|
|
| (Nie pokazano 3 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1b]] | + | #PATRZ [[Fekete sereg]] |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane – angielska]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane – polska]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Army_of_Hungary
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Black_Army_of_Hungary&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C4%99gierska_Czarna_Armia
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C4%99gierska_Czarna_Armia&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | '''Czarna Armia''' (węg. ''fekete sereg'' (czarny legion)) to przyjęta w historiografii nazwa znakomicie wyszkolonych i zróżnicowanych etnicznie oddziałów wojskowych służących w armii [[Królestwa Węgier]] za czasów panowania króla [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]]. Nazwa wywodzi się od czarnych elementów zbroi używanych przez te wojska.
| |
| − | | |
| − | Jest ona uważana za jedną z pierwszych europejskich formacji wojskowych od czasów [[Cesarstwo Rzymskie|cesarstwa rzymskiego]], których żołnierze nie pochodzili z [[Pobór (wojsko)|poboru]] i otrzymywali regularny [[żołd]] w zamian za służbę. Mianem Czarnej Armii określa się jednostki istniejące między [[1458]] a [[1490]] rokiem.
| |
| − | | |
| − | Trzon armii tworzyło od 8 000 do 10 000 najemników (później liczba ta wzrosła nawet do 30 000<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/67614/Black-Army Encyklopedia Britannica].</ref>, a w okresie najazdów podwoiła się). Żołnierze wywodzili się głównie z rejonu [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Cesarstwa]], [[Czechy|Czech]], [[Serbia|Serbii]] i [[I Rzeczpospolita|I Rzeczypospolitej]]<ref>[http://books.google.com/books?id=PmZmOkfkr9oC&pg=PA12&dq=serbs+black+army+hungary&as_brr=3#v=onepage&q=serbs%20black%20army%20hungary&f=false Hungary and the fall of Eastern Europe 1000-1568 s.12].</ref>, a od 1480 także z [[Węgry|Węgier]]. Większość z nich służyła w [[Piechota|piechocie]], [[Artyleria|artylerii]] oraz w ciężkiej i lekkiej [[Jazda|konnicy]]. Rola ciężkozbrojnej konnicy została ograniczona do ochrony oddziałów piechoty i artylerii, jazda lekka służyła zaś do wypadów i nękania przeciwników. Jedną z najważniejszych bitew w których brała udział Czarna Armia była zwycięska bitwa przeciwko [[Imperium Osmańskie|Osmańskim Turkom]] rozegrana na [[Bitwa na Chlebowym Polu|Chlebowym Polu]] w [[1479]]. Śmierć Macieja Korwina w 1490 oznaczała koniec tej formacji, gdyż jego następca [[Władysław II Jagiellończyk]] nie zdecydował się na ponoszenie ogromnych kosztów, jakich wymagało utrzymanie Czarnej Armii.
| |
| − | | |
| − | == eng ==
| |
| − | | |
| − | Czarna Armia (węgierski: Fekete sereg, wymawiane [ˈfɛkɛtɛ ˈʃɛrɛɡ]), zwana także Czarnym Legionem/Pułkiem – być może z powodu czarnej zbroi – to powszechna nazwa nadana siłom wojskowym pod rządami króla Węgier [[Maciej I|Macieja Korwina]]. Poprzednikiem i rdzeniem tej armii najemników była jednostki z ery ojca króla [[Hunjadi János|Jana Hunyadiego]] z lat 40. XV wieku. Pomysł zawodowej armii najemników zrodził się z dziecięcych lektur Macieja o życiu Juliusza Cezara.<ref>Valery Rees: Hungary's Philosopher King: Matthias Corvinus 1458–90 (Published 1994) [http://www.historytoday.com/valery-rees/hungarys-philosopher-king-matthias-corvinus-1458-90]</ref>
| |
| − | | |
| − | Węgierska Armia Czarna tradycyjnie obejmuje lata od 1458 do 1494.<ref name="ME2008" /> W czasach kryzysu żołnierze-najemnicy z innych krajów byli werbowani z ogólnej populacji, a zwykli żołnierze pracowali jako piekarze, rolnicy, cegielnicy itp. przez większą część roku. Przeciwnie, ludzie z Czarnej Armii walczyli jako dobrze opłacani, pełnoetatowi najemnicy i byli całkowicie oddani sztuce wojennej. Była to stała armia najemników, która podbiła duże części Austrii (w tym stolicę Wiednia w 1485 r.) i ponad połowę Korony Czech (Morawy, Śląsk i obie części Łużyc, innym ważnym zwycięstwem armii była wygrana z Turkami podczas [[Bitwa na Chlebowym Polu|bitwy na Chlebowym Polu]] w 1479 r.
| |
| − | | |
| − | Maciej uznał znaczenie i kluczową rolę wczesnej broni palnej w piechocie, co znacznie przyczyniło się do jego zwycięstw<ref name="Rogers">Clifford Rogers, The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology, 2010, str. 9, 152.</ref>. Co czwarty żołnierz Czarnej Armii miał arkebuz, co w tamtym czasie było rzadko spotykane. Wysoka cena średniowiecznego prochu uniemożliwiała dalsze powiększanie tej proporcji .<ref>Anthony Tihamer Komjathy: ''[https://web.archive.org/web/20110126232820/http://hungarian-history.hu/lib/thou/thou05.htm A thousand years of the Hungarian art of war]]'' str. 35–36. Rakoczi Press, 1982. Zarchiwizowano z [http://www.hungarian-history.hu/lib/thou/thou05.htm oryginału] 26 stycznia 2011. [dostęp:2010-10-11].</ref> Nawet dekadę po rozwiązaniu Czarnej Armii, na przełomie XVI i XVI wieku, tylko około 10% żołnierzy armii Europy Zachodniej używało broni palnej.<ref>Vajna-Naday, Warhistory. str. 40.</ref><ref>Courtlandt Canby: ''A History of Weaponry''. Recontre and Edito Service, London. str. 62.</ref> Głównymi żołnierzami armii były: piechota, artyleria oraz lekka i ciężka kawaleria. Zadaniem ciężkiej kawalerii była ochrona lekkiej piechoty pancernej i artylerii, podczas gdy drugi rzut atakował wroga sporadycznymi, niespodziewanymi atakami.
| |
| − | | |
| − | Na początku rdzeń armii składał się z 6-8.000 najemników<ref name="EHH">István Tringli (1998). [http://mek.ni''if.hu/01900/01919/html/index8.html "Military History"] (CD-ROM). ''The Hunyadis and the Jagello age (1437–1526). Encyclopaedia Humana Hungarica. Budapest: Encyclopaedia Humana Association. [dostęp:2011-06-25].</ref><ref name="Rogers" /> W latach 80. XV w. liczba ta wynosiła od 15.000 do 20.000, jednak w 1485 r. liczba żołnierzy podczas wielkiej wiedeńskiej parady wojskowej osiągnęła 28.000 ludzi (20.000 jeźdźców, 8.000 piechoty)<ref>William Caferro, Shelley Reid (2010). ''[https://books.google.com/books?id=mzwpq6bLHhMC&pg=RA1-PA306 The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology: Mercenaries – Zürich, Siege of : 596 S, Volume 3]''. Oxford: Oxford University Press. str. 306. ISBN 978-0-19-533403-6.</ref>. Żołnierzami byli głównie Czesi, Niemcy, Serbowie, Polacy<ref>David Nicolle (1988). ''[https://books.google.com/?id=PmZmOkfkr9oC&pg=PA12&dq=serbs+black+army+hungary#v=onepage&q=serbs%20black%20army%20hungary&f=false Hungary and the fall of Eastern Europe 1000–1568]''. Angus McBride (Illustrator). London, England: Osprey Publishing. str. 12. ISBN 0-85045-833-1. [dostęp:2009-10-04].</ref>, a od 1480 r. Węgrzy. W ten sposób Czarna Armia była znacznie większa niż armia Ludwika XI Francji, jedyna istniejąca stała profesjonalna armia europejska w epoce<ref>Jean Berenger: A History of the Habsburg Empire 1273-1700 -PAGE: 108 (Routledge, 2014. ISBN 1317895703)</ref>.
| |
| − | | |
| − | Śmierć Macieja Korwina oznaczała koniec Czarnej Armii. Szlacheckiemu parlamentowi udało się zmniejszyć obciążenie podatkowe o 70-80% kosztem zdolności kraju do obrony<ref>Fukuyama, Francis (2011). ''The origins of political order : from prehuman times to the French Revolution''. London: Profile Books. ISBN 978-1-84668-256-8.</ref>, dlatego nowo wybrany król [[II. Ulászló|Władysław II]] nie był w stanie pokryć kosztów wojska.ref name="EHH" /> Król Władysław II przekazał szlachcie większość dóbr królewskich, praw i opłat licencyjnych. Po rozwiązaniu Czarnej Armii węgierscy magnaci zdemontowali także systemy administracji krajowej i biurokrację w całym kraju. Obrona kraju upadła, gdy straż graniczna i garnizony zamkowe rozeszły się nieopłacone, fortece popadły w ruinę, a inicjatywy na rzecz podwyższenia podatków w celu wzmocnienia obrony zostały stłumione<ref>''[https://archive.is/20120708070759/http://geography.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?site=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/hutoc.html A Country Study: Hungary]''. Geography.about.com. Zarchiwizowano z [http://geography.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?site=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/hutoc.html oryginału] 8 lipca 2012. [dostęp:2010-08-29].</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Etymologia ==
| |
| − | | |
| − | [[File:Hungarian-Turkish wars.jpg|200px|thumb|U góry: Żołnierze Czarnej Armii walczacy z kawalerią osmańską. U dołu: szkolenie żołnierzy. Grawerowanie z kroniki Thuróczyego (1488)]]
| |
| − | | |
| − | Pojawiło się kilka spekulacji na temat wojska. Pierwsze zarejestrowane relacje z atrybutem „czarnym” pojawiają się w pisemnych memorandach natychmiast po jego śmierci, kiedy reszta armii rabowała wioski węgierskie, a później austriackie, gdy nie otrzymywały żadnej zapłaty. Pomysł polega na tym, że przymiotnik przejęli od kapitana „Czarnego” Jana Haugwitza, którego pseudonim już dawał mu dostateczne uznanie, by mógł się identyfikować z armią jako całością.<ref name="EHH" />
| |
| − | | |
| − | == Reformy projektu tradycyjnej armii feudalnej i wojskowej ==
| |
| − | | |
| − | [[File:Knight of black army.png|thumb|left|200px|A knight from the Black Army]]
| |
| − | [[File:Kölderer - Gun called Elephant of King Matthias.jpg|thumb|left|200px|[[Jörg Kölderer]]: Armata oblężnicza dużego kalibru z serii „Słoń” Matthiasa Corvinusa.]]
| |
| − | | |
| − | W pierwszych latach rządów Macieja struktura armii została zbudowana na podstawie dziedzictwa jego przodka [[Zygmunt]]a Luksemburskiego. Większość jego armii składała się ze szlacheckich pocztów<ref name="EHH" />, a żołnierze zapewniani i regulowani przez ''[[militia portalis]]'' (manor militia)<ref>Haywood, Matthew: ''[http://www.warfareeast.co.uk/main/Hungarian_Armies.htm#TheMilitiaPortal The Militia Portalis]''. Hungarian Armies 1300 to 1492. British Historical Games Society, 2002. [dostęp:2010-10-04].</ref>, w którym zaznaczono, że na każde dwadzieścia zagród pańszczyźnianych (porty, dosłownie „bramy”), szlachcic otrzymał rozkaz wystawienia i użyczenia jednego łucznika królowi. Później obowiązek ten został ponownie rozpatrzony, a limit został zmieniony do jednego łucznika na 33 dwory i trzech łuczników konnych na 100 dworów. Ci, którzy nie mieli poddanych, ale posiadali dwory jako szlachcice, musieli dołączyć do komitatu w stanie wojennym. We wczesnych latach rządów Macieja nie było znaczącej liczby najemników w armii węgierskiej. (W raporcie [[Janus Pannonius|Janusza Pannoniusza]] z 1463 r. o oblężeniu zamku w Jajce nie ma o nich wzmianki).
| |
| − | | |
| − | W nagłych przypadkach istniała ostatnia szansa, by prawdziwy król u władzy nagle zmobilizował ludność. Każdy szlachcic, bez względu na swoją klasę społeczną, musiał osobiście uczestniczyć w zbrojach i udostępnić wszystkich swoich osobistych strażników. Były to wojska majątkowe<ref name="EHH" />. Ilekroć ich wezwano, nie wolno im było walczyć dłużej niż 15 dni, a ich pole działania ograniczało się do granic Węgier. Tak zwane ''insurrectio'' (szlachetne „powstanie”) był niczym więcej niż przestarzałą formą opisu, ale obowiązywało aż do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Raab bitwy pod Raabem] w 1809 r., głównie dlatego, że zwolniło uczestniczących szlachciców z płacenia podatków; ale ogólnie rzecz biorąc, zaciągnięta armada odegrała niewielką rolę w Czarnej Armii, ponieważ Maciej stopniowo zmniejszał ich udział i wzywał ich licznie jedynie na początku swego panowania<ref name="EKP">Péter E. Kovács (2008). ''[https://web.archive.org/web/20090920123556/http://static.polc.hu/previews/pdf/00/10/51/105111.pdf Mátyás, a reneszánsz király]'' [''Maciej, król renesansu''] (PDF) (po węgiersku). Budapest, Hungary: Officina Kiadó. str. 67–94. ISBN 978-963-9705-43-2. Zarchiwizowano z [http://static.polc.hu/previews/pdf/00/10/51/105111.pdf oryginału] (PDF) 20 września 2009. [dostęp:2010-10-01].</ref>.
