Nemecká (okres Brezno): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (1 wersja)
 
 
(Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 +
[[Kategoria:1o]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://sk.wikipedia.org/wiki/Nemeck%C3%A1_(okres_Brezno)
 +
|autorzy = https://sk.wikipedia.org/w/index.php?title=Nemeck%C3%A1_(okres_Brezno)&action=history
 +
|nota    = słowacki
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Nemeck%C3%A1_(powiat_Brezno)
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nemeck%C3%A1_(powiat_Brezno)&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
 +
'''Nemecká''' (pol. ''Nemecká'', węg. ''Garamnémetfalva'' ''Németfalva'' lub ''Nemecke''; niem. ''Deutschdorf an der Gran'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1281<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>.
 +
 +
== Części lokalne ==
 +
Wieś Nemecká składa się z trzech części:
 +
* Dubová (pričlenená v roku 1960)                 
 +
* Nemecká                 
 +
* Zámostie (pričlenené v roku 1976) 
 +
   
 +
== Historia ==
 +
[[File:Nemecka10Slovakia9.JPG|left|thumb|249x249px|Pomnik poświęcony ofiarom egzekucji, przedstawiający kobietę w ogniu]]
 +
 +
Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Po raz pierwszy obszerniejsze wzmianki o osadnictwie niemieckiej wsi znajdują się w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332-1337, który wymienia parafię Dubov pod nazwą ''Parochia s. Nicolai de iuxta Gron'' (parafia św. Mikołaja nad Hronem). Było to wówczas jedyne centrum religijne na [[Horehronie]], więc istniała tam już parafia i kościół. Z uwagi na istnienie parafii prawdopodobnie istniała tu w tym czasie co najmniej osada. W dokumencie króla Zygmunta z 1424 r. wzmiankowana jest pod nazwą ''Zenth Miklos'', później pod nazwami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tutejszy kościół z XV wieku (pierwotnie gotycki, później barokowy) jest nadal kościołem parafialnym dla pierwotnych wsi Dubová, Nemecká, Zámostie i Ráztok. Istnienie szkoły kościelnej w pobliżu kościoła udokumentowano w XVII wieku.
 +
 +
Pierwsza wzmianka o Zámostie pod nazwą Samoscia znajduje się w spisie miejscowości majątku Ľupčiansky, który jest częścią aktu darowizny węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego z 1424 roku. Nywiska Wes (wieś niemiecka). Jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo siedziby parafii w Dubovej początki Nemeckej można przypuszczać już w drugiej połowie XIV wieku. Zgodnie z nazwą wsi, założycielami pierwotnej osady byli Niemcy, ale ludność szybko się wzmocniła.
 +
 +
Od średniowiecza do zniesienia pańszczyzny losy mieszkańców wszystkich trzech gmin były mocno związane z ich zobowiązaniami wobec dóbr zamkowych w Ľupča. W Nemeckiej był burmistrz, którego obowiązków należało kierownictwo lokalnymi poddanymi. Oprócz poddanych, wśród mieszkańców wsi znajdowali się również członkowie rodziny ziemiańskiej Kindernay, która otrzymała przywileje szlacheckie od króla Ferdynanda I w 1559 r. Dwór ziemiański obejmował pola i łąki na terenie wsi, a rodzina miała prawo do prowadzenia młynu na potoku Bukovec. Mieszkańcy Zámostii zarządzali dworem w sąsiedniej [[Predajná|Predajnej]].
 +
 +
Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności od dawna jest rolnictwo, którego rozwojowi nie sprzyjały warunki panujące w tym regionie. Miejscowi rolnicy zajmowali się głównie hodowlą bydła i owiec, w mniejszym stopniu także rzemiosłem niezbędnym dla rolnictwa i życia praktycznego ludności (kowalstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, szewstwo). Od XVIII w. miejscowi rolnicy zaczęli zajmować się rynkowym handlem galanterią, tekstyliami i wyrobami żelaznymi, które sprzedawali w regionach południowych np na Węgrzech. Dla tego rodzaju działalności gospodarczej, którą zaczęli angażować się mieszkańcy górnej części stolicy Zwolenia, z czasem zaczęto używać nazwy koronkarstwo. Ta typowa dla tego rejonu praca zanikła dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to ostatnie koronkarstwo zostało pozbawione uprawnień handlowych.
 +
 +
