Debreceni csata

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Debreceni csata (pol. Bitwa o Debreczyn) miała miejsce w 1317 roku pod Debreczynem. Istnieje opis daty, która przypada na czerwiec 1316 r., ale może to być wiosna 1317 r., którą wiele książek opisało jako takie. Bitwa odbyła się między drużynami Dózsy Debreceniego i Baldasza Borsy. Historyczne tło bitwy Po wymarciu dynastii Arpadów na węgierskim tronie zaistniała się nowa sytuacja. Bitwa o koronę rozpoczęła się między Andegawenami z Neapolu, księciem Bawarii i królem Czech. Po okresie interregnum do władzy doszedł Karol I, król dynastii Andegawenów, który w tym zamieszaniu politycznym był koronowany trzykrotnie (1301, 1309, 1310) i w końcu został formalnie zaakceptowany przez większość kraju. Przed jego ostatnią koronacją w 1310 r. palatyni Amadeusz Aba i Mateusz III Csák zostali zwolnieni, więc następnie zwrócili się przeciwko królowi. W tym czasie Jakub Borsa został mianowany palatynem. W czerwcu 1311 roku Mateusz pomaszerował ze swoimi żołnierzami aż do Budy. Król przeniósł swoją kwaterę główną do Temesváru, gdzie wraz z lojalnymi baronami zorganizował armię po dowództwem Dózsy Debreceniego i wysłał ją przeciwko Mateuszowi Csákowi. W 1315 r. Borsa Kopasz został odwołany, gdyż zwrócił się przeciwko królowi i zawarł sojusz z synami palatyna Stefana I Ákosa, Petenye, syna Piotra z Zemplény, synów Władysława III Kána, Mojsa, syn Mojsa i oczywiście Mateusza III Csáka. Zimą 1316–1317 ich przekształciła się w otwarty bunt. Ich celem było osadzenie na tronie Węgier Andrzeja Halickiego , prawnuka Beli IV IV (wnuka Konstancji). Przeciw nim Karol Robert zorganizował kampanię wiosną 1317 r. pod dowództwem Dózsy Debreceni. Następnie doszło do decydującego starcia w bitwie pod Rozgony, niedaleko Debreczyna. Uczestnicy bitwy Wiosną 1317 r. Dózsa Debreceni zebrał żołnierzy z oddziałów Borsy Kopasza, lojalnych wobec króla i podlegających szlachcie tego obszaru. Obok Dózsy byli synowie Berecka Bátoriego z klanu Gutkeled: János, Lőrinc (Lökös) i Miklós (przodkowie rodziny Báthori); Amadé János z klanu Aba; Mick z klanu Ákos; Dezső Elefánti z klanu Aba, poprzednio stronnik w Mateusza Csáka (jako właściciel komitatów Nyitra i Pozsony; Kenéz – comes zamku Valkó; comes Zoard Lőrinc, syn Istvána; Lukác synem Gergely Péca; Szántai Pető (z żydowskiej rodziny), syn Istvána – ispán Szatmár; synowie Kállay Egyeda z rodu Balogsemjén: mistrz Iván i Simon; Vincló, syn Pelejteia Martonosa; synowie Pénteka: Ugrin i Imre; mistrz Lőrinc, syn Szinyéri Marharda ze swoimi żołnierzami. Do drużyny dołączyła również rodzina Debreceniego, jej służący i poddani, którzy wypełniali swój obowiązek „obfitym przelewem krwi”. Wspomina o tym również dokument z 1 maja 1361 roku wydany przez Ludwika Wielkiego. W armii Borsy Kopasza, która zbliżała się do Debreczyna, znajdujemy brata Kopasza: Beke, syna Tamása; Pawła, syn Lotharda z klanu Gutkeled; Pálta, zięcia Szilágysága; zięcia Kopasza: Mojsota, syna Mojsa; trzech synów Lotharda Dénesa: Andrása, Dezső i Lotharda; Vaka, Doroga