|
|
| (Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1hi]] | + | #PATRZ [[Țara Bârsei]] |
| − | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Burzenland
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Burzenland&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | [[File:Map of Burzenland, 1959.jpg|thumb|right|Map of Burzenland]]
| |
| − | [[File:Historical_Burzenland_CoA_1.png|right|thumb|The coat of arms of Burzenland]]
| |
| − | | |
| − | '''Țara Bârsei''' (pol. ''Burzenland'', węg. ''Barcaság'') to historyczny i etnograficzny obszar w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie w Rumunii z mieszaną populacją Rumunów, Niemców i Węgrów.<ref name="vofkori">Vofkori László; Lénárt Anna (1998). "Unităţi administrativ-teritoriale istorice şi regiuni etnografice în sudul şi estul Transilvaniei". ''Acta Hargitensia III, Aluta XX'' (po rumuńsku). '''2''': str. 27–36.. Wprowadzenie dostępne w sieci: [https://web.archive.org/web/20050508084442/http://www.cosys.ro/haromszek/siculica/acta98/ro/documente/vofkori.html "Unităţi administrativ-teritoriale istorice şi regiuni etnografice în sudul şi estul Transilvaniei. Introducere"] (po rumuńsku). Zarchiwizowano z [http://www.cosys.ro/haromszek/siculica/acta98/ro/documente/vofkori.html oryginału] 2005-05-08. [dostęp:2007-02-12].</ref>
| |
| − | | |
| − | == Geografia ==
| |
| − | | |
| − | Burzenland leży w górach Karpat Południowych, graniczy w przybliżeniu z Apața na północy, Bran na południowym zachodzie i Prejmer na wschodzie. Najważniejszym miastem jest Brașov. Nazwa Burzenland pochodzi od strumienia Bârsa (Barca, Burzen, 1231: Borza),<ref name="vofkori"/>, który wpada do rzeki Olt.<ref>[http://www.inst.at/berge/perspektiven/viorel.htm Deutsche Bergnamen in Tara Barsei (Burzenland)/Rumänien]. Zarchiwizowano 2006-07-15 na [https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [dostęp:2007-01-22]. (po niemiecku)</ref><ref>[http://www.timediver.de/deutscher_orden_im_burzenland.html Deutscher Orden im Burzenland (1211-1225)]. [dostęp:2007-01-22]. (po niemiecku)</ref> Rumuńskie słowo bârsă jest prawdopodobnie pochodzenia dackiego<ref>W kwestii tego toponimu Nicolae Dragan zgadza się z W. Tomaschekiem, który uważał, że słowo bârsa ma dacko-trackie pochodzenie, które ma znaczenie brzozy. To by tłumaczyło również drewniany element pługa „bârsa”, który wiąże ostrza, podstawę i bruzdy pługów wykonanych z brzozy (Memoria Ethnologica 2004, cytując „Din Vechea Noastră Toponimie” N. Draganu 1920) Zobacz także albański vërz. Wariant bîrță. Słoweński brdce i morawski brdce „wał w kształcie krzyża wozu” (Dicţionarul etimologic român, Alexandru Ciorănescu, Universidad de la Laguna, Teneryfa, 1958-1966 i Noul dicționar explicativ al limbii român, Litera Internațional, Editura Litera Internațional, 2002)</ref> (patrz [List of Romanian words of possible Dacian origin Lista rumuńskich słów możliwego pochodzenia dackiego]).
