Comes Siculorum: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 09:21, 21 sie 2020

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Székely people COA.svg

Flaga Seklerów

Comes Siculorum (pol. Hrabia Seklerów) – przywódca węgierskojęzycznych Seklerów w Siedmiogrodzie, w średniowiecznym Królestwie Węgier. Po raz pierwszy wspomniani w królewskich dokumentacj z XIII wieku, byli najwyższymi rangą urzędnikami królewskimi w Ziemi Seklerów. Od około 1320 r. Do drugiej połowy XV wieku w jurysdykcji hrabstwa były cztery dystrykty saksońskie w Siedmiogrodzie, oprócz siedmiu siedzib Seklerów (lub jednostek administracyjnych).

Hrabiowie posiadali także ważne zamki poza terytoriami pod ich zarządem, w tym ich siedzibę w Görgény (obecnie Gurghiu w Rumunii). Byli najwyższymi dowódcami wojsk seklerskich; ich kampanie wojskowe przeciwko Bułgarii i Złotej Hordzie zostały wspomniane w królewskich dokumentach i średniowiecznych kronikach. Hrabiowie przewodniczyli zgromadzeniom ogólnym zarówno poszczególnych miejsc Seklerów, jak i całej społeczności Seklerów. Rozpatrywali także apelacje od orzeczeń Sądu Najwyższego Ziemi Seklerów.

Od końca XIV wieku węgierscy monarchowie wyznaczyli dwóch lub trzech szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd. Od 1440 r. co najmniej jeden z tych wspólników był również regularnie wojewodą Siedmiogrodu, ponieważ częste najazdy osmańskie na Siedmiogród wymagały centralizacji dowództwa wojskowego prowincji. Biura hrabiego i wojewody zostały w praktyce zjednoczone po 1467 r. Od końca XVI wieku książęta Siedmiogrodu (jako następcy wojewodów) również nazwali się hrabiami Seklerów. Po integracji księstwa z imperium Habsburgów na początku XVIII wieku tytuł był zawieszony, dopóki Maria Teresa nie przywróciła go na prośbę Seklerów. Ona i jej następcy na tronie węgierskim używali tego tytułu do 1918 roku.

Spis treści

1 Pochodzenie
2 Funkcje
3 Monarchowie i hrabiowie
4 Koniec urzędu
- 4.1 Lista Comes Siculorum
5 Zobacz także
6 Źródła
7 Przypisy

Pochodzenie

Pochodzenie urzedu jest niejasne.^[1] Mówiący po węgiersku Seklerzy byli „dobrze zorganizowaną społecznością wojowników” w średniowiecznym Królestwie Węgier.^[2] Początkowo żyli w rozproszonych grupach wzdłuż granic królestwa^[3]. W Siedmiogrodzie osiedlili się najpierw nad rzekami Kézd (Saschiz), Orbó (Gârbova) i Sebes (Sebeș)^[3], ale wkrótce zaczęli migrować do najbardziej wysuniętego na wschód regionu prowincji, gdy zaczęli przybywać przodkowie Sasów Siedmiogrodzkich w roku 1150.^[4]

Biskup Otto z Freising wspomniał, że „dwóch hrabiów” dowodziło łuczników w awangardzie armii węgierskiej w bitwie pod Fischa w 1146 r.^[5]^[6] Węgierskie kroniki odnotowały, że Seklerzy i Pieczyngowie utworzyli w tej bitwie awangardę armii węgierskiej, dlatego raport biskupa może zawierać pierwsze odniesienie do hrabiego Seklerów, według Attili Zsoldos, Gyuli Kristó i innych historyków^[5]. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk Zoltán Kordé, XIII-wieczni książęta królewscy wspomnieli o innych urzędnikach królewskich, którzy rządzili grupami Seklerów, sugerując, że urząd nie został utworzony w poprzednim wieku.^[6] Na przykład dokument królewski mówi o armii wojsk saskich, Wołochów, Seklerów i Pieczyngów walczących w Bułgarii pod dowództwem Joachima Türje, hrabiego Hermannstadt (obecnie Sybin w Rumunii), na początku 1210 r.^[6]

Najwcześniejszy dokument królewski, w którym wzmiankowano „hrabiego i dowódcę Szeklera”, została wydany w 1235 r.^[7]^[8] Odnosi się to do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r. Urząd musiał więc istnieć najpóźniej w tym roku^[7], ale hrabia nie był jedynym władcą wszystkich Seklerów przez kolejne dziesięciolecia^[9]. Na przykład dokument Beli IV na Węgrzech odnosi się do hrabstwa Seklerów z Nagyváty w komiatcie Baranya^[10]. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, został nazwany „hrabiem trzech klanów Seklerów”; ale dokładne znaczenie tytułu nie jest znane.^[11]

Funkcje

Seklerowie zostali zorganizowani w specjalne jednostki administracyjne (pierwotnie znane jako „ziemie”, „dystrykty”, „społeczności” lub „uniwersytety”) w Siedmiogrodzie^[12]^[13] Jednostki te znane były jako „siedziby” począwszy od drugiej połowy XIV wieku.^[12]^[14] Ziemia Seklerów została podzielona na siedem miejsc.^[2] Udvarhelyszék, Marosszék, Csíkszék, Kézdiszék, Orbaiszék i Sepsiszék tworzyły ciągłe terytorium w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie; Aranyosszék był położony poza nimi w regionie centralnym.^[2]^[12]

Plik:Székely Land.PNG

Ziemia Seklerów (na niebiesko) w Siedmiogrodzie w Królestwi Węgier

Kompetencje hrabiów nie ograniczała się do Ziemi Seklerów^[15]. Także saksoński okręg Mediasch (obecnie Mediaș w Rumunii) podlegał im, dopóki Zygmunt Luksemburski, król Węgier, uwolnił mieszkańców spod władzy hrabiów w 1402 r.^[16]^[17] Hrabiowie byli niemal nieprzerwanie także władcami Sasów z Bistritz (dzisiejsza Bistrița w Rumunii) od 1320 r.^[16] Dzielnica ta została przyznana [Jan Hunyady|Janowi Hunyadi]] przez króla Wegier Władysława V w 1453 r.^[18] Sasi z Kronstadt i Burzenland (obecnie Brașov i Țara Bârsei w Rumunii) również podlegali jurysdykcji hrabiów od 1344 do połowy XV wieku^[16].

Hrabiowie byli jednym z najważniejszych zaszczytów w Królestwie Węgier^[16]. System honorów pozwalał wysokiemu urzędnikowi królestwa cieszyć się wszystkimi królewskimi dochodami związanymi z jego urzędem^[19]^[20] Grzywny nałożone na obszarze Seklerów miały być zapłacone hrabiom^[16]. Każda siedziba było również zobowiązana, aby dać konia nowemu hrabiemu podczas jego instalacji.^[16] Hrabiowie otrzymali także królewskie dochody z terytoriów Saksonii podlegających ich jurysdykcji^[16]. Jednak większość ich dochodów pochodziła z majątków związanych z zamkami królewskimi, które posiadali poza ziemią Seklerów^[16]^[15] Hrabiowie zachowali prawo do posiadania tych królewskich zamków po tym, jak większość wysokich urzędników królestwa straciła takie prawa około 1402 r.^[21] Hrabiowie odbywali często sądy w zamku Görgény w komitacie Torda (obecnie Gurghiu w Rumunii)^[16]^[22] Zamek został po raz pierwszy wymieniony jako będący w posiadaniu hrabiów w 1358 r.^[23] Został przyznany Hunyadiemu w 1453 r.^[23] Zamek Höltövény w komitacie Alsó-Fehér (obecnie Hălchiu w Rumunii) został po raz pierwszy wymieniony jako honor hrabiowski w 1335 r.^[24] Hrabiowie zajęli również zamki: Bran i Királykő (obecnie odpowiedni: zamek Bran i twierdza Oratea w Rumunii), które zostały wymienione wśród zamków posiadanych przez synów Hunyadiego w 1457 r.^[25]

Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Seklerów.^[22]^[26] Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników seklerskich^[26]. Bogomer, pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r.^[26]. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r.^[27]] Lackfi András|András Lackfi]] i jego oddziały Seklerów zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r.^[28] Hrabiowie Michał Jakcs i Henryk Tamási pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Siedmiogrodu w 1437 i 1438 r.^[29] Dowodzili armią Seklerów w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r.^[29] Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „Braterski Związek” przeciw wrogom^[30].

Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w ziemi Seklerów i podlegających im okręgach saksońskich^[26]^[31] Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Seklerów^[16]. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r.^[14] Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości^[14]^[16] Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą^[11] Średniowieczny system sądowniczy kraju Seklerów jest słabo udokumentowany^[31] Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejsc^[31]. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w Udvarhelyszék^[31]. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan^[14]^[32] Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r.^[14] Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników^[14]^[33]

Monarchowie i hrabiowie

Plik:BV-II-m-A-11610.01 - 07.jpg

Törcsvár (obecnie Zamek Bran w Rumunii), twierdza utrzymywana poza Ziemią Seklerów przez hrabiów

Hrabiowie reprezentowali królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji^[26]^[34] i były niezależne od wojewodów Siedmiogrodu^[15] Rozdzielenie dwóch urzedów pomogło zachować specjalny status prawny Sekelrów^[35]. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Seklera na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody^[26]^[36] Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wysokich urzednikach w królewskich dokumentach^[15].

Władysław III Kán przejął kontrolę nad całym Siedmiogrodem po śmierci Andrzeja III na Węgrzech w 1301 r.^[8] W trakcie interregnum Kán uzurpował sobie również administrację Ziemi Seklerów^[8]. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r.^[8] W tym roku król Karol I sprawił, że liczą siejedynie bracia Losonci: Tomasz i Stefan^[8]. Ich następca, Szymon Kacsics, został odwołany w 1327 lub 1328 r., ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim^[8]. Następnie ród Lackfich prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat^[37]^[38]

Lackfi i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów^[11], ale Zygmunt Luksemburski mianował do urzędu bliskich sojuszników Jana Kanizsaia, arcybiskupa Ostrzyhomia, za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r.^[11] Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsaia i jego sojuszników w 1403 r.^[11] Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd^[11]. Piętnastowiecznie hrabiowie rzadko odwiedzali Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość ich obowiązków^[11]. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Seklerów”) wśród Seklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić^[11].

Koniec urzędu

Plik:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg

Maria Teresa, która na prośbę Seklerów zaczęła nazywać siebie również hrabią Seklerów

Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do lepszej koordynacji obrony prowincji^[36]. Władysław I, wybrany w 1440 r. Na króla Węgier nad nieletnim Władysławem Pośmiertnym, postanowił scentralizować dowodzenie południową granicą Węgier^[39]. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów^[39]^[40]. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób^[41].

Połączenie dwóch biur trwało dekady^[41]. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy^[41]. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci Jana Daróci w 1467 r.^[41]^[42] Następnie ta sama osoba została wojewodą i hrabią do 1504 r.; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane^[14]^[43] Dekret z 1498 r. nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię do bycie wzorem dla zołnierzy; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych obowiązków.^[43]

Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez książąt Siedmiogrodu, przez prawie dwa stulecia^[43]. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium Habsburgów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabiami Seklerów^[43]. Tytuł został przywrócony na prośbę Seklerów przez Marię Teresę^[43]. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu^[43].

Lista Comes Siculorum

Zobacz także

Źródła

C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baronowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-416-035-9.

Dörner, Anton E. (2005). Transylvania between stability and crisis (1457–1541). W: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (red.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 299–348. ISBN 973-7784-04-9.

Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.

Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.

Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.

Kordé, Zoltán (2013). A székely ispáni méltóság kezdeteiről [O powstaniu urzędu hrabiego Szeklerów]. W: Tüdős S., Kinga (red.). Kastélyok, udvarházak és lakóik a régi Székelyföldön. Székely Nemzeti Múzeum. str. 64–72. ISBN 978-973-0-15187-9.

