Péter, syn Töre: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "https://en.wikipedia.org/wiki/Peter,_son_of_T%C3%B6re {{Redoslijed| |poprzednik = ddd |gl_članak_funkcija = Sędzia króla Węgier<br>(1198) |współrz...")
 
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 33 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
https://en.wikipedia.org/wiki/Peter,_son_of_T%C3%B6re
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Peter,_son_of_T%C3%B6re
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter,_son_of_T%C3%B6re&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[ddd]]
+
|poprzednik        = [[Ézsau (sędzia)]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia króla Węgier]]<br>(1198)
+
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1198)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[fff]]
+
|następca          = [[Ják I. Mika]]
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Péter''', ''syn Töre'' (także ''Turoy'', ''Turwey'' lub ''Toraj'')<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 209, 290.</ref> (pol. ''Piotr, syn Töre'') (*&nbsp;nieznana, † stracony w 1213), węgierski władca, [[sędzia królewski]] w 1198 r. za panowania króla Węgier [[Emeryk]]a.
  
−
{{Infobox nobility
+
Piotr przewodził grupie węgierskich baronów, którzy zamordowali królową [[Gertruda|Gertrudę]] 28 września 1213 r.<ref name="Markó" />
−
| name         = Peter, son of Töre
+
 
−
| native name  =
+
==Kariera==
−
| title        =
+
 
−
| image        =
+
Péter, według nieautentycznych dokumentów służył jako [[ispán]] komitatu [[Pozsony]] od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla [[III. Béla|Beli III]].<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 27, 65, 126, 138, 146, 183, 196, 209.</ref> Został wymieniony jako [[ispán]] komitatu [[Bihar]] w 1197 r.<ref name="Zsoldos" /> Król Emeryk mianował go [[sędzia|sędzią królewskim]] w następnym roku, zastępując [[Ézsau (sędzia)|Ézsaua]].<ref name="Zsoldos" /> Poza tym działał również jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]]<ref name="Zsoldos" />. Do 1199 r. stracił obie godności, zastąpiony odpowiednio przez [[Ják Mika|Mikę Jáka]] i Ampuda II (syna [[palatyn]]a [[Ampud]]a).<ref name="Zsoldos" />
−
| caption      =
+
 
−
| succession    = [[Judge royal]]
+
Jego posiadłości leżały w [[Syrmia|Syrmii]] i na południe od komitatu [[Bács]].<ref name="Markó" /> Centrum jego posiadłości znajdowało się w [[Pétervárad]] (dziś Petrovaradin, część aglomeracji Nowego Sadu w Serbii), która została nazwana jego imieniem<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 90-91, 98.</ref>. W 1201 r. sprawował funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sopron]].<ref name="Zsoldos" />
−
| reign        = 1198
+
 
−
| coronation    =
+
Do 1207 r. Péter był nieobecny we współczesnych mu źródłach. Przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia [[II. András|Andrzeja]] przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej<ref name="Markó" />. W latach 1207–1210 pełnił funkcję sędziego królowej [[Gertruda|Gertrudy]] (łac. ''curialis come regine''). Na tej funkcji został zastąpiony przez [[Bár-Kalán Bánk|Bánka Bar-Kalána]].<ref name="Zsoldos" />. Ponadto Péter po raz drugi funkcjonował również jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] (1207)<ref name="Zsoldos" /> oraz [[ispán]] komitatu [[Csanád]] od 1207 do śmierci<ref name="Zsoldos" />. W końcu sprawował także urząd [[ispán]] komitatu [[Bács]] między 1210 a 1212.<ref name="Zsoldos" /> W 1211 r. Péter uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko [[Halicz|Księstwu Halickiemu]]<ref name="Markó" />.
−
| predecessor  = [[Esau (judge royal)|Esau]]
+
 
−
| successor    = [[Mika Ják]]
+
== Zabójstwo królowej Gertrudy ==
−
| regent        =
 
−
| spouse        =
 
−
| issue          =
 
−
| noble family  =
 
−
| father        = Töre (Turoy)
 
−
| mother        =
 
−
| birth_date  =
 
−
| birth_place =
 
−
| death_date  = 1213
 
−
| death_place =
 
−
| place of burial=
 
−
|signature =
 
−
}}
 
−
'''Peter, son of Töre''' ({{lang-hu|Töre fia Péter}}; executed in 1213) was a Hungarian lord, who served as [[judge royal]] in 1198, during the reign of [[King Emeric]].
 
