|
|
| (Nie pokazano 12 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | Za: [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Acibor_ze_%C5%9Aciborzyc Ścibor ze Ściborzyc]
| + | #PATRZ [[Ścibor ze Ściborzyc]] |
| | | | |
| − | {{Szlachcic infobox
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |imię = Ścibor ze Ściborzyc
| |
| − | |wszystkie imiona =
| |
| − | |imię oryginalne =
| |
| − | |grafika = Scibor2.jpg
| |
| − | |opis grafiki = Imaginacyjny portret Ścibora ze Ściborzyc
| |
| − | |herb = POL COA Ostoja Ścibor.svg
| |
| − | |opis herbu = [[Ostoja (herb szlachecki)]]
| |
| − | |tytuł =
| |
| − | |dynastia =
| |
| − | |rodzina = Scibory, Mościce
| |
| − | |data urodzenia = [[1347]]
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci = [[1414]]
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |ojciec = Mościc ze Ściborzyc
| |
| − | |matka =
| |
| − | |mąż =
| |
| − | |żona = Dobrochna Stęszewska
| |
| − | |dzieci = [[Ścibor Ściborowic]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons =
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Stibor seal.jpg|thumb|Pieczęć Ścibora]]
| |
| − | '''Ścibor ze Ściborzyc''' [[Ostoja (herb szlachecki)|herbu Ostoja]] (ur. [[1347]], zm. [[1414]]) – starosta brzeski, [[wojewoda]] [[Siedmiogród|siedmiogrodzki]]<ref>Zolt Hunyadi, Jozsef Laszlowszky, ''The crusaides and military orders'', s. 225, Central European University. Dept. of Medieval Studies 2001.</ref>, w. 1387 książę [[Księstwo bełskie|halicki]]<ref>Daniela Dvořáková: ''Rytier a jeho kráľ. Stibor zo Stiboríc a Žigmund Lucemburský.'' Budmerice: Vydavatel’stvo Rak, 2003. {{ISBN|978-80-85501-25-4}}.</ref> i [[komes]] [[komitat]]ów górnowęgierskich (słowackich), w tym [[Bratysława|Bratysławy]]. Arystokrata polskiego pochodzenia w Królestwie Węgierskim, nazywany niekiedy ''małym królem Słowacji''. Jego majątek obejmował połowę zachodniej Słowacji, w tym całą dolinę [[Wag]]u. Był panem 31 zamków i ponad 200 posiadłości. Najbliższy i najbardziej wpływowy doradca i przyjaciel [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburskiego]], późniejszego cesarza rzymskiego. Był jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych [[Arystokracja|arystokratów]] średniowiecznej Europy, jednym z pierwszych członków [[Zakon Smoka|Zakonu Smoka]].
| |
| − | | |
| − | == Na Węgrzech i Słowacji ==
| |
| − | [[Plik:Lazar and the Richman.jpg|thumb|240px|right|Zakładając dom dla biednych i chorych]]
| |
| − | Od [[1362]] r. przebywał na [[Węgry|Węgrzech]] w służbie [[Ludwik Węgierski|Ludwika Węgierskiego]]. Jako stronnik [[Andegawenowie|Andegawenów]], a potem [[Siemowit IV|Siemowita IV]] został usunięty ze [[Starostwo|starostwa]] [[Brześć|brzeskiego]] przez króla [[Władysław II Jagiełło|Władysława Jagiełłę]] i opuścił Polskę, wiążąc się z dworem [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburskiego]], od [[1378]] r. [[Władcy Węgier|króla Węgier]], a od roku [[1387]] króla [[Władcy Niemiec|Niemiec]]. W tym samym roku Ścibor zostaje księciem [[Księstwo bełskie|Halicza]]. Zasłużył się nad [[Dunaj]]em w walkach z Turkami, gdzie podobno uratował królowi życie w [[Bitwa pod Nikopolis (1396)|bitwie pod Nikopolis]]. W latach [[1401]]–[[1403]] stłumił na Węgrzech bunty przeciwko Zygmuntowi Luksemburskiemu, ratując w ten sposób przyszłemu cesarzowi węgierską koronę.
