|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1hihi]] | + | #PATRZ [[Szegedi béke]] |
| − | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Peace_of_Szeged
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Peace_of_Szeged&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | Traktat w Edirne i pokój w Szeged były dwiema połówkami traktatu pokojowego między sułtanem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Murad_II Muradem II] z [[Imperium|Imperium Osmańskiego]] a królem [[Władysław III|Władysławem]] z [[Królestwo|Królestwa Węgier]]. Uczestnikiem postępowania był despot [[Đurađ Branković]] z [[Despotat|serbskiego Despotatu]]. Traktat położył kres chrześcijańskiej krucjacie przeciwko Turkom, przynosząc znaczne korzyści. W ciągu miesiąca Władysław uchylił się od przysięgi pod naciskiem papiestwa i krucjata była kontynuowana. 10 listopada 1444 zakończyła się katastrofą w [[Warna|bitwie pod Warną]], w której krzyżowcy zostali wybici, a Władysław zabity.
| |
| − | | |
| − | Traktat został zapoczątkowany w Edirne od rozmów Murada z ambasadorem Władysława. W ciągu kilku dni został wysłany do Szeged wraz z ambasadorem Murada, gdzie został sfinalizowany i ratyfikowany przez Władysława. Gdy dotarła na miejsce, komplikacje spowodowały, że negocjacje trwały jeszcze przez kilka dni, aż w końcu złożono przysięgi w Várad. Ratyfikacja miała miejsce 15 sierpnia 1444 r. w Várad.
| |
| − | | |
| − | == Tło ==
| |
| − | | |
| − | [[File:Europe in 1470.PNG|thumb|upright=0.7|Europa w 1470 roku, kilkadziesiąt lat po pokoju w Szeged]]
| |
| − | | |
| − | Krucjata oficjalnie rozpoczęła się 1 stycznia 1443 r. bullą opublikowaną przez papieża [[Eugeniusz IV|Eugeniusza IV]]. Jednak walki nie rozpoczęły się zgodnie z planem. Wojska węgierska i tureckich [https://en.wikipedia.org/wiki/Karamanids Karamanidsów] mieli zaatakować jednocześnie Imperium Osmańskie. Wiosną 1443 r., zanim Węgrzy byli gotowi, Karamanidzi zaatakowali Turków i zostali zniszczeni przez armię sułtana Murada II.<ref name=varna>Imber, Colin (czerwic 2006). [http://www.ashgate.com/subject_area/downloads/sample_chapters/Crusade_of_Varna_Intro.pdf "Introduction"] (PDF). ''[https://archive.org/details/crusadeofvarna140000imbe/page/9 The Crusade of Varna, 1443–45]''. Aldershot, England; Burlington, VT: Ashgate Publishing. str. 9–31. ISBN 978-0-7546-0144-9. [dostęp:2007-04-19].</ref>
| |
| − | | |
| − | Armia węgierska, dowodzona przez króla Władysława, który trzy lata wcześniej zasiadł na tronie w spornych okolicznościach, węgierski generał [[Hunyadi János|Jan Hunyady]] i serbski despot Đurađ Branković, zaatakowali w połowie października. Wygrali pierwsze starcia i zmusili [https://en.wikipedia.org/wiki/Kas%C4%B1m_Pasha Kasima Paszę] z Rumelii i jego współrządzącego [https://en.wikipedia.org/wiki/Turahan_Bey Turakhana Beja] do opuszczenia obozu i ucieczki do Sofii w Bułgarii, aby ostrzec Murada przed inwazją. Spalili wszystkie wioski na ich drodze odwrotu, stosując strategię spalonej ziemi. Gdy przybyli do Sofii, poradzili sułtanowi spalić miasto i wycofać się na górskie przełęcze, gdzie mniejsza armia osmańska nie byłaby w tak niekorzystnej sytuacji. Wkrótce zrobiło się zimno.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | Kolejne starcie, [[Bitka na Zlatici|na przełęczy Zlatitsa]] tuż przed Bożym Narodzeniem 1443 roku, rozegrało się na śniegu, a Węgrzy zostali pokonani. Gdy z kolei wycofywali się, wpadli w zasadzkę i pokonali ścigających siły w [[Куновичка битка|bitwie pod Kunovicą]], gdzie Mahmud Bej, szwagier sułtana i brat wielkiego wezyra [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C3%87andarl%C4%B1_Halil_Pasza Çandarlı Halil Pasza], zostali wzięci do niewoli. To dało Węgrom iluzję ogólnego chrześcijańskiego zwycięstwa i wrócili triumfalnie. Zarówno król, jak i kościół pragnęli zachować tę iluzję i wydali instrukcje, aby rozpowszechniać słowo o zwycięstwach, ale zaprzeczać każdemu, kto wspomina o porażkach.<ref name=varna/> W międzyczasie Murad wrócił zły z powodu zawodności swoich sił i uwięził Turakhana, obwiniając go za niepowodzenia armii i schwytanie Mahmuda Beja<ref name=varna/>.
