Vaskapu-hágó: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
 
(Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
Linia 25: Linia 25:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Vaskapu-hágó''', znany również jako '''''Erdélyi Vaskapu''''' (pol. ''Przełęcz Żelaznej Bramy'', rum. ''Poarta de Fier a Transilvaniei'') − przełęcz w [[Déli-Kárpátok]] (''Karpatach Południowych'') na wysokości 700 m n.p.m. w okręgu [[Hunedoara]] w Rumunii, w pobliżu [[Várhely]] (rum. ''Sarmizegeusa''), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy [[Hunyadi János|Jánosa Hunyadiego]] w [[Zajkányi csata|Zajkány]] w 1442 roku.
 +
 +
== Lokalizacja ==
 +
 +
Przełęcz oddziela góry [[Ruszka-havas|Ruszka]] (rum. ''Poiana Ruscă'') na północy od [[Szárkő-hegység]] (''Góry Ţarcu'') na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
 +
 +
== Historia ==
 +
 +
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją ''Tapae''. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków [https://pl.wikipedia.org/wiki/Decebal Decebal]em. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa Sarmizegetusa], stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali ''Ulpia Traiana''.
 +
 +
6 września 1442 r. [[Wojewoda|wojewoda Siedmiogrodu]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]] z armią około 12÷15 000 ludzi w [[Bitwa pod Zajkány|bitwie]] i rozbił osmańską armię liczącą 81 000 żołnierzy.
 +
 +
== Źródła ==
 +
 +
* Ádám László et. al. ''Románia''. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
 +
* ''Utazások Erdélyben'', Panoráma, Budapest, 1986. ISBN 963 243 321 1, ISSN 0324-6930
 +
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 30 kwietnia 2003. [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], i
 +
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 6 sierpnia 2003 [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 +
 +
|
 +
{{Region infobox
 +
|nazwa=Vaskapu-hágó (węg.)<br>Erdélyi Vaskapu (węg.)<br><small>Przełęcz Żelaznej Bramy (pol.)<br>Poarta de Fier a Transilvanie (rum.)</small>
 +
|obrazek=
 +
|opis_obrazka =
 +
|mapa =
 +
|opis_mapy =
 +
|megaregion=
 +
|prowincja=
 +
|podprowincja=
 +
|makroregion=
 +
|mezoregion=
 +
|mikroregion=
 +
|jednostki='''[[Rumunia]]''':<br />– [[okręg Braszów]]<br />– [[okręg Dîmboviţa]]<br />– [[Okręg Ardżesz|okręg Argeş]]
 +
}}
 
{{Przełęcz infobox
 
{{Przełęcz infobox
−
  |nazwa            = Vaskapu-hágó (węg.)<br><small>Poarta de Fier a Transilvaniei (rum.)</small>
+
  |nazwa            =  
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |państwo          = ROU
 
  |państwo          = ROU
 
  |wysokość          = 700
 
  |wysokość          = 700
−
  |pasmo            = [[Poiana Ruscă]], [[Góry Ţarcu]]
+
  |pasmo            = [[Poiana Ruscă]], [[Szárkő-hegység]]
 
  |sąsiednie szczyty =  
 
  |sąsiednie szczyty =  
 
  |data zdobycia    =  
 
  |data zdobycia    =  
Linia 40: Linia 74:
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
 
}}
 
}}
−
'''Poarta de Fier a Transilvaniei''' - [[przełęcz]] w [[Karpaty Południowe|Karpatach Południowych]]. 700 m n.p.m. Oddziela góry [[Poiana Ruscă]] na północy od [[Góry Ţarcu|gór Ţarcu]] na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
+
{{Infobox vrch
−
 
+
| názov            = Lokalizacja
−
Przełęcz Żelaznej Bramy, znana również jako Transylwańska Żelazna Brama, Poarta de Fier po rumuńsku: Przełęcz w Karpatach Południowych w powiecie Hunedoara w Rumunii, w pobliżu Sarmizegeusa, między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy Jánosa Hunyadiego w Zajkány w 1442 roku.
+
| zemepisná šírka  = 45.5072
−
 
+
| zemepisná dĺžka  = 22.6739
−
  '''Vaskapu-hágó''', más néven '''Erdélyi Vaskapu''', [[román nyelv|románul]] ''Poarta de Fier'': Hágó a [[Déli-Kárpátok]]ban a [[románia]]i [[Hunyad megye|Hunyad megyében]], [[Várhely]] (Sarmizegeusa) közelében, [[Zajkány]] (Zeicani) és [[Bukova]] (Baucar) községek között. [[Hunyadi János]] [[1442]]-es [[zajkányi csata|zajkányi csatájának]] színtere.
+
| lokátor          = Románia-reliéf
−
 
