|
|
| (Nie pokazano 17 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:2]] | + | #PATRZ [[Kalandozások]] |
| − | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_invasions_of_Europe
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hungarian_invasions_of_Europe&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | '''Węgierskie najazdy na Europę''' (węg. ''kalandozások'', niem. ''Ungarneinfälle'') miały miejsce w IX i X wieku, okresie przejściowym w historii Europy wczesnego średniowiecza, kiedy terytorium byłego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_Karoli%C5%84skie Imperium Karolingów] było zagrożone inwazją wielu wrogich sił, Madziarowie (Węgrzy) ze wschodu, ekspansja Wikingów z północy i Arabowie z południa.<ref>Barbara H. Rosenwein, ''A short history of the Middle Ages'', University of Toronto Press, 2009, str. 152.[https://books.google.pl/books?id=S8M3rTQnLpYC&pg=PA152&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>Jean-Baptiste Duroselle, ''Europe: a history of its peoples'', Viking, 1990, str. 124. [https://books.google.pl/books?ei=qQRVTvjiK4SKhQeoqcihBg&ct=result&id=FqdmAAAAMAAJ&dq=Hungarian+invasions+of+Europe&q=Hungarian+invasions+&redir_esc=y#search_anchor]</ref>
| |
| − | | |
| − | Madziarowie z powodzeniem [[Zajęcie ojczyzny|podbili Kotlinę Karpacką]] (odpowiadającą późniejszemu Królestwu Węgier) do końca IX wieku i przeprowadzili szereg łupieżczych najazdów zarówno na zachód do dawnej Francji, jak i na południe do [[Bizancjum|Cesarstwa Bizantyjskiego]]. Najazdy na zachód zostały zatrzymane dopiero po przegranej przez Węgier [[Bitwa nad rzeką Lech|bitwie nad rzeką Lech]] w 955 r., która doprowadziła do nowego porządku politycznego w Europie Zachodniej, skupionego wokół [[Cesarstwo|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]. Najazdy na terytoria bizantyjskie trwały przez cały X wiek, aż do ostatecznej chrystianizacji Węgrów i ustanowienia chrześcijańskiego [[Królestwo|Królestwa Węgier]] w 1000 lub 1001 roku.
| |
| − | | |
| − | == Historia ==
| |
| − | === Przed podbojem Węgier (IX wiek) ===
| |
| − | | |
| − | [[File:Pál Vágó (1853-1928) painter The Hungarian at Kiev (1896-99).jpg|thumb|180px|left|Węgrzy w Kijowie (Pál Vágó, 1896-99)]]
| |
| − | | |
| − | Pierwsza przypuszczalna wzmianka o Węgrach w wojnie pochodzi z IX wieku: w 811 roku Węgrzy (Madziarowie) byli w sojuszu z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krum Krumem] z Bułgarii przeciwko cesarzowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nicefor_I_(cesarz_bizanty%C5%84ski) Niceforem I], prawdopodobnie w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_na_prze%C5%82%C4%99czy_Wyrbica bitwie pod Pliską] w górach Haemus (Bałkany).<ref name=Király>Király, Péter. ''[http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán]''.</ref>
| |
| − | | |
| − | Praca Georgiusa Monachusa wspomina, że około 837 roku [https://en.wikipedia.org/wiki/First_Bulgarian_Empire Pierwsze Carstwo Bułgarskie] szukało sojuszu z Węgrami.<ref name=Király/><ref name='Tóth'>Tóth, Sándor László (1998). ''Levediától a Kárpát-medencéig'' [''Od Levedii do Kotliny Karpackiej'']. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 963-482-175-8.</ref>
| |
| − | | |
| − | [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] napisał w swojej pracy ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/O_zarz%C4%85dzaniu_pa%C5%84stwem De Administrando Imperio]'' (''O zarządzaniu państwem''), że [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kagan kagan] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kagan-beg kagan-bek] z plemienia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chazarowie Chazarów] poprosili cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Teofil_(cesarz_bizanty%C5%84ski) Teofila] o zbudowanie dla nich fortecy Sarkel.<ref name='Tóth'/> Uważa się, że zapis ten odnosi się do Węgrów na podstawie tego, że nowa forteca musiała stać się konieczna ze względu na pojawienie się nowego wroga Chazarów, a żaden inny lud nie mógł być wówczas wrogiem Chazarów.<ref name='Tóth'/> W X wieku [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Rustah Ahmad ibn Rustah] napisał, że „wcześniej Chazarowie okopali się przeciwko atakom Węgrów i innych ludów”<ref name='Tóth'/>.
| |
| − | | |
| − | W latach 860–861 węgierscy żołnierze zaatakowali '''konwój''' [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyryl_i_Metody św. Cyryla], ale podobno spotkanie zakończyło się pokojowo.<ref name=Király/> Święty Cyryl podróżował do Chaganu w (lub w pobliżu) [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chersonez_Taurydzki Chersonezu Taurydzkiego], gdzie został pojmany przez Chazarów. Muzułmańscy geografowie odnotowali, że Węgrzy regularnie atakowali sąsiednie plemiona wschodniosłowiańskie i brali jeńców, aby sprzedawać ich Cesarstwu Bizantyjskiemu w Kerczu.<ref>Kevin Alan Brook, [https://books.google.com/books?id=Rgxm_E2Fq1gC&pg=PA142 The Jews of Khazaria], Rowman & Littlefield, 2009, p. 142.</ref><ref name='Kristó (1993)'>Kristó, Gyula (1993). ''[http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig) (Starożytna historia Kotliny Karpackiej i Węgrów - do 1301 roku)]''. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. str. 299. ISBN 963-04-2914-4.</ref>
| |
| − | | |
| − | Istnieją pewne informacje o najazdach Węgier na wschodnią część [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_Karoli%C5%84skie imperium karolińskiego] w 862 roku.<ref name='Spinei'>Victor Spinei, [https://books.google.com/books?id=2vl538CMBsAC&pg=PA64 Rumuni i tureccy koczownicy na północ od delty Dunaju od X do połowy XIII wieku], BRILL, 2009, str. 69</ref>
| |
| − | | |
| − | W 881 Węgrzy i [[Kabarowie]] najechali wschodnią Francję i stoczyli dwie bitwy, pierwszą (Węgrzy) pod Wenią (prawdopodobnie Wiedeń)<ref name='Spinei'/>, a drugą (Kabarowie) pod Culmite (prawdopodobnie Kulmberg lub Kollmitz w Austrii).<ref name='Csorba'>Csorba, Csaba (1997). ''[https://openlibrary.org/works/OL982521W/%C3%81rp%C3%A1d_n%C3%A9pe Árpád népe (Ludzie Arpadów)]''. Budapest: Kulturtrade. str. 193. ISBN 963-9069-20-5.</ref> W 892 roku, według ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Annales_Fuldenses Annales Fuldenses]'', król [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulf] z Karyntii najechał Wielkie Morawy i Węgrzy dołączyli do jego wojsk.<ref name='Tóth'/><ref name='Spinei'/> Po 893 roku wojska węgierskie zostały przetransportowane przez Dunaj przez flotę bizantyjską i pokonały Bułgarów w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem).<ref name='Kristó (1993)'/> W 894 roku Węgrzy najechali Panonię w sojuszu z królem [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99tope%C5%82k_I_morawski Świętopełkiem I morawskim].<ref name='Tóth'/><ref name='Spinei'/>
| |
| − | | |
| − | === Po podboju Basenu Karpackiego (X wiek) ===
| |
| − | | |
| − | [[File:Hungarian warrior.jpg|thumb|180px|left|Fresco about a Hungarian warrior (Italy)]]
| |
| − | [[File:Europe around 900.jpg|thumb|left|180px|Europe around 900]]
| |
| − | | |
| − | [[File:ArpadstatueHerosSquareBudapest.jpg|thumb|180px|right|Grand Prince Árpád's sculpture in Budapest]]
| |
| − | | |
| − | Około 896 r.<ref name="Kristó">Gyula Kristó, ''Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries''[http://www.antikva.hu/onan/reszletek.jsp?katalogusid=154657]</ref>, prawdopodobnie pod wodzą [[Arpad|Arpada]], Węgrzy (Madziarowie) przekroczyli Karpaty i weszli do [[Kotlina|Kotliny Karpackiej]] (mniej więcej na równiny Węgier).
