Jasenie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (1 wersja)
 
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 +
[[Kategoria:1o]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://sk.wikipedia.org/wiki/Jasenie
 +
|autorzy = https://sk.wikipedia.org/w/index.php?title=Jasenie&action=history
 +
|nota    = słowacki
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Jasenie
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jasenie&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
 +
'''Jasenie''' (pol. ''Jasenie'', węg. ''Jecenye'') – [[wieś]] na [[Słowacja|Słowacji]], w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]].
 +
 +
== Położenie ==
 +
Wieś położona jest w tzw. [[Dolina Górnego Hronu|Dolinie Górnego Hronu]], po prawej (orograficznie) stronie doliny rzeki [[Hron]], u południowych podnóży [[Niżne Tatry|Niżnych Tatr]]. Jej zabudowania leżą w dolinie [[Jasenianský potok|Jaseniańskiego Potoku]]. Zwarta zabudowa rozpoczyna się nieco poniżej zbiegu dolin [[Jasenianská dolina|Jaseniańskiej]] i [[Lomnistá dolina|Łomnistej]] i kończy ok. 2 km niżej, przy granicy z wsią [[Predajná]]. Kataster wsi sięga aż po główny grzbiet Niżnych Tatr w rejonie [[Veľká hoľa|Wielkiej Hali]], [[Latiborská hoľa|Latiborskiej Hali]] i [[Ďurková (Niżne Tatry)|Dziurkowej]] i obejmuje obydwa zbocza długiej Doliny Jaseniańskiej.
 +
 +
== Historia ==
 +
 +
Badania archeologiczne wskazują na osadę z czasów rzymskich. Nie wyklucza się ciągłości osadnictwa aż do czasów nowożytnych. Najstarsze niekwestionowane dane o średniowiecznej osadzie górniczej Jasenie pochodzą z dokumentu Zygmunta z 1424 r.<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>, choć możliwe jest, że dane z 1250 r. o pewnej osadzie ''Jechene'' odnoszą się do tego niej. Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na [[Zamek Lupczański|zamku w Lupczy]].
 +
 +
W roku 1455 wieś wzmiankowana jest pod nazwą Jezen, od 1465 r. Udokumentowano ją jako Jassena, w 1512 r. Nazywano ją Jesene. Od XV wieku dominuje jednak nazewnictwo, które
 +
etymologicznie wywodzi się od nazwy jesionu. Przedsiębiorcy z Bańskiej Bystrzycy wydobywali tu metale szlachetne ([[złoto]] i [[srebro]]) do XVI wieku.
 +
 +
Od XVII do XIX w. działała tu prymitywna huta [[Żelazo|żelaza]], a do 1904 r. funkcjonowała huta szkła. Mieszkańcy pracowali w lokalnych firmach, zajmowali się hodowlą i hodowlą owiec. W XIX i XX wieku szeroko rozpowszechnione było koronkarstwo.W 1828 r. wieś liczyła 102 domy i 785 mieszkańców.
 +
 +
W części Kramlištie, która powstała w XVIII wieku jako osada ''komorów'' została zbudowana w połowie XIX wieku. huta szkła, produkująca szkło w arkuszach / przestała istnieć w 1904 roku /. W latach 1923 - 1925 wybudowano elektrownię. Na obszarze katastralnym wsi wydobywano rudę antymonu przetwarzaną w Wajskowej. W miejscowej części Kramlištie działał tartak parowy, który dawał mieszkańcom możliwość pracy.  W latach po II wojnie światowej w dolinach ponad wsią poszukiwano rud metali oraz prowadzono próby wydobycia [[antymonit]]u.
 +
 +
Wieś aktywnie uczestniczyła w [[SNP]].
 +
 +
== Populacja ==
 +
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1188 osób, w tym 598 kobiet i 590 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 +
 +
W 2001 roku pod względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] 99,64% mieszkańców stanowili [[Słowacy]], a 0,27% [[Czesi]]<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>.
 +
 +
=== Wyznanie ===
 +
 +
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 +
* [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 88,08%
 +
* [[Ewangelicy]] – 1,88%
 +
* [[Ateizm|Ateiści]] – 8,69%
 +
* Nie podano – 1,34%
 +
 +
== Kultura i atrakcje ==
 +
=== Pomniki ===
 +
[[Plik:Jasenie - kostol.JPG|thumb|200px|left|Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej]]
 +
* Kościół rzymskokatolicki pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, jednonawowa barokowa budowla z wielobocznym zakończeniem prezbiterium i wieżą wtopionej w bryłę kościoła, pierwotnie z XVII wieku. Kościół został znacznie odrestaurowany jako późnobarokowy w 1765 i 1897 roku.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 +
  | priezvisko =
 +
  | meno =
 +
  | odkaz na autora =
 +
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 +
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10820
 +
  | dátum vydania =
 +
  | dátum aktualizácie =
 +
  | dátum prístupu =
 +
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 +
  | miesto =
 +
  | jazyk =
 +
}} </ref> Fasada główna kościoła podzielona jest dwoma parami charakterystycznych pilastrów.
 +
* Dzwonnica wiejska, budynek murowany na planie kwadratu z XVIII wieku, przebudowany w 1835 roku.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 +
  | priezvisko =
 +
  | meno =
 +
  | odkaz na autora =
 +
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 +
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10821
 +
  | dátum vydania =
 +
  | dátum aktualizácie =
 +
  | dátum prístupu =
 +
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 +
  | miesto =
 +
  | jazyk =
 +
}} </ref>
 +
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
* [http://jasenie.sk/ Oficiálna stránka obce ]
 +
* [http://www.najkrajsikraj.sk/jasenie/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
 +
 +
|
 
