Csanád (wódz): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:3w Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Csan%C3%A1d_(nemzets%C3%A9g%C5%91s) |aut...")
 
 
(Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:3w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
[[Plik:Csanád Érsekcsanád.JPG|thumb|280px|Csanád (Mónus Béla alkotása)]]
+
'''Csanád''', syn ''[[ispán]]a'' Doboki, był wasalem wojskowym wodza [[Ajtony]], a następnie w 1028 roku zasłynął z porażki. Jest pierwszym ''[ispan]]em'' i imiennikiem komitatu [[Csanád]], założycielem klanu [[Csanád]].
−
'''Csanád''', [[Doboka (ispán)|Doboka ispán]] fia, [[Ajtony vezér]] katonai vazallusa volt, majd legyőzésével vált híressé [[1028]]-ban. [[Csanád vármegye]] első ispánja és névadója, a [[Csanád nemzetség]] megalapítója.
 
  
−
==Élete==
+
== Jego życie ==
  
−
Csanád egykori fővezére, Ajtony ellen fordult, valószínűleg Rév-Kanizsánál (a mai [[Magyarkanizsa]]) átkelt a [[Tisza|Tiszán]], és a Harangod (Aranka) vizénél [[Nagyősz]] mellett egy két napig tartó csatában megverte volt fővezérének seregét, Ajtonyt pedig lefejezte.  
+
Zwrócił się przeciwko byłemu głównemu dowódcy Csanádu, Ajtony'emu, prawdopodobnie przekroczył Cisę pod Rév-Kanizsa (dzisiejsza [[Magyarkanizsa]]) i pokonał swojego byłego naczelnego dowódcę w dwudniowej [[bitwa pod Nagyősz|bitwie pod Nagyősz]] nad wodami Harangod (Aranka), po której ścięto Ajtony'emu.
  
−
Csanád az Ajtony felett aratott győzelem után megkeresztelkedett, birtokokat kapott, és rokona, [[I. István magyar király|I. István]] megbízta a [[maros]]menti egyházmegye megszervezésével, amelynek [[ispán]]ja lett. Az új közigazgatási egység az ő nevét kapta, így lett [[Csanád vármegye]]. A megye hatalmas területet foglalt el, a teljes Tisza-Maros zugot, amin később már 4-5 vármegye osztozott. Csanád vármegye kisebb formájában egészen az [[1950-es megyerendezés]]ig fennállt, majd területét feldarabolták és felosztották [[Békés megye|Békés]] és [[Csongrád megye|Csongrád megyék]] között.
+
Csanád został ochrzczony po zwycięstwie nad Ajtonym, otrzymał majątki, a jego krewny, [[I. István]], powierzył mu organizację diecezji Maros, której został ''[[ispán]]em''. Nowa jednostka administracyjna otrzymała jego imię, stając się tym samym komitatem [[Csanád]]. Komitat zajmował olbrzymi obszar, cały narożnik Tisza-Maros, który został później podzielony przez 4-5 komitatów. Komitat Csanád istniał w mniejszej formie aż do podziału w 1950 roku, następnie jego terytorium zostało podzielone między okręgi Békés i Csongrád.
  
−
== A kivágott nyelv legendája ==
+
== Legenda o odciętym języku ==
  
−
Csanád mondája szerint a csata előtt [[Szent György]] jelent meg előtte oroszlán képében és harcra buzdította. Csanád és Gyula seregét azonban Kőkenyérnél Ajtony tapasztalt serege megfutamította, de végül a nagyőszi csatában legyőzték. Csanád diadalmasan vágta le Ajtony fejét, majd nyelvét kivágta és a tarsolyában elrejtette. Gyula erről mit sem tudva, Ajtony levágott fejét Szent Istvánhoz vitte, magának tulajdonítva a hőstettet. Ekkor Csanád a tarsolyból elővette Ajtony nyelvét, és bebizonyította, hogy ő győzte le a vezért, Gyulát pedig száműzték.
+
Według legendy Csanáda przed bitwą pojawił się przed nim św. Jerzy w postaci lwa i zachęcił go do walki. Pomio tego, że armia Csanád i Gyula została pokonana pod Kőkenyér przez doświadczoną armię Ajtony, lecz ostatecznie zwycięzyła w bitwie pod Nagyősz. Csanád triumfalnie odciął Ajtony'emu głowę, a następnie wyciął mu język i schował go do torby. Nieświadomy tego Gyula zabrał odciętą głowę Ajtony'ego do św. Stefana, przypisując sobie heroiczny czyn. Następnie Csanád wyjął język Ajtony'emu z torby i udowodnił, że pokonał przywódcę, a Gyula został wygnany.
  
