Polomka: Różnice pomiędzy wersjami
m (1 wersja) |
|||
| (Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | [[Kategoria:1o]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
| + | {{Uwaga| | ||
| + | |strona = https://sk.wikipedia.org/wiki/Polomka | ||
| + | |autorzy = https://sk.wikipedia.org/w/index.php?title=Polomka&action=history | ||
| + | |nota = słowacki | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {{Uwaga polska| | ||
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Polomka | ||
| + | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Polomka&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | |||
| + | '''Polomka''' (pol. ''Polomka'', węg. ''Garamszécs'') – duża wieś ([[obec]]) w [[Powiat Brezno|powiecie Brezno]] w [[Kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]] w [[Regiony Słowacji|historycznym regionie]] [[Horehronie]] na [[Słowacja|Słowacji]]. | ||
| + | == Topografia == | ||
| + | Polomka leży w dolinie [[Hron]]u, ograniczona łańcuchem [[Niżne Tatry|Niżnych Tatr]] od północy i pasmem [[Rudawy Słowackie|Rudaw Słowackich]] od południa. Wieś znajduje się w otulinie [[Národný park Nízke Tatry|Parku Narodowego Tatry Niskie]], a lewobrzeżny w otulinie [[Národný park Muránska planina|Parku Narodowego Muránska planina]]. | ||
| + | |||
| + | Wysokość n.p.m. obszaru katastralnego wsi zmienia się od ok. 600 m w dolinie Hronu do 1439 na południu (szczyt [[Fabova hoľa]]) i 1665 m na północy (szczyt [[Homôľka (1665 m)|Homôľka]] w Niżnych Tatrach). Centrum wsi leży na wysokości 628 m n.p.m. | ||
| + | |||
| + | Przez centrum wsi przebiega droga [[Cesta I. triedy 66|I/66]] z [[Brezno|Brezna]] do [[Červená Skala (Šumiac)|Červenej Skaly]], a przez południowy kraniec wsi przebiega linia kolejowa [[železničná trať Banská Bystrica – Červená Skala|Banská Bystrica − Červená Skala]]. Wieś leży około 20 km na wschód od Brezna. | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | Polomka została założona najprawdopodobniej już w XIV wieku jako wieś na [[Prawo magdeburskie|prawie niemieckim]]. Zapewne na przełomie XIV i XV w., gdy dotarła tu fala wędrownych pasterzy ze wschodu Karpat, została przeniesiona na [[prawo wołoskie]]. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1525 roku: zanotowano wówczas, że mieszkaniec Polomki, niejaki Alex, nie chciał sprzedać sera Konôpce z Brezna za monetę zaniżonej wagi. Więcej informacji o wsi zachowało się z czasów od połowy XVI w. Jej mieszkańcy trudnili się głównie pracą na roli i pasterstwem. W 1551 r. wieś liczyła 9 gospodarstw, ale w 1605 r. już 37. W tym czasie na jej terenie poszukiwano złota i srebra, działały prymitywne kopalnie rudy żelaza (miejsc. ''banie'') oraz kuźnice (miejsc. ''hamry''), w których z wytopionej surówki uzyskiwano wyroby żelazne (wkrótce zanikłe). | ||
| + | |||
| + | W XVI w. istniał już we wsi drewniany kościół, który w 1669 r. został zastąpiony murowaną, istniejącą do dziś budowlą. Naprzeciwko „fary” (budynku probostwa) powstała drewniana, dwuizbowa szkoła – pierwsza wzmianka o prowadzącym ją nauczycielu pochodzi z 1701 r. Pieczęć wsi jest znana z odcisku od roku 1737. Posiadała ona łaciński napis ''Sigilium pagi Polonka iuxta Gron'' (''Pieczęć wsi Polomka nad Hronem''). | ||
| + | |||
| + | Dzieje wsi związane były ściśle z [[Zamek Murań|zamkiem Murań]] i z murańskim „państwem” feudalnym, które w dolinie Hronu sięgało aż po Brezno. Polomka była w tym organizmie wsią o największym areale ziemi ornej, co przekładało się na liczbę mieszkańców i dobytku. Hodowano głównie owce, wypasane na górskich halach, nieco krów i koni. Z uwagi na chłodny i wilgotny klimat ze zbóż uprawiano tylko [[owies]], [[żyto]] i nieco [[Jęczmień|jęczmienia]], a oprócz tego rośliny strączkowe ([[groch]], [[fasola]] i [[bób]]), które z biegiem XIX w. zostały częściowo zastąpione przez ziemniaki. Powszechna była uprawa [[Len|lnu]] i [[Konopie siewne|konopi]] jako surowców do produkcji płótna i powrozów. | ||