{{Infobox Slovenská obec
 
{{Infobox Slovenská obec
 
  | Typ              = obec
 
  | Typ              = obec
Linia 4: Linia 97:
 
  | Iné názvy        =  
 
  | Iné názvy        =  
 
  | Obrázok          = Jasenie - baroková zvonica.JPG
 
  | Obrázok          = Jasenie - baroková zvonica.JPG
−
  | Popis obrázku    = Obecná zvonica
+
  | Popis obrázku    = Dzwonnica
 
  | Znak            = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Znak            = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Vlajka          = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
 
  | Vlajka          = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. -->
Linia 10: Linia 103:
 
  | Okres            = Brezno
 
  | Okres            = Brezno
 
  | Región          = Horehronie
 
  | Región          = Horehronie
 +
|populacja = 1 175
 +
|gęstość = 13.62
 +
|współrzędne = [https://mapy.dennikn.sk/?y=48.8363&x=19.4578 48°50′11″S 19°27′28″V]
 
  | Časti            =  
 
  | Časti            =  
 
  | Rieka            =  
 
  | Rieka            =  
Linia 29: Linia 125:
 
  | Mapa            =  
 
  | Mapa            =  
 
  | Popis mapy      =  
 
  | Popis mapy      =  
−
  | Web              = www.jasenie.sk
+
  | Web              = jasenie.sk
 
  | Commons          = Jasenie
 
  | Commons          = Jasenie
 
  | Pôvod názvu      =  
 
  | Pôvod názvu      =  
 
  | Poznámky        =  
 
  | Poznámky        =  
 +
|kataster = https://zbgis.skgeodesy.sk/mkzbgis/sk/kataster/?bm=worldImagery&z=17&c=19.457800,48.836300#
 
}}
 
}}
−
'''Jasenie''' je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[okres Brezno|Brezno]].
+
|}
−
 
 
−
== Dejiny ==
 
−
Archeologický výskum dokazuje osídlenie z rímskej doby.  Kontinuita osídlenia až do novoveku nie je vylúčená. Najstarší nespochybniteľný údaj  o stredovekej banskej osade Jasenie pochádza z listiny Žigmunda z roku 1424, hoci je možné, že údaj z roku 1250 o akejsi osade Jechene sa vzťahuje práve na toto Jasenie.
 