Domokosa i synów jego drugiego syna, Lökösa; wnuki bana Ernye Ákosa: Jánosa i Istvána (synów palatyna Istvána Ákosaa), wodza Kumanów Ajduda z przybocznymi i wojownikami. Rekonstrukcja bitwy Ponieważ kroniki bitwy nic nie wspominają, możemy jedynie skorzystać z danych niewielkiej liczby dokumentów zajmujących się historią i konsekwencjami starcia, aby go odtworzyć. Ponadto konieczne jest poznanie XIV topografia okolic Debreczyna. Obszar lasów, mokradeł, mokradeł i wzgórz (dziś: Nagycsere, Haláp, Erdőspuszta) położony na wschód od obecnego miasta nie był wówczas sprzyjający aspektom działań wojennych, więc można tu odrzucić możliwość wykorzystania tego terenu. Bitwa wymagała stosunkowo płaskiego terenu, tylko w tym obszarze między szeroką wówczas rzeką Tócó, która była nadal rozległa i zalana, a linią kopców (prawdopodobnie kurhanów) i niewielkimi wioskami (Debreczyn, Szentlászlófalva, Mesterfalva, Błogosławiona Dziewica Maryja). było. Ilustruje to rysunek 1potrzebne źródło. Bitwa odbyła się w pobliżu Debreczyna na przełomie marca i kwietnia 1317 roku. Podczas gdy lojalni żołnierze spędzili kilka dni, czekając na decydujące starcie wokół wspomnianych wyżej małych wiosek, Dózsa Debreceni z mieszkańców okolicznych wiosek (Szepes, Pac, Bánk, Mikepércs, Túrsámson, Macs, Szentgyörgy itp.) zorganizował zespół wartowników. Zmęczona armia Borsy Kopasza przybyła wieczorem z zachodu i zgromadziła się na prawym brzegu rzeki Tócó, pod osłoną kopców i kurhanów, które jeszcze wtedy były stosunkowo wysokie i nienaruszone, tworząc połączony łańcuch. Nie było trudno trafić do obozu, ponieważ teren był oświetlony srebrnym światłem księżyca. Następnego dnia o wschodzie słońca (około godziny 5) armia Kopasz przekroczyła rzekę i utworzyła szyk bojowy na lewym brzegu rzeki, w tym czasie w ok. 2 do 3 km od Debreczyna. Tutaj czekała na nich armia Dozy. Ustawienie armii pokazane jest na rysunku 2potrzebne źródło. Armia królewska dowodzona przez Dózsę Debreceniego i armia rebeliantów dowodzona przez Borsa Kopasza były ustawione zgodnie ze zwyczajem w tamtym czasie: armia składała się z trzech prawych i trzech skrzydeł oraz silnego centrum. Oprócz walk w tym tygodniu wojskowe oddziały pomocnicze zapewniły przedobronę. Podczas gdy oddziały armii królewskiej składał się z chłopów pańszczyźnianych z Debreczyna i Szabolcs, Kumanów i mieszczan Debreczyna, jednostki armii rebeliantów składał się głównie z wojowników Kumanów i Jászów, którzy byli również świetnymi łucznikami. Piechota armii królewskiej była uzbrojona w łuk i szablę starodawnego wzoru, ale ich broń obejmowała także pierzastą buławę, białe miecze i miecze. Po obu stronach bezpośrednią świtą dowódców armii familiáris była ciężka kawaleria. W armii królewskiej ogólnie rzecz biorąc, władcy i ich osobista eskorta walczyli w zamkniętych hełmach i zbroi płytowej, wyposażonej w długie proste miecze, włócznie i buławę. Jednak inni ciężcy jeźdźcy nie zawsze nosili to podczas bitwy: obraz przedstawia palatyna i wojewodę Siedmiogrodu Dózsę Debreceniego w kolczudze, kordonowych rękawiczkach