| |
| − | | |
| − | W 899 roku ci Węgrzy pokonali armię [https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_I_z_Friulu Berengar I z Friulu] w [[Brenta menti csata|bitwie nad rzeką Brenta]] i najechali północne regiony Włoch. Splądrowali okolicę Treviso, Vicenza, Werona, Brescia, Bergamo i Mediolan.<ref name='Kristó (1993)'/> Pokonali także [https://en.wikipedia.org/wiki/Braslav,_Duke_of_Lower_Pannonia Brasława], księcia Dolnej Panonii. W 901 ponownie zaatakowali Włochy.<ref name='Gubcsi'>Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref> W 902 r. poprowadzili kampanię na północnych Morawach i pokonali Morawian, których kraj został unicestwiony.<ref name='Kristó (1993)'/> Niemal każdego roku po 900 roku przeprowadzali napady na katolicki zachód i bizantyjski wschód. W 905 r. Madziarowie i król Berengar utworzyli sojusz i przez piętnaście lat obyło się bez wkroczenia wojsk węgierskich do Włoch.<ref name='Reutel'>Timothy Reuter, [https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA545 The New Cambridge Medieval History: c. 900-c. 1024], Cambridge University Press, 1995, str. 543, ISBN 978-0-521-36447-8.</ref>
| |
| − | | |
| − | Madziarowie pokonali nie mniej niż trzy duże frankońskie armie cesarskie w latach 907–910, '''jak następuje'''<ref>Peter Heather, [https://books.google.at/books?id=suwVDAAAQBAJ&pg=PA369&dq=%22Frankish+armies+between+907+and+910%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihxJ7mlYjSAhXBuRoKHWNEAVIQ6AEIHDAA#v=onepage&q=%22Frankish%20armies%20between%20907%20and%20910%22&f=false Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe], Pan Macmillan, 2012, str. 369, ISBN 9780199892266.</ref>. W 907 roku pokonali najeźdźców Bawarczyków w pobliżu [[Pozsonyi csata|Brezalauspurc]], niszcząc ich armię, skutecznie broniąc Węgier i otwierając Wielkie Morawy, Niemcy, Francję i Włochy na najazdy Madziarów. W dniu 3 sierpnia 908 roku Węgrzy wygrali [[Eisenachi csata|bitwę pod Eisenach]] w Turyngii<ref name='Csorba'/>. [https://en.wikipedia.org/wiki/Egino,_Duke_of_Thuringia Egino, książę Turyngii], został zabity, wraz z [https://en.wikipedia.org/wiki/Burchard,_Duke_of_Thuringia Burchardem, księciem Turyngii] i [https://en.wikipedia.org/wiki/Rudolf_I_(bishop_of_W%C3%BCrzburg) Rudolfem I, biskupem Würzburga].<ref>Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., str. 129</ref> Węgrzy pokonał zjednoczoną armię cesarską [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_IV_Dzieci%C4%99 Ludwika IV Dziecięcia] w [[Lechfeldi csata|pierwszej bitwie nad rzeką Lech]] w 910 roku.
| |
| − | | |
| − | Mniejsze jednostki spenetrowały aż do Bremy w 915 roku.<ref name='Sugar'>Peter F. Sugar, Péter Hanák, [https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&printsec=frontcover&dq=hungarian+history&hl=en&ei=sbVeTrDrLsKXOuXY8OAC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDMQ6AEwAQ#v=onepage&q=hungarian%20history&f=false A History of Hungary], Indiana University Press, 1994, str. 13</ref> W 919 roku, po śmierci [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_(kr%C3%B3l_niemiecki) Konrada I], króla Niemiec, Węgrzy napadli na Saksonię, Lotaryngię i zachodnią Francję. W 921 pokonali wrogów króla Berengara w Weronie i dotarli do Apulii w 922.<ref name='Reutel'/> Między 917 a 925 Węgrzy najechali na Bazyleę, Alzację, Burgundię, Prowansję i Pireneje.<ref name='Sugar'/>
| |
| − | | |
| − | Około 925 roku, według ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Kr%C3%B3lestwa_S%C5%82owian_czyli_Latopis_Popa_Duklanina Ljetopisa popa Dukljanin]a'' z końca XII wieku, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomis%C5%82aw_Chorwacki Tomisław Chorwacki] pokonał Węgrów w bitwie<ref name="Curta">Florin Curta, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, str. 193, ISBN 978-0521815390.</ref>, jednak inni kwestionują wiarygodność tej relacji, ponieważ nie ma dowodów na taką interpretację w innych dokumentach.<ref name="Curta"/>
| |
| − | | |
| − | W 926 r. Wegrzy spustoszyli Szwabię i Alzację, prowadzili kampanię w dzisiejszym Luksemburgu i dotarli aż do Oceanu Atlantyckiego.<ref name='Reutel'/> W 927 roku Piotr, brat papieża [[Jan X|Jana X]], wezwał Węgrów do rządzenia Włochami<ref name='Reutel'/>. Wkroczyli do Rzymu i nałożyli duże daniny na Toskanię i Tarento.<ref name='Reutel'/><ref name='Sugar'/> W 933 r. w Saksonii pojawiła się znaczna armia węgierska (pakt z Sasami wygasł), ale została pokonana przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_I_Ptasznik Henryka I Ptasznika] [[Merseburgi csata|pod Merseburgiem]].<ref name='Reutel'/> Ataki węgierskie trwały nadal na Górną Burgundię (w 935) i na Saksonię (w 936).<ref name='Reutel'/> W 937 r. najechali Francję aż do Reims, Lotaryngii, Szwabii, Frankonii, Księstwa Burgundii<ref>Karl Leyser, Medieval Germany and its neighbours, 900-1250, Continuum International Publishing Group, 1982, p. 50 [https://books.google.com/books?id=RkPbnN7LkKYC&pg=PA50]</ref> i Włoch, aż do Otranto na południu<ref name='Reutel'/>. Zaatakowali Bułgarię i Cesarstwo Bizantyjskie, docierając do murów Konstantynopola. Bizantyńczycy płacili im „podatek” przez 15 lat<ref>[https://web.archive.org/web/20091027151814/http://www.geocities.com/egfrothos/magyars/magyars.html The Magyars of Hungary]</ref>. W 938 roku Węgrzy wielokrotnie atakowali Saksonię.<ref name='Reutel'/> W 940 r. Spustoszyli region Rzymu<ref name='Reutel'/>. W 942 r. miały miejsce węgierskie naloty na Hiszpanię, zwłaszcza na Katalonię<ref>Various authors, ''[http://www.raco.cat/index.php/AnnalsGironins/article/view/54130/63864 Santa Coloma de Farners a l'alta edat mitjana: La vila, l'ermita, el castell]'' in Catalan</ref>, według pracy [https://en.wikipedia.org/wiki/Ibn_Hayyan Ibn Hayyana].<ref>Elter, I. (1981) Remarks on Ibn Hayyan's report on the Magyar raids on Spain, Magyar Nyelv 77, str. 413-419</ref> W 947 r. [[Bulcsú]], wódz [[Taksony]], poprowadził najazd na Włochy<ref>''The Hungarians' Prehistory, their Conquest of Hungary, and their Raids to the West to 955'', Laszlo Makkai, '''A History of Hungary''', wyd. Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, (Indiana University Press, 1990), str. 13.</ref> aż do Apulii, a król Włoch [https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_II Berengar II] musiał kupić pokój, płacąc mu i jego zwolennikom dużą sumę pieniędzy.