| |
| − | | |
| − | W prawach z Szegedu z 1459 r. przywrócił podstawę 20 chłopów poddanych łucznikowi (tym razem na podstawie liczby osób). ''Militia portalis'' baronów nie był już zaliczany do sztandaru miejscowego arystokraty, lecz do armii kraju (dowodzonej przez kapitana wyznaczonego przez króla), a także mógł zostać wysłany za granicę. Zwiększył także czas służby ''insurrectio'' z 15 dni do trzech miesięcy<ref name="Heath">Ian Heath (1984). "Hungary". ''Armies of the Middle Ages, Volume 2''. Cambridge, England: Wargames research group. str. 58–62. ASIN B001B3PZTG. Zarchiwizowane z [https://www.scribd.com/doc/29856399/Armies-of-the-Middle-Ages-2 oryginału] 2 marca 2014. [dostęp:2017-12-28].</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Od najemników do regularnie opłacanych żołnierzy ==
| |
| − | | |
| − | Chociaż te wysiłki były rozsądne, sposób ich przeprowadzenia nie był w żaden sposób nadzorowany. W 1458 r. Maciej wypożyczył aż 500 ciężkiej kawalerii od czeskiego króla [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_z_Podiebrad%C3%B3w Jerzego z Podiebradów]], aby wzmocnić swoją sytuację w kraju przeciwko swoim rywalom. To oznacza punkt zwrotny na drodze od przestarzałych szlacheckich sztandarów do wykwalifikowanych najemników (w tym przypadku to byli husyci, których taktykę bitwy zaadaptowała później Czarna Armia) [17]. Maciej potrzebował bardziej doświadczonych weteranów, więc postanowił osiedlić grupę zbuntowanych dezerterów czeskiej armii dowodzonych przez [[Giskra János|Jana Jiskrę]], którzy już rabowali północne wsie, szukając codziennych łupów. Janowi obiecano królewskie ułaskawienie i dwa zamki, [[Solymos]] i [[Lippa]] (obecnie Şoimuş i Lipova), w [[Wiener Neustadt|traktacie pokojowym Wiener Neustadt]] z 1463 roku, a jego żołnierze otrzymali zapłatę 25 000 dukatów. Stacjonował w [[Bośnia|Bośni]], aby walczyć z Turkami w przyszłym roku.<ref>Oslansky, František; Stanislav Skorvanek (1996). [https://web.archive.org/web/20110728010938/http://www.humanaffairs.sk/full/hum196c.pdf "The role of John Jiskra in the history of Slovakia"] (PDF). ''Human Affairs, A Postdisciplinary Journal for Humanities & Social Sciences''. Institute of Historical Studies, Slovak Academy of Sciences. I (6): str. 19–33. ISSN 1210-3055. Zarchiwizowane z [http://www.humanaffairs.sk/full/hum196c.pdf oryginału] (PDF) 28 lipca 2011. [dostęp:2010-10-01].</ref> Wcześniej w 1462 r. król wysłał do swojego koniuszego rozkaz, że powinien wynająć 8 000 kawalerii, by rozpocząć świętą wojnę z [[Imperium Osmańskim]] tylko wtedy, gdy Wenecjanie - zgodnie z obietnicą - pokryją wydatki (niestety dla Węgrów ta pomoc finansowa była od czasu do czasu). Pierwszy duży i masowy pobór najemników pojawił się podczas wojen czeskich (1468–1478), podczas gdy rdzeń jego królewskiej piechoty, liczący 6000–8000 uzbrojonych ludzi, został włączony do Czarnej Armii (początki przezwiska mogły również pochodzić z tej epoki).<ref name="Engel">Pál Engel; Andrew Ayton; Tamás Pálosfalvi (2005). ''[https://books.google.com/?id=vEJNBqanT_8C&pg=PA310&lpg=PA310&dq=%22Franti%C5%A1ek+Hag%22#v=onepage&q&f=false The realm of St. Stephen: a history of medieval Hungary, 895–1526]''. London, United Kingdom: I. B. Tauris. str. 310. ISBN 1-85043-977-X. [dostęp:2010-10-01].</ref>
| |
| − | | |
| − | === Finansowanie ===
| |
| − | | |
| − | Po tym, jak dochody Macieja zwiększały się systematycznie, jednocześnie wzrastała także liczba najemników. Dane historyczne różnią się, jeśli chodzi o liczby, głównie dlatego, że zmieniały się z bitwy na bitwę, a większość żołnierzy była zatrudniona tylko na czas trwania walki lub dłuższego konfliktu.<sup>''[[potrzebne cytowanie]]''</sup> Liczenie sztandarów szlachty, najemników, żołnierzy podbitych Moraw i Śląsk, a także wojska sprzymierzonej Mołdawii i Wołoszczyzny, król mógł zgromadzić armię 90 000 ludzi.<sup>''[[potrzebne cytowanie]]''</sup> Udział szlachty na polu bitwy był ignorowany przez nią, gdyż ich wsparcie musiało być później opłacone złotem. Miasta były również zwolnione z płacenia opłat wojennych, jeśli dostarczały rzemieślników i produkcję broni w celu wyposażenia wojska.
| |
| − | | |
| − | Król Maciej podniósł podatki pańszczyzny; przeniósł podstawy opodatkowania z ''portae'' na gospodarstwa domowe, a czasami podczas wojny pobierał królewskie należności dwa razy w roku. Po uwzględnieniu hołdu wasali, zachodnich kontrybucji, podatków wojennych lokalnej szlachty, dziesięciny i podatków miejskich, roczny dochód Macieja osiągnął 650 000 florenów; dla porównania [[Imperium Osmańskie]] miało 18 000 000 rocznie<ref name="Engel" />. W przeciwieństwie do powszechnego przekonania, historycy od dziesięcioleci spekulują, że faktyczna suma mogłaby osiągać około 800 000 florenów w dobrym roku u szczytu panowania Macieja, ale nigdy nie przekroczyła progu finansowego miliona florenów, wcześniej powszechnie akceptowanej kwoty<ref>Drakóczy, István (2008). ""Mátyás bevételei és a kincstár"" [The incomes of Matthias and the treasury]. In Farbaky Péter; Spekner Enikő; Szende Katalin; Végh András (eds.). ''Hunyadi Mátyás, a király. Hagyomány és megújulás a királyi udvarban 1458–1490'' [''Maciej Hunyadi, król. Tradycja i odnowa na dworze królewskim 1458–1490''] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Budapesti Történeti Múzeum. ISBN 978-963-9340-68-8.</ref> W 1467 r. Maciej Korwin zreformował system monetarny w celu łatwiejszego gromadzenia podatków i zarządzanych wypłat oraz wprowadził ulepszony dinar, który miał drobniejszą zawartość srebra (500 ‰) i ważył pół grama. Przywrócił również jego stosunek, w którym jeden floren złota wynosił 100 dinarów srebra, który był tak stabilny, że pozostał w obrocie do połowy XVI wieku.<ref>Iliescu, Octavian (2002). [http://monederomanesti.cimec.ro/art/Iliescu2002.doc "C. Transylvania (including Banat, Crişana and Maramureş)"]. ''Historia monet w Rumunii (ok. 1500 pne - 2000 ne)''. NBR Library Series. Bucharest, Romania: Editura Enciclopedică. [dostęp:2009-10-04].</ref>
| |
| − | | |
| − | Armia została podzielona na trzy części: kawaleria, z żołdem trzech florenów za konia; [[pawężnicy]], którzy otrzymywali podwójne pieniądze; oraz łucznicy, lekka piechota i arkebuziści, przy czym ci ostatni składali się głównie z Czechów, Niemców i Polaków (wszyscy opłacani inaczej). Średniowieczny proch strzelniczy był dość drogi, więc król wolał dostosować taktykę husycką do działań wojennych (opartych na obronie, umieszczając piechotę za blokadami wagonów lub wysokimi [[pawęż|pawężami]], podczas gdy kawaleria stale nękała wroga i pilnowała „środka”) i i przedożył łucznictwo na korzyść fizylierów, którzy zaangażowani byli na samym początku bitwy. Produkcja broni palnej była dostarczana przez lokalnych rusznikarzy z Siedmiogrodu, zwłaszcza z Braszowa.<ref>Péter E. Kovács (2008). ''[https://web.archive.org/web/20090920123556/http://static.polc.hu/previews/pdf/00/10/51/105111.pdf Mátyás, a reneszánsz király]'' [''Matthias, król renesansu''] (PDF) (po węgiersku). Budapest, Hungary: Officina Kiadó. str. 67–94. ISBN 978-963-9705-43-2. Zarchiwizowano z [http://static.polc.hu/previews/pdf/00/10/51/105111.pdf oryginału] (PDF) 20 września 2009. [dostęp:2010-10-01]</ref><ref>Beham, Markus Peter (23 lipca 2009). [http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/MBeham1.pdf "Braşov (Kronstadt) in the Defence against the Turks (1438–1479)"] (PDF). Vienna, Austria: Kakanien revisited. [dostęp:2010-10-11].Beham, Markus Peter (23 lipca 2009). [http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/MBeham1.pdf "Braşov (Kronstadt) in the Defence against the Turks (1438–1479)"] (PDF). Vienna, Austria: Kakanien revisited. [dostęp:2010-10-11].</ref>.
| |
| − | | |
| − | === Ulepszanie floty rzecznej ===
| |
| − | | |
| − | Flota rzeczna (węg. ''flottila'' lub ''naszád'') składała się z drewnianych kambuzów, łodzi wiosłowych (później zmodernizowanych do kanonierek) i mniejszych okrętów, które mogły płynąć rzekami Dunaj, Tisza i Sava. [[Nándorfehérvári diadal|Zwycięstwo w Belgradzie]] ([[Nándorfehérvár]]) w 1456 r., gdy flota odegrała znaczącą rolę w przełamaniu tureckiej blokady rzeki, aby przynieść ulgę oblężonemu miastu, pokazało jej znaczenie i zasygnalizowało początek uznania jej ważności. Zachęciło także króla Macieja do zbudowania większej i lepiej wyposażonej marynarki wojennej. Ponieważ była oni obsługiwani przez południowych Słowian, głównie Serbów i Chorwatów, dwoma głównymi portami operacji były Belgrad i Szabács (Šabac). W 1475 r., równocześnie z wprowadzeniem dział polowych, król Maciej nakazał instalację artylerii na barkach rzecznych, a także bombard zdolnych do wystrzeliwania kul armatnich o masie 100–200 funtów. W 1479 r. król miał do dyspozycji mieszaną flotę obejmującą 360 okrętów, załogę 2600 marynarzy i miejsca dla 10 000 żołnierzy na pokładzie.<ref name="Heath"/><ref>Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Bain, Robert Nisbet (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Matthias_I.,_Hunyadi "Matthias I., Hunyadi"]. W: Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. '''17''' (11th ed.). Cambridge University Press. str. 900–901.</ref> król Maciej zapewnił również wyjście na Adriatyk z miasto-port Senj (węg. Zengg), z którego [[Balázs Matthias]] mógł wyruszyć na swoje kampanie morskie [26]. Maciej mógł również monitorować handel przechodzący przez deltę Dunaju do Morza Czarnego z miasta Kilia, które za jego panowania został zajęte przez armię mołdawską wspieraną przez flotę osmańską<ref name="Kilia"/>.
| |
| − | | |
| − | == Oddziały, taktyka, wyposażenie ==
| |
| − | | |
| − | === Taktyka ===
| |
| − | | |
| − | <blockquote><cite>
| |
| − | <small>„''Traktujemy ciężką piechotę pancerną jako mur, który nigdy nie ustąpi ze swojego miejsca, nawet jeśli zostanie zabity do ostatniego z nich, dokładnie w miejscu, w którym stoją. Lekcy żołnierze wykonują ucieczki w zależności od okazji i kiedy są już zmęczeni lub wyczuwają poważne niebezpieczeństwo, wracają za opancerzonymi żołnierzami, organizując swoje szeregi i zbierając siły, i pozostają tam do czasu, gdy mogą ponownie wybuchnąć. na koniec cała piechota i strzelcy zostają otoczeni uzbrojonych i osłoniętych żołnierzy, tak jak ci stali za wałem, ponieważ większe pavieses, ustawione obok siebie w kręgu, ukazują obraz fortecy i są podobne do muru, w osłonie którego piechota a wszyscy ci, którzy stoją pośrodku, walczą jak zza murów wieży lub wału i czasami się stamtąd wyrywają''."<small>
| |
| − | | |
| − | – [[Maciej Korwin]] Corvinus: w tym przypadku z listu do swojego teścia króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ferdynand_I_(kr%C3%B3l_Neapolu) Ferdynanda I z Neapolu] z lat 80. XV wieku<ref>http://mek.oszk.hu/07100/07105/pdf/matyaslev1.pdf</ref><ref>http://mek.oszk.hu/07100/07105/pdf/matyaslev2.pdf</ref>
| |
| − | </small></small>
| |
| − | </blockquote></cite>
| |
| − | | |
| − | === Ciężka kawaleria ===
| |
| − | | |
| − | W szczytowym stuleciu ciężka kawaleria była już u szczytu, chociaż wykazywała oznaki tendencji spadkowych.Siła rażenia i możliwość szarży bez wsparcia sprawiły, że byli w stanie wymusić decydujący wynik w większości bitew. Chociaż rzadko byli rozmieszczani na własną rękę, gdyby byli, przyjmowaliby kwadratowe formacje. Takie punkty zwrotne miały miejsce w bitwie na Chlebowym Polu (1479). Zwykle stanowiła jedną szóstą armii i wraz z najemnymi rycerzami, stanowiła większość. Ich uzbrojenie było dobrze przygotowane i wysokiej jakości, z wyjątkiem pocztów szlacheckich. Oznacza to broń zastrzeżoną, a nie tę dostarczoną przez króla.