| |
| − | | |
| − | == History ==
| |
| − | | |
| − | === Średniowiecze ===
| |
| − | | |
| − | Na podstawie dowodów archeologicznych wydaje się, że niemiecka kolonizacja regionu rozpoczęła się w połowie XII wieku za panowania króla Węgier [[II. Géza|Gejzy II]]<ref name="ionita">Ioniță, Adrian (2005). [http://arheologie.ulbsibiu.ro/publicatii/bibliotheca/relatii%20interetnice%20in%20transilvania/011%20ionita/articol1.htm "Mormintele cu gropi antropomorfe din Transilvania și relația lor cu primul val de colonizare germană"]. W: Pinter, Zeno Karl; Țiplic, Ion Marian; Țiplic, Maria Emilia (red.). ''Biblioteca Septemcastrensis XII. Relații interetnice în Transilvania (secolele VI-XIII)'' (po rumuńsku). Bucharest: Editura Economică. str. 215–226. ISBN 973-709-158-2. [dostęp:2007-02-12].</ref>. Niemieccy koloniści z tego regionu są potwierdzeni w dokumentach już w 1192 r., gdy wspomniano, że Terra Bozza jest zamieszkana przez Niemców (''Theutonici'').<ref name="tiplic">Țiplic, Ion Marian (2005). ''Contribuții la istoria spațiului românesc în perioada migrațiilor și evul mediu timpuriu (secolele IV-XIII)'' (po rumuńsku). Institutul European. str. 165–178.</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:Burzenland1700.JPG|thumb|left|Mapa Burzenland z pierwszej połowy XVIII wieku. Brașov występuje jako Cronstadt / Brassow]]
| |
| − | | |
| − | W 1211 r. region został przekazany Krzyżakom przez króla Węgier [[II. András|Andrzeja II]] w zamian za ochronę południowo-wschodniej granicy Królestwa Węgier przed Kumanami. Podczas gdy król zachował prawo do bicia waluty i roszczeń do złota lub srebra, które zostaną odkryte, przyznał Zakonowi Krzyżackiemu prawo do ustanawiania rynków i sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Krzyżowcy byli również wolni od podatków i opłat drogowych.<ref name="Urban">Urban, William (2003). ''The Teutonic Knights: A Military History''. London: Greenhill Books. str. 290. ISBN 1-85367-535-0.</ref> Krzyżacy rozpoczęli budowę fortów drewniano-ziemnych w okolicy i zbudowali pięć zamków (''quinque castra fortia''):<ref name="tiplic"/> Marienburg, Schwarzenburg, Rosenau, Kreuzburg i Kronstadt<ref name="Urban" />, z których niektóre zostały wykonane z kamienia.<ref name="Urban"/> Porządkowi wojskowemu udało się zmniejszyć zagrożenie ze strony koczowniczych Kumanów. Średniowieczni [[Sasi]] ze [[Cesarstwo|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]] rozwinęli pobliskie gospodarstwa i wioski, aby wspierać forty i osiedlać ziemię.<ref name="Urban"/> Terytorium było już zaludnione w momencie sporu. Niektóre średniowieczne źródła wskazują, że był on niezamieszkany<ref>"''Terram Borza nomine ultra silvas versus Cumanos, licet desertam et inhabitatam''". [[Georg Daniel Teutsch]] and Friedrich Firnhaber. ''Urkundenbuch zur Geschichte Siebenbürgens''. [[Vienna]], 1857, I, no. 10</ref>, co zostało zakwestionowane przez niektórych uczonych powołujących się na dowody archeologiczne <ref name="ionita"/><ref name="tiplic"/> i dokumenty.<ref name="brezeanu">Brezeanu, Stelian (2002). ''Identităţi şi solidarităţi medievale''. Bucharest: Corint. str. 222–232. ISBN 973-653-347-6. Dokumenty z 1222 r. mówią o tubylcach zamieszkujących te ziemie w momencie dokonywania darowizny.</ref> Obfite plony rolne doprowadziły do dalszej kolonizacji przez niemieckich imigrantów<ref name="Urban"/>.
| |
| − | | |
| − |
| |
| − | | |
| − | {| class="wikitable" align="right" style="margin: 1em auto 1em auto" width="40%"
| |
| − | ! style="background:#efefef" colspan="4;"|Burzenland on the Josephine Map of Transylvania, 1769–73
| |
| − | |-
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg241.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg242.jpg|110px]]
| |
| − | | align="center"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg243.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg244.jpg|110px]]
| |
| − | |-
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg257.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg258.jpg|110px]]
| |
| − | | align="center"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg259.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg260.jpg|110px]]
| |
| − | |-
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg267.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Lanaufnahme pg268.jpg|110px]]
| |
| − | | align="center"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg269.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg270.jpg|110px]]
| |
| − | |-
| |
| − | | align="right" colspan="2"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg273.jpg|170px]]
| |
| − | | align="right" rowspan="2"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg274.jpg|110px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg275.jpg|110px]]
| |
| − | |-
| |
| − | | align="right" colspan="2"|[[File:Josephinische Landaufnahme pg278.jpg|170px]]
| |
| − | | align="right"|[[File:Josephinische Lansaufnahme pg279.jpg|110px]]
| |
| − | |-
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | | |
