Marcha pannonium: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 12 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
| − | |||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/March_of_Pannonia | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/March_of_Pannonia | ||
| Linia 16: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | [[ | + | [[Plik:Central_Europe_in_Carolingian_times.jpg|thumb|300px|right|Mapa Imperium Karolingów pokazująca lokalizację Marchii Panońskiej.]] |
| + | [[Plik:Awarenmark-frankenreich.png|thumb|right|300px|Marchia Panonii za panowania Karola Wielkiego, około 800 roku]] | ||
| + | [[Plik:Frankenreich 768-811.jpg|thumb|right|300px|Ekspansja Imperium Franków za panowania Karola Wielkiego, od 768 do 814]] | ||
| − | [ | + | '''Marcha pannonium''' (pol. ''Marchia Wschodnia'' lub ''Marchia Panonii'', łac. ''Marcha orientalis'') − graniczna marchia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_Karoli%C5%84skie Imperium Karolingów], nazwanego na cześć dawnej rzymskiej prowincji Panonii. Została utworzona w połowie IX wieku na ziemiach dawnego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Awarowie Chanatu Awarów]] przed zagrożeniem ze strony [[Wielkie Morawy|Wielkich Moraw]] i przetrwała tylko tyle, ile siły tego państwa. W niektórych dokumentach określano ją jako ''terminum regni Baioariorum in Oriente'' lub „końcem królestwa Bawarczyków na wschodzie” i stąd jest czasami nazywana „(bawarską) marchią wschodnią”, termin częściej używany w odniesieniu do późniejszej [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Marchia_Austriacka Marchii Austriackiej], założonej w 976 jako rodzaj późnego państwa sukcesora. Władcy wschodnich Franków wyznaczali margrabiów (prefektów) do kierowania Marchią. |
| − | |||
| − | + | == Historia == | |
| − | + | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Wielki Karol Wielki], tymczasowo sprzymierzony z chanem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krum Krumem] z Bułgarii, od 791 r. rozpoczął kilka kampanii wojskowych przeciwko Awarom i ustanowił [https://pl.wikipedia.org/wiki/Marchia_Awarska Marchię Awarską] (''Avaria'') na południowo-wschodniej granicy swojego imperium, rządzoną przez jego szwagra prefekta [https://en.wikipedia.org/wiki/Gerold,_Prefect_of_Bavaria Gerolda] z Bawarii. Kiedy chanat awarski ostatecznie upadł w 804 roku, cesarz Karol Wielki przeorganizował ''Avarię'' na: | |
| − | + | * [[Górna Panonia|Górną Panonię]], rozciągająca się od rzeki Enns i Lasu Wiedeńskiego na północy do rzeki Drawy na południu, która stała się [[Księstwo Błatneńskie|Księstwem Błatneńskim]], oraz | |
| − | + | * [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower_Pannonia_(9th_century) Dolną Panonię], pomiędzy rzekami Drawą i Sawą (dzisiejsza Slawonia i zachodnia Wojwodina), początkowo rządzoną przez pół-autonomicznych [[Panonska Hrvatska|książąt Panonii]] z siedzibą w Sisaku, jako wasali [https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adcy_Friuli frankońskich książąt friulskich]. | |
| − | + | Wschodnia część dawnego kaganatu między Dunajem a Cisą była zajęta przez Bułgarów. | |
| − | + | W 817 cesarz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_I_Pobo%C5%BCny Ludwik Pobożny] podarował Awarię swojemu małoletniemu synowi Ludwikowi Niemcowi, jako władcy Bawarii. Gdy Awarowie zniknęli w latach dwudziestych IX wieku, zostali zastąpieni głównie przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82owianie_zachodni Słowian Zachodnich], którzy zasiedlili Panonię z państwa [[Velká Morava|Wielkich Moraw]].<sup>[[potrzebne źródło]]</sup> Od 819 r. Dolna Panonia była miejscem buntu księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ljudevit Ljudevita Posavskiego] przeciwko rządom księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cadolah Cadolaha] z Friuli i jego następca [https://pl.wikipedia.org/wiki/Baldryk Baldryka]. | |