i hełmach rycerskich. Z tego możemy wywnioskować, że ciężcy żołnierze w tej bitwie niekoniecznie preferowali zbroję płytową, ale raczej lżejszą kolczugę z długimi rękawami, rękawiczki i spodnie. Większość wyposażenia ochronnego uzupełniono dużą tarczą tarczową z owalnym lub prostokątnym wycięciem w prawym górnym rogu. Lekka kawaleria, która walczyła u boku ciężkiego jeźdźca, była wyposażona w obręcz, łuk i lekką tarczę. Gdy armie zajęły wyznaczone pozycje, bitwa rozpoczęła się na lekko nierównym terenie. Jest to obszar, w którym znajdują się dzisiejsze domy Tócóskert i Tócóvölgy. Armia królewska oszacowana, że ​​5.800 osób (z czego 1.100 było w obronie), a armia rebeliantów liczyła 3.600 (z czego około 600 było w obronie). Ponieważ większość armii rebeliantów była niezdyscyplinowana, zorganizowana z umiarkowaną kawalerią bojową, nie można było wątpić w ostateczny wynik bitwy z ciężką jazdą i Kumanami z królewskiej armii. Ocenił to tak również Kopasz, ale mimo to przypuścił atak. Zawsze gotowi synowie ban Lotharda (András, Dezső és Lothard) zaatakowali armię królewską z południa. Początkowo Kopaszowi sprzyjało, ale obywatele Debreczyna niestrudzenie walczyli z „obfitym przelaniem ich krwi”. Ponieważ między siłami żołnierzy była duża różnica, bitwa nie trwała długo. Palatyn Kopasz i jego armia nie docenili siły przeciwnika. Według dokumentu – nieco przesadzonego – ofiarą padła cała linia, a nawet korpus z drużyny Kopasza. Bitwa ze względu na swoją krótką naturę nie była zbyt krwawa, ale Doza był w stanie wysłać do Roberta dziewięć odciętych głów i dwie flagi bojowe (Borsy Kopaszai i Pála Gutkeleda). Dózsa Debrecen odniósł druzgocące zwycięstwo. Spośród wybitnych postaci zginęli tylko synowie ślepego Doroga, który dołączył do Kopasza. Wśród ciężko rannych lub nawet martwych byli: comes Zoard Lőrinc, syn Istvána; Lukács Peech, syn Gergelyego; mistrz Lőrinc, syn comesa Szinyéri Marharda. Jeden z najodważniejszych, major Kenéz z Valki, został wzięty do niewoli. Ta bitwa była dla Dózsy podwójnie ważna: z jednej strony musiał wygrać dla Karola Roberta i tym samym osłabić małą władzę królewską Borsy Kopasza, z drugiej strony do obrony miejscowości Debrecen, bo jeśli wygra przeciwnik, z pewnością zemści się na miejscowości. Pokonany palatyn uciekł do zamku Adorján i tam się bronił. Dózsa Debreceni odniósł błyskotliwe zwycięstwo w bitwie o takim samym znaczeniu jak bitwa pod Rozgony i umocnił pozycję króla Karola I w tym regionie. Wynik bitwy Na wieść o zwycięstwie Dózsy król udał się do komitatu Bihar. Pokonany palatyn początkowo udał się do zamku Adorján i tam się broni, ale zamek został oblężony i zdobyty przez armie królewska w lipcu 1317 rok. Stąd Borsa potajemnie uciekł do zamku Sólyomkő, zaś jego zwolennicy uciekli do Siedmiogrodu. Upadły palatyn poprosił o litość i poddał się, ale Karol I nie mógł mu wybaczyć i stracił go. Epilog W 1938 r. podczas budowy kanalizacji na działki domu przy Kishegyesi út pod numerem 40 znaleziono szkielet i czaszkę. Groby nie zawierały żadnych załączników. