Nagyfejedelem: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Grand_Prince_of_the_Hungarians |autorzy =...")
 
 
(Nie pokazano 11 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
<small><small><small><small>'''Grand Prince''' ({{lang-hu|Nagyfejedelem}}) was the title used by contemporary sources to name the leader of the [[Magyar tribes|federation of the Hungarian tribes]] in the tenth century.<ref>[[Constantine VII|Kōnstantinos Porhyrogennētos]] mentioned [[Árpád]] in his book '''De Administrando Imperio''' as ''{{lang|la|megas Turkias arkhon}}'', while [[Bruno of Querfurt]] referred to [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]] in his ''Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera'' as ''{{lang|la|Ungarorum senior magnus}}''.</ref> </small></small></small></small>
+
'''Nagyfejedelem''' (pol. ''Wielki Książę'') – tytuł używany przez współczesne źródła na określenie przywódcy federacji plemion węgierskich w X wieku.<ref>[[Konstantyn VII Porfirogeneta]] wzmiankowany [[Arpad]] w swoim dziele pt. ''De Administrando Imperio'' jako ''megas Turkias arkhon'', podczas gdy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bruno_z_Kwerfurtu Bruno z Kwerfurtu]] o którym mowa [[Géza|Gejza]] w jego ''Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera'' jako ''Ungarorum senior magnus''.</ref>
  
−
<small><small><small><small>The Grand Prince (''{{lang|hu|Nagyfejedelem}}'') was probably elected by the leaders of the federation of the seven [[Magyar tribes|Hungarian tribes]] and the three [[Kabar]] tribes (dissident [[Khazar]] tribes) that joined the Hungarians before 830. However, the first Grand Prince, [[High Prince Álmos|Álmos]], father of [[Árpád]], was more likely appointed by the [[Khagan]] of the [[Khazars]]{{citation needed|date=September 2012}}. It is still under discussion {{by who?|date=April 2018}} whether the Grand Prince was the spiritual leader of the federation (''{{lang|hu|kende}}''), the military commander of the [[Magyar tribes|Hungarian tribes]] (''{{lang|hu|gyula}}'') or the title was a new creation. </small></small></small></small>
+
Wielki Książę został prawdopodobnie wybrany przez [[Hétmagyar|przywódców federacji]] siedmiu [[Magyar törzsek|plemion węgierskich]] i trzech plemion [[Kaborowie|Kabarów]] (dysydenckie plemiona Chazarów), które dołączyły do ​​Węgrów przed 830 r. Jednak pierwszy Wielki Książę, [[Álmos]], ojciec [[Arpad]]a, był najprawdopodobniej mianowany przez kagana z Chazarów<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Nadal dyskutowane jest<sup>[[przez kogo?]]</sup>, czy Wielki Książę był duchowym przywódcą federacji ([[kende]]), dowódcą wojskowym plemion węgierskich ([[gyula]]), czy też tytuł był stworzony.
  
−
<small><small><small><small>When the [[Hungarian people|Hungarians]] were pushed out of ''{{lang|hu|[[Hungarian prehistory|Etelköz]]}}'' and moved to the [[Pannonian Basin|Carpathian Basin]] (''{{lang|hu|[[Hungarian prehistory|Honfoglalás]]}}''), the Grand Prince's power seemed to be decreasing. By the time of [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]], [[Transylvania]] had been ruled by a (semi-)independent leader (''{{lang|hu|gyula}}''). [[Stephen I of Hungary|Stephen]] (''{{lang|hu|Vajk}}'') had to conquer not only the territories of the ''{{lang|hu|gyula}}'', but also the lands of [[Ahtum]] (''{{lang|hu|Ajtony}}'') and the [[Black Magyars]].
+
Gdy Węgrzy zostali wyparci z [[Etelköz]] i przeniesieni do [[Kotlina|Kotliny Karpackiej]] (''[[Honfoglalás]]''), potęga Wielkiego Księcia wydawała się słabnąć. Do czasu [[Géza|Gejzy]] [[Siedmiogród]] był rządzony przez (pół) niezależnego przywódcę ([[Gyula Młodszy|Gyulę). Stefan ([[I. István|Vajk]]) musiał podbić nie tylko terytoria Gyuli, ale także ziemie Ahtum ([[Ajtony]]) i ''[[Ungri Nigri|Czarnych Madziarów]]''.
  
−
<small><small><small><small>The title disappeared on the coronation of [[Stephen I of Hungary|Stephen I]] (''{{lang|hu|Vajk}}'') on 25 December 1000 or 1 January 1001. </small></small></small></small>
+
Tytuł zaginął podczas koronacji Stefana I (Vajka) 25 grudnia 1000 lub 1 stycznia 1001 roku.
  