| |
| − | | |
| − | === Wstępne negocjacje ===
| |
| − | | |
| − | [[File:II. Murat.jpg|thumb|left|upright=0.6|Sułtan Murad II]]
| |
| − | | |
| − | Uważa się, że Murad chciał zakończenia wojny. Siostra błagała go o uwolnienie męża, a jego żona [[Jelena Branković (Mara)|Mara]], córka Đurađ Brankovića, wywierała dodatkową presję. 6 marca 1444 Mara wysłała posła do Brankovica; ich dyskusja rozpoczęła negocjacje pokojowe z Imperium Osmańskim.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | 24 kwietnia 1444 r. król Władysław wysłał list do Murada, w którym stwierdził, że jego ambasador Stojka Gisdanić udaje się do Edirne (Adrianopol) z pełnymi uprawnieniami do negocjacji w jego imieniu. Poprosił, aby po osiągnięciu porozumienia Murad wysłał swoich ambasadorów z traktatem i przysięgą do Węgier, w którym to momencie Władysław również mógł przysięgać pokój.<ref name=varna/> Tego samego dnia Władysław odbył [[Dieta węgierska|dietę]] w Budzie, gdzie przysięgał przed kardynałem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Cesarini_(1398%E2%80%931444) Julianem Cesarinim], że poprowadzi latem nową wyprawę przeciwko Turkom<ref name=varna/>.
| |
| − | | |
| − | ==Edirne==
| |
| − | | |
| − | | |
| − | Wczesne negocjacje doprowadziły do uwolnienia Mahmuda Beja, który przybył do Edirne na początku czerwca 1444 r. Wkrótce przybył tam ambasador Władysława Stojka Gisdanić, wraz z wymaganym przez prawo podpisem króla [[Albrecht II Habsburg|Albrechta Habsburga]], Vitislavem – przedstawicielem Hunyadyego i dwoma przedstawicielami Brankovića. Na polecenie papieża Eugeniusza IV, antykwariusz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyriak_z_Ankony Ciriaco Pizzicolli] był również obecny, aby monitorować postęp planów krucjaty.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | Podczas negocjacji najbardziej kontrowersyjnym punktem było posiadanie naddunajskich twierdz, zwłaszcza Golubac i Smederevo, które Turcy chcieli zachować. Jednak 12 czerwca 1444 r., po trzech dniach dyskusji, traktat został pospiesznie sfinalizowany, ponieważ [https://en.wikipedia.org/wiki/Ibrahim_II_of_Karaman İbrahim II z Karamanu] najechał ziemie Murada w Anatolii.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | [[File:Toruń - Władysław III.(2).jpg|thumb|right|upright=0.6|Władysław, król Polski i Węgier]]
| |
| − | | |
| − | Ostateczne warunki przewidywały, że Murad zwróci wygnanym Brankovicom 24 serbskie miasta, w tym wielkie fortece Golubac i Smederevo. Murad był również zobowiązany do uwolnienia dwóch oślepionych synów Brankovica, [https://en.wikipedia.org/wiki/Grgur_Brankovi%C4%87 Grgura] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_V_%C5%9Alepy Stefana]. Przywrócony serbski despotat został poddany wasalowi Osmanom, więc musiał płacić podatki i oferować pomoc wojskową. Zawarto dziesięcioletni rozejm z Węgrami, a [[hospodar wołoski]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82ad_Diabe%C5%82 Wład II Dracul] nie był już zobowiązany do stawiania się na dworze Murada, chociaż nadal był zobowiązany do płacenia daniny<ref name=varna/>. Gdy Murad złożył przysięgę przestrzegania traktatu, został on wysłany na Węgry wraz z Baltaoğlu Süleymanem i Grekiem Vranasem do ratyfikacji przez Władysława, Hunyadyego i Brankovicia.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | == Wtrącanie się w politykę ==
| |
| − | | |