  
−
Peter led a group of Hungarian magnates, who assassinated [[Gertrude of Merania|Queen Gertrude]] on 28 September 1213.<ref name='Markó_290'>Markó 2006, p. 290.</ref>
+
Gdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko [[Halicz]]owi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla pojmała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na Wzgórzach [[Pilis]] (węg. ''pilisi apátság'') 28 września 1213 r.<ref name="Engel" /> Ciało Gertrudy zostało rozerwane na strzępy, podczas gdy jej brat [[Bertold]], [[arcybiskup Kalocsa]] i [[Leopold VI]], książę Austrii, ledwo uszli z życiem. Gertruda została pochowana w [Pilis Abbey opactwie Pilis].<ref name="Körmendi2009b">Körmendi, Tamás (2009b): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według zagranicznych źródeł narracyjnych'']. ''Történeti Szemle'' Vol. 51. str. 155, 165, 168, 186, 193.</ref> Według współczesnych raportów Péter osobiście zamordował królową, podczas gdy [[palatyn]] Bán Bar-Kalán, bracia [[Kacsics]] ([[Kacsics I. Simon|Simon]] i [[Kacsics Mihály|Michał]]) i inni panowie byli również zaangażowani w spisek<ref name="Körmendi2009a">Körmendi, Tamás (2009a): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według Gest Hungarian'']. W: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (red.): ''Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére'', Eötvös Loránd University, Budapest. str. 196, 198.</ref>.
  
−
==Career==
+
Motywacja morderców jest niejasna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata.<ref name="Engel" /> Ta wersja pojawiła się w ''Chronic Rhythmicum '' 1270 r.<ref name="Körmendi2009b" />, którą powtórzyły XIV-wieczne kroniki węgierskie (''[[Chronica Hungarorum]]'', ''[[Annales Posonienses]]'' itp.). Były językoznawca [[Horváth János|János Horváth]] argumentował, że kronikarze w rzeczywistości opisywali śmierć zabójcy Gertrudy, odwołując się do próby zamachu na [[Záh III.  Felicián|Feliksa Záha]] (1330) przeciwko królowi Węgier [[I. Károly|Karolowi I]]<ref name="Körmendi2009a" />. Opera ''Ban Bánk'' [[Katona József|Józsefa Katonyego]] (z muzyką [[Erkel Ferenc|Ferenca Erkela]]), w której Péter występuje jako ''Ban Petúr'', również zachował i rozpowszechnił tę wersję.<ref name="Markó" /> Dalsze zapisy z XV wieku, oparte na ''De fundatoribus monasterii Diessensis'', mówią, że Gertrude została niewinnie zamordowana, gdyż nie znała zamiarów i zbrodni Bertolda<ref name="Körmendi2009b" />.
−
Peter was the son of Töre (also Turoy, Turwey or Toraj).<ref name='Markó_290'/> According to non-authentic charters, he served as ''[[ispán]]'' of [[Pozsony County]] from 1193 to 1195 during the late reign of King [[Béla III of Hungary|Béla III]].<ref name='Zsoldos_183'>Zsoldos 2011, p. 183.</ref> He was mentioned as ''ispán'' of [[Bihar County]] in 1197.<ref name='Zsoldos_138'>Zsoldos 2011, p. 138.</ref> King Emeric appointed him Judge royal in the following year, replacing [[Esau (judge royal)|Esau]].<ref name='Zsoldos_27'>Zsoldos 2011, p. 27.</ref> Beside that he also functioned as ''ispán'' of [[Szolnok County]].<ref name='Zsoldos_209'>Zsoldos 2011, p. 209.</ref> By 1199, he lost both dignities replacing by [[Mika Ják]] and [[Ampud II|Ampud]] (son of [[Palatine of Hungary|Palatine]] [[Ampud]]) respectively.<ref name='Zsoldos_27'/><ref name='Zsoldos_209'/>
 