| |
| − | | |
| − | Jego własnością był [[zamek Beckov]] na dzisiejszej [[Słowacja|Słowacji]] w pobliżu [[Trenczyn]]a, który dostał w 1388 r. wraz z zamkiem [[Zamek Uhrovec|Uhrovec]]. Zamek w Beckovie znacznie rozbudował na główne centrum swoich posiadłości wraz z przyległym [[Nowe Miasto nad Wagiem|Nowym Miastem nad Wagiem]] oraz innymi wielkimi dobrami i zamkami na tzw. Górnych Węgrzech, między innymi [[Zamek Veselé|Vigvár]], Torbag, Modor, które otrzymał w 1390 r. Następnie w [[1392]] r. dostał od króla [[Čachtice|Czachtice]], zamki [[Zamek Branč|Berencs]], [[Plavecký hrad|Detrekő]], [[Ostrý Kameň|Éleskő]], [[Dobrá Voda (zamek)|Jókő]], [[Korlátka|Korlátkő]], Zavár, został [[żupan (urząd)|żupanem]] (wojewodą) [[Trenczyn]]a i [[Kraj nitrzański|Nitry]], stając się zarazem jednym z najbogatszych i najpotężniejszych magnatów węgierskich. Prócz chorągwi siedmiogrodzkich, będących w jego służbie, dostarczał ze swoich dóbr tysiąc jazdy na wojny węgierskie<ref>[[Antoni Prochaska]]: Ścibor ze Ściborzyc, s. 146 (10).</ref>. Po nieudanej kampanii tureckiej pod [[Bitwa pod Nikopolis (1396)|Nikopolis]], gdzie w 1396 r. zjednoczone siły Europy chrześcijańskiej zostały pobite, wrócił do Siedmiogrodu, broniąc go przed nawałą turecką. Następnie rozprawił się z [[hospodar]]em [[Wołoszczyzna|wołoskim]] [[Wład Uzurpator|Władem Uzurpatorem]], prawdopodobnie krewnym [[Wład Diabeł|Włada Diabła]] (ojca słynnego [[Wład Palownik|Włada Draculi]]), będącego w przymierzu z Turkami. Po krwawym oblężeniu Wład Uzurpator zmuszony został do poddania się i jako jeniec Ścibora został oddany pod sąd Zygmunta Luksemburczyka.
| |
| − | | |
| − | Kilka lat pòźniej Ścibor otrzymał dobra i zamki Dioś, Szomolya, Szent Vid, Suran, Maniga, Baganya, Zuk, Keresztes, Rarkov, Bary, Koszonic, Rakovitz, Tatkolch, Ratkolch i Ilkaman w komitatach nitrzańskim i przeszburgskim (Bratysława), wykupił zamki Dévény (Teben), Eleskö<ref>Antoni Prochaska: ''Ścibor ze Ściborzyc'', s. 165 (29).</ref>. Łącznie był panem na 31 zamkach, a należące do niego feudalne „państwa” obejmowały ponad 200 miast i wsi, ziemię i zamki po obu stronach całej rzeki [[Wag]] liczącej 409 km, do czego nawiązuje tytuł Ścibora jako „pana całego Wagu”. W [[1397]] r. został [[żupan (urząd)|żupanem]] [[Bratysława|preszburskim]] ([[Bratysława]]), wkrótce potem wojewodą [[Siedmiogród|siedmiogrodzkim]], stając się zarazem jednym z najbogatszych i najpotężniejszych magnatów średniowiecznej Europy, nazywanym niekiedy „królem Słowacji”. Do rodziny Ściborzyców należały jeszcze inne wielkie nadania, będące w posiadaniu braci i bratanków Ścibora ze Ściborzyc.