| |
| − | | |
| − | [[File:The wars of Matthias Corvinus of Hungary (1458-1490).png|right|thumb|200px|Ruchy wojskowe Macieja Korwina i Czarnej Armii<ref name="Zrinyi" />]]
| |
| − | | |
| − | ==== Broń ====
| |
| − | | |
| − | [[File:Saint George and Saint Florian, Black army.jpg|thumb|200px|right|Saint George and Saint Florian, depicted in the armour suits of Black Army knights. Fresco of the Roman Catholic church of Pónik (Now Póniky Slovakia), 1478<ref>Master Mihály (1478). [https://web.archive.org/web/20141104130003/http://www.warfare.meximas.com/15/St-Ladislaus-Poniky.htm "Frescoes in the Póniky (Pónik) Roman Catholic Church, Slovakia"]. Zarchiwizowano z oryginału 4 listopad 2014. [dostęp:2014-11-04].</ref>]]
| |
| − | | |
| − | * Lance: lanca była główną bronią szturmową nacierającej ciężkiej kawalerii. Mierzyły do czterech metrów długości, od klasycznej lancy z wydłużoną włócznią (często ozdobioną ogonami zwierząt, flagami lub innymi ozdobami) do krótkiej stożkowej włóczni, przeznaczonej do przebijania ciężkiej zbroi. ''Vamplate'' przypominający puklerz chronił dłoń i ramię. Jego stabilność zwiększono dzięki hakowi mocującemu (''lanca-arret'') z boku pancerza jeźdźca.
| |
| − | | |
| − | * Miecze: najczęstsze miecze tej epoki pochodzą z południowej Europy.<ref name="Zarnocki" /> Miały metr długości i były przeznaczone do cięcia, a nie do pchania, z osłoną krzyżową w kształcie litery S. Podobnie jak w wielu średniowiecznych mieczach, ciężka głowica równoważyła ostrze i mogła być używana do ciosów w zwarciu. Druga wersja, która stała się popularna w drugiej połowie wieku, miała podobny kształt, z wyjątkiem ''quillonu'', który był zakrzywiony w kierunku ostrza w celu złamania lub zaciśnięcia ostrza wroga. Wykorzystano także bękarty o długości 130-140 cm. Jako broń towarzyszącą zastosowano sztylety w kształcie piły zębatej i płomienistej (obie z osłoną pierścieniową) i [[Mizerykordia|mizerykordią]].
| |
| − | | |
| − | Oprócz nich nosili broń pomocniczą, taką jak gotyckie maczugi, maczugi z kołnierzem, siekiery, kusze (''balistrero ad cavallo'') i krótkie tarcze podobne do konstrukcji do [[pawęż|pawęża]] (''petit pavois'') do obrony<ref name="Zarnocki"/>.
| |
| − | | |
| − | === Lekka jazda ===
| |
| − | | |
| − | Tradycyjni [https://pl.wikipedia.org/wiki/Huzarzy huzarzy] zostali wprowadzeni przez Macieja; odtąd lekka kawaleria nazywa się ''huszár'', nazwa wywodząca się od słowa ''húsz'' (po polsku „dwadzieścia”), co odnosi się do schematu wylicznia, w którym na każdych dwudziestu poddanych wypadał szlachcic. Po [[dieta|diecie]] w Temesvár (Timişoara) z 1397 r. lekka jazda została zinstytucjonalizowana jako dywizja wojskowa. Byli drudzy w kolejności w armii i ogólnie uważani za siły elitarne. Pochodzili z ''militia portalis'' znaczna liczba z nich była ''buntownikami'', Mołdawianami i Siedmiogrodzianami, przy czym ci pierwsi mieli girmków z mniejszym wyposażeniem, a ci drudzy ogólnie uważani byli za dobrych jeźdźców. Zostali oni podzieleni na grupy po 25 (''turma'') dowodzone przez kapitana (''capitaneus gentium levis armature''). Ich zakresam działania było zwiad, zabezpieczanie, grasowanie, przecinanie linii zaopatrzenia wroga i niszczenie ich w bitwie. Służyła ona również jako dodatkowa zwrotna flanka (do atakowania z wyprzedzeniem) dla silnych formacji ciężkiej kawalerii.
| |
| − | | |
| − | ==== Broń ====
| |
| − | | |
| − | [[File:Rabenwappen.JPG|thumb|right|200px|Medieval coat of arms of Matthias Corvinus, guarded by Black Army heavy infantry officers. Matthias Church, Budapest. The damaged art relic was renovated in 1893.]]
| |
| − | | |
| − | Hełm, kolczuga, szabla, tarcza, włócznia, a w niektórych przypadkach siekiery do rzucania i topory.
| |
| − | | |
| − | * Szable (szablya): jeden typ nawiązywał do tradycji południowoeuropejskich długich mieczy (krzyżak w kształcie litery S), stopniowo przekształcając się w mieszaną (turecką) szablę w stylu wschodnim. Drugi typ to tak zwana ''huszarszablya'' (hussarsabre), wielowarstwowa sztukateria szablasta o grubości 40 mm z 3-6 nitami.
| |
| − | | |
| − | * Łuki: tradycyjny łuk kompozytowy Magyar oraz, ze względu na duże wpływy wschodnie, wszedł do gry mocniejszy łuk turecko-tatarski.
| |
| − | | |
| − | * Siekiery: rzucanie siekierami mogło również odgrywać pewną rolę w taktyce lekkiej kawalerii. były wykonane z jednego kawałka metalu z krótką wygrawerowaną rękojeścią. Jeśli ostrze jest prawie płaskim lub lekko zakrzywionym łukiem, nazywa się go „toporem węgierskim”. Preferowano również dodatek do wspomnianego wyżej kilofa z dziobem: miał on wystającą krawędź przypominającą dziób, co skutkowało silniejszym efektem przebijania.<ref name="Zarnocki"/>
| |
| − | | |
| − | === Piechota ===
| |
| − | | |
| − | [[File:Garamszentbenedek.png|thumb|right|200px|The ancient "Roman guards" of the tomb of Jesus Christ were depicted as contemporary infantrymen of the Kingdom of Hungary. Church of Hronský Beňadik (built around the 1470s, then called Garamszentbenedek).]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Armoured Hungarian infantry in a castle.jpg|thumb|right|200px|Black Army infantry in a castle 1480s.<ref>Anonymous (1480–1488). [https://web.archive.org/web/20141104125811/http://www.warfare.meximas.com/15/Graduale-132r.htm "The Gradual of King Matthias Corvinus of Hungary"]. Cod. Lat. 424. Zarchiwizowano z oryginału 4 listopada 2014. [dostęp:2014-11-04].</ref>]]
| |
| − | | |
| − | Piechota była mniej ważna, ale stanowiła stabilną podstawę integralności armii. Była tworzona z różnych grup etnicznych i składała się z ciężkiej piechoty, żołnierzy w osłonie, lekkiej piechoty i piechoty. Charakteryzują się połączeniem zbroi płytowej i kolczugowej oraz wykorzystaniem tarcz (te malowane duże tarcze z wierzbowego drewna były często zdobione i pokryte skórą i lnem). Ta ostatnia służyła wielu celom: powstrzymywać ataki wroga, osłaniać strzelanie piechoty dystansowej od tyłu (fizylierzy' angażują się jako pierwsi, łucznicy strzelają stale), a także ruchomy tabor w stylu husytów (z ograniczoną liczbą [https://en.wikipedia.org/wiki/War_wagon wagonów wojennych]). Piechota składała się ze szwajcarskich pikinierów, którzy byli uwielbiani przez króla<ref>[http://aregmultajelenben.shp.hu/hpc/web.php?a=aregmultajelenben&o=a_fekete_sereg_eloadas_6Tj "A Fekete Sereg előadás"]. ''aregmultajelenben.shp.hu''.</ref>.
| |
| − | | |
| − | W 1481 r. piechota Czarnej Armii została opisana jako:
| |
| − | | |
| − | <blockquote><cite>
| |
| − | <small>„Trzecią formą armii jest piechota, która dzieli się na różne klasy: piechota zwykła, piechota pancerna i tarczownicy… Pancerna piechota i tarczownicy nie mogą nosić zbroi i tarcz bez stron i sług, '''a ponieważ konieczne jest dostarczenie im stron, każda z nich wymaga jednej strony na zbroję i tarczę oraz podwójną nagrodę''' (''necessary to provide them with pages, each of them requires one page per armor and shield and double bounty''). Następnie są pistolety ... Są bardzo praktyczne, ustawione za nosicielami tarcz na początku bitwy, zanim armie zaangażują się w obronie. Niemal cała piechota i arkebuzerzy są otoczeni opancerzonymi żołnierzami i tarczownikami, jakby stali za bastionem. Duże tarcze ustawione w kręgu przedstawiają wygląd fortu i na podobieństwo muru, w którego obronie piechota i wszyscy spośród nich walczą prawie tak, jakby spoza murów bastionu lub murów obronnych i w danym momencie się z niego wydostali ”.<small>
| |
| − | | |
| − | – List Matthiasa Corvinusa do Gabriele Rangoni, biskupa Egeru}}<ref name="Rogers" /></small></small>
| |
| − | </blockquote></cite>
| |
| − | | |
| − | ==== Broń ====
| |
| − | | |
| − | Różne bronie dalekiego zasięgu, w tym łuki, kusze i arkebuzy; wszystkie rodzaje broni białej, halabardy, piki i '''szczupaki'''; husycka/chłopska broń, taka jak proce i cepy; broń ręczna, taka jak [[Morgensztern|morgensterny]] i młoty wojenne; oraz klasyczne miecze i szable.
| |
| − | | |
| − | * Broń biała: [[Korseka|klorseki]], [[Glewia|glewie]], [[Partyzana|partyzany]], włócznie friulskie i halabardy zostały dostosowane w zależności od klasy społecznej i narodowości piechoty. XV-wieczny typ halabardy był przejściem, które łączyło siekierkę z '''szczupakiem''' szydełkowym, czasami opatrzonym „dziobem”, który był używany do ściągania rycerza z konia i zwiększania jego przebijającego uderzenia. Były pokryte metalowymi '''langletami''' z boku, aby zapobiec rozcięciu na pół.
| |
| − | | |
| − | * Łucznictwo: najcenniejszymi łucznikami byli kusznicy. Ich liczba w służbie Macieja osiągnęła 4000 w 1470 roku. Używali szabli jako broni dodatkowej (co było niezwykłe dla piechoty w tamtych czasach). Ich podstawową zaletą była umiejętność strzelania w ciężki pancerz, podczas gdy wady polegały na tym, że wymagały obrony, aby je chronić, poruszając się powoli w pozycji stojącej.