  
−
His lands were laying in [[Syrmia]] and south of [[Bács County]].<ref name='Markó_290'/> The centre of his estates was Pétervárad – today [[Petrovaradin]], part of the agglomeration of [[Novi Sad]], [[Serbia]] – which was named after him.<ref name='Engel_91'>Engel 2001, p. 91.</ref> In 1201, he held the position of ''ispán'' of [[Sopron County]].<ref name='Zsoldos_196'>Zsoldos 2011, p. 196.</ref>
+
Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był rozczarowany faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców<ref name="Engel" />. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany [[Ban całej Slawonii|banem całej Slawonii]] w 1209 r., a później [[wojewoda|wojewodą siedmiogrodzkim]] w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor ''Gesta Hungarorum'' odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”.<ref>Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (rodz. 9), str. 27.</ref> Niektóre źródła wspominają również o słynnym liście [[Merániai János|Jan]] [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupie Esztergom]] (''[[Reginam occidere]]'').<ref name="Körmendi2009b" /> Historyk Tamás Körmendi rozważył osobistą motywację Pétera stojącą za morderstwem.<ref>Körmendi, Tamás (2014): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet körülményei'' [''Okoliczności zabójstwa królowej Gertrudy'']. W: Majorossy, Judit (red.): ''Egy történelmi gyilkosság margójára. Merániai Gertrúd emlékezete, 1213–2013'', Ferenczy Museum, Szentendre. str. 120.</ref>
  
−
Until 1207, Peter disappeared from contemporary sources, it is presumable that he supported the rebellious [[Andrew II of Hungary|Duke Andrew]] against King Emeric, thus unable to hold any political offices in the royal court. Following Andrew's accession to the throne in 1205, Peter belonged to the Queen's royal household.<ref name='Markó_290'/> Between 1207 and 1210, he served as Judge royal for Queen Gertrude ({{lang-la|curialis comes regine}}), after that he was replaced by [[Bánk Bár-Kalán]] in that position.<ref name='Zsoldos_65'>Zsoldos 2011, p. 65.</ref> In addition, Peter also functioned as ''ispán'' of Szolnok County for the second time (1207)<ref name='Zsoldos_209'/> and ''ispán'' of [[Csanád County]] from 1207 until his death.<ref name='Zsoldos_146'>Zsoldos 2011, p. 146.</ref> Finally he also held the office of ''ispán'' of Bács County between 1210 and 1212.<ref name='Zsoldos_126'>Zsoldos 2011, p. 126.</ref> In 1211, Peter participated in the royal campaign against the [[Principality of Halych]].<ref name='Markó_290'/>
+
==Egzekucja==
  
−
==Assassination of Queen Gertrude==
+
Gdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane<ref name="Engel" />. Według kroniki [[Magnus von Reichersberg|Magnusa von Reichersberga]], Péter został zamordowany wraz z żoną i całą rodziną<ref name="Körmendi2009b" />. Jednak wspólnicy Péter, w tym palatyn Bánk, nie otrzymali aż tak surowych kar z powodu aktualnej sytuacji politycznej i niestabilności władzy Andrzeja<ref name="Engel" />. Zajmowali nadal kilka wpływowych urzędów nawet po zamachu<ref name="Markó" />.
−
When Andrew II left Hungary for a new campaign against Halych, a group of Hungarian lords, taking advantage of the King's absence, captured and murdered Queen Gertrude and many of her courtiers in the [[Pilis Hills]] on 28 September 1213.<ref name='Engel_91'/> Gertrude's body was torn to pieces, while her brother [[Berthold (patriarch of Aquileia)|Berthold]], the [[Archbishop of Kalocsa-Bács|Archbishop of Kalocsa]] and [[Leopold VI, Duke of Austria]] narrowly escaped with their lives. Gertrude was buried in the [[Pilis Abbey]].<ref name='Körmendi-b_155'>Körmendi 2009b, p. 155.</ref> According to the contemporary reports, Peter personally slaughtered the Queen, while Palatine Bánk Bár-Kalán, the [[Kacsics|Kacsics brothers]] ([[Simon Kacsics|Simon]] and [[Michael Kacsics|Michael]]) and other lords were also involved in the conspiracy.<ref name='Körmendi-a_196'>Körmendi 2009a, p. 196.</ref>
 