−
==Emlékezete==
+
== Jego pamięć ==
  
−
Újra létezik Csanád vármegyére utaló megye. 2020. június 4-től [[Csongrád-Csanád megye]] néven jött létre. Az egykori vármegye területén fekvő települések sok helyen a mai napig őrzik Csanád emlékét. Így [[Makó]]n [[Csanád vezér tér|teret neveztek el róla]], a két világháború között az ő nevét viselte a mai [[József Attila Gimnázium (Makó)|József Attila Gimnázium]]; [[Mezőkovácsháza|Mezőkovácsházán]] köztéri szobor és a [https://web.archive.org/web/20100114185413/http://csanadvezersuli.uw.hu/index.php helyi általános iskola], míg [[Medgyesegyháza|Medgyesegyházán]] emlékpark őrzi Csanád nevét.
+
Okręg nawiązujący do komitatu Csanád znowu istnieje. Od 4 czerwca 2020 r. funkcjonuje jako okręg Csongrád-Csanád. Osady położone na terenie dawnego komitatu w wielu miejscach wciąż zachowują pamięć o Csanádzie. W ten sposób plac w Makó został nazwany jego imieniem, a między dwiema wojnami światowymi nazywał się dzisiejsze liceum im. Józsefa Attili; W Mezőkovácsházie znajduje się publiczny pomnik i miejscowa szkoła podstawowa, natomiast w Medgyesegyháza park pamięci zachował nazwę Csanád.
  
−
A [[Szeged-Csanádi Egyházmegye]] a mai napig viseli az egykori vármegye - így Csanád nevét.
+
Diecezja Szeged-Csanád nadal nosi nazwę dawnego komitatu - stąd też nazwa Csanád.
  
−
== Források ==
+
== Żródła ==
 
*''Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század''. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963-05-6722- 9.
 
*''Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század''. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963-05-6722- 9.
 
*[http://www.katolikus.hu/szentek/0924.html Szent Gellért legendája]
 
*[http://www.katolikus.hu/szentek/0924.html Szent Gellért legendája]
 
*''Magyarország Története: Előzmények és Magyar Történet 1242-ig.'' Föszerk. [[Székely György (történész)|Székely György]]. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1984.
 
*''Magyarország Története: Előzmények és Magyar Történet 1242-ig.'' Föszerk. [[Székely György (történész)|Székely György]]. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1984.
−
 
−
<br />
 
  
 
== Więcej informacji ==
 
== Więcej informacji ==
Linia 57: Linia 54:
  
  
−
[[Kategoria:Csanád vármegye főispánjai]]
+
|{{Władca infobox
−
[[Kategoria:Árpád-ház]]
+
|władca            = Csanád
−
[[Kategoria:Magyar hadvezérek]]
+
|imiona            =
 +
|tytulatura        = wódz węgierski
 +
|grafika          = Csanád Érsekcsanád.JPG
 +
|opis grafiki      = Csanád (autor Béla Mónus)
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          =
 +
|1. od            =
 +
|1. do            =
 +
|1. koronacja      =
 +
|1. poprzednik    =
 +
|1. następca      =
 +
|dynastia          = [[Arpadowie]]
 +
|państwo = [[Księstwo Węgier]]
 +
|data urodzenia    =
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      =
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = nieznany
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
 +
 
 +
{{SORTUJ:Arpadowie, Csanád}}
 +
 
 +
[[Kategoria:Arpadowie]]
 +
[[Kategoria:Dynasta]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 +
[[Kategoria:Władcy Węgier]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w X wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XI wieku]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

Aktualna wersja na dzień 10:17, 1 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Csanád, syn ispána Doboki, był wasalem wojskowym wodza Ajtony, a następnie w 1028 roku zasłynął z porażki. Jest pierwszym [ispan]]em i imiennikiem komitatu Csanád, założycielem klanu Csanád.