| |
| − | | |
| − | [[Augsburi csata|Bitwa na Lechowym Polu]] w 955 r., w której Węgrzy stracili około 5.000 wojowników, ostatecznie zahamowała ich ekspansję, chociaż napady na Cesarstwo Bizantyjskie trwały do 970 r. ''Lechowe Pole'' leży na południe od Augsburga w dzisiejszych południowych Niemczech.
| |
| − | | |
| − | Według współczesnych źródeł badacze naliczają 45 (według Kálmána Nagy) lub 47 (według György Szabadosa)<ref>Szabados György. [http://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html/ Vereség háttér nélkül? Augsburg 955]. [https://web.archive.org/web/20160304054449/http://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html Zarchiwizowano] 2016-03-04 na [https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine] Hitel 18 (2005)/8. 24–30</ref> napadów w różnych częściach Europy. Spośród tych kampanii tylko 8 (17,5%) zakończyło się niepowodzeniem (901, 913, 933, 943, 948, 951, 955, 970), a 37 zakończyło się sukcesem (82,5%).<ref>Nagy Kálmán: A honfoglalás korának hadtörténete; Heraldika Kiadó, Budapest, 2007, str. 168</ref>
| |
| − | | |
| − | ==Kalendarium węgierskich najazdów==
| |
| − | === Przed podbojem węgierskim ===
| |
| − | | |
| − | * 839 - Węgrzy, którzy wówczas mieszkali na wschód od Karpat, w [[Etelköz]], walczą nad Dolnym Dunajem na prośbę [https://en.wikipedia.org/wiki/First_Bulgarian_Empire Pierwszego Carstwa Bułgarskiego] przeciwko bizantyńskim powstańcom.<ref>Bóna, István (2000). ''A magyarok és Európa a 9-10. században'' [''Węgrzy i Europa w IX-X wieku'']. Budapest: História - MTA Történettudományi Intézete. str. 11. ISBN 963-8312-67-X.</ref>
| |
| − | * 861 – Święty Cyryl zostaje zaatakowany na Krymie przez Węgrów "krzyczących jak wilki", lecz widząc go modlącego się, uspokoili się.<ref name="Bóna István (2000) str. 13">Bóna István (2000) str. 13</ref>
| |
| − | * 862 – Pierwszy rajd Węgrów z Kotliny Karpackiej na prośbę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bcis%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_wielkomorawski) Rościsława z Moraw] przeciwko [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_wschodniofrankijskie państwu wschodniofrankijskiemu].<reván 2000 str.f name="Bóna István (2000) str. 13"/>
| |
| − | * do. 870 – al-Djayhani i [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Rustah Ahmad ibn Rustah] piszą, że plemiona węgierskie atakują mieszkających w pobliżu ich granic Słowian i Rusinów, nieustannie ich pokonują, zmuszając do płacenia daniny i wypędzają wielu z nich do Kerczu na Krymie, sprzedając ich Bizantyjczykom jako niewolników.<ref>Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 88</ref>
| |
| − | * 881 – Wojska węgierskie, pomagając Morawianom, toczą dwie bitwy z Niemcami.<ref name="Bóna István (2000) str. 13"/>
| |
| − | * 882 – Węgierski „król” spotyka się nad Dolnym Dunajem ze świętymi Cyrylem i Metodym na dyskusji.<ref>Györffy György, 2002 str. 124</ref>
| |
| − | * 892 – Wojska węgierskie atakują [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_wielkomorawskie Wielkie Morawy] w sojuszu z królem wschodnich Franków [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulfem z Karyntii].<ref>Györffy György, 2002 str. 300</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign of 894.jpg|thumb|200px|left|Kampania węgierska w 894 r]]
| |
| − | [[File:The military events of the Hungarian Conquest in 894-895.jpg|thumb|200px|Wydarzenia militarne podboju węgierskiego w latach 894-895]]
| |
| − | | |
| − | * 894
| |
| − | ** W sojuszu ze [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99tope%C5%82k_I_morawski Świętopełkiem I morawskim] Węgrzy atakują prowincję Panonii w państwie wschodniofrankijskim. Świętopełk ginie podczas tej wojny.<ref name="Róna-Tas András 1996">Róna-Tas András: A honfoglaló magyar nép; Balassi Kiadó, Budapest, 1996, str. 374</ref>
| |
| − | ** Bułgarzy, dowodzeni przez cara [https://pl.wikipedia.org/wiki/Symeon_I Symeona I], atakują Bizantyjczyków, którzy proszą o pomoc Węgier. Armia węgierska dowodzona przez [[Liüntika|Liüntikę]] pokonuje armię bułgarską w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem)<ref name='Kristó (1993)'/> i zmusza Symeona do odwrotu do Silistra<ref>Bóna István (2000) str. 26</ref>.
| |
| − | * 895 - Symeon sprzymierza się z [[Pieczyngowie|Pieczyngam]] i atakuje w sojuszu z nimi Węgrów, zmuszając ich do wycofania się na zachód i wkroczenia do Kotliny Karpackiej. Węgrzy podbijają wschodnie części [[Kotlina Karpacka|Kotliny Karpackiej]] (aż do Dunaju). Tutaj Węgrzy pokonują Bułgarów w południowym [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] i [[Tiszántúl]], umacniając się w całej Kotlinie i przystępują do podboju węgierskiego.<ref>Bóna István (2000) str. 26-28</ref>
| |
| − | | |
| − | === Po podboju węgierskim ===
| |
| − | | |
| − | * 899 - Wojska węgierskie atakują Królestwo Włoskie i 24 września pokonują w [[Brenta|bitwie pod Brentą]] armię włoskiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_I_z_Friulu Berengara I z Friulu], spalając Modenę i atakując Wenecję. Berengar zgadza się zapłacić im daninę.<ref>Bóna István (2000). str. 29–32</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaigns of 899-900 in Italy and Germany.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska we Włoszech, z bitwą pod Brentą, potem kampania, która zakończyła się zdobyciem [[Zadunaje|Zadunaja]].]]
| |
| − | | |
| − | * 900 – Jednostki armii węgierskiej podbijają [[Panonia|Panonię]], po odrzuceniu ich propozycji sojuszu skierowanego do państwa wschodniofrankijskiego. To był kolejny krok w podboju Węgier.<ref>Bóna István (2000). str. 33</ref>
| |
| − | * 901
| |
| − | ** Węgierski atak na [[Karyntia|Karyntię]] i północne Włochy.
| |
| − | ** 11 lub 18 kwietnia – armia węgierska z Karyntii zostaje pokonana przez margrabiego Ratolda pod Laibach.<ref name="Baják László 2000">Baják László: A fejedelmek kora. A korai magyar történet időrendi vázlata. II. rész. 900-1000 ''("The Era of the Princes. The chronological sketch of the early Hungarian history. II. part. 900-1000")''; ÓMT, Budapest, (2000). str. 8–9</ref>
| |
| − | * 902 – Węgrzy podbijają wschodnie części Wielkich Moraw, kończąc na węgierskim podboju Kotliny Karpackiej, podczas gdy Słowianie z zachodu i północy tego regionu zaczynają im oddawać hołd.<ref name="Baják László (2000). p. 9">Baják László (2000). str. 9</ref>
| |
| − | * 903 – Węgierska jednostka napadająca na Bawarię zostaje pokonana w pobliżu rzeki Fischa.<ref name="Baják László (2000). p. 9"/>
| |
| − | * 904
| |
| − | ** Węgierski przywódca polityczny i wojskowy [[Kurszán]] ([[kende]], [[gyula]] lub [[horka]]) zostaje zaproszony na ucztę, a następnie zamordowany przez Bawarczyków.<ref name="Baják László (2000). p. 9"/>
| |
| − | ** wczesnym latem – wojska węgierskie udają się do Lombardii.<ref name="Baják László (2000). p. 9"/>
| |
| − | * 905
| |
| − | ** Król Berengar z Włoch zawiera sojusz z Węgrami przeciwko swojemu wrogowi, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_III_%C5%9Alepy Ludwikowi III Ślepemu] z Prowansji, który ogłosił się cesarzem Włoch.
