Erdélyi szász univerzitás: Różnice pomiędzy wersjami
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2s Kategoria:Strony przetłumaczone z niemieckiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://de.wikipedia.org/wiki/S%C3%A4chsische_Nationsuniversit%C3%A4t_i...") |
|||
| (Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1s]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z niemieckiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z niemieckiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
[[Plik:Székely Land.PNG|300px|thumb|left|Gebiete der drei Nationen<br />'''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br />'''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br />'''Gelb:''' adeliger Komitatsboden]] | [[Plik:Székely Land.PNG|300px|thumb|left|Gebiete der drei Nationen<br />'''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br />'''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br />'''Gelb:''' adeliger Komitatsboden]] | ||
| − | '''Wspólnota Sasów''' | + | '''Erdélyi szász univerzitás''' (pol. ''Wspólnota Sasów'', niem. ''Sächsische Nationsuniversität'', łac. ''Concilium Transylvania Saxonicum'', rum. ''Universitatea Săsească'') − struktura terytorialna [[Sas]]ów w [[Siedmiogrod]]zie, który działała jako autonomiczna administracja od 1486 do 1876 roku, a od tego momentu aż do jej rozwiązania w 1937 roku jako fundacja. |
| − | + | Nazywano to „''zebraniem głównych urzędnikóœ ze wszystkich klas i przewodniczących narodu saksońskiego, który rozstrzyga i ocenia sprawy narodowe''”.<ref>Zitiert nach: Johann Georg Krünitz: ''Oeconomische Encyclopädie,'' 129. Teil, Berlin 1821, S. 411.</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Znaczenie słowa == | == Znaczenie słowa == | ||
| − | + | ''Universitas'' składa się z łacińskich komponentów: natio − „lud, plemię” i universitas − „całość”. Słowo to oznacza „całość ludu” lub konkretnie „''całość Sasów Siedmiogrodu''” na terytorium ich przodków, a więc "powszechny''. | |
| − | |||
| − | |||
== Oryginalna funkcja == | == Oryginalna funkcja == | ||
| − | Sasi siedmiogrodzcy jako naród | + | Sasi siedmiogrodzcy jako naród osiadły w średniowiecznym [[Królestwo|Królestwie Węgier]] otrzymali rozległe specjalne prawa i przywileje już w 1224 r. poprzez bezpośrednie nadanie praw przez węgierskich królów. Zostały one po raz pierwszy udokumentowane przez króla [[Andrzej II|Andrzeja II]] w ''[[Andreanum|Złotej Bulli]]''. Dokument ten był jednak tylko wstępnym etapem tworzenia stałej reprezentacji korporacyjno-politycznej w stosunku do pozostałych dwóch stanów Siedmiogrodu, tj. [[Sekler]]ów i węgierskiej szlachty. Na polu napięć między dwoma pozostałymi stanami a coraz słabszymi królami węgierskimi, ''Universitas Saxonum'', założony w 1486 r.<ref>[[Béla Köpeczi]] (Hrsg.): ''Kurze Geschichte Siebenbürgens'' („Erdély rövid története“), Akademie-Verlag, Budapest 1990, ISBN 963-05-5667-7, Seite 74. ([http://mek.oszk.hu/02100/02113/html/ Auch als Onlineversion])</ref>, stał się narzędziem władzy, pod którym Sasi siedmiogrodzcy gromadzili się aż do XIX wieku. To byłą, by tak rzec, polityczna reprezentacja Saksończyków, która umożliwiła im działanie jako wspólnota wobec świata zewnętrznego. Wewnętrznie, na ziemiach królewskich, na których Sasi ''de facto'' posiadali autonomię i własne prawo ([[Eygenlandrecht]]), to instytucja kierowała samorządnością. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | === | + | === Politycznie role w średniowieczne księstwie „''Sybenbuergen''” === |
| − | + | Od późnego średniowiecza [[Księstwo Siedmiogrodu]] zostało politycznie podzielone na trzy klasy: | |
| − | |||
| − | Księstwo | ||
* '''węgierska szlachta''' | * '''węgierska szlachta''' | ||
| − | :: | + | ::Ta czerpała jego władzę z feudalnego panowania nad setkami tysięcy podporządkowanych chłopów, którzy byli uprzywilejowani, ale mało aktywni gospodarczo. Oprócz Rumunów i Węgrów do chłopów pańszczyźnianych zaliczano także wielu [[Sas]]ów zamieszkujących saskie wioski na ziemiach '''powiatowccyh'', na które nie rozszerzono praw królewskich. |
| − | |||
| − | |||
* '''[[Seklerzy]]''' | * '''[[Seklerzy]]''' | ||