| |
| − | | |
| − | * Arkebuzeria: te oddziały prochowe używane były na wczesnych etapach bitwy. Ich zdolność celowania, cena i niebezpieczeństwo prymitywnych pistoletów ręcznych (samozapłon) uniemożliwiły im wysoką skuteczność, szczególnie w przypadku mniejszych grup ludzi lub walki wręcz. Charakterystyczną cechą Węgier było to, że nie użyli widelca do ustabilizowania dział, ale zamiast tego umieścili go na [[Pawęż|pawężach]] (lub w niektórych przypadkach na attyce ''wagonu wojennego''). Początkowo używano dwa typy, ''schioppi'' (pistolet) na początku, a później ''arquebus à croc'' (nie mylić z armatami). Wyróżniono trzy klasy pistoletów: lekkie ''brodate'' pistolety; ''rozwidlone'' pistolety; pierwsze prymitywne muszkiety (żelazna rura połączona z drewnianym uchwytem, które należy docisnąć do ramienia). Ich kalibry wahały się od 16 do 24 mm.<ref name="Zarnocki"/>
| |
| − | | |
| − | <gallery caption="Arsenal" widths="120px" heights="120px" perrow="5">
| |
| − | File:Corsèque 23.jpg|[[Corseque]]
| |
| − | File:Maces.jpg|[[Mace (bludgeon)|Flanged maces]]
| |
| − | File:Dreschflegel.jpg|[[Flail|Peasant flail]]
| |
| − | File:Ussita pavese shield Prag Museum 1429.jpg|[[Pavise|Pavise shield]]
| |
| − | File:Bastardschwert.jpg|[[Bastard sword]]
| |
| − | File:Musee-de-lArmee-IMG 1099.jpg|Blended crossguarded sword
| |
| − | File:Exibition area in the Galerija-Muzej Lendava, Lendava Castle, 2013-08-11-2.jpg|Pavise and halberds
| |
| − | File:Crossbow Photo.jpg|Crossbow and accessories
| |
| − | </gallery>
| |
| − | | |
| − | == Bunty ==
| |
| − | | |
| − | Wadą okresowego lub okazjonalnego opłacania rekrutów było to, że jeśli ich pieniądze nie docierały na czas, po prostu opuszczali pole bitwy lub - w gorszym scenariuszu - buntowali się, jak to miało miejsce w kilku przypadkach. Ponieważ byli to ci sami wykwalifikowani żołnierze dowodzeni przez tych samych przywódców, którzy wcześniej walczyli pod węgierską flagą, byli tak samo trudni do wyeliminowania, jak Czarna Armia dla swoich wrogów. [Potrzebne źródło] Jednak ich liczebność mogła być większa, ponieważ zawsze była to flanka lub dywizja, która kończyła kampanię. Łatwiejszym rozwiązaniem było przyjęcie przez kapitana niektórych ziem i zamków do zastawienia w zamian za służbę (w jednym przypadku forty Ricsó (Hričovský hrad) i Nagybiccse (Bytča) do Františka Haga)
| |
| − | | |
| − | Wadą posiadania okresowo lub okazjonalnie opłacanych rekrutów było to, że jeśli ich pieniądze nie dotarły na czas, po prostu opuszczali pole bitwy lub – w gorszym scenariuszu – buntowali się, co zdarzyło się w kilku przypadkach. Ponieważ byli oni tymi samymi wykwalifikowanymi żołnierzami pod dowództwem tych samych przywódców, którzy wcześniej walczyli pod węgierską flagą, byli tak samo trudni do wyeliminowania, jak Czarna Armia dla jej wrogów. <sup>[[potrzebne źródło]]</sup> '''Jednak ich liczebność mogła być większa, ponieważ zawsze była to flanka lub dywizja, która kończyła kampanię'''. (since it was always a flank or division which quit the campaign.) Łatwiejszym rozwiązaniem było skłonienie kapitana do zaakceptowania niektórych ziem i zamków, które mają zostać zastawione w zamian za służbę (za jednym razem forty Ricsó (Hričovský hrad) i Nagybiccse (Bytča) do Františka Haga). <sup>[[potrzebne cytowanie]]</sup> Przykładowo masy dezercja nastąpiła w [[1481]] r., gdy grupa 300 jeźdźców przeszła na stronę wojsk [[Cesarstwa|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]. <sup>[[potrzebne cytowanie]]</sup> Jednym z tych odnotowanych buntowników był [[Jan Švehla]], który towarzyszył Maciejowi w Slawonii w 1465 r., aby pokonać Turków; ale gdy zbliżali się do Zagrzebia, Švehla poprosił o królewskie pozwolenie na oficjalne zakończenie ofensywy wraz ze swoimi najemnikami z powodu trudności finansowych. <sup>[[potrzebne cytowanie]]</sup> Jego prośba została odrzucona, w wyniku czego on i dwaj jego wicekapitani opuścili królewską choragiew wraz ze swoimi pułkami. <sup>[[potrzebne cytowanie]]</sup>
| |
| − | | |
| − | Po ucieczce [[Jerzy z Podiebradów]] potajemnie poparł ich najazd na komitat w Nitrze i okupację fortu Kosztolány, ponieważ armia składała się z czesko-morawskich fachowców, którzy wcześniej służyli dla Jerzego i [[Fryderyk III|Fryderyka III]]. Oprócz milicji szukali schronienia religijni wygnańcy (uważani za heretyków), w tym husyccy Bratriks („Bracia” - husyci na Słowacji, tj. w Górnych Węgrzech) i zbuntowani ''Žebrakowie''<ref><small><sup>'''Uwaga:1:'''</sup> Žebrák (węg. ''Zsebrák') charakterystyczny historyczny i wojskowy termin wywodzący się z tego samego czeskiego słowa oznaczającego żebraka. Odnosi się do czeskich łowców łupów, którzy niszczyli północne regiony Węgier w XV wieku (ale poddaliby się poleceniom za odpowiednią opłatą)</ref> [34], którzy preferowali grabieże zamiast zapłaty. Švehla założył fort ''ad hoc'' i wyznaczył Joriga Lichtenburgera i Vöttau na hrabiów. Fort i jego grabieżcy mieli otaczającą go strefę wpływów, od dolin Wagu i Nitry po wschodnie prowincje Austrii. Maciej zdał sobie sprawę z zagrożenia i rozkazał dwóm swoim kapitanom „górnych ziemi” pokonać Kosztolany, a mianowicie [[Szapolyai István|Stefanowi Zápolya]] i [[Magyar Balázs|Blažowi Podmanickiemu]]. Po powrocie ze Slawonii król dołączył do oblężenia. Warto wspomnieć, że tutaj Maciej niejednokrotnie współpracował z Fryderykiem. Wysłał silnie opancerzony oddział konny dowodzony przez dowódcę Ulricha von Grafenecka, aby pomógł zniszczyć te brygady. Gdy dotarł do Pozsony (Bratysława), został wzmocniony przez rycerza Georga Pottendorfera z jego 600 konnymi krzyżowcami. W sumie 8-10 tysięcy ludzi było gotowych do pokonania, którzy rozpoczęli atak po przejęciu niewielkich umocnień 1 stycznia 1467 roku. Cała awangardy oficerów Czarnej Armii byli obecni przeciwko ich byłemu sojusznikowi. Należą do nich [[palatyn]] [[Országh Mihály|Michał Országh]], Jan Jiskra, Jan Haugwitz, [[Magyar Balázs|Balázs Magyar]], [[Kinizsi Pál|Paweł Kinizsi]], [[Újlaki V. Miklós|Mikołaj V Ujlaki]], [[ban Maczwy]] i [[Szobi Péter|Piotr Sobi]], [[ban Dalmacji i Chorwacji]], przy czym ci ostatni gina w tej walce. Zanim rozpoczęło się oblężenie, Maciej zaoferował Švehlowi szansę powrotu do służby w zamian za bezwarunkowe poddanie się z wielu powodów. Po odmowie natychmiast rozpoczął oblężenie i ostrzał armat, pomimo trudnych warunków zimowych. Švehla i jego 2500 ludzi (i dodatkowych obywateli) oparli się silniejszemu oblegającemu, ale magazyny żywności osiągnęły bardzo niski poziom, a wszystkie wysiłki, aby się wydostać, zakończyły się niepowodzeniem, więc dwukrotnie chciał kapitulować przed Maciejem, jednak ten zemścił się za odrzucenie jego wczesniejszych propozycji. Po trzech tygodniach Švehli udała się próba wyrwania się, wydostając się z tyłu przez kanał wodny. Chociaż jego fizycznie słaba i wyczerpana świta 2000 piechoty próbowała uciec przed oblegającymi siłami, nie były one wystarczająco szybkie, aby bezpiecznie uciec. Balázs Magyar i Pál Kinizsi zjechali do fortu Csejte (Čachtice), gdzie starli się. Prawie wszyscy uczestnicy buntu polegli, tylko 250 wzięto do niewoli. Švehla ponownie uniknął schwytania, ale chłopi pojmali go, gdyż był zbyt osłabiony, by walczyć.
| |
| − | | |
| − | Maciej skazał go na powieszenie wraz z pozostałymi kilkuset buntownikami. Był to dość brutalny czyn w odniesieniu do kampanii króla Macieja Korwina. Następnego dnia, 31 stycznia 1467 r., będąc świadkiem egzekucji, garnizon poprosił o litość, która została udzielona; a po zdobyciu Kosztolány zaoferował je Františkowi Hagowi - członkowi oddziałów buntowniczych - kapitanowi Czarnej Armii, ponieważ uznał go za wystarczająco wykwalifikowanego. Później jednak w 1474 r. František Hag zbuntował się z powodu braku wynagrodzenia, lecz konflikt zakończył się bez przemocy i pozostał wierny Macieja aż do śmierci.<ref name="EKP"/><ref name="Zrinyi 2">Bartl, Július; Dusan Skvarna (2002). [https://books.google.com/?id=3orG2yZ9mBkC&pg=PA196&lpg=PA196&dq=%22standing+army+of+Matthias%22#v=onepage&q=%22standing%20army%20of%20Matthias%22&f=false "Black Army"]. ''Slovak history: chronology & lexicon''. Mundelein, Illinois, USA: Bolchazy-Carducci Publishers. str. 196. ISBN 0-86516-444-4. [dostęp:2010-10-05].</ref>
| |
| − | | |
| − | == Rozpuszczenie ==
| |
| − | [[File:Hungarian post-Matthias succession wars (1490-94).jpg|left|200px|thumb|Actions of the Black Army after the death of King Matthias]]
| |
| − | | |
| − | Przed śmiercią 6 kwietnia 1490 r. król Maciej poprosił kapitanów i baronów o złożenie przysięgi na syna [[Jan Korwin|Jana Korwina]] by zabezpieczyć jego następstwo na tronie. Chociaż Jan był największym posiadaczem majątku na Węgrzech i miał dowództwo nad Czarną Armią, jego macocha, królowa [[Aragóniai Beatrix|Beatrycze]], zaprosiła dwóch spadkobierców, Świętego Cesarza Rzymskiego [[Maksymilian I|Maksymiliana I]] i polskiego księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_I_Olbracht Jana I Olbrachta], na spotkanie do Budy, aby omówić, kto odziedziczy tron. Pierwsza wątpliwość nawiązywała do [[Wiener Neustadt|traktatu pokojowego z Wiener Neustadt]], a druga do więzów rodzinnych. Co więcej, węgierscy baronowie zaprosili trzeciego pretendenta, króla Czech i brata Jana Alberta, [[II. Ulászló|Władysława II]]. Po tym, jak baronowie dwukrotnie oszukali Jana Korwina, uciekł ze stolicy i przenosił się do Peczu, lecz został zaatakowany w połowie drogi w wiosce Szabaton i poniósł klęskę, z której mógł się wycofać. Żadna część Czarnej Armii nie była jeszcze zaangażowana, ponieważ ich rdzeń utknął na Śląsku i Styrii. Ich sławni kapitanowie Blaise Magyar i Paul Kinizsi dołączyli do strony pretendentów, odpowiednio, Jana Olbrachta i Władysława; ten ostatni stał się następnie prawowitym królem<ref name="Bánlaky1">József Bánlaky (1929). "Trónöröklési és királyválasztási viszályok Mátyás halála után. A csonthegyi ütközet 1490 július 4-én. Ulászló királlyá választása." [Spór o sukcesję i wybór króla po śmierci Macieja. Bitwa pod Csonthegy 4 lipca 1490 r. Władysław został królem Węgier.]. ''[http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0012/885.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [Historia militarna narodu węgierskiego] (po wegiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. [dostęp:2011-06-16].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Maksymilian natychmiast zaatakował podbite terytoria w Austrii w 1490 roku. Czarna Armia umocniła się w okupowanych fortach na zachodniej granicy. Większość z zołnierzy została schwytana przez podstęp, przekupstwo lub bunt obywateli w ciągu kilku tygodni bez większych bitew. Umocniona linia brzegowa wzdłuż rzeki Enns, zbudowana przez kapitana najemników Wilhelma Tettauera, opierała się dość skutecznie przez miesiąc. Z powodu braku zapłaty niektórzy najemnicy Czarnej Armii, głównie Czesi, przeszli na stronę i dołączyli do Świętej Rzymskiej armii 20 000 ludzi najeżdżających Węgry. Ruszyli w głąb Węgier i udało im się zdobyć miasto Székesfehérvár, które splądrowali, a także grób króla Macieja, który był tam przechowywany. Jej landsknechci nadal byli niezadowoleni z grabieży i odmówili zdobywania Budy. Wrócił do Imperium pod koniec grudnia, ale pozostawili garnizony kilkuset żołnierzy w tych węgierskich miastach i zamkach, które okupowali<ref name="Bánlaky2">József Bánlaky (1929). "Ulászló küzdelmei János Albert lengyel herceggel és Miksa római királlyal. Az 1492. évi budai országgyűlés főbb határozatai." [Walka Władysława z księciem Janem Albertem i świętym cesarzem rzymskim Maksinmilanem. Zgromadzenie Budy w 1492 r. I jego sankcje.]. ''[http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0012/887.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [Historia militarna narodu węgierskiego] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. [dostęp:2011-06-16].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Krajowa Rada Baronów postanowiła odzyskać utracone miasta, zwłaszcza Székesfehérvár. Czarna Armia została w odwodzie w Egerze, ale ich wypłata w wysokości 46 000 forintów znów się spóźniła, więc obrabowali sąsiednie klasztory, kościoły, chłopów i posiadłości wielmożów. Po uiszczeniu należnych opłat wyznaczony kapitan Stefan Báthory zebrał armię 40 000 żołnierzy i rozpoczął oblężenie w czerwcu 1491 r., które trwało miesiąc. Odzyskano kolejne mniejsze miasta i bez dalszego wsparcia szlachty niemieckiej Maksymilian zgodził się negocjować, a ostatecznie podpisał [[Pokój w Pressburgu (1491)|pokój w Pressburgu w 1491]] r., który obejmował oddanie mu ziem śląskich [38]. Jan Haugwitz nigdy nie uznał tego traktatu i trzymał swój majątek na Śląsku<ref name="Bánlaky2" /> John Haugwitz never recognized this treaty and held their possessions in Silesia afterwards.<ref name="Haugwitz">Ágnes Kenyeres (1994). "Haugwitz János (15. sz.): zsoldosvezér" [jan Haugwitz (XV wiek): kapitan najemników]. ''[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC05727/06061.htm Magyar életrajzi lexikon]'' 1000–1990 [Węgierski leksykon biografii] (po wegiersku). Budapest, Hungary: Akadémiai Kiadó. ISBN 963-9374-13-X. [dostęp:2011-06-16].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Tymczasem rozczarowany Jan Olbracht zebrał armię na wschodniej granicy Węgier i zaatakował okolice Kassy (Koszyce) i Tokaju, również w 1490 r. Jan Korwin zaakceptował Władysława jako swojego feudalnego władcę i pomógł mu w koronacji (osobiście wręczył koronę do niego). Władysław poślubił owdowiałą królową Beatrice, aby uzyskać majątek w wysokości 500 000 forintów. Pozwoliłoby mu to pokryć wydatki Czarnej Armii stacjonującej na Morawach i Górnym Śląsku oraz koszty transportu ich do ojczyzny na Górne Węgry w celu obrony przed polską armią Jan Olbrachta<ref name="Bánlaky2" />. Jan Filipec, w imieniu nowego króla, pomógł przekonać przywódcę Śląskiej Czarnej Armii, Jan Haugwitza, do powrotu do służby w zamian za 100 000 forintów. Armia węgiersko-czeska licząca 18 000 żołnierzy spotkała się z wojskami polskimi w grudniu 1491 r. w bitwie pod Eperjesem (Preszów), która była decydującym zwycięstwem Czarnej Armii<ref name="Haugwitz" />. Jan Olbracht wycofał się do Polski i obiecał, że nie będzie miał już pretensji do tronu.