−
==Grand Princes of the Hungarians==
+
== Wielcy Książęta Węgrów ==
−
* [[High Prince Álmos|Álmos]] (c. 850 – c. 895)
 
−
* [[Árpád]] (c. 895 – c. 907)
 
−
* [[Zoltán of Hungary|Zolta]] (c. 907 – c. 950)
 
−
* [[Fajsz]] (c. 950 – c. 955)
 
−
* [[Taksony of Hungary|Taksony]] (c. 955 – c. 970)
 
−
* [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]] (c. 970 – 997)
 
−
* [[Stephen I of Hungary|Stephen]] / Vajk (997 – 1000, became the first king of the Hungarians)
 
  
−
<small><small><small><small>We do not know exactly how many grand princes of Hungary ruled between the supposed death date of [[Árpád]]‘s death (c. 907) and Fajsz (c. 948), because it seems that the chroniclers of the Hungarian kings, who came from the branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]] after 1000, wanted to make the people of the kingdom, to forget the rule between 907 and 950, of the other branches of the [[Árpád dynasty]], coming from the other 3 sons of [[Árpád]]: Tarkacsu/[[Liüntika]], [[Jelek (son of Árpád)|Jelek]], Jutocsa, who, or their offspring probably ruled at this period Hungary, according to the nomadic custom of [[agnatic seniority]], used by the Hungarian rulers before 1000.<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 244</ref> The quietness of the chronicles is the reason why today's historians cannot establish precisely the whole list of the Hungarian grand princes between 907-955, and we know only about [[Zoltán of Hungary|Solt]] (from the Hungarian chronicles) and [[Fajsz]] from the book of the Byzantine emperor [[Constantine VII]], [[De Administrando Imperio]], which preserved a longer list of names from the [[Árpád]]-family, than the Hungarian chronicles, preoccupied only with the ruling branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]].<ref name="Szabados György 2011"/> The reason of forgetting [[Fajsz]] from the Hungarian chronicles was the fact that he was not son of [[Zoltán of Hungary|Solt]], but of Jutocsa, and without the help of [[De Administrando Imperio]], we would not know anything about his existence. The [[De Administrando Imperio]] preserved the name of [[Fajsz]] as the Grand Prince of the Hungarians, because it was written during his reign. But about the names of the other grand princes, who were not from the branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]], who probably ruled before and after him, we know nothing. </small></small></small></small>
+
* [[Álmos]] (ok.850–ok.895)
 +
* [[Árpád]] (ok.895–ok.907)
 +
* [[Zolta]] (ok.907–ok.950)
 +
* [[Fajsz]] (ok.950–ok.955)
 +
* [[Taksony]] (ok.955–ok.970)
 +
* [[Géza]] (ok.970–997)
 +
* [[I. István|Stefan]]/Vajk (997–1000, został pierwszym królem Węgrów)
  
−
==See also==
+
Nie wiemy dokładnie, ilu wielkich książąt węgierskich panowało między rzekomą datą śmierci [[Arpad]]a (ok. 907) a [[Fajsz]]em (ok. 948), ponieważ wydaje się, że kronikarze węgierskich królów, którzy przybyli z gałąź [[Zoltán]]a po roku 1000 chciała sprawić, by ludzie królestwa zapomnieli o panowaniu między 907 a 950 rokiem innych gałęzi dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], pochodzących od pozostałych 3 synów Arpada: [[Tarkacsu]]/Liüntika, [[Jelek]], [[Jutocsa]], którzy lub ich potomkowie prawdopodobnie rządzili w tym okresie Węgrami, zgodnie z koczowniczym zwyczajem starszeństwa agnatycznego, stosowanym przez władców węgierskich przed 1000 r.<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, str. 244</ref> Spokój kronik jest powodem, dla którego dzisiejsi historycy nie mogą dokładnie ustalić całej listy wielkich książąt węgierskich w latach 907-955, o Zoltánie (z kronik węgierskich) i Fajszu wiemy tylko z księgi cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII]] ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/O_zarz%C4%85dzaniu_pa%C5%84stwem De Administrando Imperio]'' (''O zarządzaniu państwem''), który zachował dłuższą listę nazwisk z rodziny Arpada, niż kroniki węgierskie, zajmował się jedynie rządzącą gałęzią Zoltána.<ref name="Szabados György 2011"/> Przyczyną zapomnienia o Fajszu w kronikach węgierskich był fakt, że nie był on synem Zoltán, lecz [[Jutocsa|Jutocsy]], a bez posiłkowania się ''De Administrando Imperio'' nic byśmy nie wiedzieli o jego istnieniu. ''De Administrando Imperio'' zachowało imię Fajsza jako [[Książę|Wielkiego Księcia]] Węgrów, ponieważ zostało napisane za jego panowania. Ale o nazwiskach innych wielkich książąt, którzy nie pochodzili z gałęzi Zoltána, którzy prawdopodobnie rządzili przed nim i po nim, nic nie wiemy.
−
* [[Principality of Hungary]]
+
 