| − | Krzyżacy zlekceważyli jednak prawa miejscowego biskupstwa i rozgniewali węgierską szlachtę, która miała już osadników w regionie. Pod przywództwem Béli, spadkobiercy tronu, szlachta nalegała na konieczność wypędzenia rycerzy na króla Andrzeja II po powrocie z Piątej Krucjaty. Wielki mistrz Hermann von Salza próbował rozluźnić związki Zakonu z koroną węgierską, zbliżając się do papiestwa [7]. Następnie Andrzej wyrzucił Zakon swoją armią w 1225 r., Choć papież Honoriusz III zaprotestował bezskutecznie [10]. Zagmatwany status Krzyżaków w Królestwie Węgier zmusił Hermanna von Salza do nalegania na autonomię przed wydaniem rozkazu wojskowego Prusom [10].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The Teutonic Knights disregarded the rights of the local bishopric, however, and angered Hungarian nobility which already had settlers in the region. Led by [[Béla IV of Hungary|Béla]], the heir to the throne, the nobility pressed the need to expel the knights upon King Andrew II after his return from the [[Fifth Crusade]]. [[Grand Master of the Teutonic Order|Grand Master]] [[Hermann von Salza]] attempted to loosen the Order's ties to the Hungarian crown by drawing closer to the [[Pope|Papacy]].<ref name="Urban"/> Andrew subsequently evicted the Order with his army in 1225, although [[Pope Honorius III]] protested to no effect.<ref name="Christiansen">{{cite book|last=Christiansen|first=Erik|title=The Northern Crusades|year=1997|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-026653-4|page=[https://archive.org/details/northerncrusades00eric/page/287 287]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/northerncrusades00eric/page/287}}</ref> The confusing status of the Teutonic Knights within the Kingdom of Hungary led Hermann von Salza to insist upon autonomy before committing the military order to [[Prussia (region)|Prussia]].<ref name="Christiansen"/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Wraz z Niemcami królowie Węgier osiedlili się również w regionie Szeklerów i Peczenegów w XII i XIII wieku. [6] Dowody archeologiczne z tego samego okresu wskazują również na silną ludność rumuńską zamieszkującą wioski znane później jako Șcheii Brașovului, Satulung, Baciu, Cernatu i Turcheș (ta pierwsza jest dziś częścią Brașova, podczas gdy pozostałe cztery są dziś częścią sąsiedniego miasta Săcele) [6]. W drugiej połowie XIII wieku ludność rumuńska poświadczona jest w dwóch dokumentach: w regionie Bran (1252) i Tohani (1294) [11], natomiast w drugiej połowie XV wieku na dziewięć wsi z tej domeny spośród Bran siedmiu byli Rumunami (villae valachicales, Bleschdörfer) i tylko dwóch Niemcami [11]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Along with Germans, the kings of Hungary also settled [[Székelys|Szeklers]] and [[Pechenegs]] in the region during the 12th and 13th centuries.<ref name="tiplic"/> Archaeological evidence for the same period also suggests a strong Romanian population inhabiting the villages later known as [[Șcheii Brașovului]], [[Satulung]], [[Baciu]], [[Cernatu]], and [[Turcheș]] (the former is today part of Brașov, while the latter four are today part of the adjacent town of [[Săcele]]).<ref name="tiplic"/> In the second half of the 13th century the Romanian population is attested in two documents: in the region of Bran (1252) and [[Tohani]] (1294),<ref name="pascu">{{cite book|author=Pascu, Ştefan|title=Voievodatul Transilvaniei, vol. II|year=1979|pages=441–494|language=Romanian}}</ref> while in the second half of the 15th century out of nine villages from the domain of [[Bran Castle|Bran]] seven were Romanian (''villae valachicales, Bleschdörfer'') and only two German.<ref name="pascu"/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Na konferencji w Łucku w 1429 r. Zygmunt, Święty Cesarz Rzymski i Król Węgier zasugerowali, aby Krzyżacy bronili regionu podczas wojen osmańskich w Europie. Dowodzony przez Clausa von Redewitza oddział rycerzy z Prus stacjonował w Burzenland, dopóki połowa nie zginęła podczas kampanii osmańskiej w 1432 r. [10]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>At the [[Congress of Lutsk|Conference of Lutsk]] in 1429, [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]], [[Holy Roman Emperor]] and King of Hungary, suggested that the Teutonic Knights defend the region during the [[Ottoman wars in Europe]]. Led by Claus von Redewitz, a detachment of knights from [[Prussia (region)|Prussia]] was stationed in the Burzenland until half were killed during an Ottoman campaign in 1432.<ref name="Christiansen"/> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | === 20th century ===
| |
| − | | |
| − | Transylvanian Saxons remained in the Burzenland until the 20th century. Beginning in 1976, most of these Germans began to immigrate to [[West Germany]] with the approval of the [[Socialist Republic of Romania|Communist Romanian regime]].<ref name="vofkori" />
| |
| − | | |
| − | == Miasta ==
| |
| − | [[File:Schuler10.JPG|300px|thumb|Widok części Burzenland ze szczytu [[Postăvaru]]. [[Ghimbav]] jest po prawej stronie, a [[Codlea]] można zobaczyć w oddali na [[Măgura Codlei]].]]