| |
| − | | |
| − | W latach [[1402]]–[[1405]] przebywał kilkakrotnie w [[Kraków|Krakowie]]. Pobyty te można wiązać z budową ufundowanej przez niego kaplicy św. Moniki (tzw. „Węgierskiej”) przy [[Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty w Krakowie|kościele św. Katarzyny]] na [[Kazimierz (Kraków)|Kazimierzu]], która miała służyć jako grobowiec rodzinny. W [[1408]] r. został członkiem [[Zakon Smoka|Zakonu Smoka]] i jednym z pierwszych 24 rycerzy Orderu Smoka pierwszej klasy, utworzonego przez Zygmunta Luksemburskiego.
| |
| − | | |
| − | Był człowiekiem powszechnie cenionym przez ludność, sprawiedliwym. Założył ośrodki pomocy biednym, starym i chorym przy czym w swoim testamencie polecił [[Ścibor Ściborowic|synowi]] wybudować klasztor dla [[Augustianie|Augustianów]], pierwszy na Słowacji.
| |
| − | | |
| − | == Niszczenie Zakonu ==
| |
| − | [[Plik:Beckov castle.jpg|thumb|240px|right|Zamek Beckov nad rzeką Wag]]
| |
| − | [[Plik:Slovakia-Devin castle-Panenska veza-01.jpg|thumb|240px|right|Ruiny zamku Dévin]]
| |
| − | Wielokrotnie kierował najważniejszymi misjami dyplomatycznymi królestwa. W [[1402]] r. negocjował z ramienia Luksemburczyka z [[Zakon krzyżacki|zakonem krzyżackim]] sprzedaż [[Nowa Marchia|Nowej Marchii]] (pogranicze [[Brandenburgia|Brandenburgii]], [[Pomorze Zachodnie|Pomorza Zachodniego]] i [[Wielkopolska|Wielkopolski]]), wymusił na zakonie astronomiczną na te czasy cenę 63 200 złotych dukatów (źródła krzyżackie podają kwotę ponad trzykrotnie większą) pod groźbą sprzedania Marchii Polsce. Tym samym to na Zakon spadł problem organizacji Marchii, gdzie grasowały bandy rycerzy-rozbójników, zaś sam kosztowny zakup poważnie obciążył finanse Zakonu, który w perspektywie czasu nie miał funduszy na utrzymanie stosownej armii w konflikcie z Polską i Litwą. W [[1410]] r. na dzień przed [[Bitwa pod Grunwaldem|bitwą grunwaldzką]] zdążył wręczyć królowi polskiemu [[Władysław II Jagiełło|Władysławowi Jagielle]] wypowiedzenie wojny przez [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburczyka]], za co przywiózł od Krzyżaków na Węgry dodatkowo 40 000 złotych dukatów. Do czasu wojny prowadził negocjacje ze stroną polską, reprezentowaną przez [[Mikołaj Błociszewski|Mikołaja Błociszewskiego]] herbu Ostoja i [[Zawisza Czarny z Garbowa|Zawiszę Czarnego]].
| |
| − | | |
| − | Na Zakonie Krzyżackim wymusił Ścibor również bardzo wysokie odszkodowanie za domniemane straty osobiste z powodu niewywiązania się z układu o sprzedanie Marchii Polsce. Za układ ręczyli wraz ze Ściborem wojewoda kaliski [[Sędziwój Pałuka|Sędziwój z Szubina]] (ojciec żony Ścibora) i kasztelan poznański Mościc ze Stęszewa (spokrewniony z rodziną), przy czym wszyscy zastawili wszelkie majątki będące w ich posiadaniu w wypadku, gdyby układ sprzedania Marchii Polsce nie doszedł do skutku<ref>Antoni Prochaska: ''Ścibor ze Ściborzyc'', s. 168 (32).</ref>. W efekcie takiej polityki około 40 lat później krewni Ścibora ze Ściborzyc, [[Ścibor Chełmski|Ścibor Poniecki]] herbu Ostoja, starosta generalny Wielkopolski wraz z [[Jan z Jani|Janem z Jani]] herbu Ostoja i za poparciem wojewody [[Mikołaj Szarlejski|Mikołaja Szarlejskiego]] ze Ściborzyc herbu Ostoja, zebrali fundusze na opłacenie wojska zaciężnego broniącego [[Malbork]]a i którego sam Zakon nie miał już możliwości opłacić, po czym wojsko to opuściło twierdzę, która tym samym została zyskana dla Polski bez przelewu krwi. Za pomoc finansową [[Gdańsk]]a i dla pamięci tego triumfu, król nadał miastu Gdańsk koronę w herbie.
