Vlegyásza-hegység: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
m (Zastępowanie tekstu - " képaláírás" na " plikaláírás")
 
(Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2gw]]
+
[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
|strona  = https://sk.wikipedia.org/wiki/Broca
+
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Vlegy%C3%A1sza-hegys%C3%A9g
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Broca&action=history
+
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Vlegy%C3%A1sza-hegys%C3%A9g&action=history
|nota    = słowacki
+
|nota    = węgierski
 
}}
 
}}
  
Linia 16: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Vlegyásza-''' ('''Vigyázó-''') '''hegység''', dawniej znane jako '''''Kalota-havas''''' (pol. ''Góry Vlegyásza'' (''Vigyázó''), rum. ''Masivul Vlădeasa'') to północna część [[Bihar-hegység]] (''gór Bihor'') w środkowych [[Erdélyi-középhegység]] (''górach Siedmiogrodu''). [[Deák Lázár|Lázár Deák]], sekretarz arcybiskupa [[Bakócz Tamás|Tamása Bakoczego]] z Ostrzyhomia, na jednej z najstarszych map Węgier, narysowanej przez niego w 1528 roku, nazwał ją również ''[[Kalota-hegység|Górami Kalotkimi]]'', a nazwa ta była również używana na mapach z XVII i XVIII wieku.
 +
 +
Są omawiane jako oddzielny masyw i kilka opisów jako oddzielne góry. Tutaj znajduje się drugi co do wysokości szczyt gór Bihor, szczyt Vigyázó (lub Vlegyásza) z 1836 m npm.
 +
 +
== Topografia ==
 +
 +
Jest to formacja wulkaniczna, powstała w trzeciorzędzie, odpowiednio, ostatniego mezozoiku i neozoiku, i ma zaledwie 60 milionów lat. W wyniku współczesnego poziomu morza, a także abrazji, blok jest obecnie płaskim dużym grzbietem o wysokości 1600÷1800 m. Jej wody płyną przez głębokie, rzeźbione strome ściany z licznymi wodospadami.
 +
 +
Góry są otoczone rzekami, które je otaczają. [[Sebes-Körös]] graniczy z obszarem od północy, [[Kis-Szamos]] utworzony przez [[Hideg-Szamos]] i [[Meleg-Szamos]] na wschodzie, [[Aranyos]] na południu i [[Fekete-Körös]] na zachodzie.
 +
 +
Półkoliste łuki w kształcie podkowy, wody otaczające [[Nagy-Sebes]] (rum. ''Drăgan''), charakteryzują się wysokimi, ale płaskimi grzbietami.
 +
 +
Wschodni grzbiet można rozpoznać z daleka, widać je już z zalesionych, wysokich zboczy wokół [[Kolozsvár]], ale jest on szczególnie widoczny w regionie [[Kalotaszeg]] zaczynającym się w [[Bánffyhunyad]] i dolinie Sebes-Körös. Szczyt porośnięty sosnami karłowatymi na długim grzbiecie jest ledwo rozpoznawalny.
 +
 +
[[Plik:Fehér-kövek.jpg|thumb|left|250px|Białe Kamienie (Fehér-kövek)]]
 +
 +