  
−
The motivation of the murderers is uncertain. According to later tradition, Queen Gertrude's brother (Berthold) raped Bánk's wife. Bánk killed the Queen because he felt she had encouraged her brother.<ref name='Engel_91'/> This version appeared in the ''Chronicon rhythmicum Austriacum'' around 1270,<ref name='Körmendi-b_193'>Körmendi 2009b, p. 193.</ref> which was repeated by the 14th-century Hungarian chronicles (''[[Chronica Hungarorum]]'', ''[[Annales Posonienses]]'' etc.). Formerly linguist János Horváth argued the chroniclers in fact referred to the coeval [[Felician Záh]]'s assassination attempt (1330) against [[Charles I of Hungary]], when describing Gertrude's death.<ref name='Körmendi-a_198'>Körmendi 2009a, p. 198.</ref> [[József Katona]]'s ''[[Bánk bán]]'' (which was set to music by [[Ferenc Erkel]]), where Peter appears as ''Ban Petúr'', also preserved and spread this version.<ref name='Markó_209'>Markó 2006, p. 209.</ref> Further records from the 15th century, based on ''De fundatoribus monasterii Diessensis'', says Gertrude was innocently murdered, because she had not known Berthold's intention and crime.<ref name='Körmendi-b_186'>Körmendi 2009b, p. 186.</ref>
+
Tylko książę [[IV. Béla|Bela]], syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci [[Kacsics]]ów, którzy spiskowali przeciwko jego matce<ref name="Engel" />. Według królewskiej karty wydanej w 1237 r. Bela IV, wówczas już jako król, przekazał dawne ziemie Péter nowo powstałemu opactwu cystersów [[Bélakút]], które należało do archidiecezji Kalocsa<ref name="Markó" />.
  
−
It is much more likely that the Hungarian lords led by Peter, who were aggrieved at Queen Gertrude's favoritism towards her German entourage, feared to permanently lose their court positions and influence. Formerly, Gertrude's two brothers, Ekbert, [[Bishop of Bamberg]], and Henry II, Margrave of Istria, fled to Hungary in 1208 after they were accused of participating in the murder of [[Philip of Swabia|Philip]], [[King of the Germans]].<ref name='Engel_90'>Engel 2001, p. 90.</ref> Berthold of Kalocsa (since 1206) was also appointed [[Ban of Slavonia]] in 1209 and later [[Voivode of Transylvania]] in 1212 by the dismissals of Bánk Bár-Kalán and Michael Kacsics respectively. Andrew's generosity towards his wife's German relatives and courtiers obviously discontented the local lords. The [[Anonymus (chronicler)|unidentified author]] of the ''[[Gesta Hungarorum]]'' also referred to the Germans from the [[Holy Roman Empire]] when he sarcastically mentioned that "{{nobr|now ...}} the Romans gaze on the goods of Hungary."<ref>''Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians'' (ch. 9), p. 27.</ref> Some sources also mention [[John, Archbishop of Esztergom]]'s famous letter (''[[Reginam occidere]]'').<ref name='Körmendi-b_165'>Körmendi 2009b, p. 165.</ref> Historian Tamás Körmendi considered Peter's personal motivation behind the murder.<ref name='Körmendi2014_120'>Körmendi 2014, p. 120.</ref>
+
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
  