Kordé, Zoltán (2016). "Közigazgatás [Administration]; Katonáskodó székelyek az írott forrásokban [Żołnierze Seklerzy w źródłach pisanych]". W: Benkő, Elek; Oborni, Teréz (red.). Székelyföld története, I. kötet: A kezdetektől 1562-ig. Magyar Tudományos Akadémia Bölcsészettudományi Kutatóközpont, Erdélyi Múzeum-Egyesület, Haáz Rezső Múzeum. str. 168–180, 305–320. ISBN 978-606-739-040-7.

Kordé, Zoltán (2019). A székely ispáni méltóság története a kezdetektől 1467-ig [Historia godności hrabiego Szeklerów od początku do 1467 roku]. Szeged: Szegedi Középkortörténeti Könyvtár. ISBN 978-615-80398-7-1.

Kristó, Gyula (2003). Early Transylvania (895-1324). Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.

Makkai, László (1994). The Emergence of the Estates (1172–1526). W: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (red.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.

Pop, Ioan-Aurel (2005). Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456). W: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (red.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.

Stipta, István (1997). A magyar bírósági rendszer története [Historia systemu sądownictwa na Węgrzech]. Multiplex Media – Debrecen University Press. ISBN 963-04-9197-4.

Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-38-3.

Przypisy

↑ Kordé 2013, p. 64.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Engel 2001, p. 115.
↑ ^3,0 ^3,1 Engel 2001, p. 116.
↑ Engel 2001, pp. 114, 117.
↑ ^5,0 ^5,1 Zsoldos 2011, p. 239.
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 Kordé 2013, p. 66.
↑ ^7,0 ^7,1 Kristó 2003, p. 133.
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 ^8,4 ^8,5 Kordé 2016, p. 175.
↑ ordé 2013, p. 69.
↑ Kordé 2013, p. 67.
↑ ^11,0 ^11,1 ^11,2 ^11,3 ^11,4 ^11,5 ^11,6 ^11,7 Kordé 2016, p. 176.
↑ ^12,0 ^12,1 ^12,2 Kordé 2016, p. 171.
↑ Pop 2005, p. 254.
↑ ^14,0 ^14,1 ^14,2 ^14,3 ^14,4 ^14,5 ^14,6 Pop 2005, p. 255.
↑ ^15,0 ^15,1 ^15,2 ^15,3 Engel 1996, p. 192.
↑ ^16,00 ^16,01 ^16,02 ^16,03 ^16,04 ^16,05 ^16,06 ^16,07 ^16,08 ^16,09 ^16,10 Kordé 2016, p. 174.
↑ Engel 2001, p. 114.
↑ Engel 2001, p. 293.
↑ Engel 2001, p. 151.
↑ Kontler 1999, p. 89.
↑ Engel 2001, p. 216.
↑ ^22,0 ^22,1 Dörner 2005, p. 307.
↑ ^23,0 ^23,1 Engel 1996, p. 321.
↑ Engel 1996, p. 329.
↑ Engel 1996, p. 446.
↑ ^26,0 ^26,1 ^26,2 ^26,3 ^26,4 ^26,5 Kordé 2016, p. 173.
↑ Kordé 2016, p. 311.
↑ Kordé 2016, p. 312.
↑ ^29,0 ^29,1 Kordé 2016, p. 315.
↑ Kordé 2016, pp. 315–316.
↑ ^31,0 ^31,1 ^31,2 ^31,3 Stipta 1997, p. 52.
↑ Kordé 2016, pp. 171–172.
↑ Makkai 1994, p. 236.
↑ Dörner 2005, p. 306.
↑ Makkai 1994, p. 222.
↑ ^36,0 ^36,1 Makkai 1994, p. 224.
↑ Makkai 1994, p. 202.
↑ Kordé 2016, pp. 175–176.
↑ ^39,0 ^39,1 Makkai 1994, p. 227.
↑ Engel 2001, pp. 282–283.
↑ ^41,0 ^41,1 ^41,2 ^41,3 Kordé 2016, p. 177.
↑ Engel 2001, p. 309.
↑ ^43,0 ^43,1 ^43,2 ^43,3 ^43,4 ^43,5 Kordé 2016, p. 178.

[1] Kordé 2013, p. 64.

[Engel_2001.2C_p._115-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Engel 2001, p. 115.

[Engel_2001.2C_p._116-3] 3,0 ^3,1 Engel 2001, p. 116.

[4] Engel 2001, pp. 114, 117.

[Zsoldos_2011.2C_p._239-5] 5,0 ^5,1 Zsoldos 2011, p. 239.

[Kord.C3.A9_2013.2C_p._66-6] 6,0 ^6,1 ^6,2 Kordé 2013, p. 66.

[Krist.C3.B3_2003.2C_p._133-7] 7,0 ^7,1 Kristó 2003, p. 133.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._175-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 ^8,4 ^8,5 Kordé 2016, p. 175.

[9] rdé 2013, p. 69.

[10] Kordé 2013, p. 67.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._176-11] 11,0 ^11,1 ^11,2 ^11,3 ^11,4 ^11,5 ^11,6 ^11,7 Kordé 2016, p. 176.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._171-12] 12,0 ^12,1 ^12,2 Kordé 2016, p. 171.

[13] Pop 2005, p. 254.

[Pop_2005.2C_p._255-14] 14,0 ^14,1 ^14,2 ^14,3 ^14,4 ^14,5 ^14,6 Pop 2005, p. 255.

[Engel_1996.2C_p._192-15] 15,0 ^15,1 ^15,2 ^15,3 Engel 1996, p. 192.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._174-16] 16,00 ^16,01 ^16,02 ^16,03 ^16,04 ^16,05 ^16,06 ^16,07 ^16,08 ^16,09 ^16,10 Kordé 2016, p. 174.

[17] Engel 2001, p. 114.

[18] Engel 2001, p. 293.

[19] Engel 2001, p. 151.

[20] Kontler 1999, p. 89.

[21] Engel 2001, p. 216.

[D.C3.B6rner_2005.2C_p._307-22] 22,0 ^22,1 Dörner 2005, p. 307.

[Engel_1996.2C_p._321-23] 23,0 ^23,1 Engel 1996, p. 321.

[24] Engel 1996, p. 329.

[25] Engel 1996, p. 446.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._173-26] 26,0 ^26,1 ^26,2 ^26,3 ^26,4 ^26,5 Kordé 2016, p. 173.

[27] Kordé 2016, p. 311.

[28] Kordé 2016, p. 312.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._315-29] 29,0 ^29,1 Kordé 2016, p. 315.

[30] Kordé 2016, pp. 315–316.

[Stipta_1997.2C_p._52-31] 31,0 ^31,1 ^31,2 ^31,3 Stipta 1997, p. 52.

[32] Kordé 2016, pp. 171–172.

[33] Makkai 1994, p. 236.

[34] Dörner 2005, p. 306.

[35] Makkai 1994, p. 222.

[Makkai_1994.2C_p._224-36] 36,0 ^36,1 Makkai 1994, p. 224.

[37] Makkai 1994, p. 202.

[38] Kordé 2016, pp. 175–176.

[Makkai_1994.2C_p._227-39] 39,0 ^39,1 Makkai 1994, p. 227.

[40] Engel 2001, pp. 282–283.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._177-41] 41,0 ^41,1 ^41,2 ^41,3 Kordé 2016, p. 177.

[42] Engel 2001, p. 309.

[Kord.C3.A9_2016.2C_p._178-43] 43,0 ^43,1 ^43,2 ^43,3 ^43,4 ^43,5 Kordé 2016, p. 178.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

Comes Siculorum: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 09:21, 21 sie 2020