Tuż poniżej szczytu znajduje się schronisko Vlegyásza na wysokości 1430 m n.p.m., od południa otoczone malowniczą formacją wapienną [[Fehér-kövek]] (''Białych Kamieni'') z olśniewającymi białymi skałami i szczytem o wysokości 1557 m.
 +
 +
[[Tolvaj-vár]] (pol. ''Zamek Złodziei'', rum. ''Piatra Tâlharului'') dominuje nad wielka doliną Sebes z podobnymi do zamku klifami i szczytem [[Bocsásza]] (rum. ''Buteasa'') z 1792 m.
 +
 +
Zachodnie skrzydło gór jest zamknięte przez [[Jád (patak)|potok Jád]] i Fekete-Körös. Kręta dolina Jád rywalizuje z doliną Nagy-Sebes. Zbiornik Jád Valley ze schronieniem znajduje się w zróżnicowanym krajobrazie. Wapienne wąwozy usiane są piękniejszymi wodospadami, których prawdziwą perełką jest [[Jadolina-vízesés|Jadolina]].
 +
 +
W zachodniej części grzbietu Vigyázó dominuje szczyt [[Mező-havas]] (rum. ''Poieni'') o wysokości 1627 m n.p.m., z pięknym widokiem na dolinę Nagy-Sebes oraz Vigyázó i Bocsásza, a także lasy doliny rzeki Fekete-Körös. Znajduje się tu również [[Mézgedi-cseppkőbarlang|Jaskinia Stalaktytowa Mézgedi]] (rum. ''Meziad''). W kierunku [[Padis]] prowadzi [[Bohogyő]] (rum. ''Bohodei'') z 1654 m n.p.m. ze słynnym wodospadem, a następnie [[Horgas-havas]] (rum. 'Cârligați'' z siodłem na wysokości 1640 m, które łączy go ze wschodnim łukiem Vigyázó.
 +
 +
== Galeria ==
 +
<gallery>
 +
Vlegyásza 2.jpg
 +
Vlegyásza 3.jpg
 +
Vlegyásza 4.jpg
 +
Vlegyásza 5.jpg
 +
</gallery>
 +
 +
== Źródła ==
 +
*Palczer János: ''Bihar-Vlegyásza'' (Pallas-Akadémia Könyvkiadó, [[Csíkszereda]], 1998)
 +
 +
== Zewnętrzne linki ==
 +
*[http://www.welcometoromania.ro/Apuseni/Apuseni_Harta_Obiective_m.htm Welcome to Romania]
 +
*[https://web.archive.org/web/20070705030040/http://hegyman.freeweb.hu/vigyazo/2006vigyazo.htm Navigátor Debreceni Túra Klub]
 +
*[https://web.archive.org/web/20080120122217/http://www.kalotaszeg.hu/bar_3.htm Kalotaszeg honlapja]
 +
*[http://erdelyiszigethegyseg.lap.hu/ erdelyiszigethegyseg.lap.hu]
 +
*[http://www.geocaching.hu/caches.geo?id=1618 www.geocaching.hu]
 +
*[https://web.archive.org/web/20070430065859/http://ttt.tr.hu/naptar/forum.php?a=a&id=195 Teljesítménytúrázók Társasága]
 +
*[https://web.archive.org/web/20080416145714/http://kalotaszeg.mindenkilapja.hu/ Virtuális Kalotaszeg] – KalotaNET
 +
 +
|
 +
{{Region infobox
 +
|nazwa=Vlegyásza (Vigyázó)-hegység (węg.)<br>Kalota-havas (węg.)<br><small>Góry Vlegyásza (Vigyázó) ((pol.)<br>Masivul Vlădeasa (rum.)<small>
 +
|obrazek=Vlegyásza 1.jpg
 +
|opis_obrazka =
 +
|mapa =
 +
|opis_mapy =
 +
|megaregion=
 +
|prowincja=
 +
|podprowincja=
 +
|makroregion=
 +
|mezoregion=
 +
|mikroregion=
 +
|jednostki='''[[Rumunia]]''':<br />– [[okręg Bihor]]<br />– [[okręg Alba]]<br />– [[okręg Cluj]]
 +
}}
 