−
 
 
−
Roku 1455 sa obec spomína pod názvom Jezen, z roku 1465 je doložený jej názov ako Jassena, 1512 sa volala Jesene. Už od 15. storočia však prevládalo pomenovanie, etymologicky odvodené od názvu stromu jaseň. Osada patrila Ľupčianskemu panstvu. Banskobystrickí podnikatelia tu ťažili do 16. stor.drahé kovy. V 17.–19.storočí tu pracoval železiarsky hámor, patriaci Banskej komore. Obyvatelia pracovali v miestnych podnikoch, furmančili a chovali ovce. V roku 1828 mala obec 102 domov a 785 obyvateľov. V 19.- 20. storočí bolo rozšírené čipkárstvo.
 
−
 
 
−
V miestnej časti Kramlištie, ktoré vzniklo v 18. storočí ako komorská osada, bola postavená v polovici 19.stor. skláreň, vyrábajúca tabuľové sklo / zanikla r.1904 /. V rokoch 1923 – 1925 bola vybudovaná elektráreň. V katastrálnom území obce sa ťažila antimónová ruda spracovaná vo Vajskovej. V miestnej časti Kramlištie pracovala parná píla, ktorá poskytovala občanom pracovné príležitosti.
 
−
 
 
−
Obec sa aktívne zúčastnila SNP.
 
−
 
 
−
== Kultúra a zaujímavosti ==
 
−
=== Pamiatky ===
 
−
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Katarína Alexandrijská|sv. Kataríny Alexandrijskej]], jednoloďová [[barok|baroková]] stavba s polygonálnym ukončením [[presbytérium|presbytéria]] a vežou tvoriacou súčasť hmoty kostola pôvodne zo [[17. storočie|17. storočia]]. Kostol bol výrazne neskorobarokovo upravený v roku [[1765]] a [[1897]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
−
  | priezvisko =
 
−
  | meno =
 
−
  | odkaz na autora =
 
−
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 
−
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10820
 
−
  | dátum vydania =
 
−
  | dátum aktualizácie =
 
−
  | dátum prístupu =
 
−
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 
−
  | miesto =
 
−
  | jazyk =
 
−
}} </ref> Hlavná fasáda kostola je členená dvoma pármi výrazných [[pilaster|pilastrov]].
 
−
* Dedinská zvonica, murovaná stavba na pôdoryse štvorca z [[18. storočie|18. storočia]], upravená v roku [[1835]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
−
  | priezvisko =
 
−
  | meno =
 
−
  | odkaz na autora =
 
−
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 
−
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10821
 
−
  | dátum vydania =
 
−
  | dátum aktualizácie =
 
−
  | dátum prístupu =
 
−
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 
−
  | miesto =
 
−
  | jazyk =
 
−
}} </ref>
 
−
<gallery>
 
−
Súbor:Jasenie - kostol.JPG|Kostol sv. Kataríny Alexandrijskej
 
−
</gallery>
 
−
== Referencie ==
 
−
{{referencie}}
 
−
 
 
−
== Externé odkazy ==
 
−
* [http://jasenie.sk/ Oficiálna stránka obce ]
 
−
* [http://www.najkrajsikraj.sk/jasenie/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
 
−
 
 
−
{{Slovenský výhonok}}
 
  
−
{{Obce okresu Brezno}}
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
[[Kategória:Jasenie| ]]
+
[[Kategoria:Geografia]]
−
[[Kategória:Obce okresu Brezno]]
+
[[Kategoria:Słowacja]]
 +
[[Kategoria:Wsie na Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Wsie powiatu Brezno]]

Aktualna wersja na dzień 10:55, 6 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Jasenie (pol. Jasenie, węg. Jecenye) – wieś na Słowacji, w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno.