| |
| − | | |
| − | === Dyplomacja ===
| |
| − | Z grunwaldzkich pól Ścibor udał się w misji dyplomatycznej do [[Malbork]]a, gdzie zastała go wiadomość o klęsce zakonu ku wielkiej radości jego orszaku. Po otrzymaniu od zakonu zapłaty za wypowiedzenie wojny, ruszył okrężną drogą przez Czechy do swego mocodawcy, który polecił mu natychmiast wszcząć wojnę na południowej granicy Polski. Jako dowódca wojsk Zygmunta Luksemburczyka Ścibor uderzył jesienią 1410 r. na ziemię sądecką, spalił i ograbił [[Stary Sącz]], po czym zawrócił z wojskiem na Węgry. W ten sposób wywiązał się ze swojego zadania atakując Polskę, ale bez zajęcia terenu lub nawet oblężenia jednej fortecy, przez co nie zrobił Polsce większej krzywdy.
| |
| − | | |
| − | Po [[Bitwa pod Grunwaldem|bitwie pod Grunwaldem]] Ścibor włożył wiele pracy nad przymierzem między Polską a Węgrami. Wielokrotnie gościł u siebie [[Zawisza Czarny z Garbowa|Zawiszę Czarnego]], z którym omawiał sprawy polsko-węgierskie, czego owocem był słynny i bardzo korzystny dla Polski [[Lubowla (Słowacja)|traktat lubowelski]], negocjując w imieniu króla Zygmunta sprawę [[Zastaw spiski|zastawu miast spiskich]] ([[Lubowla (Słowacja)|Stara Lubowla]], [[Podoliniec]], [[Poprad (miasto)|Poprad]] i in.)<ref>[http://historia.wiedza.diaboli.pl/polityka-jagiellonow-w-xv-i-xvi-w/ wiedza.diaboli.pl – Baza referatów i wypracowań – Historia – Polityka Jagiellonów w XV i XVI w<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->].</ref>. W [[1412]] r. Wziął prawdopodobnie udział w początkowej fazie [[Sobór w Konstancji|soboru w Konstancji]], w czasie którego zmarł. W dokumentach jest tam wymieniany jako ''ein Stieber von Polen''.
| |
| − | | |
| − | === Koniec dynastii ===
| |
| − | Według przekazów miał być pochowany na krakowskim Kazimierzu, w ufundowanej przez siebie kaplicy w kościele św. Katarzyny, ale w kaplicy spoczywa inny Ścibor herbu Ostoja. W testamencie Ścibora ze Ściborzyc jest wola założenia fundacji dla [[Augustianizm|augustianów]], którą to wolę jego syn spełnił, będąc zarazem dobrodziejem paulinów, dla których według woli ojca wybudował kościół i klasztor w [[Beckov]]ie.
| |
| − | | |
| − | Ścibor ze Ściborzyc został pochowany w królewskiej kaplicy w [[Székesfehérvár]]. Zostawił córkę Katarzynę, która wyszła za mąż za Ulryka von Wolfarta oraz jednego syna [[Ścibor Ściborowic|Ścibora z Beckova]], który odziedziczył [[Zamek Beckov|Beckov]], dobra w [[Wielkopolska|Wielkopolsce]] i wszystkie inne dobra ziemskie wraz z zamkami na Słowacji. Syn Ścibora znacznie powiększył posiadłości swojego ojca, między innymi o [[Zamek Orawski]]. Na Morawach posiadał jeszcze Ostrov, Wessely, [[Bzenec|Bisentz]], [[Buchlov|Buchlau]], [[Hodonin]], a w Niemczech Leuchdorf i Teutsch-Nussdorf.