| |
| − | | |
| − | Czarna Armia została wysłana do regionu południowego w celu zwalczania najazdów osmańskich. Czekając na swoje wypłaty, dokonywali grabieży w pobliskich wioskach. Rada Narodowa nakazała Pawłowi Kinizsi za wszelką cenę zaprzestać grabieży. Przybył do Szegednic-Halászfalu pod koniec sierpnia 1492 r., gdzie rozproszył Czarną Armię dowodzoną przez Haugwitz. Z 8 000 członków 2000 udało się uciec do zachodniej Styrii, gdzie nadal plądrowali wsie <ref name="Haugwitz" />. Pojmanych eskortowano do Budy, gdzie oficjalnie rozwiązano Czarną Armię i pozwolono im wyjechać za granicę pod warunkiem, że nigdy nie wrócą i nie zażądają zapłaty. Połączyli siły już w Austrii.<ref name="ME2008" /> Konfrontowali się z hrabią Georgem Eynczingerem 7 maja 1493 r. W Thaya, gdzie wszyscy zostali zabici lub schwytani i zamęczeni na śmierć. Ostatnich pozostałych najemników włączono do lokalnych garnizonów, takich jak ten w Nándorfehérvár (Belgrad) pod dowództwem Balthasara Tettauera, brata Wilhelma Tettauera. Byli tak sfrustrowani swoją sytuacją finansową, że sprzymierzyli się z osmańskim [https://en.wikipedia.org/wiki/Mihalo%C4%9Flu_Ali_Bey Mihaloğlu Ali Beyem], aby potajemnie przekazać fort jego sułtanowi Bayezidowi II. Paweł Kinizsi aresztował kapitana i jego żołnierzy za zdradę i zagłodził ich na śmierć.<ref name="ME2008" />
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Infobox military unit
| |
| − | |unit_name= Fekete sereg (węg.)<br>Czarna Armia (pol.)<br>Crna četa (chor.)<br>Černá armáda (cz.)
| |
| − | |image=Flag of the Black Army of Hungary.svg|Hungary Black Legion standard|200px]]
| |
| − | |caption=Sztandar Czarnego Legionu
| |
| − | |dates= 1458–1494 AD<ref name="ME2008" />
| |
| − | |country= [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | |allegiance=węgierska, czeska (czeska, morawska, śląska), polska, chorwacka, serbska, bawarska, austriacka, szwajcarska
| |
| − | |branch= wojska ladowe, marynarka
| |
| − | |type= kawaleria, piechota, artyleria, broń oblężnicza
| |
| − | |role=
| |
| − | |size= w przybliżeniu 28,000
| |
| − | |command_structure=
| |
| − | |garrison=
| |
| − | |garrison_label=
| |
| − | |nickname=
| |
| − | |motto=
| |
| − | |colors= Ta charakterystyczna flaga z rozwidlonym ogonem została zrekonstruowana po miniaturze z ''Philostratus Chronicle'', jednego z ''korwinianów'', przedstawiającego wjazd [[Korwin János|Jana Korwina]], syna króla Macieja, do Wiednia z 1485 r. Czarny kolor flagi używany był z białym (argent), ale argentna farba utleniała się. Rekonstrukcja zachowuje oryginalny kolor.
| |
| − | |colors_label=Heraldyka
| |
| − | |march=
| |
| − | |mascot=Kruk
| |
| − | |equipment=
| |
| − | |equipment_label=
| |
| − | |battles=[[Black Army of Hungary#Battles and respective captains of the Black Army|Holy Roman Empire, Bohemia, Poland, Serbia, Bosnia, Moldavia, Wallachia, Italy]]
| |
| − | |anniversaries=
| |
| − | |decorations=
| |
| − | |battle_honours=
| |
| − | |disbanded=1494<ref name="ME2008" /> (z powodu braku pieniędzy i buntu najemników)
| |
| − | |flying_hours=
| |
| − | |website=
| |
| − | |commanders = Dowódcy
| |
| − | |commander1=Maciej Korwin
| |
| − | |commander1_label=
| |
| − | |commander2=
| |
| − | |commander2_label=
| |
| − | |commander3=
| |
| − | |commander3_label=
| |
| − | |commander4=
| |
| − | |commander4_label=
| |
| − | |notable_commanders=[[Kinizsi Pál]], [[Magyar Balázs]], [[Szapolyai Imre]], [[Giskra János]], [[Jan Haugwitz]], [[František Hag]], [[Vuk Grgurević]], [[Đorđe Branković]]
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | == W czasach króla Macieja ==
| |
| − | | |
| − | {| class="toccolours collapsible collapsed" style="width:100%"
| |
| − | ! Lista bitew i odpowiedzialnych kapitanów Czarnej Armii
| |
| − | |-
| |
| − | |
| |
| − | [[File:Adolf Liebscher - Jiří z Poděbrad nad obklíčenými vojsky.jpg|thumb|left|150px|[[Adolf Liebscher]]: Jerzy z Podjebradów obserwuje otaczającą armię Macieja.]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Jindrich-podebradsky-proti-uherskemu-vojsku.jpg|left|thumb|150px|Věnceslav Černý: Zwycięstwo Henryka Podiebrada nad Węgrami pod Uherskim Brodem w 1469 roku]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Ales.jpg|thumb|left|150px|Mikoláš Aleš: Spotkanie Jerzego z Podiebradów z Maciejem Korwinem]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Matia Corvin Statue nov 2010.jpg|left|thumb|150px|Pomnik króla Macieja i jego generałów w [[Cluj-Napoca]]. Od lewej do prawej: Pál Kinizsi, Balázs Magyar, Król Maciej, István Szapolyai i István Báthory.]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Magyar Balázs.jpg|thumb|left|150px|Portret Balázsa Magyara]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Kenyérmezői csata.jpg|thumb|left|150px|Bitwa na Chlebowy Polu]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Battlbaia.png|thumb|left|150px|Plan bitwy pod Baią przedstawiający typową formację wagon-fort, charakterystyczną dla węgierskiej strategii obrony (i oblężenia). Maciej został ranny w plecy strzałami.]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Vaslui Battle map.png|left|thumb|150px|Plan bitwy pod Vaslui]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Salgovar 03.jpg|thumb|left|150px|Zamek Salgó. Zajęty przez – wówczas wroga – Jana Jiskrę w 1450 roku, odzyskany przez Macieja w 1460 roku. Zgodnie z tradycją Maciej został ranny w twarz, a blizna rozgniewała go do tego stopnia, że rozpoczął atak na pobliski Zagyvafő i zrównał dwa zamki na ziemię.<ref name="várak" />]]
| |
| − | | |
| − | [[File:Oostr1477.png|thumb|left|150px|Ziemie austriackie w 1477 r]]
| |
| − | | |
| − | {| class="wikitable"
| |
| − | |+ Kody kolorów kampanii
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#f9da00;" | ||Przeciwko Czechom
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#6facbf;" | ||Przeciwko Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#cffcff;" | ||Przeciwko Turkom
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#af7291;" | ||Przeciwko Mołdawianom
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#119c94;" | ||Przeciwko Państwu Papieskiem
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#7cf97c;" | ||Przeciwko Saksonii
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#e9ddaf;" | ||Przeciwko Republice Weneckiej
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#ec9d3d;" | ||Przeciwko Królestwu Polskiemu
| |
| − | |-
| |
| − | ! style="background:#bed731;" | ||Przeciwko husytom
| |
| − | |}
| |
| − | {| class="sortable wikitable"
| |
| − | |-
| |
| − | !class="unsortable" style="width:5px; border-right:#f0f0f0 solid 0px" |
| |
| − | !style="width:20px; border-left:#f0f0f0 solid 0px" |Przeciwnik
| |
| − | !style="width:20px"|Typ
| |
| − | !style="width:20px"|Skala
| |
| − | !style="width:40px"|Data
| |
| − | !style="width:300px"|Miejsce
| |
| − | !style="width:320px"|Kapitan(-owie) uczestniczacy
| |
| − | !style="width:75px|Wynik
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1488
| |
| − | | ۩ [[Głogów]], [[Księstwo Śląskie]]
| |
| − | | [[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<ref name="Toth">Tóth Zoltán (1925). ''[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC05727/06061.htm Mátyás király idegen zsoldosserege]'' [Cudzoziemska armia najemników Macieja]. Budapest, Hungary: Stádium Sajtóvállalat Rt. [dostęp:2010-10-02].</ref><br/>[[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]]Wilhelm Tettauer<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Francis Haraszthy<ref name="Zarnocki">Zarnócki Attila (1992). ''Mátyás király katonai'' [Soldiers of King Matthias]. Budapest, Hungary: Libra Kiadó. ISBN 963-7663-03-7.</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1484
| |
| − | | [[Leitzersdorf]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dávidházy István<br/>[[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|22x20px]] [[File:Flag of Bohemia.svg|22x20px|border]] [[Dobeš Černohorský z Boskovic]]<ref name="Zrinyi" /><ref name="Zrinyi">Fenyvesi, László (1990). ''Mátyás Király fekete serege'' [Czarna Armia Króla Macieja]. Hadtörténelem fiataknak (in Hungarian). Budapest, Hungary: Zrínyi Katonai Kiadó. ISBN 963-327-017-0.</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Battle of Leitzersdorf|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1484
| |
| − | | [[Korneuburg]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dávidházy István<sup>†</sup><ref name="csendes" /><br/>[[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|22x20px]] [[File:Flag of Bohemia.svg|22x20px|border]] [[Dobeš Černohorský z Boskovic]]<ref name="Zrinyi" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.<br />Pl.<!-- Polish contingents were auxiliary troops of those Bohemian -->
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1474
| |
| − | | [[Wrocław]], [[Księstwo Śląskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref>Lynn White, jr. (1973). ''[https://books.google.com/?id=PYv9kbfdPNoC&pg=PA293&lpg=PA293&dq=Wroc%C5%82aw+1474#v=onepage&q&f=false Viator: Mediaeval and Renaissance Studies Volume 4]''. Los Angeles: University of California Press. ISBN 0-520-02392-7. [dostęp: 2010-10-02].</ref><br/>[[File:Flag of Austria (state).svg|border|22x20px]] Melchior Löbel<br/>[[File:POL województwo dolnośląskie flag 1.svg|22x20px]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_II_Szalony Jan II Szalony]<ref>Hermann Markgraf (1881). [https://web.archive.org/web/20110722005928/http://www.deutsche-biographie.de/artikelADB_014-402-02.html "Johann II., Herzog in Schlesien"] [Jan II, książę śląski]. Allgemeine Deutsche Biographie 14 (po niemiecku). Zarchiwizowano z [http://www.deutsche-biographie.de/artikelADB_014-402-02.html oryginału] 22 lipca 2011. [dostęp:2010-10-13].