Położenie

Wieś położona jest w tzw. Dolinie Górnego Hronu, po prawej (orograficznie) stronie doliny rzeki Hron, u południowych podnóży Niżnych Tatr. Jej zabudowania leżą w dolinie Jaseniańskiego Potoku. Zwarta zabudowa rozpoczyna się nieco poniżej zbiegu dolin Jaseniańskiej i Łomnistej i kończy ok. 2 km niżej, przy granicy z wsią Predajná. Kataster wsi sięga aż po główny grzbiet Niżnych Tatr w rejonie Wielkiej Hali, Latiborskiej Hali i Dziurkowej i obejmuje obydwa zbocza długiej Doliny Jaseniańskiej.

Historia

Badania archeologiczne wskazują na osadę z czasów rzymskich. Nie wyklucza się ciągłości osadnictwa aż do czasów nowożytnych. Najstarsze niekwestionowane dane o średniowiecznej osadzie górniczej Jasenie pochodzą z dokumentu Zygmunta z 1424 r.[1], choć możliwe jest, że dane z 1250 r. o pewnej osadzie Jechene odnoszą się do tego niej. Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku w Lupczy.

W roku 1455 wieś wzmiankowana jest pod nazwą Jezen, od 1465 r. Udokumentowano ją jako Jassena, w 1512 r. Nazywano ją Jesene. Od XV wieku dominuje jednak nazewnictwo, które etymologicznie wywodzi się od nazwy jesionu. Przedsiębiorcy z Bańskiej Bystrzycy wydobywali tu metale szlachetne (złoto i srebro) do XVI wieku.

Od XVII do XIX w. działała tu prymitywna huta żelaza, a do 1904 r. funkcjonowała huta szkła. Mieszkańcy pracowali w lokalnych firmach, zajmowali się hodowlą i hodowlą owiec. W XIX i XX wieku szeroko rozpowszechnione było koronkarstwo.W 1828 r. wieś liczyła 102 domy i 785 mieszkańców.

W części Kramlištie, która powstała w XVIII wieku jako osada komorów została zbudowana w połowie XIX wieku. huta szkła, produkująca szkło w arkuszach / przestała istnieć w 1904 roku /. W latach 1923 - 1925 wybudowano elektrownię. Na obszarze katastralnym wsi wydobywano rudę antymonu przetwarzaną w Wajskowej. W miejscowej części Kramlištie działał tartak parowy, który dawał mieszkańcom możliwość pracy. W latach po II wojnie światowej w dolinach ponad wsią poszukiwano rud metali oraz prowadzono próby wydobycia antymonitu.

Wieś aktywnie uczestniczyła w SNP.

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1188 osób, w tym 598 kobiet i 590 mężczyzn[2].

W 2001 roku pod względem narodowości i przynależności etnicznej 99,64% mieszkańców stanowili Słowacy, a 0,27% Czesi[3].

Wyznanie

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

Plik:Jasenie - kostol.JPG
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej
  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, jednonawowa barokowa budowla z wielobocznym zakończeniem prezbiterium i wieżą wtopionej w bryłę kościoła, pierwotnie z XVII wieku. Kościół został znacznie odrestaurowany jako późnobarokowy w 1765 i 1897 roku.[4] Fasada główna kościoła podzielona jest dwoma parami charakterystycznych pilastrów.
  • Dzwonnica wiejska, budynek murowany na planie kwadratu z XVIII wieku, przebudowany w 1835 roku.[5]

Linki zewnętrzne
Jasenie
wieś
Dzwonnica
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Powierzchnia 86,29 km² (8629 ha) [6]
Populacja 1 175 (31. 12. 2020) [7]
Gęstość 13,62 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1424
Starosta Marek Kordík[8] (KDH)
PSČ 976 75
ŠÚJ 508705
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Horná 234
Adres e-mail poslať email
Telefón 048/619 21 23
Fax 048/619 21 23
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Jasenie
Strona: jasenie.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°50′11″S 19°27′28″V

Przypisy

  1. ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. ↑ 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  4. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  5. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  6. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  7. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  8. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Jasenie&oldid=54172”