| |
| − | ** wczesne lato - Madziarowie pokonują Ludwika z Prowansji, który zostaje następnie oślepiony przez Berengara.<ref name="Baják László (2000). p. 11">Baják László (2000). str. 11</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Saxony of 906.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska w Saksonii w 906 roku]]
| |
| − | | |
| − | * 906 - Dwie armie węgierskie niszczą, jedna po drugiej, Księstwo Saksonii. Węgrzy zostali poproszeni o przybycie przez słowiańskie plemię Dalamacjan, zagrożonych atakami Saksonów.<ref name="Baják László (2000). p. 11"/>
| |
| − | * 907
| |
| − | ** 4-6 lipca – armia wschodniofrankijska pod dowództwem margrabiego Bawarii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Luitpold Luitpolda], która wkroczyła na terytorium Węgier w celu wypędzenia Węgrów z [[Kotlina|Kotliny Karpackiej]], zostaje unicestwiona przez wojska węgierskie w [[Pozsonyi csata|bitwie pod Pozsony]]. Luitpold, [https://en.wikipedia.org/wiki/Dietmar_I_(archbishop_of_Salzburg) Dietmar I], arcybiskup Salzburga, książę Sieghard, 19 hrabiów, 2 biskupów i 3 opatów ginie w bitwie, wraz z większością żołnierzy.<ref name="Baják László (2000). p. 9"/> Ta bitwa jest uważana za zakończenie [[podboju węgierskiego]].<ref>Bóna István (2000). str. 34</ref>
| |
| − | ** Lipiec-sierpień – Węgrzy atakują Bawarię, dokonując wielkich zniszczeń i zajmując wiele miast w drodze do domu, pokonując bawarską armię [[Bitwa pod Lengenfeld|pod Lengenfeld]]. Na rzece Enns ustala się granica węgiersko-bawarska.<ref>Aventinus, Johannes (1554). ''[http://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QadDM8zQnKYvppb6j-h3LG214jy_4g_7FBNzwk1YFbqQ063EdjjVatiFBtW61R0rvtv10_b50Zww6S06cZUCG3JgeZ-RA26pcU5wyIJBrypMWOzYtXSokeZnP8RdWQ36Eac9qtRrLzLyGamCITbUoamfjtW3Rw9FoL6HaOttyWqG5g15NlVck60Am2gcanB5KBbjhKaAgzXA9bIAaB_ifZBORcbxAJDHAA0tEJlcw5IsR2FlhU5nKnXL0CyRaV36611DYMB36KtTH9hVOchPfJP7MI9vLg Annalium Boiorum Libri Septem]'' (po łacinie). str. 481–482. [dostęp:2015-06-26.<sup>[[trwały martwy link]]</sup></ref>
| |
| − | * 908 – Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, a 3 sierpnia pokonują w [[Eisenach|bitwie pod Eisenach]] armię [https://en.wikipedia.org/wiki/Burchard,_Duke_of_Thuringia Burcharda], księcia Turyngii. Burchard, [https://en.wikipedia.org/wiki/Egino,_Duke_of_Thuringia Egino], książę Turyngii i [https://en.wikipedia.org/wiki/Rudolf_I_(bishop_of_W%C3%BCrzburg) Rudolf I], biskup Würzburga, giną w bitwie.<ref name="Baják László (2000). p. 12">Baják László (2000). str. 12</ref>
| |
| − | * 909
| |
| − | ** wiosna – wojska węgierskie napadają na Bawarię i Szwabię.
| |
| − | ** 4 sierpnia – palą dwa kościoły we Freising w Bawarii.
| |
| − | ** 11 sierpnia - Powracający Węgrzy zostają pokonani [[Bitwa pod Pocking|pod Pocking] przez Bawarczyków pod wodzą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_Bawarii) Arnulfa], księcia Bawarii.<ref name="Baják László (2000). p. 12"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in the East Frankish duchies of 910.jpg|thumb|200px|Węgierska kampania 910 roku, która zaowocowała zwycięstwami Węgier pod Augsburgiem i Rednitz.]]
| |
| − | | |
| − | * 910
| |
| − | ** 12 czerwca – Węgrzy rozbijają armię niemieckiego króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_IV_Dzieci%C4%99 Ludwika IV Dziecięcia] w [[Lechfeldi csata|pierwszej bitwie pod Augsburgiem]], dowodzonej przez hrabiego Gozberta z Alemanii. Dowódca i Managolt, hrabia Alemannia giną w bitwie.
| |
| − | ** 22 czerwca – Ta sama armia węgierska wkracza do Frankonii i pokonuje zjednoczoną armię księstw Frankonii, Lotaryngii i Bawarii w [[Rednitz|bitwie pod Rednitz]]. W bitwie ginie niemiecki dowódca [https://en.wikipedia.org/wiki/Gebhard,_Duke_of_Lorraine Gebhard], książę Lotaryngii i Liudger, hrabia Ladengau.
| |
| − | ** Król Ludwik IV Dziecię prosi o pokój i zaczyna składać hołd.
| |
| − | ** Powracający Węgrzy plądrują przedmieścia Regensburga, plądrują Altaich i Osterhofen, ale jedna z ich pomniejszych jednostek jeździeckich zostaje pokonana przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_Bawarii) Arnulfa], księcia Bawarii w Neuching.<ref>Baják László (2000). str. 12–13</ref>
| |
| − | * 911 – wojska węgierskie przechodzą przez Bawarię i atakują Szwabię i Frankonię. Plądrują terytoria od Meinfeld po Aargau. Następnie przekraczają Ren i po raz pierwszy atakują Burgundię.<ref name="Baják László (2000). p. 13">Baják László (2000). str. 13</ref>
| |
| − | * 912 - Węgrzy atakują Frankonię i Turyngię, aby zmusić nowego króla wschodniofrankijskiego, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_(kr%C3%B3l_niemiecki) Konrada I] z Niemiec, do zapłacenia im daniny.<ref name="Baják László (2000). p. 13"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaigns from 915 in the Eastern Frankish kingdom and Italy.jpg|thumb|upright=1.4|Kampanie węgierskie z 915 roku we wschodnim królestwie Franków i we Włoszech.]]
| |
| − | | |
| − | * 913 – węgierski nalot na Bawarię, Szwabię i północną Burgundię. Po powrocie stawiają czoła połączonej armii Arnulfa, księcia Bawarii, [https://en.wikipedia.org/wiki/Erchanger,_Duke_of_Swabia Erchangera], księcia Szwabii, książąt Udalricha i Berchtolda, którzy pokonują ich [[Aschbachi csata|pod Aschbach koło Inn]].<ref>Baják László (2000). str. 13–14</ref>
| |
| − | * 914 – książę [https://en.wikipedia.org/wiki/Arnulf,_Duke_of_Bavaria Arnulf], książę Bawarii i jego rodzina zostaje zmuszony do ucieczki na Węgry przez króla Niemiec [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_(kr%C3%B3l_niemiecki) Konrada I]. Węgrzy obiecują mu pomoc w odzyskaniu tronu.<ref name="Baják László (2000). p. 14">Baják László (2000). str. 14</ref>
| |
| − | * 915 – Armia węgierska dewastuje Szwabię, a następnie Frankonię. Jedna z ich plądrujących jednostek atakuje klasztor w Fuldzie, ale zostają odparty, palą opactwo Corvey, plądrują klasztor św. Wschodu w Herzfeld. W Saksonii Węgrzy plądrują Valun, następnie palą Bremę, a po pokonaniu armii saskiej pod [https://en.wikipedia.org/wiki/Eresburg Eresburgiem] docierają do granicy duńskiej.<ref name="Baják László (2000). p. 14"/>
| |
| − | * 916 – Armia węgierska pomaga księciu Bawarii Arnulfowi w jego pierwszym, nieudanym ataku, aby odzyskać księstwo.<ref name="Baják László (2000). p. 14"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:Hungarian campaigns in Europe in 917.jpg|thumb|upright=1.4|Kampanie węgierskie w Europie w 917.]]