| |
| − | | |
| − | Dynastyczne plany Ściborów na Słowacji, poprzez bliskie stosunki z cieszyńską linią [[Piastów]], jak również z dynastią [[Habsburgowie|Habsburgów]], miały na celu połączenie „państwa” Ściborów z [[Księstwo Cieszyńskie|Księstwem Cieszyńskim]]. Miało się tak stać za sprawą zawartej umowy o związku małżeńskim między Ściborami a Piastami z linii cieszyńskiej, która to umowa została zapisana w testamencie Ścibora z Beckova<ref>Antoni Prochaska: ''Ścibor ze Ściborzyc'', s. 202-206 (66-70).</ref>. Ostatecznie, po wygaśnięciu wszystkich z linii Ściborów na Węgrzech umowa nie doszła do skutku.
| |
| − | | |
| − | == Legendy ==
| |
| − | O Ściborze ze Ściborzyc jest wiele do dziś zachowanych przekazów. Był potocznie uznawany przez ludność słowacką za „króla Słowacji”, jego okazały i sławny zamek w Beckowie, gdzie odbywały się liczne uczty, był podstawą wielu opowieści o „Panie z Beckova”. Ściborowi przypisuje się mądre zarządzanie Siedmiogrodem, jak i własnym „państwem”, w szczególności dbał o miasta i o praworządność, sprawiedliwość. Opisany jest jako człowiek o dobrym sercu, dbający o dobro ludzi, niekiedy przebaczając im różnego rodzaju przewinienia. Założył między innymi wiele szpitali i innych instytucji socjalnych. Jednak na podstawie licznych legend ludowych o jego postaci zachowanych do dzisiaj, można wywnioskować, że był władcą o równie dobrodusznym, jak i surowym obliczu. Swojego własnego syna nie rozpuszczał, tak że Ścibor młodszy musiał brać pożyczki u krewnych na spłacenie swoich powinności<ref>Antoni Prochaska: ''Ścibor ze Ściborzyc'', s. 180-187 (44-50).</ref>.
| |
| − | | |
| − | Liczne legendy o Ściborze opowiadają o srogim Panu na Beckovie, który to miał zginąć potworną śmiercią za swoje złe czyny w stosunku do ludności. Jedna z legend opowiada o tym, jak żmija mu oczy wyżarła i w mózg jego się wpiła, a jego żona z rozpaczy z murów zamku się rzuciła. Inna legenda opowiada, że kiedy Ścibor zasnął na skale, to z niej później spadając właśnie tak zakończył swój żywot. Najbardziej jednak znana do dziś legenda, którą zna prawie każde dziecko na Słowacji, to ta o trefnisiu Ściborowym zwanym „Butzka”. Od jego to imienia ma się według legendy nazwa zamku w Beckovie<ref>Antoni Prochaska: ''Ścibor ze Ściborzyc'', s. 185-186 (49-50).</ref><ref>http://www.rozhlas.sk/vyhladavanie?query=beckov Opowieści o Ściborze, Panu na Beckowie.</ref>. Inne legendy przytaczają dobroduszność wielkiego Ścibora, opisując go zarazem jako osobę z silną wiarą w Boga i dobroć człowieka.
| |
| − | | |
| − | == Rodzina ==
| |
| − | Był synem [[Mościca ze Ściborzyc]], [[Wojewodowie inowrocławscy|wojewody gniewkowskiego]]. Pochodził z głównej linii Ściborów-Ostojczyków ze [[Ściborzyce|Ściborzyc]]. Ożeniony z Dobrochną Stęszewską, córką [[Sędziwój Pałuka|Sędziwoja z Szubina]], wielkorządcy (Magnus Procurator) Polski 1380. Miał braci: Marcina – [[kanonik]]a [[płock]]iego, [[Mikołaj Bydgoski|Mikołaja Bydgoskiego]] – [[kasztelan]]a [[Bydgoszcz|bydgoskiego]], [[Andrzej Podczaszy|Andrzeja Podczaszego]] – [[Wojewoda|wojewodę]] [[Trenczyn|trenczyńskiego]] i siostrę Zofię.