| |
| − | </ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zwycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1468
| |
| − | | [[Olomouc]], [[Margrabstwo Morawskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Corvin">Kenneth M. Setton (1978). ''[https://books.google.com/?id=0Sz2VYI0l1IC&pg=PA295&lpg=PA295&dq=%22George+of+Pod%C4%9Bbrady%22+1468#v=onepage&q&f=false The papacy and the Levant, 1204–1571, volume 2]''. Philadelphia, PA: American Philosophical Society. ISBN 0-87169-127-2. [dostęp:2010-10-02].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zwycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1469
| |
| − | | Hradiště, [[Margrabstwo Morawskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Corvin"/>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1485
| |
| − | | [[Vienna]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Zrinyi"/>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo ([[Siege of Vienna (1485)|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1487
| |
| − | | [[Wiener-Neustadt]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<ref>Komlovszki Tibor (1965). ''[http://epa.oszk.hu/00000/00001/00242/pdf/itkEPA00001_1965_03_323-336.pdf Irodalomtörténeti Közlemények]]'' [Zapowiedzi historii literackiej] (PDF). 69 (po węgiersku). 3. Budapest, Hungary: Országos Széchényi Könyvtár. [[dostęp:2010-10-02].}</ref><br/>[[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]]Wilhelm Tettauer<ref name="Jókai">Jókai Mór (1860). "Mátyás Bécsben" [Matthias in Vienna]. ''[http://mek.niif.hu/00800/00840/html/jokai85.htm A magyar nemzet története regényes rajzokban]'' [Historia narodu węgierskiego przedstawiona w romantycznych rysunkach] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Tóth Könyvkereskedés és Kiadó. ISBN 978-963-596-542-7. [dostęp: 2010-10-04].</ref><br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:POL COA Sas I.svg|22x20px]] [[Drágffy Bertalan]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Szekler Jakab<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Kanizsay blason.PNG|22x20px|border]] [[Kanizsai II. László]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Geréb III. Péter]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Geréb Mátyás]]<br/>[[File:Coa Hungary Family Báthory.svg|22x20px]] [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px|border]] [[Báthori V. István]]<ref name="Bonfini2">Antonio Bonfini (1995) [1568]. "Negyedik tized – Nyolcadik könyv" [fourth decade – eighth book]. Rerum Hungaricum Decades [Dziesięć tomów węgierskich] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Balassi Kiadó (reprint). ISBN 963-506-040-8. Zarchiwizowane z [http://tortenelmunk.multiply.com/journal?&page_start=120 oryginału] 26 marca 2012. [dostep:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo ([[Siege of Wiener Neustadt|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1480
| |
| − | | [[Radkersburg]], [[Księstwo Styrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<ref name="Gero 2">[http://www.kislexikon.hu/szapolyai.html]. [dostęp:2010-10-02].</ref>[[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px]]<br>Szekler Jakab<ref name="szeklers">Ferencz Kállay (1829). ''[https://books.google.com/?id=tDo-AAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Historiai értekezés a' nemes székely nemzet' eredetéről: hadi és polgári intézeteiről a régi időkben]'' [Historical discourse about the origin of the 'magnanimous szekler nation' : military and civil institutes in the past times.] (po węgiersku). Nagyenyed, Hungary: Fiedler Gottfried. s. 247. [dostęp:2010-10-09].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1482
| |
| − | | [[Hainburg an der Donau|Hainburg]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<br/>[[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]] Wilhelm Tettauer<ref name="csendes">Csendes, László (2004). [https://web.archive.org/web/20110721112150/http://www.napkut.hu/naput_2004/2004_02/051.htm "Hunyadi Mátyás nyugati politikája és hadjáratai"] [Zachodnia polityka i kampanie Macieja Hunyadiego]. Játszmák az országért (po wegiersku). Budapest, Hungary: Napkút Kiadó. Zarchiwizowano z oryginału 21 lipca 2011. [dostęp:2010-10-25].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka <br/>([[Siege of Hainburg#First siege|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1482
| |
| − | | [[Hainburg an der Donau|Hainburg]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<ref name="Gero" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Second siege of Hainburg|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1479
| |
| − | | [[Bitwa na Chlebowym Polu|Chlebowe Pole]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Kinizsi Pál]]<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Family Báthory.svg|22x20px]] [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22px|border]] [[Báthori V. István]]<br/>
| |
| − | [[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px|border]] [[Vuk Grgurević]]<br>
| |
| − | [[File:1200px-Flag of Wallachia.svg.png|22px|border]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Basarab_III_Stary Basarab Laiotă cel Bătrân]
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Battle of Breadfield|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#af7291;" | || style="text-align:center;"| Mld
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1467
| |
| − | | [[Baia]], [[Hospodarstwo Mołdawskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Family Báthory.svg|22x20px]] [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px]] [[Báthori V. István]]
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka<br/>([[Battle of Baia|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1475
| |
| − | | [[Vaslui]], [[Hospodarstwo Mołdawskie]]
| |
| − | | [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22px]] Michael Fants<ref name="szeklers" /><br/> (skromne wsparcie zbrojne dla głównych sił mołdawskich)
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Battle of Vaslui|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1463
| |
| − | | [[Jajce]], [[Bośnia]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Kállay V. János<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Parlagi György<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Kállay I. Pál<ref>Iván Nagy; Stephen Friebeisz (1857–1868). ''[https://archive.org/stream/magyarorszgcsal02friegoog/magyarorszgcsal02friegoog_djvu.txt Magyarország családai czimerekkel és nemzékrendi táblákkal, volume 2]'' [Heraldyka (szlachecki) rodzin Węgier z tablicami genealogicznymi, 2. książka] (po węgiersku) (7th ed.). Pest, Hungary: Ráth Mór, Helikon Kiadó (reprint). ISBN 963-207-774-1. Zarchiwizowane z oryginału 9 marca 2007. [dostęp:2010-10-03].</ref><br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Provost (religion)|Provost]] Gaspar Bak of Berend<ref name="Bánlaky3">József Bánlaky (1929). "Megjegyzések. Elmélkedések." [Uwagi. Rozważania.]. ''[http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0011/831.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [Historia militarna narodu węgierskiego] (po wegiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. [dostęp:2011-06-27].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo <br/>([[Siege of Jajce|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1464
| |
| − | | [[Jajce]], [[Bośnia]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<ref>Jaques, Tony (2006). ''[https://books.google.com/?id=Dh6jydKXikoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century, Volume 2, F–O]''. Santa Barbara, CA United States: Greenwood Publishing Group. s. 484. ISBN 0-313-33538-9. [dostęp:2010-10-21].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1464
| |
| − | | [[Srebrenik]], [[Bośnia]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<ref name="Jajce">Thallóczy Lajos (1915). ''[https://archive.org/stream/jajczabnsgv00thal Jajcza (bánság, vár és város) története 1450–1527]'' [Jajce (Banat, fort i miasto) historia 1450–1527] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Hornyánszky Viktor cs. és kir. udv. könyvnyomdája., Históriaantik Könyvesház Kiadó (reprint). ISBN 978-2-253-05575-4. Zarchiwizowane z [https://archive.org/details/jajczabnsgv00thal oryginału] 24 lipca 2010. [dostęp:2010-10-03].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1464
| |
| − | | [[Zvornik]], [[Bośnia]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<br/>
| |
| − | [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px|border]] [[Szentgyörgyi|Count Sigismund Szentgyörgyi]]
| |
| − | <br/>[[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px|border]] Berthold Elderbach Monyorókeréki<br/>[[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px|border]] [[Szentgyörgyi|Nicholas Székely Szentgyörgyi]]
| |
| − | <br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Kanizsay blason.PNG|22x20px|border]] [[Kanizsai II. László]]
| |
| − | <ref name="Jajce"/>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1476
| |
| − | | [[Šabac]], [[Ban (title)|Ban]]ate [[Bośnia|of Bośnia]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Matucsinai György<br/> [[File:Coa Hungary Family Báthory.svg|22x20px|border]] [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px|border]] [[Báthori V. István]]<br/>[[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|22x20px|border]] [[File:Flag of Bohemia.svg|22x20px|border]]František Hag<sup>†</sup><ref name="Jajce"/><br/>[[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px|border]] [[Vuk Grgurević]]<br/>[[File:Flag of England.svg|22x20px|border]]Sir Richard Champleyn<ref name="ME2008">[http://www.matyaseve.hu/Cikk.aspx?NewsID=153a850c-a82f-4f3a-8beb-9ff89596dc7f&Id=cc20b576-b7dd-4cdf-a441-29773fdc1070 "Mátyás király idegen zsoldos serege"] [Wielonarodowa armia najemników króla Macieja]. matyaseve.hu (po węgiersku). Budapest, Hungary: Municipality of Budavár. 2008. [dostęp:2011-06-15].<sup>[stały martwy link]<sup />
| |
| − | </ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1481 ۩
| |
| − | | [[Otranto]], [[Królestwo Neapolu]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Magyar Balázs]]<ref name="Szilagyi">Sándor Szilágyi (1896). [http://mek.niif.hu/00800/00893/html/doc/c400292.htm "7, Mátyás hadserege és diplomatiája"]. ''A magyar nemzet története, 5. kötet'' [Historia narodu węgierskiego, tom 5.] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Athenaeum Irod. és Nyomdai Rt. ISBN 1-144-24218-5. [dostęp:2010-10-04].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Ottoman invasion of Otranto|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#119c94;" | || style="text-align:center;"| Pope
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1488
| |
| − | | [[Naples]], [[Królestwo Neapolu]]
| |
| − | | Oddziały pomocnicze dla jego teścia króla neapolitańskiego<ref name="Szilagyi" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#7cf97c;" | || style="text-align:center;"| Saks.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1487
| |
| − | | [[Sankt Pölten]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref>Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji obecnie w: Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Albert_III._(duke_of_Saxony) "Albert III."]. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition Encyclopædia Britannica]''. '''1''' (11th ed.). Cambridge University Press. str. 497.</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo ([[Siege of Wiener Neustadt|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1459
| |
| − | | [[Körmend]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Szentmártoni Simon Nagy<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Rozgonyi Michael<sup>†</sup><ref name="vas">
| |
| − | Mórocz Zsolt: ''[https://web.archive.org/web/20110721113818/http://www.vasnepe.hu/hetvege/20080830_holloszarnyak_a_raba_folott_uj_sorozat_la Hollószárnyak a Rába fölött]'' (po wegiersku). Vas Népe Kiadói Kft., zarchiwizowano 21 lipca 2011 z [http://www.vasnepe.hu/hetvege/20080830_holloszarnyak_a_raba_folott_uj_sorozat_la oryginału] z 30 sierpnia 2008. [dostęp:2010-10-04].</ref>
| |
| − | | |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1459
| |
| − | | [[Pannonia|Upper Pannonia]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Szentmártoni Simon Nagy<ref name="vas" /><ref><small><sup>'''Uwaga:1'''</sup></small> Maciej I został ogłoszony królem przez Estates, ale musiał on prowadzić wojnę przeciwko Fryderykowi III, Świętemu Cesarzowi Rzymu, który przejął tron dla siebie [60]. Kilku magnatów, takich jak rodzina Újlaki, rodzina Garai i rodzina Szentgyörgy, poparło roszczenie cesarza i ogłosiło go królem przeciw królowi Macieja; cesarz nagrodził braci Zygmunta i Jana z Szentgyörgy i Bazina dziedzicznym szlacheckim tytułem „hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego” w 1459 r., a zatem mieli oni prawo używać czerwonego wosku pieczęci [60] [61] Chociaż hrabiowie Szentgyörgyi zaczęli używać swojego tytułu w swoich czynach, w Królestwie Węgier prawo publiczne nie odróżniało ich od innych szlachciców. Fala się odwróciła, kiedy byli zadowoleni z obietnic Matthiasa, zmienili przynależność i połączyli siły z nim. Druga bitwa zakończyła się więc obroną węgierskiej korony i uczciwości szlachty. Dokładna lokalizacja bitwy jest nieznana, ponieważ zapisy historyczne wskazują tylko, gdzie mogła się ona znajdować.</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1484
| |
| − | | [[Bruck an der Leitha|Bruck]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dávidházy István<ref name="Jókai" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1484
| |
| − | | [[Temesvár]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Kinizsi Pál]]<ref name="Corvin" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1463
| |
| − | | [[Temesvár]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Pongrácz László<ref name="Szentkláray">Szentkláray Jenő (2008). "Temesvár és vidéke" [Timișoara i okolice]. ''[http://www.tankonyvtar.hu/konyvek/osztrak-magyar/osztrak-magyar-081204-561 Az Osztrák-Magyar Monarchia Irásban és Képben]'' [Monarchia austro-węgierska (przedstawiona) w tekście i na zdjęciach] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Kempelen Farkas Digitális Tankönyvtár. [dostęp:2010-10-04].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1476
| |
| − | | [[Pančevo]], [[Serbian Despotate#Despotate in Hungarian exile|Despotat Serbii]]
| |
| − | |{{Col-begin}}
| |
| − | {{col-2}}
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Nagy Béla<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Nagy Ambrus<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dóczy Péter<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dóczy László<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dóczy Francis<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Nifor Imre<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Chepely János<br/>[[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px|border]] [[Vuk Grgurević]]<ref name="Szentkláray" />
| |
| − | <ref>Franz Babinger; Ralph Manheim; William C. Hickman (19 października 1992). "Mehmed in Wallachia and Moldavia". ''[https://books.google.com/?id=PPxC6rO7vvsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]''. Princeton, New Jersey, USA: Princeton University Press. str. 349. ISBN 0-691-01078-1. [dostęp:2010-10-21].</ref>