| + | |||
| + | W ciągu XIX w. gwałtownie wzrosło zapotrzebowanie na drewno budowlane, a rozwijające się w dolinie Hronu hutnictwo żelaza stworzyło zapotrzebowanie na znaczne ilości [[Węgiel drzewny|węgla drzewnego]]. Wielu mieszkańców wsi znalazło pracę w lasach wielkiej zwierzchności, inni zajmowali się furmanką, spławianiem drewna Hronem czy produkcją [[gont]]ów i innych wyrobów z drewna. W tym czasie we wsi działały młyn i tartak napędzane kołami wodnymi, a także niewielki [[browar]]. | ||
| + | |||
| + | Przeludnienie wsi i upadek wielu rzemiosł, spowodowany konkurencją tańszych wyrobów fabrycznych wywołały na początku XX w. falę emigracji zarobkowej do Francji, Ameryki, a nawet Australii. Światowy kryzys ekonomiczny początku lat 30. XX w. odbił się echem również w Polomce, gdzie 14 listopada 1932 r. mieszkańcy zbiorowo zaprotestowali przeciwko okrutnym egzekucjom podatkowym, które wiele rodzin pozbawiły dachu nad głową (tzw. ''Polomská vzbura''). | ||
| + | |||
| + | W czasie [[Słowackie powstanie narodowe|słowackiego powstania narodowego]] znaczna część mieszkańców walczyła w oddziałach powstańczych lub aktywnie wspierała powstanie. Wyzwolenie od niemieckiej okupacji przyniosły Polomce wojska czechosłowackie i rumuńskie 30 stycznia 1945 r. | ||
| + | |||
| + | == Mieszkańcy == | ||
| + | === Narodowości === | ||
| + | Według spisu ludności z 2001 roku mieszkało tu 3250 osób, z czego 3185 Słowaków (98% mieszkańców). | ||
| + | |||
| + | {| class="wikitable" | ||
| + | ! Narodowość | ||
| + | ! Liczba osób | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Słowacy|słowacka]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 3185 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Ukraińcy|ukraińska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 22 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Romowie|romska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 18 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Węgrzy|węgierska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 9 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Czesi|czeska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 7 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Rosjanie|rosyjska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 2 | ||
| + | |- | ||
| + | | [[Polacy|polska]] | ||
| + | | style="text-align: right;" | 1 | ||
| + | |- | ||
| + | | nieustalona | ||
| + | | style="text-align: right;" | 6 | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | Według spisu ludności z 21.05.2011 mieszkało w niej 3038 osób. | ||
| + | |||
| + | == Kultura i atrakcje == | ||
| + | === Pomniki === | ||
| + | * Rzymskokatolicki kościół farny pw. św. Jana Chrzciciela. Pierwszy, drewniany kościół powstał we wsi już w XVI w. Nowy, murowany jednonawowy kościół z wielobocznym zakończeniem prezbiterium i wieżą z pierwszej połowy XVII wieku.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | ||
| + | | priezvisko = | ||
| + | | meno = | ||
| + | | odkaz na autora = | ||
| + | | titul = Polomka- Kostol sv. Jána Krstiteľa | ||
| + | | url = http://www.pamiatkynaslovensku.sk/polomka-kostol-sv-jana-krstitela | ||
| + | | dátum vydania = | ||
| + | | dátum aktualizácie = | ||
| + | | dátum prístupu = | ||
| + | | vydavateľ = Pamiatky na Slovensku | ||
| + | | miesto = | ||
| + | | jazyk = | ||