| |
| − | | |
| − | * 917
| |
| − | ** Atak na Zachód
| |
| − | *** 21 stycznia – Węgrzy plądrują i palą Bazyleę, a następnie najeżdżają [https://en.wikipedia.org/wiki/Duchy_of_Alsace Księstwo Alzacji].
| |
| − | *** Luty – Wchodzą do Lotaryngii, niszcząc Verdun, paląc Moyenmoutier i klasztory Saint-Dié-des-Vosges i Remiremont.
| |
| − | ** Z pomocą Węgier Arnulf, książę Bawarii, odzyskuje swoje królestwo z rąk Konrada I z Niemiec. Następnie staje się wiernym sojusznikiem Węgrów, płacąc im hołd, a także swoim sąsiadem, księciem Szwabii [https://en.wikipedia.org/wiki/Burchard_II,_Duke_of_Swabia Burchardem II].<ref>Baják László (2000). str. 14–15</ref>
| |
| − | ** Wojska węgierskie pomagają [https://pl.wikipedia.org/wiki/Symeon_I Symeonowi I] z Bułgarii pokonać Bizantyjczyków w wielkiej [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Anchialos_(917) bitwie pod Anchialos].<ref name="Baják László (2000). p. 15">Baják László (2000). str. 15</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Europe of 919-920.jpg|thumb|upright=1.4|The Hungarian campaign in Europe of 919–920, which resulted in the Hungarian victories of Püchen against the king of East Francia and of 920 against the Burgundian king from 920 in Italy.]]
| |
| − | | |
| − | * 919–920
| |
| − | | |
| − | ** Po wyborze [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_I_Ptasznik Henryka i Ptasznika] na nowego króla we wschodniofrankijskiego, armia węgierska wkracza do Niemiec i pokonuje siły Henryka w [Pücheni csata|bitwie pod Püchen], a następnie kieruje się na zachód.
| |
| − | ** Armia węgierska wkracza do Lotaryngii i Francji. Król [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_III_Prostak Karol III Prostak] nie może zebrać wystarczającej liczby sił, aby stawić im czoła w bitwie, wycofał się i pozwolił im splądrować jego królestwo.<ref name="Baják László (2000). p. 15"/>
| |
| − | ** Na początku 920 r. ta sama armia węgierska wkracza z zachodu do Burgundii, a następnie z Lombardii, i pokonuje siły [https://en.wikipedia.org/wiki/Rudolph_II_of_Burgundy Rudolfa II Burgundzkiego], który zaatakował Berengara I we Włoszech, sojusznika Księstwa Węgier. Następnie Madziarowie plądrują okolice włoskich miast, które ich zdaniem wsparły Rudolfa: Bergamo, Piacenza i Nogara.<ref name="Baják László (2000). p. 15"/><ref>Bóna István (2000). str. 44</ref>
| |
| − | * 921-922
| |
| − | ** W 921 armia węgierska dowodzona przez [[Dursac]]a i [[Bogát]]a wkracza do północnych Włoch, a następnie unicestwia, między Brescią i Weroną, siły włoskich zwolenników Rudolfa II z Burgundii, zabijając palatyna Odelrik i biorąc do niewoli Gisleberta, hrabiego Bergamo .
| |
| − | ** Ta armia wyrusza w kierunku południowych Włoch, gdzie zimuje, a w styczniu 922 r. plądruje regiony między Rzymem a Neapolem.
| |
| − | ** 4 lutego – armia węgierska atakuje Apulię w południowych Włoszech, rządzoną przez Bizantyjczyków.<ref>Baják László (2000). str. 15–16</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarians campaigns of 924 in Italy, Burgundy, Southern France and Saxony.jpg|thumb|200px|Kampanie węgierskie 924 we Włoszech, Burgundii, południowej Francji i Saksonii]]
| |
| − | | |
| − | * 924
| |
| − | ** Kampania we Włoszech i południowej Francji
| |
| − | *** Wiosna - Rudolf II Burgundii zostaje wybrany przez włoskich powstańców na króla Włoch w Pawii. Cesarz Włoch Berengar I prosi Węgrów o pomoc, którzy następnie wysyłają armię dowodzoną przez [[Szalárd]]a, który pali Pawię i galery wojenne na brzegach rzeki Ticino.
| |
| − | *** 7 kwietnia - Kiedy cesarz Berengar zostaje zamordowany w Weronie, Węgrzy udają się w kierunku Burgundii. Rudolf II z Burgundii i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Hugo_z_Arles Hugo z Arles] próbują otoczyć ich przez przełęcze Alp, ale Węgrzy uciekają z zasadzki i atakują Gothię i przedmieścia Nîmes. Wracają do domu, ponieważ wśród nich wybuchła zaraza<ref>Baják László (2000). str. 17–18</ref>.
| |
| − | ** Kampania w Saksonii
| |
| − | *** Kolejna armia węgierska plądruje Saksonię. Niemiecki król Henryk I Ptasznik wycofuje się do zamku Werla. W ręce Niemców przypadkowo wpada węgierski szlachcic. Król Henryk wykorzystuje tę okazję do negocjacji z Węgrami, prosząc o pokój i zgadzając się na złożenie hołdu [[Księstwo|Księstwu Węgier]].<ref>Baják László (2000). str. 18</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Europe in 926.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska w Europie w 926 roku]]
| |
| − | | |
| − | * 926
| |
| − | ** 1–8 maja – wojska węgierskie wkraczają do Szwabii jako sojusznicy nowego włoskiego króla [https://en.wikipedia.org/wiki/Hugh_of_Italy Hugona], oblegają Augsburg<ref>Bóna István (2000). str. 39</ref>, a następnie zajmują opactwo w St. Gallen, gdzie oszczędzają życie mnichowi Heribaldowi, którego relacja: Potrzebne było odniesienie, aby szczegółowo opisać ich tradycje i sposób życia. Z opactwa wysyłają pomniejsze jednostki w celu zwiadu i plądrowania okolicy. Jedna z ich jednostek zabija [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiborada Świętą Wiboradę], która mieszkała jako pustelniczka w pobliskim lesie.
| |
| − | ** Po 8 maja - Madziarowie oblegają Konstanz, spalając jego przedmieścia, a następnie kierują się na zachód w kierunku Schaffhausen i Bazylei. Jedna z ich jednostek zostaje pokonana przez miejscowych w Säckingen nad brzegiem Renu. Wojska węgierskie przekraczają Ren wraz z przechwyconymi statkami do Alzacji i pokonują wojska hrabiego Liutfreda. Następnie podążając za Renem udali się na północ, złupili okolice Voncq, dotarli do wybrzeży Atlantyku, a następnie udali się w kierunku domu przez Reims. W drodze do domu odnowili sojusz z księciem Bawarii Arnulfem.