| |
| − | {{col-2}}
| |
| − | [[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px]] Jaksics Demeter<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Arifti Francis <br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Adei János<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Abraham Sebestyén<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Pétsei Michael<br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Henei Markus <br/>
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Henei László<ref>Heltai, Gáspár (2009) [1574]. ''[https://books.google.com/?id=80tDAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Magyar krónika, 2. kötet]'' [Kroniki Węgrów, vol.2] (po węgiersku). Kolozsvár, Hungary: ICON Group International (reprint). str. 145–146. ISBN 978-0-546-87357-3. [dostęp:2010-10-21].</ref>
| |
| − | {{col-end}}
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1482
| |
| − | | [[Zrenjanin]], [[Serbian Despotate#Despotate in Hungarian exile|Despotat Serbii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Kinizsi Pál]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] Dóczy Péter <br/>[[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px|border]] [[Vuk Grgurević]]<ref name="Szentkláray" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1469
| |
| − | | [[Vilémov (Havlíčkův Brod District)|Vilémov]], [[Kingdom of Bohemia]]<!-- The clash took place near the village of Vilémov in eastern Bohemia -->
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]] (poddanie się)<ref><small><sup>'''Uwaga:2'''</sup></small> Atak Macieja nastąpił po papieskim wezwaniu do krucjaty przeciwko heretyckiemu królowi Czech. Obiecano mu, że Fryderyk III dołączy, ale pozostała pomoc ustna. Porażka pod Vilémovem była przypadkiem poddania się Macieja bez faktycznej bitwy, ponieważ źle wybrał pole bitwy. Łatwo otoczył go Jerzy z Podiebradów i nie pozostało mu nic innego, jak tylko zawrzeć porozumienie. Spotkali się w chacie w Ouhrovie, gdzie rozstrzygnęli konflikt na warunkach, na których Maciej pomógł uzyskać uznanie korony Jerzego przez papieża Pawła II. Co więcej, sukcesja czeskiej korony została ustalona między dwoma królami pod władzą Jerzego aż do jego śmierci, a następnie Maciej odziedziczył tron. Dzieki temu Maciej został uwolniony, aczkolwiek uchylił umowę, koronując się wkrótce na króla Czech. [29] [30]</ref><ref>"Csehország története" [Historia Czech]. http://www.tankonyvtar.hu/konyvek/osztrak-magyar/osztrak-magyar-081204-685</ref><ref>''[http://icv.vlada.cz/en/tema/Gy%C3%B6rgy-of-podebrady--71162/tmplid-676 György of Podebrady]''. Government Information Center of the CR, 26 kwietnia 2010. [dostęp:2010-10-06]</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1469
| |
| − | | [[Uherský Brod]], [[Margrabstwo Morawskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref>Bartl, Július; Dusan Skvarna (2002). [https://books.google.com/?id=3orG2yZ9mBkC&pg=PA52&lpg=PA52&dq=%22battle+of+Uhersk%C3%BD+Brod%22#v=onepage&q=Uhersky%20Brod&f=false "1463"]. ''Slovak history: chronology & lexicon''. Mundelein, Illinois, USA: Bolchazy-Carducci Publishers. str. 52. ISBN 0-86516-444-4. [dostęp:2010-10-06].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1469
| |
| − | | [[Špilberk]] Zamek, [[Margrabstwo Morawskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref>[http://www.spilberk.cz/?lang=en&pg=zobraz&co=spilberk-castle "Spilberk Castle"]]. Brno, Czech Republic: Muzeum města Brna. 26 kwietnia 2010. [dostęp:2010-10-06].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1481
| |
| − | | [[Sarajevo|Bosnasaray]], [[Imperium Osmańskie]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref>Kristó, Gyula (1988). ''[http://lexikon.katolikus.hu/B/balk%C3%A1ni%20magyar%20hadj%C3%A1ratok.html Magyarország története 895–1301]'' [Historia Węgier 895–1301]. 1984/I (po węgiersku). 74. Budapest, Hungary: Osiris Kiadó. str. 118, 126. ISBN 978-963-389-970-0. [dostęp:2010-10-08].</ref><br/>[[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px|border]] [[Vuk Grgurević]]
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#e9ddaf;" | || style="text-align:center;"| RW.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1479
| |
| − | | [[Veglia]], [[Księstwo Krk]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Magyar Balázs]]<ref name="Veglia">''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/CROATIA.htm Medieval Lands Project: Croatia]''. Foundation for Medieval Genealogy, 12 lutego 2009. [dostęp:2010-10-08].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1471
| |
| − | | [[Nitra]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<ref><small><sup>'''Uwaga:3'''</sup></small> Kilka źródeł różni się, niezależnie od tego, czy podczas konfliktu polsko-węgierskiego miało miejsce oblężenie, rzadkie walki czy odwrót spowodowany głodem. Spowodowane i poprzedzone wewnętrznym buntem węgierskiej szlachty i przywódców religijnych pod przewodnictwem Janusza Pannoniusza, Jana Vitéza i Emeryka Zápolya. Polski król Kazimierz IV został zaproszony i wsparty przez zbuntowaną szlachtę, więc wkroczył i wysłał syna Kazimierza jako pretendenta na tron węgierski. Obiecano mu węgierskie wzmocnienie, gdyż szlachta miała dołączyć do niego, gdy tylko przekroczył granicę. Poprowadził swoją armię 12 000 ludzi w kierunku Koszyć, gdzie miał zamiar przejąć miasto bez oporu. Tymczasem Maciej był w stanie rozstrzygnąć spór ze zbuntowanymi frakcjami i przekonał ich, by stanęli po jego stronie. Strony zgodziły się, podobnie jak Zápolya i Mikołaj Cupora de Monoszló, który powstrzymał zbliżającą się polską inwazję od próby oblężenia Koszyc przez zajęcie miasta przed nim i umocnienia się. Książę Kazimierz zamiast tego zajął Nitrę. Maciej przybył tam, aby wyzwolić miasto ze swoją armią 16 000 najemników i chorągwi możnowładców. Od tego momentu wydarzenia są niejasne; pewne jest to, że Kazimierz wycofał się z eskortą jazdy, a reszta polskich sił głównych została '''wypuszczona''' wkrótce potem. Ostatecznie konflikt został rozstrzygnięty w [[traktacie z Falu]] [36] Prezentacje współczesnych historyków różnią się przyczynami tego wyniku. Włoski historyk Antonio Bonfini na zlecenie Macieja nazywa to oblężeniem, które spowodowało początkowo ciężkie straty dla oblężonych z powodu głodu. Twierdzi, że druga grupa Polaków została wymordowana przez chłopów i obywateli podczas marszu do domu, podczas gdy książę uciekł kilka dni wcześniej, po spotkaniu z Maciejem i został oszczędzony przez niego [37]. Węgier Johannes de Thurocz zgadza się, dodając, że kontratak nastąpił po wydarzeniach, w których Węgrzy zaatakowali komitaty [[Zemplén]] i [[Sáros]] nadal będące w posiadaniu Polaków, wypędzili je i wtargnęli również do Polski w celu prześladowania (warto zauważyć, że wydarzenia te wykazują niezwykłe podobieństwo do te, które miały miejsce dwa lata później) [38] Podczas gdy polski historyk Jan Długosz twierdzi, że wtargnięcie nastąpiło na zaproszenie i że nie doszło do stanu wojennego. Przywołuje działania szlachty jako zdradę, a kroki Kazimierza jako pomoc lub jakąś pomoc dla hrabiów Węgier. Kwestionuje również okoliczności odwrotu, twierdząc, że był to powrót pokojowy po spotkaniu Kazimierza IV z emisariuszem papieża Sykstusa IV w Krakowie, który interweniował i nalegał na utrzymanie pokoju [39]. W oparciu o powyższe przyczyny wycofania mogą być (dowolne lub '''wielokrotne'''):
| |
| − | * Głód spowodowany oblężeniem;
| |
| − | * Rozczarowanie Kazimierza jego byłymi sojusznikami węgierskimi i frustracja, że projekt stał się trudniejszy do realizacji;
| |
| − | * Porozumienie w sprawach wojskowych z Maciejem na podstawie dyplomatycznej (status quo);
| |
| − | * Pośrednictwo papieża i jego wezwania do pokoju;
| |
| − | * Strach Kazimierza przed pojmaniem i strach Macieja przed wywołaniem możliwej „oficjalnej” wojny z Kazimierzem IV (powód, dla którego pozwolili im się wycofać);
| |
| − | * Intryga szlachty po obu stronach.</ref><ref name="Bonfini">Antonio Bonfini (1995) [1568]. ''[https://web.archive.org/web/20100605155216/http://www.bkiado.hu/doku/html/bonfini.html Rerum Hungaricum Decades]'' [''Dziesięć tomów węgierskich''] (po wegiersku). Budapest, Hungary: Balassi Kiadó (reprint). ISBN 963-506-040-8. Zarchiwizowabe z oryginału w 5 czerwca 2010. [dostęp:2010-10-09].</ref><ref>Thuróczy János (2001) [1488]. ''[http://mek.oszk.hu/03000/03094/# A magyarok krónikája és Siralmas ének (Rogerius mester)]'' [Kronika Węgrów] (słowo mówione (mp3)) (po węgiersku). Budapest, Hungary: Osiris Kiadó (reprint). ISBN 963-389-129-9. [dostęp:2010-10-09].</ref><ref>Jan Długosz (1712). ''Historiae Polonicae liber XIII.et ultimus'' (po łac). str. 470–473. ASIN B001C6WHOI.</ref>
| |
| − | | |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1473
| |
| − | | [[Michalovce]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankoZwc.png|22x20px]] Jaksics Demeter<br/>[[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px]] Csupor Michael<sup>†</sup><ref name="Heltai">Heltai, Gáspár (1981). "XXXV. Rész" [part XXXV.]. ''[http://osbuda.hu/core/dok/heltai_kronikaja.pdf Krónika az magyaroknak dolgairól]'' [Kroniki o sprawach Węgrów] (PDF) (po węgiersku). Budapest, Hungary: Magyar Helikon (reprint). str. 360–362. ISBN 963-207-840-3. [dostęp:2010-10-09].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1473
| |
| − | | [[Humenné]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Heltai"/>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1460
| |
| − | | [[Salgó]] Zamek, [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="várak">Tibor Szabó: ''[http://jupiter.elte.hu/salgotarjansalgovar/salgotortenet.htm Salgótarján, Salgóvár]'' (po węgiersku). ELTE, 11 września 2010. [dostęp:2010-10-10].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1460
| |
| − | | [[Zagyvafő]] Zamek, [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="várak" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1459
| |
| − | | [[Sajónémeti]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="várak 2">[http://jupiter.elte.hu/sajonemeti/sajonemetitortenet.htm "Kezdőlap"]. jupiter.elte.hu.</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1459
| |
| − | | [[Hlohovec]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Coa Hungary Clan Héderváry.svg|22x20px|border]] [[Héderváry László]] (biskup)<ref name="Bonfini"/>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Vadna]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Coa Hungary Clan Héderváry.svg|22x20px|border]] [[Héderváry László]] (biskup)<ref name="várak 2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1459
| |
| − | | [[Sárospatak]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Coa Hungary Clan Héderváry.svg|22x20px|border]] [[Héderváry László]] (biskup)<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Magyar Balázs]]<ref name="várak 2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1460
| |
| − | | [[Gyöngyöspata]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Coa Hungary Clan Héderváry.svg|22x20px|border]] [[Héderváry László]] (biskup)<ref name="várak 2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Jasov]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20110726051303/http://www.jasov.sk/%21old/village/fortress-hu.html A jászói vár]'' (po węgiersku). Zarchiwizowano z [http://www.jasov.sk/!old/village/fortress-hu.html oryginału] 26 lipca 2011. [dostęp:2010-10-21].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Nižná Myšľa]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:Coa Hungary Clan Héderváry.svg|22x20px|border]] [[Héderváry László]] (biskup)<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Magyar Balázs]]<ref name="Karl">Karl Nehring: ''[http://www.epa.oszk.hu/01500/01536/00005/pdf/UJ_1973_050-065.pdf Vita del re Mattio Corvino]'' (po włosku). von Hase & Koehler Verlag, 1973. [dostep:2010-10-26].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1462
| |
| − | | [[Kežmarok]] Zamek, [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<ref name="várak 2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Sečovce]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Magyar Balázs]]<ref name="Karl"/>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Rimavská Seč]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Rozgonyi Sebestyén]]<ref name="várak 2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#af7291;" | || style="text-align:center;"| Mld
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1462
| |
| − | | [[Kiliya, Ukraine|Kiliya]], [[Voivodate]] of [[Wołoszczyzny]]
| |
| − | | [[File:1200px-Flag of Wallachia.svg.png|22x20px|border]] [[Vlad III the Impaler|Vlad Tepes]]<ref>Delia Grigorescu (11 stycznia 2010). [http://www.exploringromania.com/vlad-the-impaler.html"Vlad the Impaler, the second reign – Part 4"]. [dostęp:2010-10-18].</ref> (węgierski garnizon)
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#af7291;" | || style="text-align:center;"| Mld
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1465
| |
| − | | [[Kiliya, Ukraine|Kiliya]], [[Voivodate]] of [[Wołoszczyzny]]
| |
| − | | (węgierski garnizon)<ref name="Kilia">Halil İnalcık; Suraiya Faroqhi; Bruce McGowan; Donald Quataert; Sevket Pamuk (27 stycznia 1995). ''[https://books.google.com/?id=MWUlNdskNfIC&pg=PA289&lpg=PA289&dq=1465+kilia+stephen#v=onepage&q=1465%20kilia%20stephen&f=false An economic and social history of the Ottoman Empire, 1300–1914]''. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. str. 290. ISBN 0-521-34315-1. [dostęp:2010-10-12].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | |1474
| |
| − | |[[Oradea|Várad]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | |nieznany, zamek osobisty<ref><small><sup>'''Uwaga:4'''</sup></small> 7 lutego 1474 r. niespodziewanym atakiem Mihaloglu Alego Beya zawładnął miastem. Ze swoimi 7 000 jeźdźcami przedarł się przez drewniane ogrodzenia i splądrował miasto, spalił domy i wziął ludność w jasyr. Ich celem była grabież skarbu episkopatu, ale uchodźcy i duchowieństwo bronili sie w zamku biskupim (w tym czasie biskup była nieobecny, a żadne dokumenty nie wspominają o tożsamości ewentualnego dowódcy). Miasto upadło, ale zamek broniłsię, zmuszając Turków do rezygnacji z walki po jednym dniu oblężenia. Wycofując się, zdewastowali okoliczne tereny. [48]</ref><ref>Bunyitay Vincze (1883–1884). ''[http://mek.niif.hu/04700/04735/html/57.html A váradi püspökség története (Epistolario di Pier Paolo Vergerio)]]'' [''Historia episkopatu Váradu''] (po węgiersku). Nagyvárad, Hungary: Episcopate of Várad. [dostęp:2010-10-20].</ref>
| |
| − | |{{Col-begin}}
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"| <span style="color:black;"> Por. </span>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"| <span style="color:black;"> Zwc. </span>
| |
| − | {{Col-end}}
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#f9da00;" | || style="text-align:center;"| Cz.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1488
| |
| − | | [[Boxberg, Saxony|Thomaswalde]], [[Księstwo Śląskie]]
| |