| − | Mimo negocjacji traktatowych kontynuowano planowanie krucjaty przeciwko Turkom. Powszechnie przyjmuje się, że Władysław znał wyniki negocjacji w Edirne na początku lipca. Jednak 2 lipca 1444 r., za namową kardynała Cesariniego, Władysław zapewnił swoich sojuszników, że zamierza poprowadzić krucjatę, oświadczając, że 15 lipca udaje się do Váradu, aby zebrać armię.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | Krucjata wzmocniłaby pretensje Władysława do tronu, a polska frakcja szczególnie chciała zweryfikować swoje prawo do panowania nad trzyletnim Władysławem, prawowitym królem Węgier. Zmusił go także przekonujący Cesarini, który żarliwie wierzył w krucjatę. Zanim król złożył swoją deklarację, wieść o negocjacjach pokojowych rozprzestrzeniła się, powodując dodatkową presję ze strony zwolenników krzyżowców, w tym despoty [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_XI_Paleolog Konstantyna Dragasesa], aby zerwać traktat<ref name=varna/>. Tymczasem w Polsce trwała wojna domowa, a tamtejsza frakcja zażądała jego powrotu, aby ją zakończyć. Straty poprzedniej zimy również przemawiały przeciwko kontynuowaniu wojny.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | Władysław nie był jedynym, który został zmuszony. List napisany przez Ciriaco Pizzicolliego 24 czerwca 1444 r. błagał Hunyadyego o zignorowanie pokoju, stwierdzając, że Turcy są przerażeni „i przygotowują swoją armię raczej do odwrotu niż do bitwy”. Kontynuował, wyjaśniając, że traktat pozwoli Muradowi „pomścić klęskę, którą [Hunyady] zadał mu w niedawnej przeszłości” oraz że Węgry i inne narody chrześcijańskie powinny najechać Trację po „[ogłoszeniu] wojnie godnej religii chrześcijańskiej ".<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | [[File:Despot Djuradj Brankovic.jpg|thumb|[[Đurađ Branković]], Despot Serbii]]
| |
| − | | |
| − | Branković był znacznie bardziej zainteresowany realizacją traktatu pokojowego i poprosił Hunyadyego o wsparcie. Spodziewano się, że Serbia wróci do Brankovićia po ratyfikacji traktatu i jako taki przekupił Hunyadiego, obiecując mu ziemię, którą posiadał na Węgrzech. 3 lipca 1444 r. panowanie nad [https://en.wikipedia.org/wiki/%C8%98iria Világosvárem] zostało na zawsze przeniesione na Hunyadyego. Mniej więcej w tym samym czasie, jako dodatkowe zabezpieczenie, przeniesiono również majątki Mukačevo, Baia Mare, Satu Mare, Debrecen i Böszörmény, a Hunyady stał się największym właścicielem ziemskim w Królestwie.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | Krótko po deklaracji Władysława, mniej więcej w tym samym czasie, gdy pisał list do Hunyadyego, Ciriaco przekazał wiadomość papieżowi, który z kolei poinformował Cesariniego. W międzyczasie Cesarini oparł swoją karierę na krucjacie, będącej owocem jego poparcia papieża przeciwko [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sob%C3%B3r_bazylejsko-ferrarsko-florencki Soborowi bazylejsko-ferrarsko-florenckiemu], które porzucił pod koniec lat trzydziestych XIV wieku. Pozostał więc z koniecznością znalezienia rozwiązania satysfakcjonującego obie strony.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | ==Szeged==
| |
| − | | |
| − | Na początku sierpnia do Szegedu przybyli ambasadorowie osmańscy Baltaoğlu i Vranas. 4 sierpnia 1444 r. Kardynał Cesarini wdrożył rozwiązanie, które stworzył dla króla. W obecności Hunyadyego, baronów i prałatów Królestwa Węgier, Władysław uroczyście zgodził się „zrzec się wszelkich traktatów, obecnych lub przyszłych, które zawarł lub miał zawrzeć z sułtanem”. Cesarini starannie sformułował deklarację w taki sposób, aby negocjacje mogły być kontynuowane, a traktat nadal mógł być ratyfikowany pod przysięgą, bez wykluczania możliwości krucjaty lub łamania warunków traktatu, ponieważ przysięga została unieważniona jeszcze przed jej złożeniem<ref name=varna/>.
