Borsa Loránd: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - ", † " na ", † ")
 
(Nie pokazano 31 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Źródło: [https://en.wikipedia.org/wiki/Roland_Borsa Roland Borsa]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Roland_Borsa
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Roland_Borsa&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[István, syn Tekesa|István]]
+
|poprzednik        = [[István, syn Tekesa]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1282)
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1282)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
Linia 12: Linia 25:
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1284-1285)
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1284-1285)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Mojs (wojewoda)|Mojs]]
+
|następca          = [[Ákos I. Mojs]]
 
}}
 
}}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Mojs (wojewoda)|Mojs]]
+
|poprzednik        = [[Ákos I. Mojs]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1288-1297)
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1288-1297)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
Linia 22: Linia 35:
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Borsa Loránd''' (pol. ''Wawrzyniec Borsa'', rum. ''Roland Borşa'') (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† 1301), węgierski szlachcic, [[wojewoda Siedmiogrodu]], znany z walki z najazdami Mongołów, a później z buntu przeciwko próbom króla [[I. Károly|Karola I]] kontrolowania jego terytorium.
 +
 +
== Początki ==
 +
 +
Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki ród [[Borsa]] pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)<ref>Karácsonyi János. ''Magyar nemzetségek''. [Węgierskie rodziny szlacheckie], tartykuł o rodzinie Borsa. URL: [http://mek.oszk.hu/09100/09195/pdf/nemzetsegek1.pdf]</ref>
 +
 +
Członek szlacheckiej rodziny o „''możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim''” (Tudor Sălăgean)<ref>Sălăgean 2005, str. 179.</ref>, pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki [[Someşul Mic]]). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie.
 +
 +
== Pierwszy okres rządów (1282) ==
 +
 +
Początkowo, jako zwolennik króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]] i jego polityki centralizacji, Loránd został wiosną 1282 r. mianowany [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], a w lipcu i sierpniu uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko klanowi [[Aba]], a następnie odegrał decydującą rolę w zwycięstwo nad buntownikami z plemienia [[Kumanowie|Kumanów]]. Mimo tego sukcesu seria ustępstw króla wobec arystokracji zmusiła Loránda do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz [[Péc Apor|Apora Péca]].
 +
 +
== Drugi okres rządów (1284-1285) ==
 +
 +
Po powrocie na urząd [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, [[Borsa László|Władysława]] z [[Szentmártón]]. Po konflikcie z królem Władysławem IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy.
 +
 +
== Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządów ==
 +
 +
Loránd znajdował się u szczytu swej kariery, gdy w Siedmiogrodzie zaczęto reorganizować funkcjonowanie według zasad „kongregacyjnych”, przenosząc ''de facto'' władzę na grupę lokalnych szlachciców. Gdy pierwsze zgromadzenie szlachty spotkało się w 1285 r. pod Turdą, Loránd stracił Siedmiogród i okazał się niezdolny do wywierania wpływu na innych szlachciców lub odgrywania ważnej roli w zarządzaniu prowincją. Niemniej jednak, gdy sentyment do Władysława silniej odezwał się u szlachty, wrócił do władzy po raz ostatni w 1288 roku. Wraz z bratem zorganizował zabójstwo króla przez najemników kumańskich w komitacie [[Bihar]] w 1290 roku. Ta akcja , wraz z jego ukrytymi ambicjami dotyczącymi Siedmiogrodu, doprowadził go do bezpośredniego konfliktu z ostatnim potomkiem dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], [[III. András|Andrzejem III.]]. Pokonany przez wojska królewskie w wojnie domowej w 1294 r. został zwolniony z funkcji wojewody, ale jakoś udało mu się uniknąć konfiskaty jego rozległych ziem. Zmarł daleko od przedsionków władzy w 1301 roku.
 +
 +
==Przypis==
 +
{{izvori}}
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
* Sălăgean, Tudor (2005). ''Romanian Society in the Early Middle Ages (9th&ndash;14th&nbsp;Centuries&nbsp;AD)''. W: Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan; ''History of Romania: Compendium''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies). Cluj-Napoca. ISBN 978-973-7784-12-4.
 +
* Sălăgean, Tudor (2003, 2007). ''Transilvania în a doua jumătate a secolului al XIII-lea: Afirmarea regimului congregaţional''.  (Centrul de Studii Transilvane. Cluj-Napoca.
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Borsa Loránd
+
  |urzędnik          = Borsa Loránd (weg.)<br>Wawrzyniec Borsa'' (pol.)<br>Borsa Loránd (rum. Roland Borşa (rum.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
 