| − | | [[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<ref name="Bánlaky4">József Bánlaky (1929). "b) Az 1483–1489. évi hadjárat Frigyes császár és egyes birodalmi rendek ellen. Mátyás erőlködései Corvin János trónigényeinek biztosítása érdekében. A király halála." [B. Kampania w latach 1483–1489 przeciwko Fryderykowi i niektórym majątkom cesarskim. Walka Macieja o zdobycie tronu dla Jánosa Korwina. Śmierć króla.]. ''[https://web.archive.org/web/20110705125917/http://www.mek.sk/09400/09477/html/0011/878.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [''Historia militarna narodu węgierskiego''] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. Zarchiwizowany z [http://www.mek.sk/09400/09477/html/0011/878.html oryginału] 5 lipca 2011. [dostęp:2011-06-27].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#bed731;" | || style="text-align:center;"| hss
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1458
| |
| − | | [[Plaveč, Stará Ľubovňa District|Plaveč]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai Imre]]<ref name="várak 3">Tamás Szatmári (2011). [http://jupiter.elte.hu/palocsa/palocsatortenet.htm "Palocsa – vár Sáros vármegye"] (po węgiersku). Budapest, Hungary: ELTE. [dostęp:2011-06-27].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1474
| |
| − | | [[Árva]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Bánlaky5">József Bánlaky (1929). "Az 1472–1474. évi főbb események. Béketárgyalások Kázmérral és Frigyes császárral." [Główne wydarzenia z lat 1472–1474. Rozmowy pokojowe rozmowy z Kazimierzem i cesarzem Fryderykiem.]. ''[http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0011/851.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [Historia militarna narodu węgierskiego] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. [dostęp:2011-06-27].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<ref><small><sup>'''Uwaga:5'''</sup></small> W marcu 1474 r. polski najemnik - werbownik, Piotr Komorowski, już przedostał się do regionu przygranicznego Węgier i zdobył kilka twierdz. Poparł księcia Kazimierza w jego próbie zdobycia tronu węgierskiego. Zirytowanny jego obecnością król Matthias rozpoczął kampanię mającą na celu odzyskanie fortec. Zamki Ružomberok, Hrádek, Sklabiňa, Olováry i Chynadiyovo poddały się bez oporu. Pozostała ufortyfikowana warownia Árva i Komorowski sam ją obronił. Ta komplikacja zaowocowała ofertą Macieja 8 000 złotych florenów w zamian za zamki, którą Komorowski przyjął. Zgodził się nawet, aby jego najemnicy przystąpili do Czarnej Armii.[50]</ref> <ref name="Bánlaky5" />
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1474
| |
| − | | [[Likavka]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Bánlaky5" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1480
| |
| − | | [[Maribor]], [[Księstwo Styrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<br/>[[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]] Wilhelm Tettauer<ref name="Bánlaky6">József Bánlaky (1929). "31. Az alkudozások és a kis háborúskodás folytatása Frigyes császárral. Kinizsi 1481–1482. évi délvidéki hadjáratai. Békekötés Bajezid szultánnal." [31. Negocjacje i wrogość są kontynuowane przez cesarza Fryderyka. Kampania Kinizsi z lat 1481–1482 na południe. Traktat pokojowy z Bayezidem II.]. ''[http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0011/873.html A magyar nemzet hadtörténelme]'' [Historia militarna narodu węgierskiego] (po węgiersku). Budapest, Hungary: Grill Károly Könyvkiadó vállalata. ISBN 963-86118-7-1. [dostęp:2011-06-28].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#cffcff;" | || style="text-align:center;"| Tur.<br/>ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠<br/><ref><small><sup>'''Uwaga:y'''</sup></small> W 1480 r. Turcy szukali możliwości grabieży Styrii. Wojny austro-węgierskie zmobilizowały chrześcijańskie wojska z tego obszaru, dlatego Turcy postanowili interweniować. Po otrzymaniu informacji o zamiarach tureckich Maciej wysłał Jana Haugwitz i jego 1500 najemników, aby stawili czoła Turkom. Po ich przybyciu Haugwitz zdał sobie sprawę, że przewyższa liczebnościąnad spahisami i postanowił zająć pobliski fort Neumarkt w Steiermark, który wciąż był w rękach Świętego Cesarza Rzymskiego. Mieszkańcy szukali ochrony przed Turkami, a więc wpuścili armię Haugwitz do miasta, skutecznie odpierając oblężenie. Po zwolnieniu z oblężenia Węgrzy utrzymywali miasto aż do śmierci Macieja w 1490 r. [53]</ref><ref name="Bánhegyi">Ferenc Bánhegyi (2008). "Az osztrák háborúk kezdete" [początek wojen austriackich]. ''[https://www.scribd.com/doc/8830495/Banhegyi-Ferenc-A-Hunyadiak-Dicsosege A Hunyadiak Dicsősége]'' [''Triumf Hunyadich''] (po węgiersku). Celldömölk, Hungary: Apáczai Kiadó. ISBN 978-963-465-183-3. [dostęp:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | 1480
| |
| − | | [[Neumarkt in Steiermark]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<ref>Elke Feichtinger: ''[http://www.marktgemeinde-neumarkt.at/Sehenswertes.html Schloss Forchtenstein]]'' (po niemiecku). marktgemeinde-neumarkt.at. Marktgemeinde Neumarkt, 2010. [dostęp:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1477
| |
| − | | [[Krems an der Donau|Stein]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Silesia Inferior COA.svg|22x20px]] Johann Zeleny of Schonau<ref name="Zeleny">''[https://web.archive.org/web/20111008012021/http://regesten.regesta-imperii.de/register/f_all.php%DB%A9rpk=13000000&i=45129 Zeleny (Selene), ungarischer Hauptmann]'' (po niemiecku). Regesta Imperii. Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Zarchiwizowano z [http://regesten.regesta-imperii.de/register/f_all.php%DB%A9rpk=13000000&i=45129 oryginału] 8 października 2011. [dostęp:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ≠
| |
| − | | 1477
| |
| − | | [[Krems an der Donau|Gozzoburg]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Silesia Inferior COA.svg|22x20px]] Johann Zeleny of Schonau<ref name="Zeleny" />
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1486
| |
| − | | [[Eggenburg]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[File:POL COA Sas I.svg|22x20px]] [[Drágffy Bertalan]]<ref name="Bonfini2" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1486
| |
| − | | [[Laa an der Thaya]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="AUT-HUN">Alexander Ganse: ''[http://www.zum.de/whkmla/military/15cen/austhun14791491.html Austro-Hungarian War]'', 1479–1491. World History at KMLA. Korean Minjok Leadership Academy. [dostęp:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1486
| |
| − | | [[Retz]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="AUT-HUN" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo<br/>([[Siege of Retz|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1485
| |
| − | | [[Simmering (Vienna)|Kaiserebersdorf]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<br/>[[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|22x20px]] [[File:Flag of Bohemia.svg|22x20px|border]] [[Dobeš Černohorský z Boskovic]]<ref name="Bánlaky4" />
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo <br/>([[Siege of Vienna (1485)|Szczegóły]])
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1485
| |
| − | | [[Pitten]], [[Arcyksięstwo Austrii]]
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22x20px]] [[Maciej Korwin]]<ref name="Egg">''[http://www.baderlach.gv.at/system/web/zusatzseite.aspx%DB%A9menuonr=218771601&detailonr=217415117 Geschichte Chronik 987–2009]'' (po niemiecku). ''baderlach.gv.at''. Marktgemeinde Bad Erlach. [dostęp:2011-06-30].</ref>
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zycięstwo
| |
| − | |}
| |
| − | '''skróty'''<br/>
| |
| − | {{Col-begin}}
| |
| − | {{col-2}}
| |
| − | <small>
| |
| − | :<sup>†</sup> : Oznacza kapitana zmarłego w bitwie
| |
| − | :۩ : Oznacza oblężenie (daty w oblężeniach dotyczą końca oblężenia)
| |
| − | :ỗ← : Oznacza bitwę na otwartym polu
| |
| − | :۩ : Oznacza niewielki konflikt z udziałem mniej niż 5000 żołnierzy węgierskich
| |
| − | :Cz. : Czesi
| |
| − | :ŚCRz : Święte Cesarstwo Rzymskie
| |
| − | :Tur. : Turcy
| |
| − | </small>
| |
| − | {{col-2}}
| |
| − | <small>
| |
| − | :Młd : Mołdawianie
| |
| − | :Pope : Państwo Papieskie
| |
| − | :Saks. : Saksoni
| |
| − | :RW. : Republika Wenecka
| |
| − | :Pl. : Królestwo Polskie
| |
| − | :hss : husyci
| |
| − | :HUN : Wegry
| |
| − | </small>
| |
| − | {{col-end}}
| |
| − | | |
| − | == Po śmierci króla Macieja ==
| |
| − | | |
| − | {| class="wikitable"
| |
| − | |+ Post-Matthias
| |
| − | |-
| |
| − | !Przeciw Węgrom
| |
| − | |}
| |
| − | {| class="sortable wikitable"
| |
| − | !class="unsortable" style="width:5px; border-right:#f0f0f0 solid 0px" |
| |
| − | !style="width:20px; border-left:#f0f0f0 solid 0px" |Przeciwnik
| |
| − | !style="width:20px"|Typ
| |
| − | !style="width:20px"|Skala
| |
| − | !style="width:40px"|Data
| |
| − | !style="width:300px"|Miejsce
| |
| − | !style="width:300px"|Kapitan(owie) upoważnieni
| |
| − | !style="width:75px|Outcome
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | 1490
| |
| − | | [[Ernsthofen]], [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]] Wilhelm Tettauer<ref name="Bánlaky2" />
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1491
| |
| − | | [[Székesfehérvár]], Królestwo Węgier
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Family Báthory.svg|22x20px]] [[File:TransilvaniaSigilium1550.png|22x20px]] [[Báthori V. István]]<ref name="Bánlaky2" /> (armia wspierająca)
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zwycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#ec9d3d;" | || style="text-align:center;"| Pl.
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1491
| |
| − | | [[Prešov]], Hungary
| |
| − | | [[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|22x20px]] [[Szapolyai István]]<br/>[[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<ref name="Haugwitz" />(armia wspierająca)
| |
| − | | style="background:#98fb98;"|Zwycięstwo
| |
| − | |-
| |
| − | | || style="text-align:center;"| HUN
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"|
| |
| − | | 1492
| |
| − | | Szegednic, Halászfalu; [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | | [[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<ref name="Haugwitz" />
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | style="background:#6facbf;" | || style="text-align:center;"| ŚCRz
| |
| − | | style="text-align:center;"| ỗ←
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | 1493
| |
| − | | [[Thaya, Austria|Thaya]], [[Cesarstwo|Święte Cesarstwo Rzymskie]]
| |
| − | | [[File:POL Głogów flag.svg|22x20px|border]] Jan Haugwitz<sup>†</sup><ref name="Haugwitz" />
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |-
| |
| − | | || style="text-align:center;"| HUN
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | style="text-align:center;"| ۩
| |
| − | | 1494
| |
| − | | [[Belgrade]], Królestwo Węgier
| |
| − | | [[File:Flag of Austria (state).svg|border|link=|22x20px]] Balthasar Tettauer<sup>†</sup><ref name="ME2008" />
| |
| − | | style="background:#ffa07a;"|Porażka
| |
| − | |}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | === Odmiany nazwisk ===
| |
| − | <center>
| |
| − | {| class="wikitable collapsible uncollapsed"
| |
| − | |+Międzynarodowe stosowanie nazw historycznych
| |
| − | |-
| |
| − | ! Węgierski (nazwisko, imię)
| |
| − | ! Angielski (imię, nazwisko)
| |
| − | ! Ethnolect (imię, nazwisko)
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Korvin Mátyás]] (Mátyás király)
| |
| − | | Mat(t)hias Rex, Mat(t)hias Corvin, Mat(t)hias Corvinus, Mat(t)hias Hunyadi, Mat(t)hias Korwin
| |
| − | | '''po czesku'''czeski: Matyáš Korvín, '''po rumuńsku''' Matijaš Korvin, '''po niemiecku''': Matthias Corvinus, '''po łacinie (średniowiecznej''': Mattias Corvinus, '''po polsku''': Maciej Korwin, '''po rumuńsku''': Matia/Matei/Mateiaş Corvin, '''po serbsku''': Матија Корвин/Matija Korvin, '''po słowacku''': Matej Korvín, '''po słoweńsku''': Matija Korvin, '''po rosyjsku''': Матьяш Корвин/Matyash Corvin
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Magyar Balázs]]
| |
| − | | Balázs/Balazs Magyar, Blaž the Magyar
| |
| − | | '''po rumuńsku''' Blaž Mađar, '''po hiszpańsku''':Blas Magyar, '''po niemiecku''':Blasius Magyar, '''po włosku''':Biagio Magiaro
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Kinizsi Pál]]
| |
| − | | Paul/Pál Kinizsi
| |
| − | | '''po rumuńsku''': Pavel Chinezul, '''po hiszpańsku''':Pablo Kinizsi
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | (S)Zápolya(i) Imre, S)Zapolya(i) Imre, Szipolyai Imre<br>[[Szapolyai Imre]]
| |
| − | | Emeric Zapolya, Emeric Zapolyai, Emeric Szapolya, Emeric Szapolyai, Emrich of Zapolya
| |
| − | | '''po polsku''': Emeryk Zápolya, '''po słowacku''': Imrich Zápoľský, '''po hiszpańsku''': Emérico Szapolyai (de Szepes), '''po niemiecku''': Stefan von Zips
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Giskra János]]
| |
| − | | John Giskra, John Jiskra
| |
| − | | '''po czesku''': Jan Jiskra z Brandýsa, '''po niemiecku''': Johann Giskra von Brandeis, '''po włosku''':Giovanni Gressa
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Löbl Menyhért]]
| |
| − | | Melchior Löbel, Melchior Loebel, Melchior Löbl, Melchior Loebl
| |
| − | | '''po niemiecku''': Melchior Löbel
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Haugwitz János]]
| |
| − | | John Haugwitz
| |
| − | | '''po niemiecku''': Johann Haugwitz, '''po czesku''': Hanuš Haugvic z Biskupic
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Báthory István]], [[Báthori István]]
| |
| − | | Stephen V Báthory, Stephen Báthory of Ecsed
| |
| − | | '''po rumuńsku''': Ștefan Báthory, '''po niemiecku''': Stephan Báthory von Ecsed, '''po włosku''': Stefano Batore
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Csupor Miklós]]
| |
| − | | Nicolaus Chiupor, Nicolaus Csupor
| |
| − | | '''po rumuńsku''': Nicolae Ciupor
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Jaksics Demeter]]
| |
| − | | Demetrius Jaksic
| |
| − | | '''po serbsku''': Dmitar Jakšić
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Újlaki V. Miklós]]
| |
| − | | Nicholaus of Ujlak, Nicholaus Iločki
| |
| − | | '''po rumuńsku''' Nikola Iločki
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Hag Ferenc]]
| |
| − | | František Hag
| |
| − | | '''po czesku''': František z Háje, '''po niemiecku''': Franz von Hag
| |
| − | |- align=left
| |
| − | | [[Tettauer Vilmos]]
| |
| − | | Wilhelm Tettauer
| |
| − | | '''po czesku''': Vilém Tetour z Tetova
| |
| − | |}
| |
| − | </center>
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Zobacz także ==
| |
| − | {{Columns-list|colwidth=30em|
| |
| − | * [[Austrian–Hungarian War (1477–88)]]
| |
| − | * [[Bohemian–Hungarian War (1468–78)]]
| |
| − | * [[Hussite Wars]]
| |
| − | * [[Growth of the Ottoman Empire]]
| |
| − | * [[Siege of Hainburg]]
| |
| − | * [[Second siege of Hainburg]]
| |
| − | * [[Battle of Leitzersdorf]]
| |
| − | * [[Siege of Vienna (1485)]]
| |
| − | * [[Siege of Kaiserebersdorf]]
| |
| − | * [[Siege of Retz]]
| |
| − | * [[Siege of Wiener Neustadt]]
| |
| − | * [[Wagon fort]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | | |
| − | * [https://web.archive.org/web/20110126232820/http://hungarian-history.hu/lib/thou/thou05.htm Tactics and structure of the Black Army]
| |
| − | * [http://www.hungarian-history.hu/lib/thou/thou05.htm|A A thousand years of the Hungarian art of war]
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Węgierska Czarna Armia}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Historia Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia wojskowości]]
| |
| − | [[Kategoria:Hunyadi]] | |