Spis treści

Pochodzenie

Funkcje

Monarchowie i hrabiowie

Koniec urzędu

Lista Comes Siculorum

Zobacz także

Źródła

Przypisy

Menu nawigacyjne

Narzędzia osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Więcej

Szukaj

Nawigacja

Narzędzia

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-[[Kategoria:1w]]
+[[Kategoria:0]]
 [[Kategoria:Strony skompilowane]]
 [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
-[[Kategoria:Strony przetłumaczone z chorwackiej Wikipedii]]
+[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 {{Uwaga|
 |strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Count_of_the_Sz%C3%A9kelys
@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 |strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Sz%C3%A9kely_isp%C3%A1n
 |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Sz%C3%A9kely_isp%C3%A1n&action=history
-|nota    = angielski
+|nota    = węgierski
 }}
+{|
-== Lista [[ispán]]ów Seklerów ==
-Pierwszą pełną listę opracował [[Lázár Miklós|Miklós Lázár]].<ref>[[Lázár Miklós (író, 1819–1899)|gróf Lázár Miklós]] Székely ispánok és alispánok a mohácsi vészig. — Az Athenaeum R. Társulat Könyvnyomdája — Budapest 1881.</ref>
-== XIII wiek ==
-{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%"
-! width="15%" | Nazwisko
-! width="5%" | Okres
-! width="5%" | Władca
-! width="20%" | Uwagi
- |-
- | [[Ludány Bogomer]], syn Szoboszló I
- | przed 1235
- | [[IV. Béla|IV. Béla]]
- | już w 1228 jako: seklerski ''comes et ductor''<ref>Zsoldos 2011, p. 239.</ref><ref>Kordé 2019, p. 38.</ref>
- |-
- | [[Ákos I. Mojs]]
- | 1291
- | rowspan="2"|[[III. András|III. András]]
- | Albert ''(chychety bán)'', syn Moysa<ref>Zsoldos 2011, p. 239.</ref><ref>Kordé 2019, p. 38.</ref>
- |-
- | [[Bő Péter]]
- | 1294-1399
- | według nieautentycznego dokumentu również w 1300 roku<ref>Zsoldos 2011, p. 239.</ref><ref>Kordé 2019, p. 38.</ref>
- |}
-== XIV wiek ==
-{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%"
-! width="15%" | Nazwisko
-! width="5%" | Okres
-! width="5%" | Władca
-! width="20%" | Uwagi
-! width="10%" | Źródło
- |-
- | wakat
- | 1301
- | 1314
- |-
- | [[Losonci I. István]]
- | 1315
- | rowspan="4"|[[I. Károly]]
- | później [[Ban Severin]]
- | <ref name="Engel-1996-192">Engel 1996, str. 192.</ref>
- |-
- | [[Losonci Tamás]]
- | 1319
- | brat [[Losonci I. István|Stefana I Losonciego]]
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Kacsics IV. Simon]]
- | 1321-1322
- | Michael, syn ''varnagy'' Solymosi; także [[ispán]] z komitatów: [[Krassó]] i [[Somlyó]] (obecnie Șemlacu Mare w Rumunii), [[Mediasch]] i Bistritz]]
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Szécsényi I. Tamás]]
- | 1322
- | w tym roku także [[wojewoda Siedmiogrodu]]
- |-
- | [[Hermán Lack]]
- | 1329-1343
- | [[I. Károly]], [[I. Lajos]]
- | hrabia trzech klanów Seklerów; także [[ispán]] [[Mediasch]] i [[Bistritz]] oraz komitatu [[Csanád]]
- | <ref>Engel 2001, str. 116</ref><ref>Kordé| 2016, str. 176</ref><ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Lackfi András]]
- | 1342-1351
- | rowspan="9"|[[I. Lajos]]
- | ''Lachk'' [[ispán]] Seklerów; [[wojewoda Siedmiogrodu]], także [[ispán]] komitatów: [[Szatmár]] i [[Máramaros]] oraz [[Mediasch]], [[Bistritz]], [[Kronstadt]] od 1350 do 1402
- | <ref>Engel 1996, str. 155, 192</ref>
- |-
- | [[Bereczk]]
- | 1351
- |
- |-
- | [[Raholcai Lőkös]]
- | 1353-1355
- | także ispán Kronstadt i [[stolnik królewski]] i [[podczaszy królewski]]; hrabia administrujący Kronstadtem, bez powoływania się na tytuł [[ispán]]a od 1355 roku
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
-|-
-| [[Zsámboky János]]
-| 1356-1360
-| [[I. Lajos]]
-| <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Gilétfi János]]
- | 1358
- | Syn palatyna [[Gilétfi Miklós|Miklósa]]
- |-
- | [[Lackfi Dénes]]
- | 1360
- | W 1359 roku był już [[wojewoda Siedmiogrodu|wojewodą siedmiogrodzkim]]
- |-
- | [[Lackfi II. Miklós]]
- | 1361/63-1367 ???
- | brat [[Lackfi Dénes|Denisa Lackfi]], [[ispán]] komitatów: [[Szatmár]], [[Máramaros]], [[Ugocsa]] i [[Kraszna]]
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Lackfi II. István]]
- | 1367-1371
- |
-| <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Losonci I. László]]
- | 1372-1375
- | później [[wojewoda Siedmiogrodu]]
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Derencsényi Miklós]]
- | 1377-1380
- |
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
-|-
-| [[Perényi I. Miklós]]
-| 1380-1382
-| [[I. Lajos]]
- | <ref name="Engel-1996-192"/>
- |-
- | [[Losonci Miklós]]
- | 1383-1385
- | [[I. Mária]]
- | brat [[Losonci László|Władysława Losonci]]
-| <ref name="Engel-1996-193"/>
- |-
- | [[Bélteki Balk]]
- | 1385-1390
- | rowspan="4"|[[I. Mária]], [[Zsigmond]]
- | ''Szász'' wicewojewoda razem z bratem [[Bélteki Drag|Dragiem]]
- |-
- | [[Bélteki Drag]]
- | 1385-1390
- | razem z bratem [[Bélteki Balk|Balkiem]]
- |-
- | [[Bélteki János]]
- | 1390
- |
- |-
- | [[Kanizsai II. István]]
- | 1390-1395
- | [[Osl|Osl]]
- |-
- | [[Bebek III. Ferenc]]
- | 1395-1397
- | <ref>Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3. str. 193</ref>
- |-
- | [[Perényi Péter]]
- | 1397-1398
- | rowspan="2"|[[Zsigmond]]
- | Syn [[Perényi Simon|Szymona Perényi]] razem z [[Maróti János|Jánosem Maróti]] (1397–1398); także [[ispán]] komitatów: [[Szatmár]] i [[Ugocsa]] i (od 1398) [[Ung]]
-| <ref>Engel 1996, str. 189, 193, 218, 220.</ref>
- |-
- | [[Maróti János]]
- | 1398
- | razem z [[Perényi Péter|Péterem Perényi]] (1397–1398)
- | <ref>Engel 1996, str. 193.</ref>
- |}
-=== XIV wiek ===
-{| class="wikitable" style="width: 70%"
-|-
-! scope="col" width="9%" | Term
-! scope="col" width="17%" | Incumbent
-! scope="col" width="9%" | Monarch
-! scope="col" width="33%" | Notes
-! scope="col" width="10%" | Source
-|-
-| '''1382–1385'''
-| Nicholas Losonci
-| [[I. Lajos]], [[I. Mária]]
-|
-|-
-| rowspan="2" | '''1387–1390'''
-| [[Balc of Moldavia|Balc Béltelki]]
-| rowspan="2" | [[Zsigmond]]
-| rowspan="2" | brothers; także ''ispáns'' of Szatmár i Máramaros Counties
-| rowspan="2" | <ref name=Engel-1996-193.</ref>
-|-
-| Drag Béltelki
-|-
-| '''1390'''
-| John Bélteki the [[Vlach]]
-| [[Zsigmond]]
-|
-| <ref name=Engel-1996-193.</ref>
-|-
-| '''1390–1391'''
-| [[Simon Szécsényi]]
-| [[Zsigmond]]
-|
-| <ref name=Engel-1996-193.</ref>
-|-
-| '''1391–1395'''
-| Stephen Kanizsai
-| [[Zsigmond]]
-|
-| {<ref>Engel 1996, str. 193.</ref>
-|-
-| '''1395–1397'''
-| Francis Bebek
-| [[Zsigmond]]
-|
-| <ref name=Engel-1996-193.</ref>
-|-
-| '''1397–1401'''
-| Peter Perényi
-| [[Zsigmond]]
-|
-|-
-| '''1397–1398'''
-| John Maróti
-| [[Zsigmond]]
-|
-|}
-== XV wiek ==
-{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%"
-! width="15%" | Nazwisko
-! width="5%" | Okres
-! width="5%" | Władca
-! width="20%" | Uwagi
- |-
- | [[Perényi Péter]]
- | 1401
- | rowspan="7"|[[Zsigmond|Zsigmond]]
- |-
- | [[Csáky György]]<br>[[Mácsai György]]
- | 1401-1403
- | ''Georgius filius Stephani de Macha'' (Mácsai György) razem
- |-
- | [[Haraszti János]]<br>[[Monostori László]]
- | 1404
- | razem z Monostori László
- |-
- | [[Marcali Dénes]]
- | 1404
- | Marcali Miklós erdélyi vajda testvére
- |-
- | [[Nádasi Mihály]]
- | 1405-1419
- | a [[Sárkány Lovagrend|Sárkány-rend]] tagja
- |-
- | wakat
- | 1420-1422
- |
- |-
- | [[Bebek Péter]]
- | 1423-1426
- | syn [[palatyn]]a [[Bebek Detre]]go
- |-
- | [[Kusalyi Jakcs János]]
- | 1427-1432
- | György tárnokmester fia
- |-
- | [[Kusalyi Jakcs Mihály]]
- | 1427-1438
- | rowspan="2"|[[Zsigmond|Zsigmond]], [[Albert|Albert]]
- | István fia; később erdélyi vajda
- |-
- | [[Tamási Henrik Mihály]]
- | 1437-1438
- | Kusalyi Jakcs Mihállyal; Tamási János vajda fia
- |-
- | '''[[Bebek II. Imre]] ??'''
- | 1438-1440
- | [[Albert|Albert]], [[I. Ulászló|I. Ulászló]]
- | wnuk [[Bebek I. Imre|I. Imre]] (wojewody); później [[wojewoda Siedmiogrodu]]
- |-
- | [[Csáky Ferenc]]
- | 1438-1441
- | [[Albert|Albert]], [[Luxemburgi Erzsébetné|Erzsébet]], [[I. Ulászló|I. Ulászló]]
- | Csáky György fia
- |-
- | [[Zoltáni Lőrinc]]
- | 1439
- | [[Albert|Albert]]
- |
- |-
- | [[Kusalyi Jakcs Mihály]]
- | 1439
- | rowspan="3"|[[Luxemburgi Erzsébetné|Erzsébet]]
- | Csáky Fereccel
- |-
- | [[Losonci II. Dezső]]
- | 1441
- | przed tym [[wojewoda Siedmiogrodu]]
- |-
- | [[Bánfi István]]
- | 1441
- | Losonci Dezsővel; Dénes bán unokája
-|-
-| [[Hunyadi János]]
-| 1441–1446
-| rowspan="2" | [[Władysław III Poli|Wladislas I]]
-| także [[wojewoda Siedmiogrodu]], [[Ban Maczwy]], commier [[Nándorfehérvár]] (Beograd, [[Serbia]]), ''ispán':' [[Arad]], [[Csanád]], [[Csongrád]], [[Keve]], [[Közép-Szolnok]], [[Krassó]], [[Temes]] (1441–1446), ''ispán'' [[Máramaros]] (1443–1445), ''ispán'' [[Bihar]] (1443–1446), ''ispán'' [[Szabolcs]] i [[Ugocsa]] (1444–1446), ''ispán'' [[Kraszna]] (1445), ''ispán'' [[Szatmár]] (1445–1446)
-|-
-| [[Újlaki V. Miklós]]
-| 1441–1446
-| także [[wojewoda Siedmiogrodu]], [[ban Severin]], commier Nándorfehérvár, ''ispán'': [[Arad]], [[Bács]], [[Baranya]], [[Bodrog]], [[Csongrád]], [[Keve]], [[Máramaros]], [[Szerém]], [[Temes]], [[Tolna]] i [[Valkó]] (1441–1446), ''ispán'' [[Fejér]] (1441–1443), i ''ispán'' [[Torontál]] (1444–1446), ''ispán'' [[Somogy]] (1444–1446)
-|-
-| [[Csáky Ferenc]]
-| 1446–1448
 |
-| Po raz trzeci
-|-
-| [[Rozgonyi II. János]]
-| 1449
-|
-|
-|-
-| [[Rozgonyi Rénold]]
-| 1449–1453
-|
-| Po raz pierwszy; razem z [[Rozgonyi Rénold]]em i [[Rozgonyi Oszvald]]em
-|-
-| [[Rozgonyi Oszvald]]
-| 1449–1453
-|
-| Po raz pierwszy; razem z [[Rozgonyi II. János]]em (1449)
-|-
-| [[Hédervári Imre]]
-| 1454
-| [[V. László]]
-| razem z [[Ország János]]em (1454)
-|-
-| [[Ország János]]
-| 1454–1457
-| [[V. László]]
-| razem z [[Hédervári Imre]]m (1454), z [Rozgonyi Oszvald]]em (1454–1457), z [[Rozgonyi Rénold]]em (1455), i z [[Rozgonyi II. János]]em (1457)
-|-
-| [[Rozgonyi Oszvald]]
-| 1454–1458
-| [[V. László]]
-| Po raz drugi; razem z [[Ország János]]em (1454–1457), z [[Rozgonyi Rénold]]em (1455), z [[Rozgonyi II. János]]em (1457)
-|-
-| [[Rozgonyi Rénold]]
-| 1455
-| [[V. László]]
-| Po raz drugi; razem  [[Ország János]]em i [[Rozgonyi Oszvald]]em (1455)
-|-
-| [[Rozgonyi II. János]]
-| 1457
-| [[V. László]]
-| Po raz drugi; razem z [[Ország János]]em i [[Rozgonyi Oszvald]]em (1457); także [[wojewoda Siedmiogrodu]]
-|-
-| [[Paksi László]]
-| 1458–1459
-| [[I. Mátyás]]
-| razem z [[Lábatlan János]]em (1458–1459)
-|-
-| [[Lábatlan János]]
-| 1458–1460
-| [[I. Mátyás]]
-| także ispán Temes County (1459–1460); razem z [[Paksi László]]m (1458–1459)
-|-
-| [[Rozgonyi Oszvald]]
-| 1460–1461
-| [[I. Mátyás]]
-| Po raz trzeci; razem z [[Losonci III. László]] (1460–1461), i z Sebestyén i Rénold Rozgonyi (1461); także ''ispán'' [[Abaúj]] (1460–1461)
-|-
-| [[Losonci III. László]]
-| 1460–1461
-| [[I. Mátyás]]
-| razem z [[Rozgonyi Oszvald]]em (1460–1461)
-|-
-| [[Rozgonyi Sebestyén]]
-| 1461
-| [[I. Mátyás]]
-| razem z [[Rozgonyi Oszvald]]em i [[Rozgonyi Rénold]]em (1461); także [[wojewoda Siedmiogrodu]] i ''ispán'' [[Temes]]
-|-
-| [[Rozgonyi Rénold]]
-| 1461–1463
-| [[I. Mátyás]]
-| razem z[[Rozgonyi Oszvald]]em i [[Rozgonyi Sebestyén]]em (1461); także ''ispán'' komitatów: [[Abaúj]] i [[Zemplén]]
-|-
-| [[Dengelegi Pongrác János]]
-| 1462–1465
-| [[I. Mátyás]]
-| Po raz pierwszy; także [[wojewoda Siedmiogrodu]], [[ban Severin]], i ''ispán'' [[Közép-Szolnok]]
-|-
-| [[Szentgyörgyi Sigismund]]<br>[[Szentgyörgyi János]]<br>[[Ellerbach Bertold]]
-| 1465–1467
-| [[I. Mátyás]]
-|-
-| [[Daróci János]]
-| 1467
-| [[I. Mátyás]]
-|
-|-
-| [[Dengelegi Pongrác János]]
-| 1467–1472
-| [[I. Mátyás]]
-| Po raz drugi; razem z [[Monoszlói Csupor Miklós]] (1468–1472); także [[wojewoda Siedmiogrodu]], ''ispán'' [[Közép-Szolnok]] i ''ispán'' [[Temes]] (1470–1472)
-|-
-| [[Monoszlói Csupor Miklós]]
-| 1468–1472
-| [[I. Mátyás]]
-| razem [[Dengelegi Pongrác János]] (1468–1472); także [[wojewoda Siedmiogrodu]] i ''ispán'' [[Verőce]]
-|-
-| [[Magyar Balázs]]
-| 1472–1475
-| [[I. Mátyás]]