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że w XVII wieku zmarłych w bitwie pod Debreczynem w 1317 r. umieszczono na cmentarzu wspomnianym w XIV wieku, obok ogrodu Tócóskiego. W historii Debreczyna było kilka cmentarzy, ale żaden nie został wymieniony pod tą nazwą. Więc jeśli ten cmentarz jest już w XVII. wiek oznaczony był przymiotnikiem „ó”, mógł być dość stary. Niestety nic nie wiemy o jego miejscu lokalizacji. Oczywiście, ten cmentarz nie był tym samym, co cmentarz Honvédtem czy cmentarz przy ulicy Hatvan. Legenda Królewska armia KE Straż przednia: poddani Debreczyna i Szabolcs, obywatele Debreczyna KF Główne siły: Najwyższy dowódca Debreceni Dózsa, a jego zastępcą był János, syn Amadé KB1 Lewe skrzydło: dowódcy: Ákos Mick lub Kállay Iván i Kállay Simon KB2 Lewe skrzydło: dowódcy: Peech Lukács i Szántai Pető z rodu Zsidó KB3 Lewe skrzydło: dowódcy: comes Kenéz i Pelejtei Vincló KJ1 Prawe skrzydło: dowódca: Gutkeled János, Gutkeled Lőrinc (Lökös) i Gutkeled Miklós KJ2 Prawe skrzydło: dowódca: Dezső Elefánti z klanu Aba i comes Zoard Lőrinc KJ3 Prawe skrzydło: dowódca: Péntek Ugrin i Péntek Imre i Szinyéri Lőrinc mistrz Armia buntowników LE Straż przednia: Kumani, Jaszowie, łucznicy LF Główne siły: dowódca: Borsa Kopasz i Borsa Beke LB1 Lewe skrzydło: dowódca: Mojs, syn Mojsa LB2 Lewe skrzydło: dowódca: z klanu Ákos: Ernyey János i Ernyey István LB3 Lewe skrzydło: dowódca: Ajdud wódz Kumanów vezér LJ1 Prawe skrzydło: dowódca: synowie Vaka Doroga: Vak Domokos i Vak Lökös LJ2 Prawe skrzydło: dowódca: Gutkeled Pál LJ3 Prawe skrzydło: dowódcy: synowie Lothard Lothard András, Lothard Dezső i Lothard Źródła Engel Pál: Az ország újraegyesítése I. Károly idején (Századok, 1988). str. 116-117. Engel Pál i. m.; Bunyitai Vince: Kopasz nádor (Századok, 1888). str. 136-146. A Magyar Nemzet Története (Budapest, 1895). str. 67-69. Przed 6 kwietnia 1317 r. Korai magyar történeti lexikon, str. 254. Kalmár János: Régi magyar fegyverek (Siklós, 1955). str. 7-8. Magyarország hadtörténete 1. kötet (Budapest, 1984) Az Anjou-kori okmánytár I. 352. oklevele szerint a csatát a Dózsa oldalán harcoló Kenéz comes kezdte, bizonyítva ezzel a királyhoz való hűségét. A Hazai okmánytár VII. kötetének 348. oklevele alapján viszont a lázadó Borsa hada támadott először. Mivel az előbbi 1329. május 1-jén, az utóbbi 1317. május 8-án keletkezett az utóbbit tarthatjuk hitelesebbnek. Karácsonyi János: A magyar nemzetségek a XIV. század közepéig (Budapest, 1900-1901). str. 487. Bunyitai Vince: Kopasz nádor (Századok, 1888). str. 146. Engel Pál i. m. str. 117. Bunyitai Vince i. m. Debrecen története I. i. m. 115. old., Hóman Bálint – Szekfű Gyula: Magyar Történet (Budapest, 1928-1934). str. 61. Sápi Lajos: A régi debreceni temetők és síremlékek (Déri Múzeum évkönyve 1962-64). str. 154.

Debreceni csata (węg.) Bitwa o Debreczyn (pol.) — wojna domowa — Czas 1317 Miejsce okolice Debreczyna Terytorium Królestwo Węgier Wynik zwycięstwo stronników króla Roberta Strony konfliktu 25px Królestwo Węgier Dowódcy Debreceni Dózsa Borsa Kopasz Siły nieznane nieznane