  |tytulatura        = Wojewoda Siedmiogrodu
 
  |tytulatura        = Wojewoda Siedmiogrodu
Linia 38: Linia 79:
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
 
  |1. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 
  |1. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
−
  |1. od            = <small>(1) </small>1282, <small>(2) </small>1284, <small>(3) </small>1288
+
  |1. od            = : <small>(1) </small>1282, <small>(2) </small>1284, <small>(3) </small>1288
−
  |1. do            = <small>(1) </small>1282, <small>(2) </small>1285, <small>(3) </small>1297
+
  |1. do            = : <small>(1) </small>1282, <small>(2) </small>1285, <small>(3) </small>1297
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[István, syn Tekesa|István]]<br><small>2. </small>[[Péc Apor]]<br><small>3. </small>[[Mojs (wojewoda)|Mojs]]
+
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[István, syn Tekesa]]<br><small>2. </small>[[Péc Apor]]<br><small>3. </small>[[Ákos I. Mojs]]
−
  |1. następca      = <small>1. </small>[[Péc Apor]]<br><small>2. </small>[[Mojs (wojewoda)|Mojs]]<br><small>3. </small>[[Kán III. László]]
+
  |1. następca      = <small>1. </small>[[Péc Apor]]<br><small>2. </small>[[Ákos I. Mojs]]<br><small>3. </small>[[Kán III. László]]
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
−
  |ród              =  
+
  |ród              = [[Borsa]]
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
−
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]], [[Królestwo Chorwacji]] w unii<br>personalnej z [[Królestwem Węgier]]
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]
−
  |data urodzenia    =  
+
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
−
  |data śmierci      =  
+
  |data śmierci      = 1301
 
  |miejsce śmierci  =  
 
  |miejsce śmierci  =  
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
−
  |ojciec            =  
+
  |ojciec            = Tamás
−
  |matka            =  
+
  |matka            = nieznana
−
  |rodzeństwo        =  
+
  |rodzeństwo        = [[Borsa István|István]]<br>[[Borsa Jakab|Jakab]]<br>László „Vak”<br>[[Borsa Beke|Beke]]<br>János
 
  |1. związek        =  
 
  |1. związek        =  
 
  |1. związek z      =  
 
  |1. związek z      =  
Linia 71: Linia 112:
 
|}
 
|}
  
−
'''Roland Borsa''' ({{IPA-hu|ˈborʃɒ|lang}}; {{lang-ro|Roland Borşa}} {{IPA-ro|ˈborʃa|}}; died 1301) was [[voivode of Transylvania]] for 3 periods in the late 13th century. He was known for battling the [[Mongol invasion of Europe|Mongol invasions]] and, later, for rebelling against King [[Charles I of Hungary|Charles I's]] attempts to control his territory.
+
{{SORTUJ:Borsa, Lorand}}
−
 
 
−
== Origins ==
 
−
According to the earliest written mention, the Borsa family was originated from Barsa village (now Barsa is part of modern [[Füzesgyarmat]].)<ref>János Karácsonyi: Magyar nemzetségek. (Hungarian noble families), the article about Borsa family. URL: [http://mek.oszk.hu/09100/09195/pdf/nemzetsegek1.pdf]</ref>
 
−
 
 
−
Roland Borsa was the member of a noble family, with "a possible Romanian-Slavic origin" (Tudor Sălăgean),<ref>Sălăgean 2005, p. 179.</ref> originally from the valley of the [[Borșa River]] (today in [[Cluj county]], Romania), a tributary of the [[Someşul Mic|Little Someş river]]. A branch of the family was established in [[Bihor County|Bihor]] in the 12th century, and maintained close ties with the Transylvanian branch.
 
−
 
 
−
== First period of rule (1282) ==
 
−
Initially a supporter of the centralization policies of [[Ladislaus IV of Hungary|László IV]], King of Hungary, Borsa was named voivod of Transylvania in the spring of 1282. In July and August he participated in the royal campaign against the Aba tribe, then distinguished himself with a decisive role in the victory over Cuman rebels. Despite this success, however, a series of royal concessions to the aristocracy forced Roland to resign his voivodship in favor of [[Apor Péc]].
 