W roku 1882 Ondrej Kindernay Kropáč założył tutaj ręczną cegielnię. Jego zięć Jan Antal wyposażył ją w maszyny.
 +
 +
Od około 1908 do 1930 roku działał ''wapiennik'' − piec wapienny, który znajdował się nad wsią Zámostie i skąd kolejka linowa „šodronka” prowadziła do stacji kolejowej Dubov. Niekorzystne warunki życia w pierwszej połowie XX wieku wielu mieszkańców Zámostii próbowało przeprawić się mostem, podróżując do pracy do USA i Kanady. Pierwsza fala odeszła przed I wojną światową, druga w latach dwudziestych XX wieku podczas kryzysu gospodarczego.
 +
 +
Ludność znalazła nowe źródło utrzymania w państwowej rafinerii w Dubovej (później Petrochema), gdzie produkcja została uruchomiona w 1938 roku. Pomimo tego, że Dubová była uważana za ważne źródło paliwa na potrzeby Słowackiego Powstania Narodowego, amerykańska Air Force 20 sierpniu 1944 r. zbombardowała rafinerię. Mała elektrownia wodna w Dubovej działa od 1908 roku.
 +
 +
Mieszkańcy byli głównie rolnikami, leśnikami i pracownikami Państwowej Rafinerii w Dubovej, w miejscowej wapienni i cegielni.
 +
 +
Wieś znana jest z masowych egzekucji w wapienniku, gdzie podczas II wojny światowej w styczniu 1945 r. około 400 mężczyzn (kobiet i dzieci) zostało zabitych przez jednostkę specjalną Einsatzkommando 14 (wcześniejsze źródła wymieniane nawet 800 lub 900). Ponieważ ciała były spalane w wapienniku, dokładna liczba ofiar nie została jeszcze ustalona. Ich śmierć upamiętnia miejsce pamięci i pamięci Słowackiego Powstania Narodowego w Niemczech.
 +
 +
== Populacja ==
 +
 +
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 +
 +
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>:
 +
* [[Słowacy]] – 97,53%
 +
* [[Czesi]] – 0,96%
 +
* [[Morawianie]] – 0,06%
 +
* [[Niemcy (naród)|Niemcy]] – 0,11%
 +
* [[Romowie]] – 1,07%
 +
* [[Węgrzy]] – 0,17%
 +
 +
=== Wyznania ===
 +
 +
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 +
* [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 85,71%
 +
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|Grekokatolicy]] – 0,22%
 +
* [[Ewangelicy]] – 3,43%
 +
* [[Prawosławie|Prawosławni]] – 0,11%
 +
* [[Husytyzm|Husyci]] – 0,06%
 +
* [[Ateizm|Ateiści]] – 9,67%
 +
* Przedstawiciele innych wyznań – 0,11%
 +
* Nie podano – 0,39%
 +
 +
== Kultura i atrakcje ==
 +
=== Pomniki ===
 +
 +
* Kościół rzymskokatolicki pw. św. Mikołaja, jednonawowa pierwotnie gotycka budowla z wielobocznym zamknięciem prezbiterium i wieżą stanowiącą część bryły kościoła z XV wieku. W XVIII wieku kościół przebudowano w stylu barokowym.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 +
  | priezvisko =
 +
  | meno =
 +
  | odkaz na autora =
 +
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 +
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10823
 +
  | dátum vydania =
 +
  | dátum aktualizácie =
 +
  | dátum prístupu =
 +
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 +
  | miesto =
 +
  | jazyk =
 +
}} </ref> Elewacje podzielone są paskami lizen.
 +
* Stanowisko archeologiczne wzgórze Hradisko (wysokość 785,5 m n.p.m.) znajduje się w północnej części obszaru. Znaleziska wskazują na osadnictwo już w epoce brązu. Znajduje się na zalesionym południowym cyplu [[Nízke Tatry|Tatr Niskich]] (fragment Czarnej Części). Od strony zachodniej wzgórze otacza potok Ráztoka. Ufortyfikowana osada zorientowana w kierunku P-P posiada dobrze zachowane umocnienia wałowe. Wejście do fortu zapewne znajdowało się od południowego wschodu, gdyż północne i zachodnie stoki są strome. Najbardziej charakterystyczna i wyraźna jest fortyfikacja wału po stronie południowej.
 +
 +
== Osobowości wioski ==
 +
* [[Jozef Búda]] (* 1898, † 1994), dostojnik kościelny, teolog, biblista, nauczyciel akademicki i ksiądz rzymskokatolicki
 +
* [[Dominik Štubňa-Zámostský]] (* 1905, † 1970), nauczyciel, pisarz dla dzieci i młodzieży
 +
* [[Milan Marčok]] (* 1939), nauczyciel akademicki i polityk regionalny
 +
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
* [https://www.nemecka.info/ Oficiálna stránka obce]
 +
* [http://www.najkrajsikraj.sk/nemecka/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
 +
 +
|
 