{{Hegy infobox
 
{{Hegy infobox
  | név                = Vigyázó- (Vlegyásza-)hegység
+
  | név                =  
 
  | helyi név          =  
 
  | helyi név          =  
  | kép                = Vlegyásza 1.jpg
+
  | kép                =  
  | képméret           =  
+
  | plikméret           =  
  | képaláírás         =  
+
  | plikaláírás         =  
 
  | magasság            =  
 
  | magasság            =  
  | hely                = {{zászló|Románia}} [[Bihar megye]], [[Fehér megye]], [[Kolozs megye]], [[Románia]]
+
  | hely                = {{zászló|Románia}}<br>[[Bihar megye]]<br>[[Fehér megye]]<br>[[Kolozs megye]]<br>[[Románia]]
 
  | hegység            = [[Erdélyi-középhegység]]
 
  | hegység            = [[Erdélyi-középhegység]]
 
  | relatív magasság    =  
 
  | relatív magasság    =  
 
  | legmagasabb pont    = Vigyázó- (Vlegyásza-) csúcs (1836 m)
 
  | legmagasabb pont    = Vigyázó- (Vlegyásza-) csúcs (1836 m)
  | típus              = vulkanikus
+
  | típus              = wulkaniczny
 
  | terület            =  
 
  | terület            =  
 
  | hegység hossza      =  
 
  | hegység hossza      =  
Linia 49: Linia 107:
 
  | térképaláírás      =  
 
  | térképaláírás      =  
 
}}
 
}}
 +
{{Infobox vrch
 +
| názov            = Lokalizacja
 +
| zemepisná šírka  = 46.75
 +
| zemepisná dĺžka  = 22.7833
 +
| lokátor          = Románia-reliéf
 +
| commons          =
 +
| poznámka          =
 +
| popis.mapy        =
 +
| popis.mapy1      =
 +
| lokátor1          =
 +
}}
 +
|}
  
A '''Vlegyásza-''' ('''Vigyázó-''') '''hegység''' ({{románul|Masivul Vlădeasa}}) az [[Erdélyi-középhegység]]ben található [[Bihar-hegység]] északi része. Egykori elnevezése a '''Kalota-havas'''). Kalota-hegységnek nevezte már [[Lázár deák]], [[Bakócz Tamás]] [[esztergomi érsek]] titkára is, [[Magyarország]] egyik legrégibb, általa [[1528]]-ban rajzolt [[térkép]]én és ezt az elnevezést használták az [[1600-as évek|1600-as]] és [[1700-as évek]] térképei is.
+
{{SORTUJ:Góry, Vlegyásza}}
 
 
Önálló [[masszívum]] és több leírás különálló hegységként tárgyalja. Itt található a Bihar-hegység második legmagasabb csúcsa, az 1836 m-es Vigyázó- (vagy Vlegyásza) csúcs.
 
 
 
==Domborzat==
 
[[Tűzhányó|Vulkáni]] képződmény, a legkésőbbi [[mezozoikum]], illetve [[neozoikum]] harmadidőszakában keletkezett és alig 60 millió éves. Az újkor tengerszintje, továbbá az erózió koptatásának eredményeként a tömb ma lapos nagy kiterjedésű gerinc 1600–1800 m magassággal. A vizei mélyre vájt, meredek falak között futnak, sok vízeséssel.
 
 
 
A hegységet az őt körülvevő folyókkal határolják el. A [[Sebes-Körös]] északon, a [[Hideg-Szamos]] és [[Meleg-Szamos]] által képezett [[Kis-Szamos]]  keleten, az [[Aranyos]] délen, míg a [[Fekete-Körös]] nyugaton határolja a területet.
 
 
 
A [[Nagy-Sebes]] ''(Drăgan)'' vizét körülölelő Vigyázó-tömb félkör, illetve patkó alakú ívét magas, de lapos hegyhátak jellemzik.
 
 
 
A keleti gerincét messziről felismerhetjük, már a [[Kolozsvár]] környéki erdős, magas domboldalakról látszanak, de különösen jól látható a [[Bánffyhunyad]]nál kezdődő [[Kalotaszeg]]i-medencéből és a Sebes-Körös völgyéből. A Vigyázó törpefenyőkkel tarkított csúcsa a hosszú gerincen alig azonosítható.
 
 
 
[[Fájl:Fehér-kövek.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|Fehér-kövek]]
 
Közvetlenül a csúcs alatt fekszik a Vlegyásza-menedékház 1430 m-en, délről a festői [[Fehér-kövek]] [[mészkő (kőzet)|mészkőképződménye]] határolja, vakító fehér szikláival és 1557 m-es csúcsával.
 