| − | + | Uchwałą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sejm_Rzeszy_(%C5%9Awi%C4%99te_Cesarstwo_Rzymskie) sejmu cesarskiego] z 828 r. Baldryk z Friuli został obalony, a Marchia Panonii została wyodrębniona jako marchia graniczna przeciwko Morawom w ramach frankońskiego ''regnum'' Bawarii. Machia ta, zwana już ''marcha orientalis'', miała granicę wzdłuż Dunaju, od Traungau i dawnego słowiańskiego księstwa [[Karantania|Karantanii]] do Szombathely i rzeki Ráby, w tym dorzecza Wiednia. Bawarscy prefekci musieli stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony morawskiego władcy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mojmir_I Mojmira I], który prowadził separatystyczną politykę w Marchii Wschodniej. Z kolei król [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_II_Niemiecki Ludwik II Niemiecki] powołał w 839 roku słowiańskie [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower_Pannonia_(9th_century) Księstwo Dolnej Panonii], rządzone przez przeciwnika Mojmira, księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pribina Pribinę], z rezydencją w Zalavár nad Balatonem. Na mocy traktatu z Verdun z 843 r. marchia panońska wraz z Bawarią stał się częścią królestwa Ludwika wschodniofrankijskiego. Równolegle trwało zagrożenie ze strony Wielkich Moraw; w 854 roku prefekt Radbod został nawet oskarżony o zawarcie sojuszu z następcą Mojmira, księciem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bcis%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_wielkomorawski) Rastislavem], za co został obalony. | |
| − | + | Dwa lata później król Ludwik przekazał marchię bezpośrednio swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karloman_(kr%C3%B3l_wschodniofrankijski) Karlomanowi] z Bawarii, który miał fortyfikacje Herzogenburga i Wilhelmsburga wzniesione wzdłuż rzeki Traisen przez margrabiów [https://en.wikipedia.org/wiki/Wilhelminers Wilhelminerów]: [https://en.wikipedia.org/wiki/William_(marcha_orientalis) Wilhelma II] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_I Engelschalka I]. Podobnie jest udokumentowany zamek Tulln nad Dunajem w 859 r. W 871 r. Wilhelm i Engelschalk zginęli w bitwie z Morawianami, po czym Karloman przyznał swojemu rywalowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Aribo Aribo z Austrii] Górną Panonię. Gdy jego ojciec Ludwik zmarł w 876 roku, Karloman zastąpił go jako król wschodnich Franków i przekazał Dolną Panonię swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulfowi z Karyntii]. Od 882 r. rządy zostały osłabione przez wojnę Wilhelminera margrabiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_II Engelschalka II] przeciwko Aribonidom, po czym książę [[Svatopluk I.|Świętopełk I]] z Moraw wykorzystał okazję do najechania na ziemie panońskie. W 893 roku Arnulf (król wschodnich Franków od 887), zainstalował margrabiego [[Luitpold]]a. | |
| − | + | Wydaje się, że w latach 90-tych IX wieku marchia panońska zniknęła wraz z zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw podczas [[Węgierskie najazdy na Europę|węgierskich najazdów na Europę]]. Po pokonaniu margrabiego Luitpolda w 907 roku [[Pozsonyi csata|w bitwie pod Pożoniem]] wszystkie ziemie wschodnich Franków za rzeką Enns zostały utracone. Wydaje się, że sama marchia panońska nie przetrwała do XI wieku. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Wydaje się, że w latach 90-tych | ||
| − | |||
| − | |||
== Margrabiowie == | == Margrabiowie == | ||
| − | *[[Radbod (prefect)|Radbod]], '' | + | *[[Radbod (prefect)|Radbod]], ''prefekt'' lub margrabiaMarchii Wschodniej lub Panonii, 833–854 |
| − | *[ | + | *[https://pl.wikipedia.org/wiki/Karloman_(kr%C3%B3l_wschodniofrankijski) Karlomano], od 856 |
| − | **[ | + | **[https://en.wikipedia.org/wiki/William_(marcha_orientalis) Wilhelm], do 871 r. razem z bratem |
| − | **[ | + | **[https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_I Engelschalk I], do 871 |
| − | *[ | + | *[https://pl.wikipedia.org/wiki/Aribo Aribo], 871–909 |
| − | **[ | + | **[https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_II Engelschalk II], syn Engelschalka I, w opozycji do Aribo (do 893) |
| − | **[[ | + | **[[Luitpold]], 893–907 |
== Źródła == | == Źródła == | ||
| − | * | + | *Reuter Timothy. ''Germany in the Early Middle Ages 800–1056''. New York: Longman, 1991. |
*Medieval Lands Project: [http://fmg.ac/Projects/MedLands/AUSTRIA.htm Nobility of Austria]. | *Medieval Lands Project: [http://fmg.ac/Projects/MedLands/AUSTRIA.htm Nobility of Austria]. | ||