-| także [[wojewoda Siedmiogrodu]], ''ispán'' [[Közép-Szolnok]] i ''ispán'' [[Temes]] (1473–1475)
-|-
-| [[Dengelegi Pongrác János]]
-| 1475–1476
-| [[I. Mátyás]]
-| Po raz trzeci; także [[wojewoda Siedmiogrodu]]
-|-
-| [[Geréb Péter]]
-| 1477–1479
-| [[I. Mátyás]]
-| także [[wojewoda Siedmiogrodu]]
-|-
-| [[Báthori V. István]]
-| 1479–1493
-| [[I. Mátyás]], [[Vladislaus II Bohemia i Hungary|Wladislas II]]
-| także [[judge royal]], także [[wojewoda Siedmiogrodu]], i ''ispán'' komitatów: [[Somogy]], [[Zala]] i [[Zaránd]]
-|-
-| [[Losonci III. László]]
-| 1493–1495
-| [[Ulászló II]]
-| razem z [[Drágfi Bartholomew]] Béltek (1493–1495); także [[wojewoda Siedmiogrodu]] i [[skarbnik królewski]]
-|-
-| [[Drágffy Bertalan]]
-| 1493–1498
-| [[Ulászló II]]
-| razem z [[Losonci III. László]]m (1493–1494); także [[wojewoda Siedmiogrodu]], ''ispán'' komitatów: [[Közép-Szolnok]], [[Kraszna]], [[Szabolcs]], [[Szatmár]] i [[Ugocsa]]
-|-
-| [[Szentgyörgyi Péter]]
-| 1498–1504
-| [[Ulászló II]]
-| Po raz pierwszy; także [[sędzia królewski]] i także [[wojewoda Siedmiogrodu]]
- |}
-=== Fifteenth century ===
-{| class="wikitable" style="width: 70%"
-|-
-! scope="col" width="9%" | Term
-! scope="col" width="17%" | Incumbent
-! scope="col" width="9%" | Monarch
-! scope="col" width="33%" | Notes
-! scope="col" width="10%" | Source
-|-
-| rowspan="2" | '''1402–1403'''
-| George Csáki
-| rowspan="2" | [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-| rowspan="2" | also ''ispáns'' of Szatmár and Ugocsa Counties
-| rowspan="2" | {{sfn|Engel|1996|pp=189, 193, 218}}
-|-
-| Denis Marcali
-|-
-| rowspan="2" | '''1404'''
-| John Harapki
-| rowspan="2" | [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-| rowspan="2" |
-| rowspan="2" | {{sfn|Engel|1996|p=193}}
-|-
-| Ladislaus Monostori
-|-
-| '''1405–1421'''
-| Michael Nádasi
-| [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-|
-| {{sfn|Engel|1996|p=193}}
-|-
-| '''1423–1427'''
-| Peter Bebek
-| [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-|
-| {{sfn|Engel|1996|p=193}}
-|-
-| '''1427–1431'''
-| John Jakcs
-| [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-| together with Michael Jakcs (1427–1431)
-| {{sfn|Engel|1996|pp=193–194}}
-|-
-| '''1427–1438'''
-| Michael Jakcs
-| [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-| together with John Jakcs (1427–1431) and Henry Tamási (1437)
-| {{sfn|Engel|1996|pp=193–194}}
-|-
-| '''1437'''
-| Henry Tamási
-| [[Sigismund, Holy Roman Emperor|Sigismund]]
-| together with Michael Jakcs (1437)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1438–1441'''
-| Emeric Bebek
-| [[Albert II of Germany|Albert]]
-| together with Francis Csáki (1439)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1439'''
-| Francis Csáki
-| [[Albert II of Germany|Albert]]
-| first time; George Csáki's son; together with Emeric Bebek (1439)
-| {{sfn|Engel|1996|pp=48, 194}}
-|-
-| '''1440–1441'''
-| Stephen Bánfi
-| [[Albert II of Germany|Albert]]
-| [[Elizabeth of Luxembourg]] (regent for [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]])
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1440'''
-| Francis Csáki
-|
-| second time
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| rowspan="2" | '''1441–1446'''
-| John Hunyadi
-| rowspan="2" | [[Władysław III of Poland|Wladislas I]]
-| also [[voivode of Transylvania]], [[ban of Macsó]], commander of [[Nándorfehérvár]] (Beograd, [[Serbia]]), and ''ispán'' of [[Arad County (former)|Arad]], Csanád, [[Csongrád County (former)|Csongrád]], [[Keve County|Keve]], [[Közép-Szolnok]], Krassó, [[Temes County|Temes]] (1441–1446), ''ispán'' of Máramaros County (1443–1445), ''ispán'' of Bihar County (1443–1446), ''ispán'' of [[Szabolcs County|Szabolcs]] and Ugocsa Counties (1444–1446), ''ispán'' of Kraszna County (1445), ''ispán'' of Szatmár County (1445–1446)
-| {{sfn|Engel|1996|pp=15, 34, 98, 114, 123, 125, 140, 145–146, 154, 186, 190, 201, 205}}
-|-
-| Nicholas Újlaki
-| also [[voivode of Transylvania]], [[ban of Szörény]], commander of Nándorfehérvár, and ''ispán'' of Arad, [[Bács County|Bács]], Baranya, [[Bodrog County|Bodrog]], Csongrád, Keve, Máramaros, [[Syrmia County (medieval)|Szerém]], Temes, [[Tolna County (former)|Tolna]] and [[Valkó County|Valkó Counties]] (1441–1446), ''ispán'' of [[Fejér County (former)|Fejér County]] (1441–1443), and ''ispán'' of [[Torontál County]] (1444–1446), ''ispán'' of [[Somogy County (former)|Somogy County]] (1444–1446)
-| {{sfn|Engel|1996|pp=15, 30, 34, 98, 100, 105, 117, 125, 128, 140, 154, 177, 199, 205, 208, 210, 222, 194}}
-|-
-| '''1446–1448'''
-| Francis Csáki
-|
-| third time
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| rowspan="2" | '''1449–1453'''
-| Raynald Rozgonyi
-| rowspan="2" |
-| rowspan="2" | first time; together with [[John Rozgonyi]] (1449)
-| rowspan="2" | {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| Oswald Rozgonyi
-|-
-| '''1449'''
-| John Rozgonyi
-|
-| first time; together with Raynald and Oswald Rozgonyi
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1454–1457'''
-| John Ország
-| [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]]
-| together with Emeric Hédervári (1454), with Oswald Rozgonyi (1454–1457), with Raynald Rozgonyi (1455), and with John Rozgonyi (1457)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1454'''
-| Emeric Hédervári
-| [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]]
-| together with John Ország (1454)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1454–1458'''
-| Oswald Rozgonyi
-| [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]]
-| second time; together with John Ország (1454–1457), with Raynald Rozgonyi (1455), and with John Rozgonyi (1457)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1455'''
-| Raynald Rozgonyi
-| [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]]
-| second time; together with John Ország and Oswald Rozgonyi (1455)
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1457'''
-| John Rozgonyi
-| [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V]]
-| second time; together with John Ország and Oswald Rozgonyi (1457); also voivode of Transylvania
-| {{sfn|Engel|1996|p=194}}
-|-
-| '''1458–1460'''
-| John Lábatlan
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| also ispán of Temes County (1459–1460); together with Ladislaus Paksi (1458–1459)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=121}}
-|-
-| '''1458–1459'''
-| Ladislaus Paksi
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| together with John Lábatlan (1458–1459)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| '''1460–1461'''
-| Oswald Rozgonyi
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| third time; together with Ladislaus Losonci (1460–1461), and with Sebastian and Raynald Rozgonyi (1461); also ''ispán'' of [[Abaúj County]] (1460–1461)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| '''1460–1461'''
-| Ladislaus Losonci
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| together with Oswald Rozgonyi (1460–1461)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| '''1461'''
-| Sebastian Rozgonyi
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| together with Oswald and Raynald Rozgonyi (1461); also voivode of Transylvania and ''ispán'' of Temes County
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| '''1461–1463'''
-| Raynald Rozgonyi
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| together with Oswald and Sebastian Rozgonyi (1461); also ''ispán'' of Abaúj and [[Zemplén County|Zemplén Counties]]
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| '''1462–1465'''
-| John Pongrác of Dengeleg
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| first time; also voivode of Transylvania, ban of Szörény, and ''ispán'' of Közép-Szolnok County
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| rowspan="3" | '''1465–1467'''
-| [[Szentgyörgyi#Notable members of the family|Count Sigismund Szentgyörgyi]]
-| rowspan="3" | [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| rowspan="3" | also voivode of Transylvania
-| rowspan="3" | {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=122}}
-|-
-| [[Szentgyörgyi#Notable members of the family|Count John Szentgyörgyi]]
-|-
-| Bertold Ellerbach of Monyorókerék
-|-
-| '''1467'''
-| John Daróci
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-|
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=123}}
-|-
-| '''1467–1472'''
-| John Pongrác of Dengeleg
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| second time; together with Nicholas Csupor of Monoszló (1468–1472); also voivode of Transylvania, ''ispán'' of Közép-Szolnok County, and ''ispán'' of Temes County (1470–1472)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=86, 123}}
-|-
-| '''1468–1472'''
-| Nicholas Csupor of Monoszló
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| together with John Pongrác of Dengeleg (1468–1472); also voivode of Transylvania and ''ispán'' of [[Verőce County]]
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=86, 123}}
-|-
-| '''1472–1475'''
-| [[Blaise Magyar]]
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| also voivode of Transylvania, ''ispán'' of Közép-Szolnok County, and ''ispán'' of Temes County (1473–1475)
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=86, 123}}
-|-
-| '''1475–1476'''
-| John Pongrác of Dengeleg
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| third time; also voivode of Transylvania
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=86, 123}}
-|-
-| '''1477–1479'''
-| Peter Geréb of Vingárt
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]]
-| also voivode of Transylvania
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=86, 123}}
-|-
-| '''1479–1493'''
-| [[Stephen V Báthory|Stephen (V) Báthory of Ecsed]]
-| [[Matthias Corvinus|Matthias I]], [[Vladislaus II of Bohemia and Hungary|Wladislas II]]
-| also [[judge royal]], voivode of Transylvania, and ''ispán'' of Somogy, [[Zala County (former)|Zala]] and [[Zaránd County|Zaránd Counties]]
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=87, 123}}
-|-
-| '''1493–1498'''
-| Bartholomew Drágfi
-| [[Vladislaus II of Bohemia and Hungary|Wladislas II]]
-| together with Ladislaus Losonci, Jr. (1493–1494); also voivode of Transylvania, ''ispán'' of Közép-Szolnok, Kraszna, Szabolcs, Szatmár and Ugocsa Counties
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=87, 123}}
-|-
-| '''1493–1495'''
-| Ladislaus Losonci, Jr.
-| [[Vladislaus II of Bohemia and Hungary|Wladislas II]]
-| together with Bartholomew Drágfi of Béltek (1493–1495); also voivode of Transylvania and [[master of the treasury]]
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=87, 123}}
-|-
-| '''1498–1504'''
-| Count Peter Szentgyörgyi
-| [[Vladislaus II of Bohemia and Hungary|Wladislas II]]
-| first time; also judge royal and voivode of Transylvania
-| {{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|pp=88, 123}}
 |}
-== XVI wiek ==
+[[Plik:Székely_people_COA.svg|thumb|Flaga Seklerów]]
-{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%"
+'''Comes Siculorum''' (pol. ''Hrabia Seklerów'') – przywódca węgierskojęzycznych [[Seklerzy|Seklerów]] w Siedmiogrodzie, w średniowiecznym [[Królestwo|Królestwie Węgier]]. Po raz pierwszy wspomniani w królewskich dokumentacj z XIII wieku, byli najwyższymi rangą urzędnikami królewskimi w [[Ziemia Seklerów|Ziemi Seklerów]]. Od około 1320 r. Do drugiej połowy XV wieku w jurysdykcji hrabstwa były cztery dystrykty [[Sasi|saksońskie]] w Siedmiogrodzie, oprócz siedmiu siedzib Seklerów (lub jednostek administracyjnych).
-! width="15%" | Nazwisko
-! width="5%" | Okres
-! width="5%" | Władca
-! width="20%" | Uwagi
-|-