{{Infobox Slovenská obec
 
{{Infobox Slovenská obec
−
  | Typ              = obec
+
  | Typ              = wieś
 
  | Názov            = Nemecká
 
  | Názov            = Nemecká
 
  | Iné názvy        =  
 
  | Iné názvy        =  
Linia 10: Linia 118:
 
  | Okres            = Brezno
 
  | Okres            = Brezno
 
  | Región          = Horehronie
 
  | Región          = Horehronie
 +
|populacja = 1 770
 +
|gęstość = 71.86
 +
|współrzędne = [https://mapy.dennikn.sk/?y=48.810833&x=19.417222 48°48′39″S 19°25′02″V]
 
  | Časti            =  
 
  | Časti            =  
 
  | Rieka            =  
 
  | Rieka            =  
Linia 33: Linia 144:
 
  | Pôvod názvu      =  
 
  | Pôvod názvu      =  
 
  | Poznámky        =  
 
  | Poznámky        =  
 +
|kataster = https://zbgis.skgeodesy.sk/mkzbgis/sk/kataster/?bm=worldImagery&z=17&c=19.4172,48.8108
 
}}
 
}}
 +
|}
  
−
'''Nemecká''' ({{v jazyku|deu|Deutschdorf an der Gran}}, {{V jazyku|hun|Garamnémetfalva, Németfalva, Nemecke}}) je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[okres Brezno|Brezno]].
+
== Przypisy ==
−
 
+
{{izvori}}
−
== Miestne časti ==
 
−
Obec Nemecká má tri časti:
 
−
* Dubová (pričlenená v roku 1960)                 
 
−
* Nemecká                 
 
−
* Zámostie (pričlenené v roku 1976)     
 
−
 
 
−
== Dejiny ==
 
−
[[File:Nemecka10Slovakia9.JPG|left|thumb|249x249px|Pomník venovaný obetiam popráv znázorňujúci ženu v plameňoch]]
 
−
 
 
−
Prvá písomná zmienka o obci je z roku [[1281]]. Prvýkrát sú rozsiahlejšie zmienky o osídlení územia obce Nemecká v zozname pápežských desiatkov z rokov 1332-1337, v ktorom sa spomína dubovská farnosť pod názvom Parochia s. Nicolai de iuxta Gron (farnosť sv. Mikuláša nad Hronom). Bola vtedy jediným náboženským centrom [[Horehronie|Horehronia]], teda stála tu už vtedy fara a kostol. Vzhľadom na existenciu farnosti tu v tomto období už zrejme bola aspoň osada. V listine kráľa Žigmunda z roku 1424 sa uvádza pod názvom Zenth Miklos, neskôr pod názvami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tunajší kostol z 15. storočia (pôvodne gotický, neskôr zbarokizovaný) je dodnes farským kostolom pre pôvodné dediny Dubovú, Nemeckú, Zámostie a Ráztoku. Existencia cirkevnej školy pri kostole je doložená už v 17. storočí. 
 