Aktualna wersja na dzień 03:18, 7 paź 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Central Europe in Carolingian times.jpg Mapa Imperium Karolingów pokazująca lokalizację Marchii Panońskiej. Plik:Awarenmark-frankenreich.png Marchia Panonii za panowania Karola Wielkiego, około 800 roku Plik:Frankenreich 768-811.jpg Ekspansja Imperium Franków za panowania Karola Wielkiego, od 768 do 814 Marcha pannonium (pol. Marchia Wschodnia lub Marchia Panonii, łac. Marcha orientalis) − graniczna marchia Imperium Karolingów, nazwanego na cześć dawnej rzymskiej prowincji Panonii. Została utworzona w połowie IX wieku na ziemiach dawnego Chanatu Awarów] przed zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw i przetrwała tylko tyle, ile siły tego państwa. W niektórych dokumentach określano ją jako terminum regni Baioariorum in Oriente lub „końcem królestwa Bawarczyków na wschodzie” i stąd jest czasami nazywana „(bawarską) marchią wschodnią”, termin częściej używany w odniesieniu do późniejszej [Marchii Austriackiej, założonej w 976 jako rodzaj późnego państwa sukcesora. Władcy wschodnich Franków wyznaczali margrabiów (prefektów) do kierowania Marchią. HistoriaKarol Wielki, tymczasowo sprzymierzony z chanem Krumem z Bułgarii, od 791 r. rozpoczął kilka kampanii wojskowych przeciwko Awarom i ustanowił Marchię Awarską (Avaria) na południowo-wschodniej granicy swojego imperium, rządzoną przez jego szwagra prefekta Gerolda z Bawarii. Kiedy chanat awarski ostatecznie upadł w 804 roku, cesarz Karol Wielki przeorganizował Avarię na:
Wschodnia część dawnego kaganatu między Dunajem a Cisą była zajęta przez Bułgarów. W 817 cesarz Ludwik Pobożny podarował Awarię swojemu małoletniemu synowi Ludwikowi Niemcowi, jako władcy Bawarii. Gdy Awarowie zniknęli w latach dwudziestych IX wieku, zostali zastąpieni głównie przez Słowian Zachodnich, którzy zasiedlili Panonię z państwa Wielkich Moraw.potrzebne źródło Od 819 r. Dolna Panonia była miejscem buntu księcia Ljudevita Posavskiego przeciwko rządom księcia Cadolaha z Friuli i jego następca Baldryka. Uchwałą sejmu cesarskiego z 828 r. Baldryk z Friuli został obalony, a Marchia Panonii została wyodrębniona jako marchia graniczna przeciwko Morawom w ramach frankońskiego regnum Bawarii. Machia ta, zwana już marcha orientalis, miała granicę wzdłuż Dunaju, od Traungau i dawnego słowiańskiego księstwa Karantanii do Szombathely i rzeki Ráby, w tym dorzecza Wiednia. Bawarscy prefekci musieli stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony morawskiego władcy Mojmira I, który prowadził separatystyczną politykę w Marchii Wschodniej. Z kolei król Ludwik II Niemiecki powołał w 839 roku słowiańskie Księstwo Dolnej Panonii, rządzone przez przeciwnika Mojmira, księcia Pribinę, z rezydencją w Zalavár nad Balatonem. Na mocy traktatu z Verdun z 843 r. marchia panońska wraz z Bawarią stał się częścią królestwa Ludwika wschodniofrankijskiego. Równolegle trwało zagrożenie ze strony Wielkich Moraw; w 854 roku prefekt Radbod został nawet oskarżony o zawarcie sojuszu z następcą Mojmira, księciem Rastislavem, za co został obalony. Dwa lata później król Ludwik przekazał marchię bezpośrednio swojemu synowi Karlomanowi z Bawarii, który miał fortyfikacje Herzogenburga i Wilhelmsburga wzniesione wzdłuż rzeki Traisen przez margrabiów Wilhelminerów: Wilhelma II i Engelschalka I. Podobnie jest udokumentowany zamek Tulln nad Dunajem w 859 r. W 871 r. Wilhelm i Engelschalk zginęli w bitwie z Morawianami, po czym Karloman przyznał swojemu rywalowi Aribo z Austrii Górną Panonię. Gdy jego ojciec Ludwik zmarł w 876 roku, Karloman zastąpił go jako król wschodnich Franków i przekazał Dolną Panonię swojemu synowi Arnulfowi z Karyntii. Od 882 r. rządy zostały osłabione przez wojnę Wilhelminera margrabiego Engelschalka II przeciwko Aribonidom, po czym książę Świętopełk I z Moraw wykorzystał okazję do najechania na ziemie panońskie. W 893 roku Arnulf (król wschodnich Franków od 887), zainstalował margrabiego Luitpolda. Wydaje się, że w latach 90-tych IX wieku marchia panońska zniknęła wraz z zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw podczas węgierskich najazdów na Europę. Po pokonaniu margrabiego Luitpolda w 907 roku w bitwie pod Pożoniem wszystkie ziemie wschodnich Franków za rzeką Enns zostały utracone. Wydaje się, że sama marchia panońska nie przetrwała do XI wieku. Margrabiowie
Źródła
|