+Hrabiowie posiadali także ważne zamki poza terytoriami pod ich zarządem, w tym ich siedzibę w Görgény (obecnie Gurghiu w Rumunii). Byli najwyższymi dowódcami wojsk seklerskich; ich kampanie wojskowe przeciwko [[Drugie Carstwo Bułgarii|Bułgarii]] i Złotej Hordzie zostały wspomniane w królewskich dokumentach i średniowiecznych kronikach. Hrabiowie przewodniczyli zgromadzeniom ogólnym zarówno poszczególnych miejsc Seklerów, jak i całej społeczności Seklerów. Rozpatrywali także apelacje od orzeczeń Sądu Najwyższego Ziemi Seklerów.
-| [[Tárcai János]]
-| 1504–1507
-| [[Ulászló II]]
-| [65]
-|-
+Od końca XIV wieku węgierscy monarchowie wyznaczyli dwóch lub trzech szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd. Od 1440 r. co najmniej jeden z tych wspólników był również regularnie [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], ponieważ częste najazdy osmańskie na [[Siedmiogród]] wymagały centralizacji dowództwa wojskowego prowincji. Biura hrabiego i wojewody zostały w praktyce zjednoczone po 1467 r. Od końca XVI wieku [[Książę Siedmiogrodu|książęta Siedmiogrodu]] (jako następcy wojewodów) również nazwali się hrabiami Seklerów. Po integracji księstwa z imperium [[Habsburg]]ów na początku XVIII wieku tytuł był zawieszony, dopóki [[Maria Teresa]] nie przywróciła go na prośbę Seklerów. Ona i jej następcy na tronie węgierskim używali tego tytułu do 1918 roku.
-| [[Szentgyörgyi Péter]]
-| 1507–1510
-| [[II. Ulászló]]
-| '''po raz drugi'''<br>także [[sędzia królewski]] i [[wojewoda Siedmiogrodu]][68]
-|-
-| [[Szapolyai I. János]]
-| 1510–1526
-| [[II. Ulászló]]<br>[[II. Lajos]]
-| także [[wojewoda Siedmiogrodu]], ''ispán'' komitatów: [[Liptó]], [[Sáros]], [[Sopron]], [[Torna]] i [[Trencsén]], [[ban Severin]] (1513–1516)[68]
-|}
-==1==
-Hrabia Székelys (,) był przywódcą węgierskojęzycznych Székelys w Transylwanii, w średniowiecznym Królestwie Węgier. Po raz pierwszy wspomniani w królewskich kartach z XIII wieku, byli najwyższymi rangą urzędnikami królewskimi w Ziemi Szeklera. Od około 1320 r. Do drugiej połowy XV wieku jurysdykcją hrabstwa były cztery dystrykty saksońskie w Transylwanii, oprócz siedmiu siedzib Szeklera (lub jednostek administracyjnych).
- <small><small><small><small>The '''Count of the Székelys''' ({{lang-hu|székelyispán}}, {{lang-la|comes Sicolorum}}) was the leader of the Hungarian-speaking [[Székelys]] in [[Transylvania]], in the medieval [[Kingdom of Hungary]]. First mentioned in royal charters of the 13th century, the counts were the highest-ranking royal officials in [[Székely Land]]. From around 1320 to the second half of the 15th century, the counts' jurisdiction included four [[Transylvanian Saxon]] districts, in addition to the seven Székely [[Seat (territorial-administrative unit)|seats]] (or administrative units). </small></small></small></small>
-Hrabiowie posiadali także ważne zamki poza terytoriami pod ich zarządem, w tym ich siedzibę w Görgény (obecnie Gurghiu w Rumunii). Byli najwyższymi dowódcami wojsk Szeklera; ich kampanie wojskowe przeciwko Bułgarii i Złotej Hordzie zostały wspomniane w królewskich kartach i średniowiecznych kronikach. Hrabiowie przewodniczyli zgromadzeniom ogólnym zarówno poszczególnych miejsc Székely, jak i całej społeczności Székely. Słyszeli także apelacje od orzeczeń Sądu Najwyższego Ziemi Székely.
- <small><small><small><small>The counts also held important castles outside the territories under their administration, including their seat at Görgény (now [[Gurghiu, Mureș|Gurghiu]] in Romania). They were the supreme commanders of the Székely troops; their military campaigns against [[Second Bulgarian Empire|Bulgaria]] and the [[Golden Horde]] were mentioned in royal charters and medieval chronicles. The counts presided over the general assemblies of both the individual Székely seats and the entire Székely community. They also heard appeals of the decisions of the supreme court of [[Székely Land]]. </small></small></small></small>
-Od końca XIV wieku węgierscy monarchowie wyznaczyli dwóch lub trzech szlachciców, którzy wspólnie sprawują urząd. Od 1440 r. Co najmniej jeden z tych wspólników był również regularnie wojewodą siedmiogrodzkim, ponieważ częste naloty osmańskie na Transylwanię wymagały centralizacji dowództwa wojskowego prowincji. Biura hrabiego i wojewody zostały w praktyce zjednoczone po 1467 r. Od końca XVI wieku książęta Siedmiogrodu (jako następcy wojewodów) również nazwali się hrabiami Szeklera. Po integracji księstwa z imperium Habsburgów na początku XVIII wieku tytuł był zawieszony, dopóki Maria Theresa nie przywróciła go na prośbę Székelysa. Ona i jej następcy na tronie węgierskim używali tego tytułu do 1918 roku.
- <small><small><small><small>Beginning in the late 14th century, Hungarian monarchs appointed two or three noblemen to jointly hold the office. From the 1440s, at least one of these joint holders was also regularly made [[Voivode of Transylvania]], because frequent [[Ottoman Empire|Ottoman]] raids against Transylvania required the centralization of the military command of the province. The offices of the count and the voivode were in practice united after 1467. From the late 16th century, the [[Prince of Transylvania|princes of Transylvania]] (as successors to the voivodes) also styled themselves as counts of the Székelys. After the integration of the principality with the [[Habsburg Monarchy|Habsburg Empire]], in the early 18th century, the title was in abeyance until [[Maria Theresa]] revived it at the Székelys' request. She and her successors on the Hungarian throne used the title until 1918. </small></small></small></small>
 == Pochodzenie ==
-Pochodzenie biura jest niejasne. [1] Mówiący po węgiersku Székelys byli „dobrze zorganizowaną społecznością wojowników” w średniowiecznym Królestwie Węgier. [2] Początkowo żyli w rozproszonych grupach wzdłuż granic królestwa [3]. W Transylwanii osiedlili się najpierw nad rzekami Kézd (Saschiz), Orbó (Gârbova) i Sebes (Sebeș) [3], ale zaczęli migrować do najbardziej wysuniętego na wschód regionu prowincji, kiedy zaczęli przybywać przodkowie Saksonii Transylwanii. 1150. [4]
+Pochodzenie urzedu jest niejasne.<ref>Kordé 2013, p. 64.</ref> Mówiący po węgiersku Seklerzy byli „dobrze zorganizowaną społecznością wojowników” w średniowiecznym Królestwie Węgier.<ref name="Engel 2001, p. 115">Engel 2001, p. 115.</ref> Początkowo żyli w rozproszonych grupach wzdłuż granic królestwa<ref name="Engel 2001, p. 116">Engel 2001, p. 116.</ref>. W Siedmiogrodzie osiedlili się najpierw nad rzekami Kézd (Saschiz), Orbó (Gârbova) i Sebes (Sebeș)<ref name="Engel 2001, p. 116"/>, ale wkrótce zaczęli migrować do najbardziej wysuniętego na wschód regionu prowincji, gdy zaczęli przybywać przodkowie Sasów Siedmiogrodzkich w roku 1150.<ref>Engel 2001, pp. 114, 117.</ref>
- <small><small><small><small>The origin of the office is obscure.{{sfn|Kordé|2013|p=64}} The Hungarian-speaking [[Székelys]] were a "well organized community of warriors" in the medieval [[Kingdom of Hungary]].{{sfn|Engel|2001|p=115}} They originally lived in scattered groups along the frontiers of the kingdom.{{sfn|Engel|2001|p=116}} In [[Transylvania]], they first settled along the rivers [[Saschiz River|Kézd (Saschiz)]], [[Gârbova River (Secaș)|Orbó (Gârbova)]], and [[Sebeș (river)|Sebes (Sebeș)]],{{sfn|Engel|2001|p=116}} but started to migrate to the easternmost region of the province when the ancestors of the [[Transylvanian Saxons]] began to arrive around 1150.{{sfn|Engel|2001|pp=114, 117}} </small></small></small></small>
+Biskup [[Otto von Freising|Otto z Freising]] wspomniał, że „dwóch hrabiów” dowodziło łuczników w awangardzie armii węgierskiej w [[bitwa pod Fischa|bitwie pod Fischa]] w 1146 r.<ref name="Zsoldos 2011, p. 239">Zsoldos 2011, p. 239.</ref><ref name="Kordé 2013, p. 66">Kordé 2013, p. 66.</ref> Węgierskie kroniki odnotowały, że Seklerzy i [[Pieczyngowie]] utworzyli w tej bitwie awangardę armii węgierskiej, dlatego raport biskupa może zawierać pierwsze odniesienie do hrabiego Seklerów, według [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldos]], [[Kristó Gyula|Gyuli Kristó]] i innych historyków<ref name="Zsoldos 2011, p. 239"/>. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk [[Kordé Zoltán|Zoltán Kordé]], XIII-wieczni książęta królewscy wspomnieli o innych urzędnikach królewskich, którzy rządzili grupami Seklerów, sugerując, że urząd nie został utworzony w poprzednim wieku.<ref name="Kordé 2013, p. 66"/> Na przykład dokument królewski mówi o armii wojsk saskich, [[Wołosi|Wołochów]], Seklerów i Pieczyngów walczących w Bułgarii pod dowództwem [[Türje Joachim|Joachima Türje]], [[Hrabiowie Hermannstadt|hrabiego Hermannstadt]] (obecnie Sybin w Rumunii), na początku 1210 r.<ref name="Kordé 2013, p. 66"/>
-Biskup Otto z Freising wspomniał, że „dwóch hrabiów” dowodziło łuczników w awangardzie armii węgierskiej w bitwie pod Fischa w 1146 r. [5] [6] Węgierskie kroniki odnotowały, że Székelys i Pechenegs utworzyli w tej bitwie awangardę armii węgierskiej, dlatego raport biskupa może zawierać pierwsze odniesienie do hrabiego Székelys, według Attili Zsoldos, Gyuli Kristó i innych historyków [5]. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk Zoltán Kordé, 13-wieczni książęta królewscy wspomnieli o innych urzędnikach królewskich, którzy rządzili grupami Székely, sugerując, że urząd nie został utworzony w poprzednim wieku. [6] Na przykład karta królewska mówi o armii wojsk saskich, Wołochów, Székely i Peczenegów walczących w Bułgarii pod dowództwem Joachima, hrabiego Hermannstadt (obecnie Sybin w Rumunii), na początku 1210 r. [6]
+Najwcześniejszy dokument królewski, w którym wzmiankowano „hrabiego i dowódcę Szeklera”, została wydany w 1235 r.<ref name="Kristó 2003, p. 133">Kristó 2003, p. 133.</ref><ref name="Kordé 2016, p. 175">Kordé 2016, p. 175.</ref> Odnosi się to do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r. Urząd musiał więc istnieć najpóźniej w tym roku<ref name="Kristó 2003, p. 133"/>, ale hrabia nie był jedynym władcą wszystkich Seklerów przez kolejne dziesięciolecia<ref>ordé 2013, p. 69.</ref>. Na przykład dokument [[IV. Béla|Beli IV]] na Węgrzech odnosi się do hrabstwa Seklerów z Nagyváty w komiatcie [[Baranya]]<ref>Kordé 2013, p. 67.</ref>. [[Hermán Lack|Lack Hermán]], który sprawował urząd w latach 1328–1343, został nazwany „hrabiem trzech klanów Seklerów”; ale dokładne znaczenie tytułu nie jest znane.<ref name="Kordé 2016, p. 176">Kordé 2016, p. 176.</ref>
- <small><small><small><small>Bishop [[Otto of Freising]] mentioned that "two counts" commanded the archers in the [[Vanguard (military formation)|vanguard]] of the Hungarian army in the [[Battle of the Fischa]], in 1146.{{sfn|Zsoldos|2011|p=239}}{{sfn|Kordé|2013|p=66}} The Hungarian chronicles recorded that Székelys and [[Pechenegs]] formed the vanguard of the Hungarian army in that battle, thus the bishop's report may contain the first reference to a count of the Székelys, according to Attila Zsoldos, [[Gyula Kristó]], and other historians.{{sfn|Zsoldos|2011|p=239}} On the other hand, as historian Zoltán Kordé emphasizes, 13th-century [[royal charter]]s mentioned other royal officials who ruled Székely groups, suggesting that the office had not been established in the previous century.{{sfn|Kordé|2013|p=66}} For instance, a royal charter tells of an army of [[Transylvanian Saxons|Saxon]], [[Vlachs|Vlach]], Székely, and Pecheneg troops fighting in [[Second Bulgarian Empire|Bulgaria]] under the command of [[Joachim Türje|Joachim]], [[Count of Hermannstadt]] (now [[Sibiu]] in Romania), in the early 1210s.{{sfn|Kordé|2013|p=66}} </small></small></small></small>
-Najwcześniejsza karta królewska, w której wzmiankowano „hrabiego i dowódcę Szeklera”, została wydana w 1235 r. [7] [8] Odnosi się to do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r. Urząd musiał więc istnieć najpóźniej w tym roku [7], ale hrabia nie był jedynym władcą wszystkich Székelys przez kolejne dziesięciolecia [9]. Na przykład dyplom Béli IV na Węgrzech odnosi się do hrabstwa Székelys z Nagyváty w powiecie Baranya [10]. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, został nazwany „hrabiem trzech klanów Szeklera”; ale dokładne znaczenie tytułu nie jest znane. [11]