−
==Execution==
+
==Źródła==
−
When Andrew II heard the news of his wife's murder, he interrupted the campaign in Halych and returned to home. He ordered the execution of the murderer, Peter, son of Töre, who was [[Impalement|impaled]] in the autumn of 1213 and his lands were also confiscated.<ref name='Engel_91'/> According to the continuation of [[Magnus von Reichersberg]]'s chronicle, Peter was murdered along with his wife and entire family.<ref name='Körmendi-b_168'>Körmendi 2009b, p. 168.</ref> However, Peter's accomplices, including Palatine Bánk, did not receive severe punishments, due to the current political situation and Andrew's power instability.<ref name='Engel_91'/> Bánk also held several influential positions even after the assassination.<ref name='Markó_209'/>
+
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.  
  
−
Only [[Béla IV of Hungary|Duke Béla]], son of Andrew and Gertrude, took revenge after he was nominated [[Duke of Transylvania]] and started to revise his father's policy. In 1228, he confiscated the estates of Bánk and the Kacsics brothers, who had plotted against his mother.<ref name='Engel_98'>Engel 2001, p. 98.</ref> According to a royal charter issued in 1237, Béla IV, now as king, donated Peter's former lands to the newly founded the [[Cistercians|Cistercian]] [[Bélakút Abbey]], which belonged to the [[Archdiocese of Kalocsa-Bacs|Archdiocese of Kalocsa]].<ref name='Markó_290'/>
+
* Körmendi, Tamás (2009a): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według Gest Hungarian'']. W: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (red.): ''Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére'', Eötvös Loránd University, Budapest. str. 195–205.
  
−
==References==
+
* Körmendi, Tamás (2009b): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według zagranicznych źródeł narracyjnych'']. ''Történeti Szemle'' Vol. 51. str. 155–193.
−
{{reflist|15em}}
 
  
−
==Sources==
+
* Körmendi, Tamás (2014): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet körülményei'' [''Okoliczności zabójstwa królowej Gertrudy'']. W: Majorossy, Judit (red.): ''Egy történelmi gyilkosság margójára. Merániai Gertrúd emlékezete, 1213–2013'', Ferenczy Museum, Szentendre. str. 95–124.
−
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
 
−
* {{hu icon}} Körmendi, Tamás (2009a): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben'' ("The Murderous Attack against Queen Gertrudis according to the Hungarian Gestas"). In: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (ed.): ''Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére'', [[Eötvös Loránd University]], Budapest. pp. 195–205.
 
−
* {{hu icon}} Körmendi, Tamás (2009b): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban'' ("The Murderous Attack against Queen Gertrudis according to the Foreign Narrative Sources"). ''Történeti Szemle'' Vol. 51. pp. 155–193.
 
−
* {{hu icon}} Körmendi, Tamás (2014): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet körülményei'' ("The Circumstances of the Murder of Queen Gertrude"). In: Majorossy, Judit (ed.): ''Egy történelmi gyilkosság margójára. Merániai Gertrúd emlékezete, 1213–2013'', Ferenczy Museum, [[Szentendre]]. pp. 95–124.
 
−
* {{hu icon}} Markó, László (2006): ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' ("The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days&nbsp;– A Biographical Encyclopedia") (2nd edition); Helikon Kiadó Kft., Budapest. {{ISBN|963-547-085-1}}.
 
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
 
  
−
{{s-start}}
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
−
{{s-off}}
 
−
{{succession box|title=[[Judge royal]]|before=[[Esau (judge royal)|Esau]]|years=1198|after=[[Mika Ják]]}}
 
−
{{s-end}}
 
  
−
{{DEFAULTSORT:Peter, son of Tore}}
+
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
−
[[Category:1213 deaths]]
 
−
[[Category:Executed Hungarian people]]
 
−
[[Category:Hungarian assassins]]
 