−
 
 
−
Zámostie sa pod názvom Samoscia prvýkrát spomína v súpise dedín Ľupčianskeho panstva, ktorý je súčasťou donačnej listiny uhorského kráľa Žigmunda Luxemburského z roku 1424. Nemecká sa prvýkrát spomína až v roku 1441 v listine kráľovnej Alžbety ako Nywiska Wes (Nemecká Ves). Vzhľadom na bezprostrednú blízkosť sídla farnosti v Dubovej však možno počiatky Nemeckej predpokladať už v 2. polovici 14. storočia. Zakladateľmi pôvodnej osady boli podľa názvu obce Nemci, obyvateľstvo sa však zakrátko poslovenčilo.
 
−
 
 
−
Od stredoveku až do zrušenia poddanstva boli osudy obyvateľov všetkých troch obcí pevne zviazané s povinnosťami voči hradnému panstvu v Ľupči. V Nemeckej sa nachádzal panský majer, ktorého obhospodarovanie patrilo do povinností tunajších poddaných obyvateľov. Okrem poddaných patrili medzi obyvateľov obce aj členovia zemianskej rodiny Kindernay, ktorá dostala šľachtické privilégiá od panovníka [[Ferdinand I. Habsburský|Ferdinanda I.]] v roku 1559. K zemianskej kúrii patrili polia a lúky v chotári obce a rodina mala aj právo prevádzkovať mlyn na potoku Bukovec. Obyvatelia Zámostia obhospodarovali panský majer v susednej [[Predajná|Predajnej]].
 
−
 
 
−
Hlavným zdrojom obživy tunajšieho obyvateľstva bolo oddávna poľnohospodárstvo, pre rozvoj ktorého neboli v tomto kraji výhodné podmienky. Tunajší sedliaci sa zaoberali najmä chovom dobytka a oviec, v menšej miere aj remeslami, ktoré boli nevyhnutné pre poľnohospodárstvo a praktický život obyvateľstva (kováčstvo, kolárstvo, stolárstvo, obuvníctvo). Od 18. storočia sa tunajší roľníci začali zaoberať trhovým obchodom s galantérnym, textilným a železiarskym tovarom, ktorý chodili predávať až do južných krajov [[Uhorsko|Uhorska]]. Pre tento druh obchodnej činnosti, ktorej sa začalo venovať obyvateľstvo hornej časti Zvolenskej stolice, sa časom zaužíval názov čipkárstvo. Toto pre oblasť typické zamestnanie zaniklo až po 2. svetovej vojne, keď boli posledným čipkárom odobraté živnostenské oprávnenia.
 
−
 
 
−
V roku [[1882]] založil Ondrej Kindernay Kropáčovie manuálnu tehelňu v Nemeckej. Jeho zať Jan Antal ju vybavil strojmi.
 
−
[[Súbor:Nemecká, železničná stanica.jpg|náhľad|Železničná stanica]]
 
−
Asi od roku 1908 do roku 1930 bola v prevádzke „vápenica“ – pec na pálenie vápna, ktorá sa nachádzala nad obcou Zámostie a od ktorej viedla až k dubovskej železničnej stanici lanovka zvaná „šodronka“. Nepriaznivé životné podmienky v prvej polovici 20. storočia sa viacerí obyvatelia Zámostia snažili preklenúť vycestovaním za prácou do USA a Kanady. Prvá vlna odišla ešte pred 1. svetovou vojnou, druhá v 20. rokoch počas hospodárskej krízy.
 
−
 
 
−
Nový zdroj obživy našlo obyvateľstvo v štátnej rafinérii v Dubovej (neskôr podnik Petrochema), v ktorej bola výroba spustená v roku 1938. Napriek tomu, že s Dubovou sa počítalo ako s dôležitým zdrojom pohonných hmôt pre potreby [[Slovenské národné povstanie|Slovenského národného povstania]], [[United States Army Air Forces|Armádne vzdušné sily USA]] [[20. august]]a [[1944]] rafinériu zbombardovali. Malá vodná elektráreň v Dubovej je v prevádzke od roku [[1908]].
 