| |
| − | ** 29 lipca - Węgrzy niszczą Oberkirchen.<ref>Baják László (2000). str. 18–19</ref>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaigns of 927 in Italy and the Balkans.jpg|thumb|200px|Węgierskie kampanie 927 we Włoszech i na Bałkanach]]
| |
| − | | |
| − | * 927 – wojska węgierskie zostają wezwane przez króla Włoch Hugona do pomocy margrabiemu Piotrowi w odzyskaniu władzy w Rzymie przeciwko papieżowi [[Jan X|Janowi X]], któremu się to udaje. Podczas i po tych wydarzeniach plądrują Toskanię i Apulię, biorąc wielu jeńców i okupując miasta Oria i Taranto.<ref>Baják László (2000). str. 19</ref>
| |
| − | * 931 – Armia węgierska spala włoskie miasto Piacenza.<ref name="Baják László (2000). p. 20">Baják László (2000). str. 20</ref>
| |
| − | * 933
| |
| − | ** Początek marca - Ponieważ niemiecki król Henryk Fowler odmówił dalszego płacenia daniny Księstwu Węgier, wojska węgierskie wkraczają do Saksonii. Wkraczają z ziem słowiańskiego plemienia [[Dalamatynów]], którzy odrzucają propozycję sojuszu, potem Węgrzy podzielili się na dwie części, ale wkrótce armia, która próbuje oskrzydlić Saksonię od zachodu, zostaje pokonana przez połączone siły Saksonii i Turyngii [[Gothi csata|pod Gothą]].
| |
| − | ** 15 marca – Druga armia oblega Merseburg, ale potem zostaje pokonana w [[Riade|bitwie o Riade]] przez armię królów.<ref name="Baják László (2000). p. 20"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in the West and the Hungarian-Pecheneg campaign against Bulgaria and the Byzantine Empire of 934.jpg|thumb|200px|Węgierska kampania 934 r. przeciwko Bułgarii i [[Bizancjum|Cesarstwu Bizantyjskiemu]], która zaowocowała początkiem bizantyjskiego hołdu wobec Węgrów.]]
| |
| − | | |
| − | * 934
| |
| − | ** Zachód
| |
| − | *** Wojska węgierskie napadają na okolice Metzu w Lotaryngii.<ref name="Baják László (2000). p. 21">Baják László (2000). str. 21</ref>
| |
| − | ** Bałkany
| |
| − | *** Między Węgrami a [[Pieczyngowie|Pieczyngami]] wybucha wojna, ale pokój zostaje zawarty po wiadomościach o bułgarskim ataku na ich terytoria, nadchodzącym z miasta W.l.n.d.r (prawdopodobnie Belgrad). Węgrzy i Pieczyngowie postanawiają zaatakować to miasto.
| |
| − | *** Kwiecień – Armia węgiersko-pieczyngowska pokonuje w [[W.l.n.d.ri csata|bitwie pod W.l.n.d.r.]] odciążające wojska bizantyjsko-bułgarskie podbijają miasto i plądrują przez trzy dni.
| |
| − | *** Maj – czerwiec – Alianci plądrują Bułgarię, następnie kierują się do Konstantynopola, gdzie obozują przez 40 dni i plądrują Trację, biorąc wielu jeńców. [[Bizancjum|Cesarstwo Bizantyjskie]] zawiera traktat pokojowy z Węgrami, okupem jeńców i zgadza się zapłacić daninę [[Księstwo|Księstwu Węgier]].<ref>Baják László (2000). str. 20–21</ref>
| |
| − | * 935 - węgierski nalot na Akwitanię i Bourges. Wracają do swoich domów w Burgundii i północnych Włoszech, gdzie plądrują okolice Brescii.<ref name="Baják László (2000). p. 21"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Europe from 936-937.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska w Europie w latach 936–937]]
| |
| − | | |
| − | * 936–937
| |
| − | ** Koniec 936 r. – Węgrzy, aby zmusić nowego niemieckiego króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Otton_I_Wielki Ottona I Wielkiego] do zapłacenia im daniny, zaatakowali Szwabię i Frankonię oraz spalili klasztor w Fuldzie. Następnie wkraczają do Saksonii, ale siły nowego króla odpychają ich w kierunku Lotaryngii i zachodniej Francji.
| |
| − | ** 21 lutego 937 – Wchodzą do Lotaryngii, przekraczają Ren w Worms i kierują się w stronę Namur.
| |
| − | ** Węgrzy okupują opactwo św. [https://en.wikipedia.org/wiki/Basolus Basolusa z Verzy], którego używają jako kwaterę główną. Następnie wysyłają łupieżcze jednostki, aby zaatakowały opactwa z Orbay, Saint Macra z Fîmes, miasta Bouvancourt.
| |
| − | ** 24 marca - Docierają do miasta Sens, gdzie pala opactwo św. Piotra.
| |
| − | ** Pod Orleanem walczą z francuską armią dowodzoną przez hrabiego Ebbes de Déols, który zostaje ranny w bitwie i potem ginie. Następnie Węgrzy, idąc wzdłuż Loary, przemierzają całą Francję aż do Oceanu Atlantyckiego, następnie wracają przez południowy wschód i w drodze do Burgundii plądrują okolice Bourges.
| |
| − | ** Po 11 lipca – Węgrzy wkraczają do Burgundii w pobliżu Dijon, nękając klasztor Luxeuil, następnie plądrują dolinę Rodanu, palą miasto Tournus, okupują klasztory św. [https://en.wikipedia.org/wiki/Deicolus Deicolusa] i św. Marcela, ale zawodzą pod klasztorem św. Appolinarego.
| |
| − | ** Sierpień - Kontynuując kampanię, Węgrzy wkraczają do Lombardii od zachodu, gdzie [https://en.wikipedia.org/wiki/Hugh_of_Italy Hugon] z Włoch prosi ich, aby udali się do południowych Włoch, aby pomóc Bizantyjczykom. Węgrzy plądrują okolice Kapui, umieszczają swój obóz na łąkach Galliano i wysyłają małe jednostki, aby splądrowały regiony Neapolu, Benevento, Sarno, Nola i Montecassino. Opactwo Montecassino przekazuje im cenne przedmioty o wartości 200 bizantyjskich [https://pl.wikipedia.org/wiki/Hyperpyron hyperpyronów] w celu wykupienia jeńców.<ref name="Baják László (2000). p. 22-23">Baják László (2000). str. 22–23</ref>
| |
| − | ** Jesień - Jedna jednostka węgierska powracająca do domu zostaje zaatakowana przez lokalne siły w Abruzji i traci łup.<ref name="Baják László (2000). p. 22-23"/>
| |
| − | * 938
| |
| − | ** Koniec lipca - Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, rozbijają obóz w Bode, na północ od gór Harz, i wysyłają swoje jednostki najazdowe we wszystkie strony. Jedna z tych jednostek zostaje pokonana pod Wolfenbüttel, a jej przywódca zostaje zabity. Inna jednostka zostaje wprowadzona w błąd przez swoich słowiańskich przewodników na bagnach Drömling, zaatakowana i zmasakrowana przez Niemców w Belxa. Węgrzy wykupują pojmanego przywódcę tej jednostki.
| |
| − | ** Po 31 sierpnia - na wieść o tych porażkach główna armia węgierska, która obozowała nad rzeką Bodą, wycofuje się na Węgry.<ref name="Baják László (2000). p. 23">Baják László (2000). str. 23</ref>
| |
| − | * 940 kwiecień - Węgierskie wojska pomocnicze pomagające Hugonowi we Włoszech w jego kampanii przeciwko Rzymowi odnoszą zwycięstwo na Lateranie przeciwko rzymskiej szlachcie, ale następnie zostają pokonani przez Longobardów.<ref name="Baják László (2000). p. 23"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Italy, Burgundy, Southern France and Spain in 942.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska we Włoszech, Burgundii, południowej Francji i Hiszpanii w 942 roku.]]
| |
| − | | |
| − | * 942
| |
| − | ** Wiosna – Armia węgierska wkracza do Włoch, gdzie król Hugon, dając im 10 [https://pl.wikipedia.org/wiki/Buszel buszli] złota, przekonuje ich do ataku na [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalifat_Kordoby kalifat Kordoby].
| |
| − | ** Połowa czerwca – Przybywają do Katalonii, plądrują region, a następnie wkraczają na północne terytoria kalifatu Kordoby.
| |
| − | ** 23 czerwca – [[Węgierski rajd na Hiszpanię|Węgrzy oblegają Léridę]] przez 8 dni, a następnie atakują Cerdañę i Huesca.