- <small><small><small><small>The earliest royal charter mentioning a "count and commander of the Székelys" was issued in 1235.{{sfn|Kristó|2003|p=133}}{{sfn|Kordé|2016|p=175}} It refers to a military campaign launched against Bulgaria in 1228. Thus, the office must have existed in that year at the latest,{{sfn|Kristó|2003|p=133}} but the count was not the sole ruler of all Székelys for decades after.{{sfn|Kordé|2013|p=69}} For instance, a diploma of [[Béla IV of Hungary]] refers to the count of the Székelys of [[Nagyváty]] in Baranya County.{{sfn|Kordé|2013|p=67}} [[Lack Hermán]], who held the office from 1328 to 1343, was styled as "count of the three clans of the Székelys"; but the exact meaning of the title is unknown.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} </small></small></small></small>
 == Funkcje ==
-Szeklerowie zostali zorganizowani w specjalne jednostki administracyjne (pierwotnie znane jako „ziemie”, „dystrykty”, „społeczności” lub „uniwersytety”) w Transylwanii [12] [13] Jednostki te znane były jako „siedziby” począwszy od drugiej połowy XIV wieku. [12] [14] Ziemia Szeklera została podzielona na siedem miejsc. [2] Krzesła dworskie, Marosszék, Csíkszék, Kézdiszék, Orbaiszék i Sepsiszék tworzyły ciągłe terytorium w południowo-wschodniej Transylwanii; Aranyosszék był położony poza nimi w regionie centralnym. [2] [12]
+Seklerowie zostali zorganizowani w specjalne jednostki administracyjne (pierwotnie znane jako „ziemie”, „dystrykty”, „społeczności” lub „uniwersytety”) w Siedmiogrodzie<ref name="Kordé 2016, p. 171">Kordé 2016, p. 171.</ref><ref>Pop 2005, p. 254.</ref> Jednostki te znane były jako „siedziby” począwszy od drugiej połowy XIV wieku.<ref name="Kordé 2016, p. 171"/><ref name="Pop 2005, p. 255">Pop 2005, p. 255.</ref> [[Ziemia Seklerów]] została podzielona na siedem miejsc.<ref name="Engel 2001, p. 115"/> [[Udvarhelyszék]], [[Marosszék]], [[Csíkszék]], [[Kézdiszék]], [[Orbaiszék]] i [[Sepsiszék]] tworzyły ciągłe terytorium w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie; [[Aranyosszék]] był położony poza nimi w regionie centralnym.<ref name="Engel 2001, p. 115"/><ref name="Kordé 2016, p. 171"/>
- <small><small><small><small>The Székelys were organized into special administrative units (originally known as "lands", "districts", "communities" or "universities") in Transylvania.{{sfn|Kordé|2016|p=171}}{{sfn|Pop|2005|p=254}} These units were known as "[[Seat (territorial-administrative unit)|seats]]" beginning in the second half of the 14th century.{{sfn|Kordé|2016|p=171}}{{sfn|Pop|2005|p=255}} [[Székely Land]] was divided into seven seats.{{sfn|Engel|2001|p=115}} [[Udvarhelyszék]], [[Marosszék]], [[Csíkszék]], [[Kézdiszék]], [[Orbaiszék]], and [[Sepsiszék]] formed a contiguous territory in south-eastern Transylvania; [[Aranyosszék]] was located apart from them in the central region.{{sfn|Engel|2001|p=115}}{{sfn|Kordé|2016|p=171}} </small></small></small></small>
-[[File:Székely Land.PNG|thumb|upright=1.5|left|alt=Székely Land in medieval Transylvania|Székely Land (in blue) in [[Transylvania]] within the medieval [[Kingdom of Hungary]]]]
-Właściwość hrabiów nie ograniczała się do Ziemi Székely [15] Saksoński okręg Mediasch (obecnie Mediaș w Rumunii) podlegał im, dopóki Zygmunt Luksemburski, król Węgier, zwolnił mieszkańców z władzy hrabiów w 1402 r. [16] [17] Hrabiowie byli niemal nieprzerwanie także władcami Sasów Bistritz (dzisiejsza Bistrița w Rumunii) od 1320 r. [16] Dzielnica ta została przyznana Janowi Hunyadi przez Władysława V z Węgier w 1453 r. [18] Sasi z Kronstadt i Burzenland (obecnie Brașov i Țara Bârsei w Rumunii) również podlegali jurysdykcji hrabiów od 1344 do połowy XV wieku [16].
- <small><small><small><small>The jurisdiction of the counts was not limited to Székely Land.{{sfn|Engel|1996|p=192}} The Saxon district of Mediasch (now [[Mediaș]] in Romania) was subject to them until [[Sigismund of Luxemburg]], [[King of Hungary]], exempted the inhabitants from the counts' authority in 1402.{{sfn|Kordé|2016|p=174}}{{sfn|Engel|2001|p=114}} The counts were almost continuously also the rulers of the Saxons of Bistritz (present-day [[Bistrița]] in Romania) from 1320.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} This district was granted to [[John Hunyadi]] by [[Ladislaus the Posthumous|Ladislaus V of Hungary]] in 1453.{{sfn|Engel|2001|p=293}} The Saxons of Kronstadt and [[Burzenland]] (now [[Brașov]] and Țara Bârsei in Romania) were also under the jurisdiction of the counts from 1344 until the mid-15th century.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} </small></small></small></small>
-Hrabiowie byli jednym z najważniejszych zaszczytów w Królestwie Węgier [16]. System honorów pozwalał wielkiemu oficerowi królestwa cieszyć się wszystkimi królewskimi dochodami związanymi z jego urzędem [19] [20] Grzywny nałożone na miejsca Szeklera miały być zapłacone hrabiom [16]. Każde miejsce było również wymagane, aby dać konia nowemu hrabiowi w jego instalacji. [16] Hrabiowie otrzymali także królewskie dochody z terytoriów Saksonii podlegających ich jurysdykcji [16]. Jednak większość ich dochodów pochodziła z majątków związanych z zamkami królewskimi, które posiadali poza ziemią Székely [16] [15] Hrabiowie zachowali prawo do posiadania tych królewskich zamków po tym, jak większość wysokich oficerów królestwa straciła takie prawa około 1402 r. [21] Hrabiowie odbywają obecnie często sądy w zamku Görgény w hrabstwie Torda (obecnie Gurghiu w Rumunii) [16] [22] Zamek został po raz pierwszy wymieniony jako będący w posiadaniu hrabiów w 1358 r. [23] Został przyznany Hunyadi w 1453 r. [23] Zamek Höltövény w powiecie Alsó-Fehér (obecnie Hălchiu w Rumunii) został po raz pierwszy wymieniony jako honor hrabiowski w 1335 r. [24] Hrabiowie zajęli również zamki Bran Bran i Királykő w Upper White County (obecnie Castle Bran i Oratea Fortress w Rumunii), które zostały wymienione wśród zamków posiadanych przez synów Hunyadi w 1457 r. [25]
- <small><small><small><small>The counts held one of the most important [[Honour (feudal land tenure)|honors]] in the [[Kingdom of Hungary]].{{sfn|Kordé|2016|p=174}} The system of honors allowed a great officer of the realm to enjoy all royal revenues connected to his office.{{sfn|Engel|2001|p=151}}{{sfn|Kontler|1999|p=89}} The [[Fine (penalty)|fines]] imposed in the Székely seats were to be paid to the counts.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} Each seat was also required to give a horse to the new count at his installation.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} The counts also received the royal revenues from the Saxon territories under their jurisdiction.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} However, most of their revenues came from the estates attached to the royal castles that they held outside Székely Land.{{sfn|Kordé|2016|p=174}}{{sfn|Engel|1996|p=192}} The counts kept the right of possession of these royal castles after most high officers of the realm had lost such rights around 1402.{{sfn|Engel|2001|p=216}} The counts most frequently held court in the castle of Görgény, in [[Torda County]] (at present-day [[Gurghiu, Mureș|Gurghiu]] in Romania).{{sfn|Kordé|2016|p=174}}{{sfn|Dörner|2005|p=307}} The castle was first mentioned as being in the counts' possession in 1358.{{sfn|Engel|1996|p=321}} It was granted to Hunyadi in 1453.{{sfn|Engel|1996|p=321}} The castle of Höltövény in [[Alsó-Fehér County]] (now [[Hălchiu]] in Romania) was first mentioned as the counts' honor in 1335.{{sfn|Engel|1996|p=329}} The counts also seized the castles of Törcsvár and Királykő in [[Alsó-Fehér County|Felső-Fehér County]] (now [[Bran Castle]] and [[Oratea Fortress]] in Romania), the latter being listed among the castles held by Hunyadi's sons in 1457.{{sfn|Engel|1996|p=446}} </small></small></small></small>
-Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Szekler. [22] [26] Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników Szeklerów [26]. Bogomer, pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r. [26] Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r. [27] Andrew Lackfi i jego oddziały Szekler zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r. [28] Hrabiowie Michael Jakcs i Henry Tamási pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Transylwanii w 1437 i 1438 r. [29] Dowodzili armią Szeklera w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r. [29] Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „Braterski Związek” przeciw wrogom [30].
- <small><small><small><small>The counts were the supreme commanders of the Székely troops.{{sfn|Dörner|2005|p=307}}{{sfn|Kordé|2016|p=173}} They were responsible for the regular supervision of the Székely warriors' military equipment.{{sfn|Kordé|2016|p=173}} [[Bogomer Ludány|Bogomer]], the first known count, was captured during a military campaign in Bulgaria in 1228.{{sfn|Kordé|2016|p=173}} Lack Hermán, who held the office from 1328 to 1343, also styled himself the commander of the royal army stationed between the rivers [[Rába]] and Rábca during a campaign against Austria in 1336.{{sfn|Kordé|2016|p=311}} [[Andrew Lackfi]] and his Székely troops inflicted a crushing defeat on the Tatars of the [[Golden Horde]] in early February 1345.{{sfn|Kordé|2016|p=312}} The counts Michael Jakcs and Henry Tamási helped the [[Hungarian nobility|Hungarian noblemen]] against [[Peasant Revolt of Babolna|rebellious Transylvanian peasants]] in 1437 and 1438.{{sfn|Kordé|2016|p=315}} They commanded the Székely army in the first battle against the peasants at Bábolna (now [[Bobâlna]] in Romania) in the summer of 1437.{{sfn|Kordé|2016|p=315}} They signed the agreement between the leaders of the noblemen, the Saxons, and the Székelys that declared their [[Unio Trium Nationum|"Brotherly Union"]] against their enemies on 16 September.{{sfn|Kordé|2016|pp=315–316}} </small></small></small></small>
-Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w landzie Székely i podlegających im okręgach saksońskich [26] [31] Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Szeklerów [16]. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r. [14] Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości [14] [16] Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą [11] Średniowieczny system sądowniczy kraju Szeklera jest słabo udokumentowany [31] Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejsc [31]. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w Udvarhelyszék [31]. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan [14] [32] Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r. [14] Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników [14] [33]
- <small><small><small><small>The counts had important judicial functions in Székely Land and the Saxon districts subject to them.{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Stipta|1997|p=52}} They headed the general assemblies of each Székely seat and the entire Székely community.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} Such an assembly was first recorded in 1344.{{sfn|Pop|2005|p=255}} Thereafter, the assemblies developed into important forums for the administration of justice.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|p=174}} Lack Hermán was mentioned as the "judge of the Székelys" in the first half of the 14th century, evidencing that the counts had acquired significant judicial authority by that time.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The medieval judicial system of Székely Land is poorly documented.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} Available data suggests that the court of Udvarhelyszék was an [[appellate court]], hearing appeals of the decisions of the courts of other seats.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} Appeals of the decisions of the court of Udvarhelyszék were heard by the count.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} The courts of justice in the seats were initially presided over by elected officials, the seat judge, and the captain.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|pp=171–172}} New officials, known as royal judges, appear in the sources in the 1420s.{{sfn|Pop|2005|p=255}} Appointed by the count, royal judges supervised the activities of the elected officials.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Makkai|1994|p=236}} </small></small></small></small>