−
* [[List of Hungarian rulers]]
+
== Zobacz także ==
−
* [[King of Hungary]]
+
* [[Książęta Węgier]]
 +
* [[Królowie Węgier]]
 +
* [https://en.wikipedia.org/wiki/King_of_Hungary Król Węgier]
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
Linia 46: Linia 47:
 
* Kristó, Gyula: ''A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig)'' (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
 
* Kristó, Gyula: ''A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig)'' (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
  
−
{{SORTUJ:Grand Prince Of The Hungarians}}
+
{{SORTUJ:Księstwo, Węgry}}
  
−
[[Category:Hungarian royalty]]
+
[[Kategoria:Historia]]
−
[[Category:Kings of Hungary| ]]
+
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 +
[[Kategoria:Władcy Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 15:58, 17 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Nagyfejedelem (pol. Wielki Książę) – tytuł używany przez współczesne źródła na określenie przywódcy federacji plemion węgierskich w X wieku.[1]

Wielki Książę został prawdopodobnie wybrany przez przywódców federacji siedmiu plemion węgierskich i trzech plemion Kabarów (dysydenckie plemiona Chazarów), które dołączyły do ​​Węgrów przed 830 r. Jednak pierwszy Wielki Książę, Álmos, ojciec Arpada, był najprawdopodobniej mianowany przez kagana z Chazarówpotrzebne źródło. Nadal dyskutowane jestprzez kogo?, czy Wielki Książę był duchowym przywódcą federacji (kende), dowódcą wojskowym plemion węgierskich (gyula), czy też tytuł był stworzony.

Gdy Węgrzy zostali wyparci z Etelköz i przeniesieni do Kotliny Karpackiej (Honfoglalás), potęga Wielkiego Księcia wydawała się słabnąć. Do czasu Gejzy Siedmiogród był rządzony przez (pół) niezależnego przywódcę ([[Gyula Młodszy|Gyulę). Stefan (Vajk) musiał podbić nie tylko terytoria Gyuli, ale także ziemie Ahtum (Ajtony) i Czarnych Madziarów.

Tytuł zaginął podczas koronacji Stefana I (Vajka) 25 grudnia 1000 lub 1 stycznia 1001 roku.

Wielcy Książęta Węgrów

  • Álmos (ok.850–ok.895)
  • Árpád (ok.895–ok.907)
  • Zolta (ok.907–ok.950)
  • Fajsz (ok.950–ok.955)
  • Taksony (ok.955–ok.970)
  • Géza (ok.970–997)
  • Stefan/Vajk (997–1000, został pierwszym królem Węgrów)

Nie wiemy dokładnie, ilu wielkich książąt węgierskich panowało między rzekomą datą śmierci Arpada (ok. 907) a Fajszem (ok. 948), ponieważ wydaje się, że kronikarze węgierskich królów, którzy przybyli z gałąź Zoltána po roku 1000 chciała sprawić, by ludzie królestwa zapomnieli o panowaniu między 907 a 950 rokiem innych gałęzi dynastii Arpadów, pochodzących od pozostałych 3 synów Arpada: Tarkacsu/Liüntika, Jelek, Jutocsa, którzy lub ich potomkowie prawdopodobnie rządzili w tym okresie Węgrami, zgodnie z koczowniczym zwyczajem starszeństwa agnatycznego, stosowanym przez władców węgierskich przed 1000 r.[2] Spokój kronik jest powodem, dla którego dzisiejsi historycy nie mogą dokładnie ustalić całej listy wielkich książąt węgierskich w latach 907-955, o Zoltánie (z kronik węgierskich) i Fajszu wiemy tylko z księgi cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII De Administrando Imperio (O zarządzaniu państwem), który zachował dłuższą listę nazwisk z rodziny Arpada, niż kroniki węgierskie, zajmował się jedynie rządzącą gałęzią Zoltána.[2] Przyczyną zapomnienia o Fajszu w kronikach węgierskich był fakt, że nie był on synem Zoltán, lecz Jutocsy, a bez posiłkowania się De Administrando Imperio nic byśmy nie wiedzieli o jego istnieniu. De Administrando Imperio zachowało imię Fajsza jako Wielkiego Księcia Węgrów, ponieważ zostało napisane za jego panowania. Ale o nazwiskach innych wielkich książąt, którzy nie pochodzili z gałęzi Zoltána, którzy prawdopodobnie rządzili przed nim i po nim, nic nie wiemy.

Zobacz także

Przypisy

  1. ↑ Konstantyn VII Porfirogeneta wzmiankowany Arpad w swoim dziele pt. De Administrando Imperio jako megas Turkias arkhon, podczas gdy Bruno z Kwerfurtu] o którym mowa Gejza w jego Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera jako Ungarorum senior magnus.
  2. ↑ 2,0 2,1 Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, str. 244

Źródła

  • Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század), főszerkesztő: Kristó, Gyula, szerkesztők: Engel, Pál és Makk, Ferenc (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994)
  • Kristó, Gyula: A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig) (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Nagyfejedelem&oldid=41546”