| |
| − | | |
| − | == Zobacz też ==
| |
| − | * [[Ostoja (herb szlachecki)]]
| |
| − | * [[Ścibor Ściborowic]]
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * [http://www.rozhlas.sk/inetportal/rsi/core.php?page=showSprava&id=58&lang=2 Radio Slovakia]
| |
| − | * [http://books.google.com/books?id=1m4fbJyQ4pkC&pg=PA225&lpg=PA225&dq=voivod+%2B+transylvania+%2B+stibor&source=bl&ots=YTOWlE6uHt&sig=M7j0gGvb_JA_3kltXQL7Zu6lnVs&hl=sv&ei=SV0UTqiKFYL1-gbUqOD0Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&q=voivod%20%2B%20transylvania%20%2B%20stibor&f=false The Crusades and military orders]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{Przypisy}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * Engel, Pál: Magyarország világi archontológiája (1301-1457) ''(The Temporal Archontology of Hungary (1301-1457))''; História – MTA Történettudományi Intézete, 1996, Budapest; {{ISBN|963-8312-43-2}}.
| |
| − | * Markó, László: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon ''(The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days – A Biographical Encyclopedia)''; Magyar Könyvklub, 2000, Budapest; {{ISBN|963-547-085-1}}.
| |
| − | * Mályusz, Elemér: Zsigmond király uralma Magyarországon ''(King Sigismund’s reign in Hungary)''; Gondolat, 1984; {{ISBN|963-281-414-2}}.aiao
| |
| − | * Sroka, Stanislaw A. : ''Ścibor ze Ściborzyc. Rys biograficzny''. In: Polska i jej sąsiedzi w późnym średniowieczu. Kraków, Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana” 2000.
| |
| − | * Mályusz, Elemér: ''Zsigmond király uralma Magyarországon'' (King Sigismund’s reign in Hungary); Gondolat, 1984; {{ISBN|963-281-414-2}}.
| |
| − | * Dvořáková, Daniela : ''Rytier a jeho kráľ. Stibor zo Stiboríc a Žigmund Lucemburský''. Budmerice, Vydavatel’stvo Rak 2003, {{ISBN|978-80-85501-25-4}}.
| |
| − | * Bogyay, Thomas von. „Drachenorden.” In: Lexikon des Mittelalters 3. Munich, 1986
| |
| − | * Gusztáv Wenzel: ''Stibor vajda'', Budapest 1874.
| |
| − | * Archiwum Sióstr Augustianek, ul. Skałeczna 12, Kraków, datowany: w Krakowie, 25 marca 1987 r., na podstawie materiałów archiwalnych T.II.ASA, s. Aleksandra Józefa Trojan
| |
| − | * D. Piwowarczyk, ''Poczet rycerzy polskich XIV i XV w.'', Bellona, Warszawa 2008, {{ISBN|978-83-11-11109-7}}.
| |
| − | * Igor Ďurič, Národná Obroda. 2004-06-08. http://www.obroda.sk/clanok/9270/Hrady-Slovenska--Beckov/. Retrieved January 19, 2008.
| |
| − | * Hungarian Aristocracy (Magyar Arisztokrácia) – http://ferenczygen.tripod.com/
| |
| − | * Prochaska Antoni: ''Ścibor ze Ściborzyc'', w: Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, R. 19, Toruń 1912, s. 137-208 (1-72).
| |
| − | | |
| − | {{Kontrola autorytatywna}}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Ściborzyc, Ścibor}}
| |
| − | [[Kategoria:Ściborowie herbu Ostoja]]
| |
| − | [[Kategoria:Polacy – wojskowi Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Polacy na Węgrzech]]
| |
| − | [[Kategoria:Polscy rycerze]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1347]]
| |
| − | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1414]]
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Szybkie]] | |
