|
|
| (Nie pokazano 3 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | {{Uwaga polska|
| + | #PATRZ [[Csezmiczei János]] |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Janus_Pannonius
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Janus_Pannonius&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | | |
| − | {{Redoslijed|
| |
| − | |poprzednik = [[Szapolyai Imre]]
| |
| − | |gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1464 – 1467)
| |
| − | |współrządzący =
| |
| − | |następca = [[Csezmicei János]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | {{Redoslijed|
| |
| − | |poprzednik = [[Ivan Thuz od Laka]]
| |
| − | |gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1469-1470)
| |
| − | |następca = [[Magyar Balázs]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Janus Pannonius''' ([[łacina|łac.]] ''Janus Pannonius'', [[język węgierski|węg.]] ''János Csezmicei'', [[język chorwacki|chorw.]] ''Ivan Česmički'', ur. [[29 sierpnia]] [[1434]] w miejscowości Csezmice, dziś [[Chorwacja|chorw.]] [[Čazma]], zm. [[27 marca]] [[1472]] w Medvevárze, dziś [[Chorwacja|chorw.]] [[Medvedgrad]]) – [[Węgry|węgierski]] (węgiersko-[[Chorwacja|chorwacki]]) [[humanizm|humanista]], [[łacina|neołaciński]] poeta okresu wczesnego [[renesans|Odrodzenia]], a także urzędnik, dyplomata i biskup miasta [[Pecz|Pécs]]. Uważany jest za pierwszego węgierskiego poetę. Tworzył po [[łacina|łacinie]].
| |
| − | | |
| − | == Życiorys ==
| |
| − | Był siostrzeńcem biskupa humanisty [[János Vitéz|Jánosa Vitéza]], który wysłał go na studia do [[Ferrara|Ferrary]]. Tam trafił do szkoły [[Guarino da Verona|Guarina z Werony]]. Później studiował także w [[Padwa|Padwie]], gdzie zetknął się z myślą [[Włochy|włoskiego]] [[renesans]]u. Oddziaływały na niego m.in. [[neoplatonizm|neoplatoniczne]] poglądy [[Marsilio Ficino|Marsilia Ficina]] z [[Florencja|Florencji]]. Zawarł znajomości z najwybitniejszymi włoskimi [[humanizm|humanistami]]. Po powrocie na [[Węgry]] kontynuował karierę duchowną, zyskiwał równocześnie uznanie na dworze króla [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]], protektora twórców i uczonych. Przez jakiś czas pracował jako kanclerz królowej [[Beatrycze Aragońska|Beatrycze]], w [[1471]] r. jednak wraz z Vitézem zorganizował spisek przeciwko królowi (spiskowców niepokoiła zwłaszcza agresywna polityka zagraniczna ambitnego władcy). Intryga nie powiodła się, Pannonius postanowił zatem zbiec do [[Włochy|Włoch]]; zmarł jednak w drodze, w [[Chorwacja|chorwackiej]] twierdzy Medvevár (dzis. [[Medvedgrad]]).
| |
| − | | |
| − | == Twórczość ==
| |
| − | Janus Pannonius pozostawił po sobie bogaty [[łacina|łacińskojęzyczny]] dorobek poetycki, który podzielić można na [[epigramat]]y, [[panegiryk]]i i [[elegia|elegie]]. Te pierwsze, czasem okolicznościowe, często dowcipne, nierzadko sprośne, pisał głównie w młodości; podejmował w nich przede wszystkim tematykę studenckiego życia, w tym swoich bogatych doświadczeń z kobietami (np. ''Do Sylwii'', ''Do Laelii'' i in.). W epigramacie pt. ''Pochwała Panonii'' przedstawił się jako poeta z peryferyjnych [[Węgry|Węgier]], któremu udało się osiągnąć uznanie w samym [[Rzym]]ie. Spośród panegiryków wymienić można np. ''Pieśń pochwalną na cześć mistrza [[Guarino da Verona|Guarina]]'' (ferraryjskiego nauczyciela Pannoniusa). Elegie powstawały głównie w okresie późniejszym; w stylizowanym na list utworze ''Janusz w chorobie do Błażeja na wojnie'' skontrastowane są los zmożonego chorobą podmiotu lirycznego i wyidealizowany żywot żołnierski. Inną elegią Pannoniusa jest ''Na odjezdnym z Waradu świętych królów żegnając''.
| |
| − | | |
| − | Tomy Janusa Pannoniusa ukazywały się już od [[XVI wiek]]u, zarówno na [[Węgry|Węgrzech]], jak i za granicą. {{fakt|Poeta ceniony był m.in. przez [[Erazm z Rotterdamu|Erazma z Rotterdamu]] i [[Giosuè Carducci]]ego.|data=2015-06}} Pierwszy większy zbiór jego utworów wydał Sámuel Teleky w 1784 r. Od końca [[XVIII wiek]]u tłumaczono go na [[język węgierski|węgierski]].
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * ''Antologia poezji węgierskiej'', wybór i układ: I. Csápláros, G. Kerényi, PIW, Warszawa 1975.
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Urzędnik infobox
| |
| − | |urzędnik = Csezmicei János<br>Janus Pannonius
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura = Ban całej Slawonii
| |
| − | |grafika =
| |
| − | |opis grafiki = Portrait_de_Janus_Pannonius.jpg
| |
| − | |herb = Portret Janusa
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Ban całej Slawonii]]
| |
| − | |1. od = 1469
| |
| − | |1. do = 1470
| |
| − | |1. powołanie =
| |
| − | |1. poprzednik = [[Ivan Thuz od Laka]]
| |
| − | |1. następca = [[Magyar Balázs]]
| |
| − | | |
| − | |klan =
| |
| − | |ród = nieznane
| |
| − | |rodzina =
| |
| − | |pochodzenie = chorwacka-węgierskie
| |
| − | |państwo = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
| |
| − | |data urodzenia = 29 sierpnia 1434
| |
| − | |miejsce urodzenia = 27 marca 1472
| |
| − | |data śmierci =
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku =
| |
| − | |ojciec = nieznany
| |
| − | |matka = nieznana
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek =
| |
| − | |1. związek z =
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci =
| |
| − | |dokonania =
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons =
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Pannonius, Janus}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
| |
| − | [[Kategoria:Chorwaccy szlachcice]]
| |
| − | [[Kategoria:Rody]]
| |
| − | [[Kategoria:Ród Pannonius]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1434]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1472]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XV wieku]] | |