| |
| − | | |
| − | Pomimo rozwiązania Cesariniego negocjacje trwały dziesięć dni. Ostateczna wersja traktatu przywróciła Serbię jako państwo buforowe i zadecydowała o jej powrocie do Brankovića<ref name=Sugar>Sugar, Peter (1977). [https://web.archive.org/web/20191215113052/https://archive.org/details/southeasterneuro0000suga "Chapter 1: The Early History and the Establishment of the Ottomans in Europe"]. ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000suga Southeastern Europe Under Ottoman Rule, 1354-1804] (Reprint). Seattle ; London: University of Washington Press. ISBN 9780295954431. Zarchiwizowane z [http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/sugar.html oryginału] 2019-12-15. [dostep:2007-05-19].</ref>, a także o zwrocie Albanii i wszystkich innych podbitych terytoriów, w tym 24 fortec, na Węgry. Osmanowie musieli również zapłacić odszkodowanie w wysokości 100.000 złotych florenów i uwolnić dwóch synów Brankovica.<ref name=Perjes>Perjes, Geza (1999) [1989]. [https://web.archive.org/web/20070421182454/http://www.hungarian-history.hu/lib/warso/ "Chapter I: Methodology"]. W: Bela Kiraly; Peter Pastor (red.). ''[http://www.hungarian-history.hu/lib/warso/ The Fall of The Medieval Kingdom of Hungary: Mohacs 1526 - Buda 1541]''. Tłumacz: Maria D. Fenyo. New York: Columbia University Press / Corvinus Library - Hungarian History. ISBN 978-0-88033-152-4. LCCN 88062290. Zarchiwizowane z [http://www.hungarian-history.hu/lib/warso/warso03.htm oryginału] 2007-04-21. [dostęp:2007-03-23].</ref><ref name=EB>Bain, Robert Nisbet (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Wladislaus "Wladislaus § Wladislaus III"] . W: Chisholm, Hugh (red.). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition Encyclopædia Britannica]''. 28 (XI wyd.). Cambridge University Press. str. 766.</ref> W międzyczasie Węgry zgodziły się nie atakować Bułgarii ani przekraczać Dunaju<ref name=Sugar/> i zawarto rozejm na 10 lat. Podejrzewa się również, że Branković, który najwięcej zyskał na traktacie, zakończył prywatne negocjacje z Baltaoğlu, choć ich wyniki nie są znane. 15 sierpnia 1444 r. traktat został ratyfikowany w Várad za przysięgą przez Hunyadiego, zarówno w imieniu samego króla, jak i całego narodu węgierskiego, oraz Brankovićia<ref name=varna/>.
