
| |
| − | *[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=13753 Ranosrednjovjekovna hrvatska država u Enciklopediji LZMK]
| |
| − | | |
| − | == Vidi još ==
| |
| − | *[[Povijest Hrvatske]]
| |
| − | *[[Srednjovjekovna hrvatska država]]
| |
| − | *[[Panonska Hrvatska (kneževina)]]
| |
| − | *[[Hrvatski knezovi]], [[Hrvatsko Kraljevstvo]]
| |
| − | | |
| − | | |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Krainy historyczne Chorwacji]]
| |
| − | [[Kategoria:Krainy historyczne Królestwa Węgier]] | |