| |
| − | [[File:Burzenland 01.jpg|300px|thumb|Ten sam widok w zimie.]]
| |
| − | | |
| − | W każdym przypadku najpierw podaje się nowoczesną nazwę rumuńską, a następnie historyczne nazwy niemieckie i węgierskie.
| |
| − | | |
| − | * [[Apața]] (''Geist'', ''Apáca'')
| |
| − | * [[Bod, Brașov|Bod]] (''Brenndorf'', ''Botfalva'')
| |
| − | * [[Bran, Brașov|Bran]] (''Törzburg'', ''Törcsvár'')
| |
| − | * [[Brașov]] (''Kronstadt'', ''Brassó'')
| |
| − | * [[Codlea]] (''Zeiden'', ''Feketehalom'')
| |
| − | * [[Cristian, Brașov|Cristian]] (''Neustadt'', ''Keresztényfalva'')
| |
| − | * [[Crizbav]] (''Krebsbach'', ''Krizba'')
| |
| − | * [[Dumbrăvița, Brașov|Dumbrăviţa]] (''Schnakendorf'', ''Szunyogszek'')
| |
| − | * [[Feldioara]] (''Marienburg'', ''Földvár'')
| |
| − | * [[Ghimbav]] (''Weidenbach'', ''Vidombák'')
| |
| − | * [[Hălchiu]] (''Heldsdorf'', ''Höltövény'')
| |
| − | * [[Hărman]] (''Honigberg'', ''Szászhermány'')
| |
| − | * [[Măieruș]] (''Nußbach'', ''Szászmagyarós'')
| |
| − | * [[Nemsa]] (''Nympz'', '' Nimesch'', ''Nemes'')
| |
| − | * [[Prejmer]] (''Tartlau'', ''Prázsmar'')
| |
| − | * [[Râșnov]] (''Rosenau'', ''Barcarozsnyó'')
| |
| − | * [[Rotbav]] (''Rotbach'', ''Szászveresmart'')
| |
| − | * [[Săcele]] (''Siebendörfer'', ''Szecseleváros / Négyfalu'')
| |
| − | * [[Sânpetru]] (''Petersberg'', ''Barcaszentpéter'')
| |
| − | * [[Șercaia|Şercaia]] (''Schirkanyen'', ''Sárkány'')
| |
| − | * [[Vulcan, Brașov|Vulcan]] (''Wolkendorf'', '' Szászvolkány'')
| |
| − | * [[Zărnești]] (''Zernescht'', ''Zernest'')
| |
| − | | |
| − | == Zobacz także ==
| |
| − | * [[Nösnerland]]
| |
| − | * [[Teutonic Order|Teutonic Knights]]
| |
| − | * [[Transylvanian Saxons]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == External links ==
| |
| − | | |
| − | * [http://www.karpatenwilli.com/komi7808.htm Peasants and castles of the Burzenland] {{in lang|de}}
| |
| − | * [https://web.archive.org/web/20040703203401/http://www.siebenbuerger-sachsen-bw.de/buch/anhang/wappen/wappen/burzenla.jpg Former coat of arms of the Burzenland]
| |
| − | * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~bgwiehle/siebenburgen/index.htm#1 Map showing German settlements in Transylvania]
| |
| − | * [https://web.archive.org/web/20060715105900/http://www.inst.at/berge/perspektiven/viorel.htm German mountain names in Burzenland] {{in lang|de}}
| |
| − | * [https://web.archive.org/web/20070227035856/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaEthno/ Romanian ethnographical areas]
| |
| − | * [http://www.brasovtourism.com/index.php?task=event&event=shooting_the_rooster&lg=en Shooting the rooster - traditions of the Hungarian community from Țara Bârsei]
| |
| − | * http://www.brasovtravelguide.ro/en/brasov/events/junii-feast.php
| |
| − | | |
| − | | |
| − | [[Category:Burzenland| ]]
| |
| − | [[Category:Transylvanian Saxon communities]]
| |
| − | [[Category:Historical regions of Transylvania]]
| |
| − | [[Category:Brașov County]]
| |
| − | [[Category:Teutonic Order]] | |