−
 
 
−
Obyvatelia Nemeckej boli väčšinou roľníci, lesní robotníci a robotníci pracujúci v Štátnej rafinérii v Dubovej, v miestnej vápenke a tehelni.
 
−
 
 
−
Obec sa smutne preslávila masovými popravami vo vápenke, kde bolo počas [[druhá svetová vojna|druhej svetovej vojny]], v [[január]]i [[1945]] povraždených zvláštnou jednotkou ''[[Einsatzkommando 14]]'' okolo 400 (dávnejšie pramene uvádzali až 800 či 900) mužov, žien a detí. Keďže boli mŕtve telá spálené vo vápenke, presný počet obetí sa nepodarilo dodnes zistiť. Ich smrť pripomína [[pamätník a pamätné miesto Slovenského národného povstania v Nemeckej]].
 
−
 
 
−
== Kultúra a zaujímavosti ==
 
−
=== Pamiatky ===
 
−
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Mikuláš z Myry|sv. Mikuláša]], jednoloďová pôvodne [[gotika|gotická]] stavba s polygonálnym uzáverom [[presbytérium|presbytéria]] a vežou tvoriacou súčasť hmoty kostola z [[15. storočie|15. storočia]]. Kostol bol [[barok|barokovo]] upravený v [[18. storočie|18. storočí]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
−
  | priezvisko =
 
−
  | meno =
 
−
  | odkaz na autora =
 
−
  | titul = Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok
 
−
  | url = http://www.pamiatky.sk/po/po/Details?id=10823
 
−
  | dátum vydania =
 
−
  | dátum aktualizácie =
 
−
  | dátum prístupu =  
 
−
  | vydavateľ = Pamiatkový úrad Slovenskej republiky
 
−
  | miesto =  
 
−
  | jazyk =  
 
−
}} </ref> Fasády sú členené lizénovými pásmi.
 
−
*  Archeologická lokalita vrch Hradisko (nadmorská výška 785,5 m) sa nachádza v severnej časti chotára. Nálezy svedčia o osídlení už v dobe bronzovej. Nachádza sa na zalesnenom južnom výbežku [[Nízke Tatry|Nízkych Tatier]] (rázsocha Čierneho dielu). Na západnej strane vrch obteká potok Ráztoka. Hradisko orientované v smere S-J má zreteľne zachované valové opevnenie. Vstup na hradisko bol pravdepodobne z juhovýchodu, nakoľko severný aj západný svah je strmý. Najvýraznejšie a najzreteľnejšie je valové opevnenie na južnej strane.
 
−
 
 
−
== Ulice ==
 
−
* Nemecká - Slov. národného povstania, Hronská, Školská, Partizánska, Tajovského, Pod Hrbkom, Sama Chalupku, Andreja Sládkoviča, Jána Švermu, Mládežnícka,
 
−
Zábrežná, Tehelná, Kollárova, Podskalie
 
−
* Dubová - Janka Kráľa, Krátka, 9. mája, štvrť kap. Nálepku
 
−
 
 
−
== Osobnosti obce ==
 
−
* [[Jozef Búda]] (* [[1898]] – † [[1994]]), cirkevný hodnostár, teológ, biblista, vysokoškolský pedagóg a rímskokatolícky kňaz
 
−
* [[Dominik Štubňa-Zámostský]]  (* [[1905]] – † [[1970]]), pedagóg, spisovateľ pre deti a mládež
 
−
* [[Milan Marčok]] (* [[1939]]), vysokoškolský pedagóg a regionálny politik
 
−
 
 
−
== Referencie ==
 
−
{{referencie}}
 
−
 
 
−
== Externé odkazy ==
 
−
* [https://www.nemecka.info/ Oficiálna stránka obce]
 