 
 
A [[Tolvaj-vár]] ''(Piatra Tâlharului)'' várromszerű szikláival, a [[Bocsásza]] ''(Buteasa)'' 1792 m-es, égbe meredő csúcsával uralja a Nagy-Sebes völgyét.
 
 
 
A hegység nyugati szárnyát a [[Jád (patak)|Jád]] és a Fekete-Körös zárja le. A kanyargós Jád völgye vetekszik a Nagy-Sebes völgyével. A változatos tájon található a Jád-völgyi víztározó a menedékházzal. A mészkősziklás szorosokat szebbnél szebb vízesések tarkítják, amelyeknek igazi gyöngyszeme a [[Jadolina-vízesés|Jadolina]].
 
 
 
A Vigyázó-gerinc nyugati részét a [[Mező-havas]] ''(Poieni)'' 1627 m-es csúcsa uralja, gyönyörű kilátással a Nagy-Sebes völgyére és a Vigyázóra, illetve a Bocsászára, valamint a Fekete-Körös vízgyűjtőjének erdőrengetegei felé. Erre van a [[Mézgedi-cseppkőbarlang]] ''(Meziad)'' is. [[Pádis]] irányába található az 1654 m-es [[Bohogyő]] ''(Bohodei)'', híres vízesésével, majd a [[Horgas-havas]] ''(Cârligați)'', az 1640 m-en fekvő nyereggel, amely a Vigyázó keleti ívével köti össze.
 
 
 
==Képgaléria==
 
<gallery>
 
Fájl:Vlegyásza 2.jpg
 
Fájl:Vlegyásza 3.jpg
 
Fájl:Vlegyásza 4.jpg
 
Fájl:Vlegyásza 5.jpg
 
</gallery>
 
 
 
==Források==
 
*Palczer János: ''Bihar-Vlegyásza'' (Pallas-Akadémia Könyvkiadó, [[Csíkszereda]], 1998)
 
 
 
==Külső hivatkozások==
 
*[http://www.welcometoromania.ro/Apuseni/Apuseni_Harta_Obiective_m.htm Welcome to Romania]
 
*[https://web.archive.org/web/20070705030040/http://hegyman.freeweb.hu/vigyazo/2006vigyazo.htm Navigátor Debreceni Túra Klub]
 
*[https://web.archive.org/web/20080120122217/http://www.kalotaszeg.hu/bar_3.htm Kalotaszeg honlapja]
 
*[http://erdelyiszigethegyseg.lap.hu/ erdelyiszigethegyseg.lap.hu]
 
*[http://www.geocaching.hu/caches.geo?id=1618 www.geocaching.hu]
 
*[https://web.archive.org/web/20070430065859/http://ttt.tr.hu/naptar/forum.php?a=a&id=195 Teljesítménytúrázók Társasága]
 
*[https://web.archive.org/web/20080416145714/http://kalotaszeg.mindenkilapja.hu/ Virtuális Kalotaszeg] – KalotaNET
 
 
 
  
 +
[[Kategoria:Karpaty]]
 +
[[Kategoria:Karpaty Zachodnie]]
 +
[[Kategoria:Nyugati-Kárpátok]]
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Geografia]]
 +
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Góry Zachodniorumuńskie]]
 
[[Kategoria:Góry Zachodniorumuńskie]]
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 

Aktualna wersja na dzień 14:36, 9 mar 2021

Vlegyásza- (Vigyázó-) hegység, dawniej znane jako Kalota-havas (pol. Góry Vlegyásza (Vigyázó), rum. Masivul Vlădeasa) to północna część Bihar-hegység (gór Bihor) w środkowych Erdélyi-középhegység (górach Siedmiogrodu). Lázár Deák, sekretarz arcybiskupa Tamása Bakoczego z Ostrzyhomia, na jednej z najstarszych map Węgier, narysowanej przez niego w 1528 roku, nazwał ją również Górami Kalotkimi, a nazwa ta była również używana na mapach z XVII i XVIII wieku.