+
| commons          =
−
== Lokalizacja ==
+
| poznámka          =
 +
| popis.mapy        =
 +
  | popis.mapy1      =
 +
| lokátor1          =
 +
}}
 +
|}
  
−
Przełęcz Żelaznej Bramy o wysokości 669 mw Transylwanii, położona w Karpatach Południowych, znajduje się na granicy hrabstwa Hunedoara i Banatu. Oddziela Góry Ruszka na północy od Szörényi na południu. Przecina ją również główna droga nr 68 z Hátszeg (Hațeg, powiat Hunedoara) do doliny rzeki Bisztra w Banacie w kierunku Caransebeș oraz linia kolejowa między Subcetate i Karánsebes.
+
{{SORTUJ:Przełęcz, Vaskapu}}
−
 
 
−
A Déli-Kárpátokban fekvő, 669 m magas [[erdély]]i Vaskapu-hágó [[Hunyad megye]] és a [[Bánát]] határán található. Elválasztja egymástól az északra fekvő [[Ruszka-havas]]okat a délre fekvő [[Szörényi-havasok]]tól. Áthalad rajta a [[Hátszeg]]ről ([[Hátszeg|Hațeg]], Hunyad megye) induló, a bánáti [[Bisztra]] folyó völgyébe, [[Karánsebes]] ([[Caransebeș]]) felé vezető 68 számú főút, valamint a [[Váralja (Hunyad megye)|Váralja]] (Subcetate) és Karánsebes között haladó vasútvonal is.
 
−
 
 
−
== Történelme ==
 
−
 
 
−
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją Tapae. Wojska Cesarstwa Rzymskiego AD. W 89 Domicjan i AD. W 101 roku, za panowania cesarza Trajana, stoczono tu dwie wielkie bitwy z księciem daciańskim Decebalem. Był to zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako Sarmizegetusa, stolica Cesarstwa Dackiego, którą Rzymianie nazywali Ulpia Traiana.
 
−
 
 
−
A hágó ősidők óta a népe országútja volt, a rómaiak ''Tapae''-nek nevezték. A [[Római Birodalom]] csapatai [[89|Kr. u. 89]]-ben [[Domitianus római császár|Domitianus]] és [[101|Kr. u. 101]]-ben [[Traianus római császár|Traianus]] császár uralkodása alatt két nagy csatát is vívtak itt [[Decebal|Decebál]] [[dákok|dák]] fejedelemmel. A hágótól 10&nbsp;km-re keletre fekvő Várhely volt, [[Várhely|Sarmizegetusa]] néven a Dák Birodalom fővárosa, amelyet a rómaiak ''Ulpia Traiana''-nak neveztek.
 
−
 
 
−
Turcy zalali południową Transylwanię w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., A następnie w 1442 r. W tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. Wojewoda siedmiogrodzki János Hunyadi stanął w pobliżu Zajkány w towarzystwie około 12–15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.
 
−
 
 
−
A [[Oszmán Birodalom|törökök]] a Vaskapu-hágón át özönlötték el Dél-Erdélyt [[1420]]-ban. Támadásukat [[1438]]-ban, majd [[1442]]-ben ugyanitt ismételték meg. [[Hunyadi János]] erdélyi vajda azonban [[1442]]. [[szeptember 6.|szeptember 6-án]] [[Zajkány]] közelében mintegy 12–{{szám|15000|emberével}} útjukat állta, és szétverte a támadók jelentős túlerőben lévő, {{szám|81000|fős}} seregét. A hágó környékén zajló harcokban az Erdélybe betört törökök jelentős részét megölték.
 
−
 
 
−
6 września 1896 r., W 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, hrabstwo Hunyad wzniosło czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który utworzył walki maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, która wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy pokonała Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez publiczność hrabstwa Hunedoara w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
 
−
 
 
−
[[1896]]. [[szeptember 6.|szeptember 6-án]], a [[zajkányi csata]] 454. évfordulóján a csata színhelyén, a Vaskapu-hágóban, [[Paucsinesd]] és Zajkány falvak között, a Vámoszajkány nevű magaslaton [[Hunyad vármegye]] négyméteres öntöttvas emlékművet állíttatott, mely harci buzogányt formázott. Az emlékművön Hunyadi János címere és a következő felirat állt: ''„Hunyadi János tizenötezer vitézével, az 1442-iki szeptember 6-án e szorosban verte szét Sehabeddin beglerbégnek Erdélybe nyomuló nyolcvanezer főnyi hadseregét. A dicső fegyvertény örök emlékéül állíttatá ez oszlopot Hunyadvármegye közönsége a [[honfoglalás]] ezredik évében.”''
 