−
* [http://www.najkrajsikraj.sk/nemecka/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
 
−
 
 
−
== Iné projekty ==
 
−
{{Projekt|commonscat=Nemecká}}
 
−
 
 
−
{{Obce okresu Brezno}}
 
  
−
[[Kategória:Nemecká (okres Brezno)| ]]
+
[[Kategoria:Geografia]]
−
[[Kategória:Obce okresu Brezno]]
+
[[Kategoria:Słowacja]]
 +
[[Kategoria:Wsie na Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Wsie powiatu Brezno]]

Aktualna wersja na dzień 13:51, 6 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Nemecká (pol. Nemecká, węg. Garamnémetfalva Németfalva lub Nemecke; niem. Deutschdorf an der Gran) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1281[1].

Części lokalne

Wieś Nemecká składa się z trzech części:

  • Dubová (pričlenená v roku 1960)
  • Nemecká
  • Zámostie (pričlenené v roku 1976)

Historia

Plik:Nemecka10Slovakia9.JPG
Pomnik poświęcony ofiarom egzekucji, przedstawiający kobietę w ogniu

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Po raz pierwszy obszerniejsze wzmianki o osadnictwie niemieckiej wsi znajdują się w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332-1337, który wymienia parafię Dubov pod nazwą Parochia s. Nicolai de iuxta Gron (parafia św. Mikołaja nad Hronem). Było to wówczas jedyne centrum religijne na Horehronie, więc istniała tam już parafia i kościół. Z uwagi na istnienie parafii prawdopodobnie istniała tu w tym czasie co najmniej osada. W dokumencie króla Zygmunta z 1424 r. wzmiankowana jest pod nazwą Zenth Miklos, później pod nazwami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tutejszy kościół z XV wieku (pierwotnie gotycki, później barokowy) jest nadal kościołem parafialnym dla pierwotnych wsi Dubová, Nemecká, Zámostie i Ráztok. Istnienie szkoły kościelnej w pobliżu kościoła udokumentowano w XVII wieku.

Pierwsza wzmianka o Zámostie pod nazwą Samoscia znajduje się w spisie miejscowości majątku Ľupčiansky, który jest częścią aktu darowizny węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego z 1424 roku. Nywiska Wes (wieś niemiecka). Jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo siedziby parafii w Dubovej początki Nemeckej można przypuszczać już w drugiej połowie XIV wieku. Zgodnie z nazwą wsi, założycielami pierwotnej osady byli Niemcy, ale ludność szybko się wzmocniła.

Od średniowiecza do zniesienia pańszczyzny losy mieszkańców wszystkich trzech gmin były mocno związane z ich zobowiązaniami wobec dóbr zamkowych w Ľupča. W Nemeckiej był burmistrz, którego obowiązków należało kierownictwo lokalnymi poddanymi. Oprócz poddanych, wśród mieszkańców wsi znajdowali się również członkowie rodziny ziemiańskiej Kindernay, która otrzymała przywileje szlacheckie od króla Ferdynanda I w 1559 r. Dwór ziemiański obejmował pola i łąki na terenie wsi, a rodzina miała prawo do prowadzenia młynu na potoku Bukovec. Mieszkańcy Zámostii zarządzali dworem w sąsiedniej Predajnej.

Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności od dawna jest rolnictwo, którego rozwojowi nie sprzyjały warunki panujące w tym regionie. Miejscowi rolnicy zajmowali się głównie hodowlą bydła i owiec, w mniejszym stopniu także rzemiosłem niezbędnym dla rolnictwa i życia praktycznego ludności (kowalstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, szewstwo). Od XVIII w. miejscowi rolnicy zaczęli zajmować się rynkowym handlem galanterią, tekstyliami i wyrobami żelaznymi, które sprzedawali w regionach południowych np na Węgrzech. Dla tego rodzaju działalności gospodarczej, którą zaczęli angażować się mieszkańcy górnej części stolicy Zwolenia, z czasem zaczęto używać nazwy koronkarstwo. Ta typowa dla tego rejonu praca zanikła dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to ostatnie koronkarstwo zostało pozbawione uprawnień handlowych.