Jego życie

Zwrócił się przeciwko byłemu głównemu dowódcy Csanádu, Ajtony'emu, prawdopodobnie przekroczył Cisę pod Rév-Kanizsa (dzisiejsza Magyarkanizsa) i pokonał swojego byłego naczelnego dowódcę w dwudniowej bitwie pod Nagyősz nad wodami Harangod (Aranka), po której ścięto Ajtony'emu.

Csanád został ochrzczony po zwycięstwie nad Ajtonym, otrzymał majątki, a jego krewny, I. István, powierzył mu organizację diecezji Maros, której został ispánem. Nowa jednostka administracyjna otrzymała jego imię, stając się tym samym komitatem Csanád. Komitat zajmował olbrzymi obszar, cały narożnik Tisza-Maros, który został później podzielony przez 4-5 komitatów. Komitat Csanád istniał w mniejszej formie aż do podziału w 1950 roku, następnie jego terytorium zostało podzielone między okręgi Békés i Csongrád.

Legenda o odciętym języku

Według legendy Csanáda przed bitwą pojawił się przed nim św. Jerzy w postaci lwa i zachęcił go do walki. Pomio tego, że armia Csanád i Gyula została pokonana pod Kőkenyér przez doświadczoną armię Ajtony, lecz ostatecznie zwycięzyła w bitwie pod Nagyősz. Csanád triumfalnie odciął Ajtony'emu głowę, a następnie wyciął mu język i schował go do torby. Nieświadomy tego Gyula zabrał odciętą głowę Ajtony'ego do św. Stefana, przypisując sobie heroiczny czyn. Następnie Csanád wyjął język Ajtony'emu z torby i udowodnił, że pokonał przywódcę, a Gyula został wygnany.

Jego pamięć

Okręg nawiązujący do komitatu Csanád znowu istnieje. Od 4 czerwca 2020 r. funkcjonuje jako okręg Csongrád-Csanád. Osady położone na terenie dawnego komitatu w wielu miejscach wciąż zachowują pamięć o Csanádzie. W ten sposób plac w Makó został nazwany jego imieniem, a między dwiema wojnami światowymi nazywał się dzisiejsze liceum im. Józsefa Attili; W Mezőkovácsházie znajduje się publiczny pomnik i miejscowa szkoła podstawowa, natomiast w Medgyesegyháza park pamięci zachował nazwę Csanád.

Diecezja Szeged-Csanád nadal nosi nazwę dawnego komitatu - stąd też nazwa Csanád.

Żródła

  • Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963-05-6722- 9.
  • Szent Gellért legendája
  • Magyarország Története: Előzmények és Magyar Történet 1242-ig. Föszerk. Székely György. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1984.

Więcej informacji

Gesta Hungarorum eredeti latin szövege

Gesta Hungarorum magyar fordítása

Szent Gellért élete és írásai latinul

Szent Gellért nagyobbik legendája a Csanád epizóddal

Szegfű, László: Az Ajtony-monda. Acta Universitatis Szegediensis : acta historica, (40). pp. 3-30. (1972)

  • Szegfű László egyedi megközelítése és hipotézisei a témában

A Magyar Államszervezés Néhány Problémája: István és Ajtony Harca


Csanád

— wódz węgierski —
Csanád (autor Béla Mónus)
Csanád (autor Béla Mónus)
Dane biograficzne
Dynastia Arpadowie
Państwo Księstwo Węgier
Ojciec nieznany
Matka nieznana
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Csanád_(wódz)&oldid=51052”