  
−
[[Category:People executed by Hungary]]
+
|
−
[[Category:People executed by impalement]]
+
{{Urzędnik infobox
−
[[Category:Executed assassins]]
+
|urzędnik          = Péter (weg.)
−
[[Category:12th-century Hungarian people]]
+
|imiona            =
−
[[Category:13th-century Hungarian people]]
+
|tytulatura        = [[Sędzia królewski]]
 +
|grafika          =
 +
|opis grafiki      =
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
 +
|1. od            = 1198
 +
|1. do            = 1198
 +
|1. powołanie      =
 +
|1. poprzednik    = [[Ézsau]]
 +
|1. następca      = [[Ják I. Mika]]
  
 +
|klan              =
 +
|ród              =
 +
|rodzina          =
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 +
|data urodzenia    = data nieznana
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = 1213
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci = ścięcie
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = Töre (Turoy)
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        =
 +
|dokonania        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
  
 +
{{SORTUJ:Peter, syn Tore}}
  
−
[[Kategoria:Węgierscy sędziowie królewscy]]
+
[[Kategoria:Ród nieznanay]]
 +
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
−
[[Kategoria:Szybkie]]
+
[[Kategoria:Węgierscy zabójcy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1213]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Straceni zabójcy]]

Aktualna wersja na dzień 14:03, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Sędzia królewski
(1198) 		Następca:
Ézsau (sędzia) Ják I. Mika

Péter, syn Töre (także Turoy, Turwey lub Toraj)[1] (pol. Piotr, syn Töre) (* nieznana, † stracony w 1213), węgierski władca, sędzia królewski w 1198 r. za panowania króla Węgier Emeryka.

Piotr przewodził grupie węgierskich baronów, którzy zamordowali królową Gertrudę 28 września 1213 r.[1]

Kariera

Péter, według nieautentycznych dokumentów służył jako ispán komitatu Pozsony od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla Beli III.[2] Został wymieniony jako ispán komitatu Bihar w 1197 r.[2] Król Emeryk mianował go sędzią królewskim w następnym roku, zastępując Ézsaua.[2] Poza tym działał również jako ispán komitatu Szolnok[2]. Do 1199 r. stracił obie godności, zastąpiony odpowiednio przez Mikę Jáka i Ampuda II (syna palatyna Ampuda).[2]

Jego posiadłości leżały w Syrmii i na południe od komitatu Bács.[1] Centrum jego posiadłości znajdowało się w Pétervárad (dziś Petrovaradin, część aglomeracji Nowego Sadu w Serbii), która została nazwana jego imieniem[3]. W 1201 r. sprawował funkcję ispána komitatu Sopron.[2]

Do 1207 r. Péter był nieobecny we współczesnych mu źródłach. Przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia Andrzeja przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej[1]. W latach 1207–1210 pełnił funkcję sędziego królowej Gertrudy (łac. curialis come regine). Na tej funkcji został zastąpiony przez Bánka Bar-Kalána.[2]. Ponadto Péter po raz drugi funkcjonował również jako ispán komitatu Szolnok (1207)[2] oraz ispán komitatu Csanád od 1207 do śmierci[2]. W końcu sprawował także urząd ispán komitatu Bács między 1210 a 1212.[2] W 1211 r. Péter uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko Księstwu Halickiemu[1].

Zabójstwo królowej Gertrudy

Gdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko Haliczowi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla pojmała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na Wzgórzach Pilis (węg. pilisi apátság) 28 września 1213 r.[3] Ciało Gertrudy zostało rozerwane na strzępy, podczas gdy jej brat Bertold, arcybiskup Kalocsa i Leopold VI, książę Austrii, ledwo uszli z życiem. Gertruda została pochowana w [Pilis Abbey opactwie Pilis].[4] Według współczesnych raportów Péter osobiście zamordował królową, podczas gdy palatyn Bán Bar-Kalán, bracia Kacsics (Simon i Michał) i inni panowie byli również zaangażowani w spisek[5].