-== Monarchs and counts ==
-[[File:BV-II-m-A-11610.01 – 07.jpg|thumb|right|alt=Detail of a fortress of stone built on a cliff|Törcsvár (now [[Bran Castle]] in Romania), a fortress held outside [[Székely Land]] by the counts]]
-Powiaty reprezentowały królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji [26] [34] i były niezależne od wojewodów Transylwanii [15] Rozdzielenie dwóch biur pomogło zachować specjalny status prawny Székelys [35]. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Székely'ego na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody [26] [36] Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wielkich oficerów w królewskich czarterach [15].
+[[File:Székely Land.PNG|thumb|upright=1.5|left|alt=Székely Land in medieval Transylvania|Ziemia Seklerów (na niebiesko) w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] w [[Królestwo|Królestwi Węgier]]]]
- <small><small><small><small>The counts represented the [[king of Hungary|kings of Hungary]] in the territories under their jurisdiction{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Dörner|2005|p=306}} and were independent of the [[Voivode of Transylvania|voivodes of Transylvania]].{{sfn|Engel|1996|p=192}} This separation of the two offices helped preserve the Székelys' special legal status.{{sfn|Makkai|1994|p=222}} However, the kings never appointed a Székely to the office, which they tended to give to a kinsman of the voivode.{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Makkai|1994|p=224}} The counts were regarded as barons of the realm, although they were not listed among the great officers in royal charters.{{sfn|Engel|1996|p=192}} </small></small></small></small>
+Kompetencje hrabiów nie ograniczała się do Ziemi Seklerów<ref name="Engel 1996, p. 192">Engel 1996, p. 192.</ref>. Także saksoński okręg [[Mediasch]] (obecnie Mediaș w Rumunii) podlegał im, dopóki [[Zygmunt Luksemburski]], król Węgier, uwolnił mieszkańców spod władzy hrabiów w 1402 r.<ref name="Kordé 2016, p. 174">Kordé 2016, p. 174.</ref><ref>Engel 2001, p. 114.</ref> Hrabiowie byli niemal nieprzerwanie także władcami Sasów z [[Bistritz]] (dzisiejsza Bistrița w Rumunii) od 1320 r.<ref name="Kordé 2016, p. 174"/> Dzielnica ta została przyznana [Jan Hunyady|Janowi Hunyadi]] przez króla Wegier [[V. László|Władysława V]] w 1453 r.<ref>Engel 2001, p. 293.</ref> Sasi z Kronstadt i [[Burzenland]] (obecnie Brașov i Țara Bârsei w Rumunii) również podlegali jurysdykcji hrabiów od 1344 do połowy XV wieku<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>.
-Władysław Kán przejął kontrolę nad całą Transylwanią po śmierci Andrzeja III na Węgrzech w 1301 r. [8] W trakcie interregnum Khan uzurpował sobie również administrację Ziemi Szeklera [8]. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r. [8] W tym roku węgierski Karol I sprawił, że bracia Thomas i Stephen Losonci się liczą [8]. Ich następca, Simon Kacsics, został zwolniony w 1327 lub 1328 r., Ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim [8]. Następnie Lackfis prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat [37] [38]
+Hrabiowie byli jednym z najważniejszych zaszczytów w Królestwie Węgier<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. System honorów pozwalał wysokiemu urzędnikowi królestwa cieszyć się wszystkimi królewskimi dochodami związanymi z jego urzędem<ref>Engel 2001, p. 151.</ref><ref>Kontler 1999, p. 89.</ref> Grzywny nałożone na obszarze Seklerów miały być zapłacone hrabiom<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. Każda siedziba było również zobowiązana, aby dać konia nowemu hrabiemu podczas jego instalacji.<ref name="Kordé 2016, p. 174"/> Hrabiowie otrzymali także królewskie dochody z terytoriów Saksonii podlegających ich jurysdykcji<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. Jednak większość ich dochodów pochodziła z majątków związanych z zamkami królewskimi, które posiadali poza ziemią Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 174"/><ref name="Engel 1996, p. 192"/> Hrabiowie zachowali prawo do posiadania tych królewskich zamków po tym, jak większość wysokich urzędników królestwa straciła takie prawa około 1402 r.<ref>Engel 2001, p. 216.</ref> Hrabiowie odbywali często sądy w zamku Görgény w komitacie [[Torda]] (obecnie [[Gurghiu, Mureș|Gurghiu]] w Rumunii)<ref name="Kordé 2016, p. 174"/><ref name="Dörner 2005, p. 307">Dörner 2005, p. 307.</ref> Zamek został po raz pierwszy wymieniony jako będący w posiadaniu hrabiów w 1358 r.<ref name="Engel 1996, p. 321">Engel 1996, p. 321.</ref> Został przyznany Hunyadiemu w 1453 r.<ref name="Engel 1996, p. 321"/> Zamek Höltövény w komitacie [[Alsó-Fehér]] (obecnie Hălchiu w Rumunii) został po raz pierwszy wymieniony jako honor hrabiowski w 1335 r.<ref>Engel 1996, p. 329.</ref> Hrabiowie zajęli również zamki: Bran i Királykő (obecnie odpowiedni: zamek Bran i twierdza Oratea w Rumunii), które zostały wymienione wśród zamków posiadanych przez synów Hunyadiego w 1457 r.<ref>Engel 1996, p. 446.</ref>
- <small><small><small><small>[[Ladislaus III Kán|Ladislaus Kán]] took control of the whole of Transylvania after the death of [[Andrew III of Hungary]] in 1301.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} During the [[Kingdom of Hungary (1301–1526)#Interregnum (1301–1323)|ensuing interregnum]], Kán also usurped the administration of Székely Land.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Royal authority was restored only after his death in about 1315.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} In that year, [[Charles I of Hungary]] made the brothers Thomas and Stephen Losonci counts.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Their successor, [[Simon Kacsics, Count of the Székelys|Simon Kacsics]], was dismissed in 1327 or 1328, because he had committed "serious crimes", according to a contemporaneous royal charter.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Thereafter, the office was almost continuously held by the [[House of Lacković|Lackfis]] for about 50 years.{{sfn|Makkai|1994|p=202}}{{sfn|Kordé|2016|pp=175–176}} </small></small></small></small>
+Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Seklerów.<ref name="Dörner 2005, p. 307"/><ref name="Kordé 2016, p. 173">Kordé 2016, p. 173.</ref> Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników seklerskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. [[Ludány Bogomer|Bogomer]], pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r.<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r.<ref>Kordé 2016, p. 311.</ref>] Lackfi András|András Lackfi]] i jego oddziały Seklerów zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r.<ref>Kordé 2016, p. 312.</ref> Hrabiowie [[Jakcs Mihály|Michał Jakcs]] i [[Tamási Henrik|Henryk Tamási]] pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Siedmiogrodu w 1437 i 1438 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315">Kordé 2016, p. 315.</ref> Dowodzili armią Seklerów w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315"/> Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „[[Braterski Związek]]” przeciw wrogom<ref>Kordé 2016, pp. 315–316.</ref>.
-Lackfis i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów [11], ale Zygmunt Luksemburski mianował do urzędu bliskich sojuszników Jana Kanizsai, arcybiskupa Esztergoma, za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r. [11] Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsai i jego sojuszników w 1403 r. [11] Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawują urząd [11]. Piętnastowieczne hrabstwa rzadko odwiedzały Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość swoich obowiązków [11]. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Szeklerów”) wśród Szeklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić [11].
+Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w ziemi Seklerów i podlegających im okręgach saksońskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref name="Stipta 1997, p. 52">Stipta 1997, p. 52.</ref> Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref name="Kordé 2016, p. 174"/> Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Średniowieczny system sądowniczy kraju Seklerów jest słabo udokumentowany<ref name="Stipta 1997, p. 52"/> Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejsc<ref name="Stipta 1997, p. 52"/>. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w Udvarhelyszék<ref name="Stipta 1997, p. 52"/>. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref>Kordé 2016, pp. 171–172.</ref> Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref>Makkai 1994, p. 236.</ref>
- <small><small><small><small>The Lackfis and their immediate successors were the kings' loyal supporters,{{sfn|Kordé|2016|p=176}} but Sigismund of Luxemburg appointed close allies of [[John Kanizsai]], [[Archbishop of Esztergom]], to the office, for helping him seize the throne in 1387.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} Sigismund strengthened his position after he punished a rebellion by Kanizsai and his allies in 1403.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} Thereafter, he regularly appointed two noblemen to jointly hold the office.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The 15th-century counts rarely visited Transylvania, and their deputies, the vice-counts, took over much of the performance of their duties.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The existence of new officials (known as "governors", "captains", or "supreme captains of the Székelys") among the Székelys in this period is also documented, but their duties cannot be determined.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} </small></small></small></small>
+== Monarchowie i hrabiowie ==
+[[File:BV-II-m-A-11610.01_-_07.jpg|thumb|right|alt=Detail of a fortress of stone built on a cliff|Törcsvár (obecnie [[Zamek Bran]] w Rumunii), twierdza utrzymywana poza [[Ziemia Seklerów|Ziemią Seklerów]] przez hrabiów]]
-== End of the office ==
+Hrabiowie reprezentowali królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref>Dörner 2005, p. 306.</ref> i były niezależne od [[Wojewoda|wojewodów Siedmiogrodu]]<ref name="Engel 1996, p. 192"/> Rozdzielenie dwóch urzedów pomogło zachować specjalny status prawny Sekelrów<ref>Makkai 1994, p. 222.</ref>. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Seklera na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref name="Makkai 1994, p. 224">Makkai 1994, p. 224.</ref> Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wysokich urzednikach w królewskich dokumentach<ref name="Engel 1996, p. 192"/>.
-[[File:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|thumb|alt=A round-faced lady wearing richly decorated cloths|[[Maria Theresa]], who started to style herself count of the Székelys at their request]]
+[[Kán III. László|Władysław III Kán]] przejął kontrolę nad całym Siedmiogrodem po śmierci [[III. András|Andrzeja III]] na Węgrzech w 1301 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W trakcie ''[[interregnum]]'' Kán uzurpował sobie również administrację Ziemi Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W tym roku król [[Karol I]] sprawił, że liczą siejedynie bracia Losonci: [[Losonci Tamás|Tomasz]] i [[Losonci István|Stefan]]<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Ich następca, [[Kacsics Simon|Szymon Kacsics]], został odwołany w 1327 lub 1328 r., ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Następnie ród [[Lackfi]]ch prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat<ref>Makkai 1994, p. 202.</ref><ref>Kordé 2016, pp. 175–176.</ref>
-Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do lepszej koordynacji obrony prowincji [36]. Władysław I, wybrany w 1440 r. Na króla Węgier nad nieletnim Władysławem Pośmiertnym, postanowił scentralizować dowodzenie południową granicą Węgier [39]. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów [39] [40]. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób [41].
+Lackfi i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>, ale [[Zygmunt Luksemburski]] mianował do urzędu bliskich sojuszników [[Kanizsai János|Jana Kanizsaia]], [[arcybiskup Ostrzyhomia|arcybiskupa Ostrzyhomia]], za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsaia i jego sojuszników w 1403 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Piętnastowiecznie hrabiowie rzadko odwiedzali Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość ich obowiązków<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Seklerów”) wśród Seklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>.
- <small><small><small><small>The Ottomans made a series of plundering raids against Transylvania in the 1420s and 1430s, which led to better coordination of the defense of the province.{{sfn|Makkai|1994|p=224}} [[Władysław III of Poland|Wladislas I]], who was elected [[King of Hungary]] over the minor [[Ladislaus the Posthumous]] in 1440, decided to centralize the command of the southern border of Hungary.{{sfn|Makkai|1994|p=227}} After his two principal military commanders, [[John Hunyadi]] and [[Nicholas Újlaki]], annihilated the army of Ladislaus's supporters in early 1441, Wladislas made them joint voivodes of Transylvania and counts of the Székelys.{{sfn|Makkai|1994|p=227}}{{sfn|Engel|2001|pp=282–283}} This was the first occasion that the offices of voivode and count were conferred upon the same persons.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} </small></small></small></small>
+== Koniec urzędu ==
-Zjednoczenie dwóch biur trwało dekady [41]. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy [41]. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci Jana Daróci w 1467 r. [41] [42] Następnie ta sama osoba została wojewodą i liczyła do 1504 r .; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane [14] [43] Dekret z 1498 r. Nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię do wzorowania wojsk; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych zliczeń [43]
+[[File:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|thumb|alt=A round-faced lady wearing richly decorated cloths|[[Maria Teresa]], która na  prośbę Seklerów zaczęła nazywać siebie również hrabią Seklerów]]
- <small><small><small><small>The unification of the two offices lasted for decades.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} Initially, between 1446 and 1467, two or three noblemen were jointly made voivodes and counts, and some of them occasionally held both offices.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} The two offices were in practice united after the death of John Daróci in 1467.{{sfn|Kordé|2016|p=177}}{{sfn|Engel|2001|p=309}} Thereafter, the same person was made voivode and count until 1504; furthermore, the offices of [[Vice-voivode of Transylvania|vice-voivode]] and vice-count were also unified.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|p=178}} A decree of 1498 still separately obliged the voivode and the count to muster troops; but after 1507, no separate counts were appointed.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} </small></small></small></small>
+Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do lepszej koordynacji obrony prowincji<ref name="Makkai 1994, p. 224"/>. Władysław I, wybrany w 1440 r. Na króla Węgier nad nieletnim Władysławem Pośmiertnym, postanowił scentralizować dowodzenie południową granicą Węgier<ref name="Makkai 1994, p. 227">Makkai 1994, p. 227.</ref>. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów<ref name="Makkai 1994, p. 227"/><ref>Engel 2001, pp. 282–283.</ref>. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób<ref name="Kordé 2016, p. 177">Kordé 2016, p. 177.</ref>.
-Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez książąt Siedmiogrodu, przez prawie dwa stulecia [43]. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium Habsburgów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabstwem Szeklerów [43]. Tytuł został przywrócony na prośbę Székelysa przez Marię Teresę [43]. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu [43].
+Połączenie dwóch biur trwało dekady<ref name="Kordé 2016, p. 177"/>. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy<ref name="Kordé 2016, p. 177"/>. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci [[Daróci János|Jana Daróci]] w 1467 r.<ref name="Kordé 2016, p. 177"/><ref>Engel 2001, p. 309.</ref> Następnie ta sama osoba została wojewodą i hrabią do 1504 r.; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref name="Kordé 2016, p. 178">Kordé 2016, p. 178.</ref> Dekret z 1498 r. nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię do bycie wzorem dla zołnierzy; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych obowiązków.<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>
- <small><small><small><small>The title of count was continuously used by the voivodes, and later by the [[prince of Transylvania|princes of Transylvania]], for almost two centuries.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} After the integration of the [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] into the Habsburg Empire in the late 17th century, the Habsburg monarchs did not style themselves counts of the Székelys.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} The title was revived at the Székelys' request by [[Maria Theresa]].{{sfn|Kordé|2016|p=178}} Thereafter, all kings of Hungary used the title.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} </small></small></small></small>
+Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez [[Książę Siedmiogrodu|książąt Siedmiogrodu]], przez prawie dwa stulecia<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium [[Habsburg]]ów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabiami Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Tytuł został przywrócony na prośbę Seklerów przez [[Maria Teresa|Marię Teresę]]<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>.
-== List of counts ==
+=== Lista ''[[Lista Comes Siculorum|Comes Siculorum]]'' ===
-== See also ==
+== Zobacz także ==
-*[[History of the Székely people]]
+*[[Székely|Historia Seklerów]]
-*[[Judge of the Cumans]]
+*[[Sędziowie Kumanów]]
 == Źródła ==
-* C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). ''Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók'' [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baronowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-416-035-9.
+* C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). ''Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók'' [''Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baronowie'']. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-416-035-9.
-* Dörner, Anton E. (2005). "Transylvania between stability and crisis (1457–1541)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). ''The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541)''. Romanian Cultural Institute. pp. 299–348. ISBN 973-7784-04-9.
+* Dörner, Anton E. (2005). ''Transylvania between stability and crisis (1457–1541)''. W: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (red.). ''The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541)''. Romanian Cultural Institute. str. 299–348. ISBN 973-7784-04-9.
-* Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457'', I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I] (in Hungarian). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
+* Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457'', I. [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
-* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
+* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
-* Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
+* Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
-* Kordé, Zoltán (2013). "A székely ispáni méltóság kezdeteiről [About the origin of the office of the count of the Székelys]". In Tüdős S., Kinga (ed.). ''Kastélyok, udvarházak és lakóik a régi Székelyföldön'' (in Hungarian). Székely Nemzeti Múzeum. str. 64–72. ISBN 978-973-0-15187-9.
+* Kordé, Zoltán (2013). ''A székely ispáni méltóság kezdeteiről'' [''O powstaniu urzędu hrabiego Szeklerów'']. W: Tüdős S., Kinga (red.). ''Kastélyok, udvarházak és lakóik a régi Székelyföldön''. Székely Nemzeti Múzeum. str. 64–72. ISBN 978-973-0-15187-9.
-* Kordé, Zoltán (2016). "Közigazgatás [Administration]; Katonáskodó székelyek az írott forrásokban [Székely soldiers in the written sources]". In Benkő, Elek; Oborni, Teréz (eds.). ''Székelyföld története, I. kötet: A kezdetektől 1562-ig'' (in Hungarian). Magyar Tudományos Akadémia Bölcsészettudományi Kutatóközpont, Erdélyi Múzeum-Egyesület, Haáz Rezső Múzeum. pp. 168–180, 305–320. ISBN 978-606-739-040-7.
+* Kordé, Zoltán (2016). "Közigazgatás [Administration]; ''Katonáskodó székelyek az írott forrásokban'' [''Żołnierze Seklerzy w źródłach pisanych'']". W: Benkő, Elek; Oborni, Teréz (red.). ''Székelyföld története, I. kötet: A kezdetektől 1562-ig''. Magyar Tudományos Akadémia Bölcsészettudományi Kutatóközpont, Erdélyi Múzeum-Egyesület, Haáz Rezső Múzeum. str. 168–180, 305–320. ISBN 978-606-739-040-7.
-* Kordé, Zoltán (2019). ''A székely ispáni méltóság története a kezdetektől 1467-ig'' [The History of the Dignity of Count of the Székelys from the Beginning to 1467]. Szeged: Szegedi Középkortörténeti Könyvtár. ISBN 978-615-80398-7-1.
+* Kordé, Zoltán (2019). ''A székely ispáni méltóság története a kezdetektől 1467-ig'' [''Historia godności hrabiego Szeklerów od początku do 1467 roku'']. Szeged: Szegedi Középkortörténeti Könyvtár. ISBN 978-615-80398-7-1.
-* Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895-1324)''. Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
+* Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895-1324)''. Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
-* Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). ''History of Transylvania''. Akadémiai Kiadó. pp. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
+* Makkai, László (1994). ''The Emergence of the Estates (1172–1526)''. W: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (red.). ''History of Transylvania''. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
-* Pop, Ioan-Aurel (2005). "Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). ''The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541)''. Romanian Cultural Institute. pp. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.
+* Pop, Ioan-Aurel (2005). ''Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456)''. W: Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (red.). ''The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541)''. Romanian Cultural Institute. str. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.
-* Stipta, István (1997). ''A magyar bírósági rendszer története'' [History of the Judicial System in Hungary] (in Hungarian). Multiplex Media – Debrecen University Press. ISBN 963-04-9197-4.
+* Stipta, István (1997). ''A magyar bírósági rendszer története'' [''Historia systemu sądownictwa na Węgrzech'']. Multiplex Media – Debrecen University Press. ISBN 963-04-9197-4.
-* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
+* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-38-3.
 == Przypisy ==
 {{izvori}}