| − | ::Ta grupa etniczna, która została osiedlona około 1140 r. | + | ::Ta grupa etniczna, która została osiedlona około 1140 r. w celu ochrony węgierskiej granicy na wschodzie [[Siedmiogrod]]u, otrzymała specjalne prawa od króla Węgier i ukonstytuowała się jako autonomiczne naród. Obszary [[Szekler]]ów były zdominowane przez rolnictwo i w większości dostarczały na eksport surowce naturalne i półprodukty. |
| − | |||
| − | |||
* '''[[Sasi Siedmiogrodzcy]]''' | * '''[[Sasi Siedmiogrodzcy]]''' | ||
| − | ::Pod względem liczebności to z pewnością grupa najmniejsza, ale najważniejsza ekonomicznie. Ich szlaki handlowe prowadziły z Lewantu do landów niemieckich, dlatego najważniejsze ośrodki handlowe i targi znajdowały się w ich stałych miastach. Znajdowały się tam dziesiątki cechów, które produkowały większość wyrobów gotowych na eksport. Miasta ziemi królewskiej stanowiły główny | + | ::Pod względem liczebności to z pewnością grupa najmniejsza, ale najważniejsza ekonomicznie. Ich szlaki handlowe prowadziły z Lewantu do landów niemieckich, dlatego najważniejsze ośrodki handlowe i targi znajdowały się w ich stałych miastach. Znajdowały się tam dziesiątki cechów, które produkowały większość wyrobów gotowych na eksport. Miasta ''ziemi królewskiej'' stanowiły główny dochód podatkowy księstwa i dlatego miały ogromne znaczenie. Dlatego większość parlamentów stanowych odbywały się właśnie tam. W przeciwieństwie do pozostałych hermetycznie odcięli się od dwóch innych narodów. |
| − | |||
| − | |||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| Linia 70: | Linia 50: | ||
| | | | ||
{{Jednostka administracyjna infobox | {{Jednostka administracyjna infobox | ||
| − | |nazwa = Wspólnota Sasów(pol.)<br>Universitas Saxonum (łac.)<br | + | |nazwa = Erdélyi szász univerzitás (węg.)<br><small>Wspólnota Sasów(pol.)<br>Sächsische Nationsuniversität (niem.)<br>Universitas Saxonum (łac.)<br>Concilium Transylvania Saxonicum (łac.)<br>Universitatea Săsească (rum.)</small> |
| − | |nazwa oryginalna = | + | |nazwa oryginalna = Sächsische Nationsuniversität |
|dopełniacz nazwy = | |dopełniacz nazwy = | ||
|jednostka = | |jednostka = | ||
Aktualna wersja na dzień 09:31, 19 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku niemieckim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku niemieckim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Székely Land.PNG Gebiete der drei Nationen Blau: Szekler, Grau: Siebenbürger Sachsen nach dem Recht des Goldenen Freibriefs, Gelb: adeliger Komitatsboden Erdélyi szász univerzitás (pol. Wspólnota Sasów, niem. Sächsische Nationsuniversität, łac. Concilium Transylvania Saxonicum, rum. Universitatea Săsească) − struktura terytorialna Sasów w Siedmiogrodzie, który działała jako autonomiczna administracja od 1486 do 1876 roku, a od tego momentu aż do jej rozwiązania w 1937 roku jako fundacja. Nazywano to „zebraniem głównych urzędnikóœ ze wszystkich klas i przewodniczących narodu saksońskiego, który rozstrzyga i ocenia sprawy narodowe”.[1] Spis treściZnaczenie słowaUniversitas składa się z łacińskich komponentów: natio − „lud, plemię” i universitas − „całość”. Słowo to oznacza „całość ludu” lub konkretnie „całość Sasów Siedmiogrodu” na terytorium ich przodków, a więc "powszechny. Oryginalna funkcjaSasi siedmiogrodzcy jako naród osiadły w średniowiecznym Królestwie Węgier otrzymali rozległe specjalne prawa i przywileje już w 1224 r. poprzez bezpośrednie nadanie praw przez węgierskich królów. Zostały one po raz pierwszy udokumentowane przez króla Andrzeja II w Złotej Bulli. Dokument ten był jednak tylko wstępnym etapem tworzenia stałej reprezentacji korporacyjno-politycznej w stosunku do pozostałych dwóch stanów Siedmiogrodu, tj. Seklerów i węgierskiej szlachty. Na polu napięć między dwoma pozostałymi stanami a coraz słabszymi królami węgierskimi, Universitas Saxonum, założony w 1486 r.[2], stał się narzędziem władzy, pod którym Sasi siedmiogrodzcy gromadzili się aż do XIX wieku. To byłą, by tak rzec, polityczna reprezentacja Saksończyków, która umożliwiła im działanie jako wspólnota wobec świata zewnętrznego. Wewnętrznie, na ziemiach królewskich, na których Sasi de facto posiadali autonomię i własne prawo (Eygenlandrecht), to instytucja kierowała samorządnością. Politycznie role w średniowieczne księstwie „Sybenbuergen”Od późnego średniowiecza Księstwo Siedmiogrodu zostało politycznie podzielone na trzy klasy:
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||