| + | }} </ref> rozpoczął wznosić w roku 1666 [[Franciszek Wesselényi]], ówczesny [[palatyn (tytuł)|palatyn]] Węgier i władca „państwa” murańskiego. Kościół został poświęcony w 1669 r. W latach 1712-1715 świątynia została przebudowana w duchu [[barok]]owym. Wyposażenie wnętrza (ołtarz główny, [[ambona (architektura)|ambona]], [[organy]], [[chrzcielnica]]) z XVII i XVIII w., barokowe. jednonawowa budowla Kościół jest częścią obszaru warownego, wejście zaprojektowano jako drewnianą dzwonnicę, będącą częścią muru obronnego. Budynek kościoła ma gładkie elewacje z narożnikami. Wieża jest zakończona hełmem w kształcie dzwonu. | ||
| + | * Kaplica św. Ján Nepomucký z 1828 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | ||
| + | | priezvisko = | ||
| + | | meno = | ||
| + | | odkaz na autora = | ||
| + | | titul = Polomka- Kaplnka sv. Jána Nepomuckého | ||
| + | | url = http://www.pamiatkynaslovensku.sk/polomka-kaplnka-sv-jana-nepomuckeho | ||
| + | | dátum vydania = | ||
| + | | dátum aktualizácie = | ||
| + | | dátum prístupu = | ||
| + | | vydavateľ = Pamiatky na Slovensku | ||
| + | | miesto = | ||
| + | | jazyk = | ||
| + | }} </ref> Nad kaplicą dominuje charakterystyczna wieża podzielona polami lizen, zakończona dzwonowym hełmem. | ||
| + | |||
| + | == Osobowości wioski == | ||
| + | === Tubylcy === | ||
| + | * [[Mikuláš Ferjenčík (General)|Mikuláš Ferjenčík]] (* 1904, † 1988), lekarz weterynarii i generał, jeden z organizatorów [[SNP]] | ||
| + | * [[Katarína Máliková]] (* 1990), kompozytorka i piosenkarka | ||
| + | |||
| + | == Miasta partnerskie == | ||
| + | |||
| + | * {{flagicon|Česko}} [[Pustá Polom]], [[Česko]] | ||
| + | |||
| + | == Linki zewnętrzne == | ||
| + | * [http://www.polomka.sk/ Oficiálna stránka obce] | ||
| + | * [http://www.najkrajsikraj.sk/polomka/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | ||
| + | |||
| + | | | ||
{{Infobox Slovenská obec | {{Infobox Slovenská obec | ||
| − | | Typ = | + | | Typ = wieś |
| Názov = Polomka | | Názov = Polomka | ||
| Iné názvy = | | Iné názvy = | ||
| Linia 10: | Linia 136: | ||
| Okres = Brezno | | Okres = Brezno | ||
| Región = Horehronie | | Región = Horehronie | ||
| + | |populacja = 2 959 | ||
| + | |gęstość = 31.47 | ||
| + | |współrzędne = [https://mapy.dennikn.sk/?y=48.8525&x=19.854167 48°51′09″S 19°51′15″V] | ||
| Časti = | | Časti = | ||
| Rieka = Hron | | Rieka = Hron | ||
| Linia 29: | Linia 158: | ||
| Mapa = | | Mapa = | ||
| Popis mapy = | | Popis mapy = | ||
| − | | Web = | + | | Web = polomka.sk |
| Commons = | | Commons = | ||
| Pôvod názvu = | | Pôvod názvu = | ||
| Poznámky = | | Poznámky = | ||
| + | |kataster = https://zbgis.skgeodesy.sk/mkzbgis/sk/kataster/?bm=worldImagery&z=17&c=19.8542,48.8525 | ||
}} | }} | ||
| − | + | |} | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | {{ | + | == Przypisy == |
| + | {{izvori}} | ||
| − | [[ | + | [[Kategoria:Geografia]] |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Słowacja]] |
| + | [[Kategoria:Wsie na Słowacji]] | ||
| + | [[Kategoria:Wsie powiatu Brezno]] | ||
Aktualna wersja na dzień 17:02, 6 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Polomka (pol. Polomka, węg. Garamszécs) – duża wieś (obec) w powiecie Brezno w kraju bańskobystrzyckim w historycznym regionie Horehronie na Słowacji. Spis treściTopografiaPolomka leży w dolinie Hronu, ograniczona łańcuchem Niżnych Tatr od północy i pasmem Rudaw Słowackich od południa. Wieś znajduje się w otulinie Parku Narodowego Tatry Niskie, a lewobrzeżny w otulinie Parku Narodowego Muránska planina. Wysokość n.p.m. obszaru katastralnego wsi zmienia się od ok. 600 m w dolinie Hronu do 1439 na południu (szczyt Fabova hoľa) i 1665 m na północy (szczyt Homôľka w Niżnych Tatrach). Centrum wsi leży na wysokości 628 m n.p.m. Przez centrum wsi przebiega droga I/66 z Brezna do Červenej Skaly, a przez południowy kraniec wsi przebiega linia kolejowa Banská Bystrica − Červená Skala. Wieś leży około 20 km na wschód od Brezna. HistoriaPolomka została założona najprawdopodobniej już w XIV wieku jako wieś na prawie niemieckim. Zapewne na przełomie XIV i XV w., gdy dotarła tu fala wędrownych pasterzy ze wschodu Karpat, została przeniesiona na prawo wołoskie. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1525 roku: zanotowano wówczas, że mieszkaniec Polomki, niejaki Alex, nie chciał sprzedać sera Konôpce z Brezna za monetę zaniżonej wagi. Więcej informacji o wsi zachowało się z czasów od połowy XVI w. Jej mieszkańcy trudnili się głównie pracą na roli i pasterstwem. W 1551 r. wieś liczyła 9 gospodarstw, ale w 1605 r. już 37. W tym czasie na jej terenie poszukiwano złota i srebra, działały prymitywne kopalnie rudy żelaza (miejsc. banie) oraz kuźnice (miejsc. hamry), w których z wytopionej surówki uzyskiwano wyroby żelazne (wkrótce zanikłe). W XVI w. istniał już we wsi drewniany kościół, który w 1669 r. został zastąpiony murowaną, istniejącą do dziś budowlą. Naprzeciwko „fary” (budynku probostwa) powstała drewniana, dwuizbowa szkoła – pierwsza wzmianka o prowadzącym ją nauczycielu pochodzi z 1701 r. Pieczęć wsi jest znana z odcisku od roku 1737. Posiadała ona łaciński napis Sigilium pagi Polonka iuxta Gron (Pieczęć wsi Polomka nad Hronem). Dzieje wsi związane były ściśle z zamkiem Murań i z murańskim „państwem” feudalnym, które w dolinie Hronu sięgało aż po Brezno. Polomka była w tym organizmie wsią o największym areale ziemi ornej, co przekładało się na liczbę mieszkańców i dobytku. Hodowano głównie owce, wypasane na górskich halach, nieco krów i koni. Z uwagi na chłodny i wilgotny klimat ze zbóż uprawiano tylko owies, żyto i nieco jęczmienia, a oprócz tego rośliny strączkowe (groch, fasola i bób), które z biegiem XIX w. zostały częściowo zastąpione przez ziemniaki. Powszechna była uprawa lnu i konopi jako surowców do produkcji płótna i powrozów. W ciągu XIX w. gwałtownie wzrosło zapotrzebowanie na drewno budowlane, a rozwijające się w dolinie Hronu hutnictwo żelaza stworzyło zapotrzebowanie na znaczne ilości węgla drzewnego. Wielu mieszkańców wsi znalazło pracę w lasach wielkiej zwierzchności, inni zajmowali się furmanką, spławianiem drewna Hronem czy produkcją gontów i innych wyrobów z drewna. W tym czasie we wsi działały młyn i tartak napędzane kołami wodnymi, a także niewielki browar. Przeludnienie wsi i upadek wielu rzemiosł, spowodowany konkurencją tańszych wyrobów fabrycznych wywołały na początku XX w. falę emigracji zarobkowej do Francji, Ameryki, a nawet Australii. Światowy kryzys ekonomiczny początku lat 30. XX w. odbił się echem również w Polomce, gdzie 14 listopada 1932 r. mieszkańcy zbiorowo zaprotestowali przeciwko okrutnym egzekucjom podatkowym, które wiele rodzin pozbawiły dachu nad głową (tzw. Polomská vzbura). W czasie słowackiego powstania narodowego znaczna część mieszkańców walczyła w oddziałach powstańczych lub aktywnie wspierała powstanie. Wyzwolenie od niemieckiej okupacji przyniosły Polomce wojska czechosłowackie i rumuńskie 30 stycznia 1945 r. MieszkańcyNarodowościWedług spisu ludności z 2001 roku mieszkało tu 3250 osób, z czego 3185 Słowaków (98% mieszkańców).
Według spisu ludności z 21.05.2011 mieszkało w niej 3038 osób. Kultura i atrakcjePomniki
Osobowości wioskiTubylcy
Miasta partnerskieLinki zewnętrzne
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Polomka- Kostol sv. Jána Krstiteľa [online]. Pamiatky na Slovensku. Dostupné online.
- ↑ Polomka- Kaplnka sv. Jána Nepomuckého [online]. Pamiatky na Slovensku. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.