Motywacja morderców jest niejasna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata.[3] Ta wersja pojawiła się w Chronic Rhythmicum 1270 r.[4], którą powtórzyły XIV-wieczne kroniki węgierskie (Chronica Hungarorum, Annales Posonienses itp.). Były językoznawca János Horváth argumentował, że kronikarze w rzeczywistości opisywali śmierć zabójcy Gertrudy, odwołując się do próby zamachu na Feliksa Záha (1330) przeciwko królowi Węgier Karolowi I[5]. Opera Ban Bánk Józsefa Katonyego (z muzyką Ferenca Erkela), w której Péter występuje jako Ban Petúr, również zachował i rozpowszechnił tę wersję.[1] Dalsze zapisy z XV wieku, oparte na De fundatoribus monasterii Diessensis, mówią, że Gertrude została niewinnie zamordowana, gdyż nie znała zamiarów i zbrodni Bertolda[4].

Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był rozczarowany faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców[3]. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany banem całej Slawonii w 1209 r., a później wojewodą siedmiogrodzkim w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor Gesta Hungarorum odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”.[6] Niektóre źródła wspominają również o słynnym liście Jan arcybiskupie Esztergom (Reginam occidere).[4] Historyk Tamás Körmendi rozważył osobistą motywację Pétera stojącą za morderstwem.[7]

Egzekucja

Gdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane[3]. Według kroniki Magnusa von Reichersberga, Péter został zamordowany wraz z żoną i całą rodziną[4]. Jednak wspólnicy Péter, w tym palatyn Bánk, nie otrzymali aż tak surowych kar z powodu aktualnej sytuacji politycznej i niestabilności władzy Andrzeja[3]. Zajmowali nadal kilka wpływowych urzędów nawet po zamachu[1].

Tylko książę Bela, syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci Kacsicsów, którzy spiskowali przeciwko jego matce[3]. Według królewskiej karty wydanej w 1237 r. Bela IV, wówczas już jako król, przekazał dawne ziemie Péter nowo powstałemu opactwu cystersów Bélakút, które należało do archidiecezji Kalocsa[1].

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 209, 290.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 27, 65, 126, 138, 146, 183, 196, 209.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 90-91, 98.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Körmendi, Tamás (2009b): A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban [Morderczy atak na królową Gertrudis według zagranicznych źródeł narracyjnych]. Történeti Szemle Vol. 51. str. 155, 165, 168, 186, 193.
  5. ↑ 5,0 5,1 Körmendi, Tamás (2009a): A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben [Morderczy atak na królową Gertrudis według Gest Hungarian]. W: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (red.): Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére, Eötvös Loránd University, Budapest. str. 196, 198.
  6. ↑ Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (rodz. 9), str. 27.
  7. ↑ Körmendi, Tamás (2014): A Gertrúd királyné elleni merénylet körülményei [Okoliczności zabójstwa królowej Gertrudy]. W: Majorossy, Judit (red.): Egy történelmi gyilkosság margójára. Merániai Gertrúd emlékezete, 1213–2013, Ferenczy Museum, Szentendre. str. 120.

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Körmendi, Tamás (2009a): A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben [Morderczy atak na królową Gertrudis według Gest Hungarian]. W: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (red.): Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére, Eötvös Loránd University, Budapest. str. 195–205.
  • Körmendi, Tamás (2009b): A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban [Morderczy atak na królową Gertrudis według zagranicznych źródeł narracyjnych]. Történeti Szemle Vol. 51. str. 155–193.
  • Körmendi, Tamás (2014): A Gertrúd királyné elleni merénylet körülményei [Okoliczności zabójstwa królowej Gertrudy]. W: Majorossy, Judit (red.): Egy történelmi gyilkosság margójára. Merániai Gertrúd emlékezete, 1213–2013, Ferenczy Museum, Szentendre. str. 95–124.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Péter (weg.)

— Sędzia królewski —
Sędzia królewski
Okres 1198
Poprzednik Ézsau
Następca Ják I. Mika
Dane biograficzne
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1213
Przyczyna ścięcie
Ojciec Töre (Turoy)
Matka nieznana
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Péter,_syn_Töre&oldid=51737”