| |
| − | ** 26 czerwca – Węgrzy chwytają Yahya ibn Muhammada ibn al Tawila, władcę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Barbastro Barbastro], i trzymają go w niewoli przez 33 dni, aż zostaje wykupiony.
| |
| − | ** Lipiec – Węgrzy znajdują się na terytorium pustynnym i brakuje im jedzenia i wody. Zabijają swojego włoskiego przewodnika i wracają do domu. Pięciu żołnierzy węgierskich zostaje wziętych do niewoli przez Kordobian i zostaje ochroniarzami kalifa.<ref>Baják László (2000). str. 24</ref>
| |
| − | * 943
| |
| − | ** Bałkany
| |
| − | *** Armia węgierska sprzymierzona z Rosjanami atakuje Cesarstwo Bizantyjskie. Cesarz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Roman_I_Lekapen Roman I Lekapen] kupuje pokój i zgadza się płacić coroczny hołd Węgrom.<ref name="Baják László (2000). p. 25">Baják László (2000). str. 25</ref>
| |
| − | ** Bawaria
| |
| − | *** Węgrzy, którzy zaatakowali Bawarię, zostali pokonani w [[Welsi csata|bitwie pod Wels]] przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bertold_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_Bawarii) Bertolda], księcia Bawarii i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karantanie Karantańczyków].<ref name="Baják László (2000). p. 25"/>
| |
| − | * 947 – Armia węgierska pod wodzą księcia [[Taksony]]ego prowadzi kampanię we Włoszech, kierując się na południe na wschodni brzeg półwyspu. Oblega Larino i dociera do Otranto, plądrując Apulię przez 3 miesiące.<ref>Baják László (2000). str. 26</ref>
| |
| − | * 948 – Dwie armie węgierskie atakują Bawarię i Karyntię. Jeden z nich zostaje pokonany pod Flozzun w Nordgau przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_I_Ludolfing Henryka I Ludolfinga], księcia Bawarii.<ref name="Baják László (2000). p. 27">Baják László (2000). str. 27</ref>
| |
| − | * 949 sierpnia 9 - Węgrzy pokonują Bawarczyków pod Laa.<ref name="Baják László (2000). p. 27"/><ref name="Kristó Gyula 1980">Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, str. 282</ref>
| |
| − | * 950 – Henryk I, książę Bawarii atakuje Zachodnie Węgry, biorąc jeńców i grabież.<ref name="Baják László (2000). p. 27"/>
| |
| − | * 951
| |
| − | ** Wiosna – Węgrzy, przekraczając Lombardię, atakują Akwitanię.
| |
| − | ** 20 listopada - Powracający Węgrzy zostają pokonani przez Niemców, którzy w międzyczasie podbili Królestwo Włoch.<ref name="Baják László (2000). p. 27"/>
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in Europe of 954.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska w Europie 954]]
| |
| − | | |
| − | * 954
| |
| − | ** Niemieccy książęta buntują się przeciwko [https://pl.wikipedia.org/wiki/Otton_I_Wielki Ottonowi I Wielkiemu] i sprzymierzają się z Węgrami, którzy w lutym wysyłają na pomoc armię pod wodzą [[Bulcsú]]. Armia Madziarów plądruje domeny sojuszników Otto w Bawarii, Szwabii i Frankonii.
| |
| − | ** 1 marca – Węgrzy przekraczają Ren, obozują w Worms w stolicy ich sojusznika [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_Rudy Konrada I Rudego], księcia Lotaryngii, a następnie 19 marca wyruszają na Zachód, atakując na tereny wrogów książąt, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bruno_(arcybiskup_kolo%C5%84ski) Bruno Wielkiego], arcybiskupa Kolonii , następnie hrabiego Ragenarius, przekraczając rzeki Mozeli i Maas.<ref>Bóna István (2000). str. 51–52</ref><ref>Baják László (2000). str. 28</ref>
| |
| − | ** Węgrzy plądrują regiony Hesbaye i Carbonaria w dzisiejszej Belgii, plądrują i palą klasztor św. Lamberta z Hainaut, plądrują klasztor Moorsel i plądrują miasta Gembloux i Tournai.
| |
| − | ** 2 kwietnia – Oblegają opactwo Lobbes, ale mnisi bronią klasztoru. Jednak Węgrzy palą kościół św. Pawła i zabierają ze sobą skarby opactwa.
| |
| − | ** 6–10 kwietnia – Węgrzy oblegają miasto Cambrai, palą jego przedmieścia, ale nie mogą go podbić. Jeden z krewnych [[Bulcsú]] zostaje zabity przez obrońców. Odmawiają zwrotu jego ciała Węgrom, którzy w zamian zabijają wszystkich jeńców i palą klasztor Saint Géry w pobliżu Cambrai.
| |
| − | ** Po 6 kwietnia - Węgrzy przekraczają granicę francuską, plądrując okolice Laon, Reims, Chalon, Metz, Gorze. Następnie wracają do domu przez Burgundię i północne Włochy.<ref>Baják László (2000). str. 28–29</ref>
| |
| − | ** W Prowansji wojska węgierskie [[[[Fraxineti csata|walczyły z Arabami]] z muzułmańskiej enklawy Fraxinet, gdy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_Spokojny Konrad I Spokojny] napadł na nich z zaskoczenia i pokonał dwie walczące armie<ref>Ballan, Mohammad (2010). Fraxinetum: An Islamic Frontier State in Tenth-Century Provence. Comitatus: A Journal of Medieval and Renaissance Studies, Volume 41, 2010, str. 31.</ref>.
| |
| − | | |
| − | [[File:The Hungarian campaign in the German kingdom from 955.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska w królestwie niemieckim od 955 r]]
| |
| − | | |
| − | * 955
| |
| − | ** Połowa lipca – wezwana przez powstańców bawarskich i saksońskich armia węgierska pod wodzą [[Bulcsú]], [[Lehel]]a, [[Sur]]a i [[Taksony]]ego włamuje się do Niemiec, plądruje Bawarię, następnie wkracza do Szwabii i pali wiele klasztorów.
| |
| − | ** Początek sierpnia – Węgrzy rozpoczynają oblężenie Augsburga.
| |
| − | ** 10 sierpnia – niemiecka armia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Otton_I_Wielki Ottona I Wielkiego] pokonuje wojska węgierskie i zmusza je do ucieczki w [[Lechfeld|bitwie pod Lechfeld]]. Pomimo zwycięstwa straty niemieckie były ciężkie, wśród nich wielu szlachciców: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_Rudy Konrad I Rudy], książę Lotaryngii, hrabia Dietpald, Ulryk hrabia Aargau, bawarski hrabia Berthold itp.<ref>Bóna István (2000). str. 54</ref>
| |
| − | ** 10–11 sierpnia – Niemcy chwytają Bulcsú, Lehela i Sura. Wielu Węgrów ginie podczas ucieczki, zabitych przez Niemców.
| |
| − | ** 15 sierpnia – Bulcsú, Lehel i Sur zostają powieszeni w Regensburgu.<ref>Baják László (2000). str. 30–32</ref> '''Koniec najazdów węgierskich na zachód Europy'''.
| |
| − | | |
| − | [[File:Europe in 968. The Hungarian campaign in the Balcans from 968.jpg|thumb|200px|Kampania węgierska na Bałkanach od 968 r.]]