W roku 1882 Ondrej Kindernay Kropáč założył tutaj ręczną cegielnię. Jego zięć Jan Antal wyposażył ją w maszyny.

Od około 1908 do 1930 roku działał wapiennik − piec wapienny, który znajdował się nad wsią Zámostie i skąd kolejka linowa „šodronka” prowadziła do stacji kolejowej Dubov. Niekorzystne warunki życia w pierwszej połowie XX wieku wielu mieszkańców Zámostii próbowało przeprawić się mostem, podróżując do pracy do USA i Kanady. Pierwsza fala odeszła przed I wojną światową, druga w latach dwudziestych XX wieku podczas kryzysu gospodarczego.

Ludność znalazła nowe źródło utrzymania w państwowej rafinerii w Dubovej (później Petrochema), gdzie produkcja została uruchomiona w 1938 roku. Pomimo tego, że Dubová była uważana za ważne źródło paliwa na potrzeby Słowackiego Powstania Narodowego, amerykańska Air Force 20 sierpniu 1944 r. zbombardowała rafinerię. Mała elektrownia wodna w Dubovej działa od 1908 roku.

Mieszkańcy byli głównie rolnikami, leśnikami i pracownikami Państwowej Rafinerii w Dubovej, w miejscowej wapienni i cegielni.

Wieś znana jest z masowych egzekucji w wapienniku, gdzie podczas II wojny światowej w styczniu 1945 r. około 400 mężczyzn (kobiet i dzieci) zostało zabitych przez jednostkę specjalną Einsatzkommando 14 (wcześniejsze źródła wymieniane nawet 800 lub 900). Ponieważ ciała były spalane w wapienniku, dokładna liczba ofiar nie została jeszcze ustalona. Ich śmierć upamiętnia miejsce pamięci i pamięci Słowackiego Powstania Narodowego w Niemczech.

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn[2].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[3]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Mikołaja, jednonawowa pierwotnie gotycka budowla z wielobocznym zamknięciem prezbiterium i wieżą stanowiącą część bryły kościoła z XV wieku. W XVIII wieku kościół przebudowano w stylu barokowym.[4] Elewacje podzielone są paskami lizen.
  • Stanowisko archeologiczne wzgórze Hradisko (wysokość 785,5 m n.p.m.) znajduje się w północnej części obszaru. Znaleziska wskazują na osadnictwo już w epoce brązu. Znajduje się na zalesionym południowym cyplu Tatr Niskich (fragment Czarnej Części). Od strony zachodniej wzgórze otacza potok Ráztoka. Ufortyfikowana osada zorientowana w kierunku P-P posiada dobrze zachowane umocnienia wałowe. Wejście do fortu zapewne znajdowało się od południowego wschodu, gdyż północne i zachodnie stoki są strome. Najbardziej charakterystyczna i wyraźna jest fortyfikacja wału po stronie południowej.

Osobowości wioski

  • Jozef Búda (* 1898, † 1994), dostojnik kościelny, teolog, biblista, nauczyciel akademicki i ksiądz rzymskokatolicki
  • Dominik Štubňa-Zámostský (* 1905, † 1970), nauczyciel, pisarz dla dzieci i młodzieży
  • Milan Marčok (* 1939), nauczyciel akademicki i polityk regionalny

Linki zewnętrzne
Nemecká
wieś
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Powierzchnia 24,63 km² (2463 ha) [5]
Populacja 1 770 (31. 12. 2020) [6]
Gęstość 71,86 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1281
Starosta Branislav Čižmárik[7] (SMER-SD)
PSČ 976 97
ŠÚJ 508829
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Hronská 37
Telefón 048/618 22 34
Fax 048/618 22 34
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Nemecká
Strona: www.nemecka.info
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°48′39″S 19°25′02″V

Przypisy

  1. ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. ↑ 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  4. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  5. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  6. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  7. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Nemecká_(okres_Brezno)&oldid=54177”