−
 
 
−
== Los pomnika Hunyadi ==
 
−
 
 
−
W powiecie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadi, Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora Austria i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. Zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony i zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.
 
−
 
 
−
Hunyad vármegyében, a Déli-Kárpátok hágóiban ugyanebben az időben ezenkívül még öt hasonló emlékművet emeltek. Az [[első világháború]]t követő román megszállás után valamennyit elpusztították. Az utolsó előttit, a [[Vulkán (Hunyad megye)|Zsilyvajdejvulkán]] város fölötti hágóban, a [[1960-as évek|hatvanas évek]] közepén rombolták le. [[1992]]. [[június 22.|június 22-én]] „ismeretlen” tettesek nehéz erőgépek igénybevételével az utolsó Hunyadi-emlékművet, a zajkányit is ledöntötték, buzogányát eltüntették. Egy évre rá az [[osztrói tó]]ból kihalászták a vasbuzogányt, és a várhelyi (Sarmizegetusa) múzeumba vitték, amely helyi rendőrség szomszédságában van. Innen [[1994]] novemberében a vasbuzogány végleg eltűnt. [[2002]]-ben az [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség|RMDSZ]] és a RSZDP pártok megállapodást kötöttek az emlékmű maradványainak megóvásáról és a felújítás előkészületeiről. [[2003]] áprilisában azonban ledöntött zajkányi emlékműnek a helyszínen, a Vaskapu-hágóban megmaradt darabjai is eltűntek, az emlékmű talapzatát elbontották, ledózerolták. Felelős nincs, nyomozás nem indult.
 
−
 
 
−
== Źródła ==
 
−
 
 
−
* Ádám László et. al. ''Románia''. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
 
−
* ''Utazások Erdélyben'', Panoráma, Budapest, [[1986]]. <small>{{ISBN|963 243 321 1}}, {{ISSN|0324-6930}}</small>.
 
−
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', [[Arad (Románia)|Arad]], [[2003]]. [[április 30.]] [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], és
 
−
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', [[Arad (Románia)|Arad]], [[2003]]. [[augusztus 6.]] [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 
  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
−
[[Kategoria:Siedmiogóród]]
+
[[Kategoria:Siedmiogród]]

Aktualna wersja na dzień 07:28, 20 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Vaskapu-hágó, znany również jako Erdélyi Vaskapu (pol. Przełęcz Żelaznej Bramy, rum. Poarta de Fier a Transilvaniei) − przełęcz w Déli-Kárpátok (Karpatach Południowych) na wysokości 700 m n.p.m. w okręgu Hunedoara w Rumunii, w pobliżu Várhely (rum. Sarmizegeusa), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy Jánosa Hunyadiego w Zajkány w 1442 roku.

Lokalizacja

Przełęcz oddziela góry Ruszka (rum. Poiana Ruscă) na północy od Szárkő-hegység (Góry Ţarcu) na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa Caransebeş-Subcetate.

Historia

Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją Tapae. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków Decebalem. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako Sarmizegetusa, stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali Ulpia Traiana.

6 września 1442 r. wojewoda Siedmiogrodu János Hunyadi z armią około 12÷15 000 ludzi w bitwie i rozbił osmańską armię liczącą 81 000 żołnierzy.

Źródła

  • Ádám László et. al. Románia. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
  • Utazások Erdélyben, Panoráma, Budapest, 1986. ISBN 963 243 321 1, ISSN 0324-6930
  • Gáspár-Schreiber: Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 30 kwietnia 2003. [5], i
  • Chirmiciu András: Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 6 sierpnia 2003 [6].

Vaskapu-hágó (węg.)
Erdélyi Vaskapu (węg.)
Przełęcz Żelaznej Bramy (pol.)
Poarta de Fier a Transilvanie (rum.)

Zajmowane
jednostki
administracyjne 		Rumunia:
– okręg Braszów
– okręg Dîmboviţa
– okręg Argeş

Państwo 22x20px Rumunia
Wysokość 700 m n.p.m.
Pasmo Poiana Ruscă, Szárkő-hegység
Lokalizacja
Góry
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Vaskapu-hágó&oldid=50530”