| |
| − | | |
| − | * 959 kwiecień-maj – Ponieważ w 957 r. Bizantyńczycy zaprzestali płacenia daniny, armia węgierska dowodzona przez [[Apor]]a atakuje imperium, plądruje jego terytoria aż do Konstantynopola, ale w drodze powrotnej zostaje pokonana przez Bizantyńczyków w nocy atak.<ref name="Baják László (2000). p. 33">Baják László (2000). str. 33</ref>
| |
| − | * 961 – Armia węgierska atakuje Trację i Macedonię, ale zostaje pokonana w nocnym ataku przez wojska bizantyjskie.<ref name="Baják László (2000). p. 33"/>
| |
| − | * 966 – Węgrzy atakują [https://en.wikipedia.org/wiki/First_Bulgarian_Empire pierwsze carstwo bułgarskie] i zmuszają [https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_I_(car_Bu%C5%82garii) Piotra I], cara Bułgarii do zawarcia z nimi pokoju i przepuszczenia ich do Bizancjum.<ref>Baják László (2000). str. 34</ref>
| |
| − | * 968 – Armia węgierska atakuje Cesarstwo Bizantyjskie i dzieli się na dwie grupy. W pobliżu Salonik jedna 300-osobowa armia bierze do niewoli 500 greckich jeńców i zabiera ich na Węgry. Druga grupa armii składająca się z 200 żołnierzy zostaje zaatakowana przez Bizantyńczyków, którzy biorą 40 z nich do niewoli. Stają się ochroniarzami cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nicefor_II_Fokas Nicefora II Fokasa].<ref>Baják László (2000). str. 35</ref>
| |
| − | * 970 – [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awiatos%C5%82aw_I Światosław I] z Kijowa atakuje [[Bizancjum|Cesarstwo Bizantyjskie]] z węgierskimi wojskami pomocniczymi. Bizantyńczycy pokonują armię Światosława w bitwie pod Arcadiopolis.<ref>Baják László (2000). str. 36</ref> '''Koniec węgierskich najazdów na Europę'''.
| |
| − | | |
| − | ==Taktyka==
| |
| − | [[File:Hungarian_warriors.jpg|thumb|180px|right|Wojownicy węgierscy (olej na płótnie)]]
| |
| − | | |
| − | Ich armia składała się głównie z lekkiej kawalerii i była bardzo mobilna.<ref name="Sandler">Stanley Sandler, [https://books.google.com/books?id=L_xxOM85bD8C&pg=PA527&dq=magyars+western+europe+raids&hl=en&ei=AJNXTonnNNK08QP82eyMDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=magyars%20western%20europe%20raids&f=false Ground warfare: an international encyclopedia, Volume 1], Volume 1, ABC-CLIO, 2002, str. 527</ref> Atakując bez ostrzeżenia, szybko plądrowali okolicę i uciekli, zanim udało się zorganizować jakiekolwiek siły obronne.<ref name="Sandler"/> Zmuszeni do walki nękali wrogów strzałami, po czym nagle wycofywali się, kusząc przeciwników do przełamania szeregów i ścigania ich, po czym Węgrzy odwracali się, by walczyć z nimi pojedynczo<ref name="Sandler"/>. Ta taktyka jest formalnie znana jako udawany odwrót.
| |
| − | | |
| − | == Następstwa ==
| |
| − | | |
| − | Węgrzy byli ostatnimi najeźdźcami, którzy osiedlili się na stałe w Europie Środkowej<ref name="Sandler"/>. Paul K. Davis pisze, że „klęska Madziarów (w bitwie pod Lechfeld) zakończyła ponad 90 lat ich grabieży zachodniej Europy i przekonała ocalałych do osiedlenia się, tworząc podstawę dla państwa węgierskiego”<ref>Davis, Paul K. (2001-04-15). ''[https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC100 Decisive Battles: from Ancient Times to the Present]''. Oxford University Press US. str. 110. ISBN 978-0-19-514366-9. [dostęp:2011-08-09].</ref>. wieki Węgrzy przyjęli zachodnioeuropejskie formy feudalnej organizacji wojskowej, w tym przeważające użycie ciężko opancerzonej kawalerii.<ref name="Sandler"/>
| |
| − | | |
| − | ==Notes==
| |
| − | {{reflist|2}}
| |
| − | | |
| − | ==Linki zewnetrzne==
| |
| − | *[http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Infobox military conflict
| |
| − | |conflict=Węgierskie najazdy na Europę
| |
| − | | partof =
| |
| − | | epoka = średniowiecze
| |
| − | | image= Kalandozasok.jpg
| |
| − | | image_size = 300
| |
| − | |caption=Najazdy węgierskie w IX–X wieku
| |
| − | |date= ~800/839–970
| |
| − | |place=[[Zachodnia Europa]], [[Wschodnia Europa]], [[Bałkany]] i [[Półwysep Iberyjski]]
| |
| − | |territory=[[Zachodnia Europa]], [[Wschodnia Europa]], [[Bałkany]] i [[Półwysep Iberyjski]]
| |
| − | |casus =
| |
| − | |HbMcasus=
| |
| − | |HbMterritory=
| |
| − | |HbMresult=Węgierskie zwycięstwa i porażki
| |
| − | |result=Ponad sto lat najazdów i decydujących wojen
| |
| − | |combatant1=[https://en.wikipedia.org/wiki/Magyar_tribes Węgierskie plemiona]
| |
| − | | |
| − | |combatant2=
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Italy_(Holy_Roman_Empire) Królestwo Włoch]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_wschodniofrankijskie Państwo wschodniofrankijskie]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_%C5%9Brodkowofrankijskie Państwo środkowofrankijskiej]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_wielkomorawskie Państwo wielkomorawskie]<br/>
| |
| − | [[Bizancjum|Cesarstwo Bizantyńskie]]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_counties Hrabstwa katalońskie]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Al-Andalus Al-Andalus]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Bu%C5%82garii_(681%E2%80%931018) Pierwsze Carstwo Bułgarskie]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chazarowie Chazaria]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_zachodniofrankijskie Państwo zachodniofrankijskie]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower_Pannonia_(9th_century) Dolna Panonia]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Duchy_of_Croatia Księstwo Chorwacji]<br/>
| |
| − | [[Królestwo Chorwacji (925-1102)|Królestwo Chorwacji]]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Serbia_(early_medieval) Księstwo Serbii]
| |
| − | | |
| − | |commander1=
| |
| − | [[Arpad]]<br/>
| |
| − | [[Bogát]]<br/>
| |
| − | [[Dursac]]<br/>
| |
| − | [[Szalárd]]<br/>
| |
| − | [[Bulcsú]]<br/>
| |
| − | [[Lehel]]<br/>
| |
| − | [[Súr]]<br/>
| |
| − | [[Kisa (chieftain)|Kisa]]<br/>
| |
| − | [[Apor]]<br/>
| |
| − | [[Taksony]]
| |
| − | | |
| − | |commander2=[https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_I_z_Friulu Berengar I z Friulu]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_IV_Dzieci%C4%99 Ludwik IV Dziecię]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Luitpold Luitpold]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_Bawarii) Arnulf]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_I_Ptasznik Henryk I Ptasznik]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Otton_I_Wielki Otton I Wielki]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_Rudy Konrad I Rudy]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Muncimir_of_Croatia Muncimir]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomis%C5%82aw_Chorwacki Tomisław Chorwacki]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Czas%C5%82aw_Klonimirovi%C4%87 Czasław Klonimirović]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Abd_ar-Rahman_III Abd al-Rahman III]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Borys_I_Micha%C5%82 Borys I Michał]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Symeon_I Symeon I]<br/>
| |
| − | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bardas_Skleros Bardas Skleros]<br/>
| |
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_(stratopedarches) Peter]
| |
| − | |units1 =
| |
| − | |units2 =
| |
| − | |strength1=~25.000 wojowników maksimum (ale zmienne)
| |
| − | |strength2=~40.000 (zmienne)
| |
| − | |casualties1=W większości nieistotne
| |
| − | |casualties2=Przeważnie ciężkie.<br/>Spłonęły niektóre wioski i miasta.
| |
| − | |lokalizacja =
| |
| − | |mapa =
| |
| − | |opis mapy =
| |
| − | }}
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | {{Węgierskie najazdy na Europę}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Historia]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Wojny Węgrów]]
| |
| − | [[Kategoria:Wojny Bizancjum]] | |