| |
| − | | |
| − | == Konsekwencje ==
| |
| − | | |
| − | 22 sierpnia 1444 roku, tydzień po zakończeniu negocjacji, Branković odbił Serbię. W tym tygodniu Władysław zaoferował także Hunyadyemu tron Bułgarii, jeśli byłby skłonny zrzec się przysięgi, którą złozył. Do połowy września wszystkie transfery, zarówno te zadekretowane przez traktat, jak i te w ramach negocjacji w tle, zostały zakończone, dzięki czemu krucjata stała się głównym celem Węgier.<ref name=varna/>
| |
| − | | |
| − | [[File:Battle of Varna 1444.PNG|thumb|left|Król Władysław w [[Warna|bitwie pod Warną]]]]
| |
| − | | |
| − | Tymczasem Imperium Osmańskie nie wiedziało o unieważnieniu traktatu przez Cesariniego. Pod koniec sierpnia 1444 roku Karamanidzi zostali pokonani, dając Muradowi przekonanie, że jego granice są bezpieczne. Spodziewał się, że korzystne warunki przyznane zarówno w pokoju w Szeged, jak iw porozumieniu z İbrahimem II z Karamanu zapewnią trwały pokój. Dlatego wkrótce po poddaniu się Karamanidów Murad abdykował na rzecz [https://en.wikipedia.org/wiki/Mehmed_the_Conqueror Mehmeda II], swojego dwunastoletniego syna, chcąc cieszyć się spokojną emeryturą.<ref name=varna/><ref name=Sugar/>
| |
| − | | |
| − | Nadzieja Murada się nie spełniła. Pod koniec września przygotowania Węgier do krucjaty były zakończone, a ich sojuszników były już zaawansowane. Wiele wcześniej niepodległych terytoriów osmańskich zaczęło odzyskiwać swoje ziemie, a 20 września 1444 r. wojska węgierskie zaczęły maszerować na południe od Szegedu. Marsz układał się dobrze dla Węgrów, co skłoniło Turków do przywołania Murada. 10 listopada 1444 r. obie armie starły się w [[Warna|bitwie pod Warną]], podczas gdy Turcy walczyli pod sztandarem Murada z przybitym do niej złamanym traktatem. Krzyżowcy zostali ostatecznie pokonani, a Władysław zginął. Węgry ponownie pogrążyły się w wojnie domowej, a usunięcie zagrożenia dla frontu bałkańskiego osmańskiego pozwoliło im skoncentrować siły w celu podboju Konstantynopola (Stambułu) w 1453 r.<ref name=varna/><ref name=Perjes/><ref name=EB/>.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Infobox treaty
| |
| − | | name = Pokój w Szeged
| |
| − | | long_name = Traktat z Adrianopolu i Szegedu
| |
| − | | grafika =
| |
| − | | opis grafiki =
| |
| − | | image = <!-- Example.png -->
| |
| − | | image_size = <!-- 200px -->
| |
| − | | alt = <!-- alt-text here for accessibility; see [[MOS:ACCESS]] -->
| |
| − | | caption = <!-- Example caption for either image style -->
| |
| − | | powód =
| |
| − | | type =
| |
| − | | context =
| |
| − | | date_drafted = 10 czerwca – 14 sierpnia 1444
| |
| − | | date_signed = 15 sierpnia 1444
| |
| − | | location_signed =[[Szeged]]
| |
| − | | date_sealed =
| |
| − | | date_effective =
| |
| − | | date_expiration =
| |
| − | | condition_effective = Uzgodniono 10-letni rozejm<br />'''Osmanowie''':<br />•zapłacić odszkodowania w wysokości 100.000 złotych florenów<br />•wycofać się z Serbii i Albanii<br />•wypuścić zakładników
| |
| − | | mediators = <!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | negotiators = <!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | original_signatories = [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px|link=|alt=]] [[sułtan]] [[Murad II]]<br />[[File:Coa Hungary Country History Vladislaus I (1440–1444).svg|17px|link=|alt=]] król [[Władysław III]]<!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | signatories = <!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | parties = [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px|link=|alt=]] [[Imperium Osmańskie]]<br />[[File:Coa Hungary Country History Vladislaus I (1440–1444).svg|17px|link=|alt=]] [[Królestwo Węgier]]<br />[[File:Coat of arms of the Serbian Despotate.svg|17px]] [[Despotat Serbii]]<!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | ratifiers = <!-- format this as a bullet list -->
| |
| − | | depositor =
| |
| − | | language =
| |
| − | | languages =
| |
| − | | footnotes =
| |
| − | }}
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | {{Szablon:Traktaty Andegawenów}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Pokój, Szeged}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Traktaty]]
| |
| − | [[Kategoria:Traktaty Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Traktaty Despotatu Serbii]] | |