Są omawiane jako oddzielny masyw i kilka opisów jako oddzielne góry. Tutaj znajduje się drugi co do wysokości szczyt gór Bihor, szczyt Vigyázó (lub Vlegyásza) z 1836 m npm.

Topografia

Jest to formacja wulkaniczna, powstała w trzeciorzędzie, odpowiednio, ostatniego mezozoiku i neozoiku, i ma zaledwie 60 milionów lat. W wyniku współczesnego poziomu morza, a także abrazji, blok jest obecnie płaskim dużym grzbietem o wysokości 1600÷1800 m. Jej wody płyną przez głębokie, rzeźbione strome ściany z licznymi wodospadami.

Góry są otoczone rzekami, które je otaczają. Sebes-Körös graniczy z obszarem od północy, Kis-Szamos utworzony przez Hideg-Szamos i Meleg-Szamos na wschodzie, Aranyos na południu i Fekete-Körös na zachodzie.

Półkoliste łuki w kształcie podkowy, wody otaczające Nagy-Sebes (rum. Drăgan), charakteryzują się wysokimi, ale płaskimi grzbietami.

Wschodni grzbiet można rozpoznać z daleka, widać je już z zalesionych, wysokich zboczy wokół Kolozsvár, ale jest on szczególnie widoczny w regionie Kalotaszeg zaczynającym się w Bánffyhunyad i dolinie Sebes-Körös. Szczyt porośnięty sosnami karłowatymi na długim grzbiecie jest ledwo rozpoznawalny.

Plik:Fehér-kövek.jpg
Białe Kamienie (Fehér-kövek)

Tuż poniżej szczytu znajduje się schronisko Vlegyásza na wysokości 1430 m n.p.m., od południa otoczone malowniczą formacją wapienną Fehér-kövek (Białych Kamieni) z olśniewającymi białymi skałami i szczytem o wysokości 1557 m.

Tolvaj-vár (pol. Zamek Złodziei, rum. Piatra Tâlharului) dominuje nad wielka doliną Sebes z podobnymi do zamku klifami i szczytem Bocsásza (rum. Buteasa) z 1792 m.

Zachodnie skrzydło gór jest zamknięte przez potok Jád i Fekete-Körös. Kręta dolina Jád rywalizuje z doliną Nagy-Sebes. Zbiornik Jád Valley ze schronieniem znajduje się w zróżnicowanym krajobrazie. Wapienne wąwozy usiane są piękniejszymi wodospadami, których prawdziwą perełką jest Jadolina.

W zachodniej części grzbietu Vigyázó dominuje szczyt Mező-havas (rum. Poieni) o wysokości 1627 m n.p.m., z pięknym widokiem na dolinę Nagy-Sebes oraz Vigyázó i Bocsásza, a także lasy doliny rzeki Fekete-Körös. Znajduje się tu również Jaskinia Stalaktytowa Mézgedi (rum. Meziad). W kierunku Padis prowadzi Bohogyő (rum. Bohodei) z 1654 m n.p.m. ze słynnym wodospadem, a następnie Horgas-havas (rum. 'Cârligați z siodłem na wysokości 1640 m, które łączy go ze wschodnim łukiem Vigyázó.

Galeria

Źródła

  • Palczer János: Bihar-Vlegyásza (Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 1998)

Zewnętrzne linki

Vlegyásza (Vigyázó)-hegység (węg.)
Kalota-havas (węg.)
Góry Vlegyásza (Vigyázó) ((pol.)
Masivul Vlădeasa (rum.)

Plik:Vlegyásza 1.jpg
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Rumunia:
okręg Bihor
okręg Alba
okręg Cluj
'
Miejsce Románia
Bihar megye
Fehér megye
Kolozs megye
Románia
Góry Erdélyi-középhegység
Najwyższy punkt Vigyázó- (Vlegyásza-) csúcs (1836 m)
Rodzaj wulkaniczny
Lokalizacja
Góry
Relief Map of Romania.png
Fire.svg