−
 
 
−
== Second period of rule (1284-1285) ==
 
−
Returning to the voivodship in 1284, Roland Borsa found himself faced with Mongol invasions. In the winter of 1285, he attempted to stem the invasion with a campaign in which the Transylvanians distinguished themselves through their valor on the battlefield. To assist in governing his new territories, he named a vice-voivod from the Transylvanian branch of the family, László Borsa of Szentmártón. Following a conflict with King László IV at the end of 1285, Roland Borsa was again stripped of his power.
 
−
 
 
−
== Reorganization of the voivodship and final period of rule ==
 
−
Roland Borsa was at the nadir of his fortunes when the Transylvanian voivodship began to reorganize along "congregational" lines, shifting de facto power to a group of landed nobles. When the first congregation of nobles met in 1285 near [[Turda]], Roland Borsa had lost his Transylvanian lands and proved unable either to exercise any influence over the other nobles or to play an important role in governing the province. Nonetheless, as sentiment against László took a firmer hold on the nobility, he returned to power for a final time in 1288. Along with his brother, he organized the assassination of the King by Cuman mercenaries at [[Toboliu|Körösszeg]] in [[Bihor County]] in 1290. This action, along with his ill-concealed ambitions for Transylvania, led him into direct conflict with the last scion of the House of Árpád, András III. Defeated by royal forces in the Civil War of 1294, he was dismissed as voivod, but somehow managed to avoid the confiscation of his now-extensive lands. He died far from the corridors of power in 1301.
 
−
 
 
−
==Footnotes==
 
−
{{Reflist|15em}}
 
−
 
 
−
== Bibliography ==
 
−
* Sălăgean, Tudor (2005). ''Romanian Society in the Early Middle Ages (9th&ndash;14th&nbsp;Centuries&nbsp;AD)''. ''In:'' Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan; ''History of Romania: Compendium''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies). Cluj-Napoca. {{ISBN|978-973-7784-12-4}}.
 
−
* Sălăgean, Tudor (2003, 2007). ''Transilvania în a doua jumătate a secolului al XIII-lea: Afirmarea regimului congregaţional''.  ([[Centrul de Studii Transilvane]]. [[Cluj-Napoca]].
 
−
 
 
−
{{s-start}}
 
−
{{S-hou|Genus Borsa|name=Roland ||{{circa}} 1250 ||1301}}
 
−
{{s-off}}
 
−
{{succession box|title=[[Voivode of Transylvania]]|before=[[Stephen, son of Tekesh]]|years=1282|after=[[Apor Péc]]}}
 
−
{{succession box|title=[[Voivode of Transylvania]]|before=[[Apor Péc]]|years=1284–1294|after=[[Ladislaus III Kán|Ladislaus Kán]]}}
 
−
{{s-end}}
 
−
 
 
−
{{DEFAULTSORT:Borsa, Roland}}
 
−
 
 
−
[[Category:Oligarchs of the Kingdom of Hungary]]
 
−
[[Category:1301 deaths]]
 
−
[[Category:Year of birth unknown]]
 
−
[[Category:Borsa (genus)|Roland]]
 
−
[[Category:13th-century Hungarian people]]
 
−
[[Category:14th-century Hungarian people]]
 
−
 
 
  
 +
[[Kategoria:Borsa]]
 +
[[Kategoria:Ród]]
 +
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
−
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
−
[[Kategoria:Szybkie]]
+
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1301]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 12:45, 8 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1282) 		Następca:
István, syn Tekesa Péc Apor
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1284-1285) 		Następca:
Péc Apor Ákos I. Mojs
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1288-1297) 		Następca:
Ákos I. Mojs Kán III. László

Borsa Loránd (pol. Wawrzyniec Borsa, rum. Roland Borşa) (* nieznana, † 1301), węgierski szlachcic, wojewoda Siedmiogrodu, znany z walki z najazdami Mongołów, a później z buntu przeciwko próbom króla Karola I kontrolowania jego terytorium.

Początki

Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki ród Borsa pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)[1]

Członek szlacheckiej rodziny o „możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim” (Tudor Sălăgean)[2], pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki Someşul Mic). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie.

Pierwszy okres rządów (1282)

Początkowo, jako zwolennik króla Węgier Władysława IV i jego polityki centralizacji, Loránd został wiosną 1282 r. mianowany wojewodą Siedmiogrodu, a w lipcu i sierpniu uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko klanowi Aba, a następnie odegrał decydującą rolę w zwycięstwo nad buntownikami z plemienia Kumanów. Mimo tego sukcesu seria ustępstw króla wobec arystokracji zmusiła Loránda do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz Apora Péca.

Drugi okres rządów (1284-1285)

Po powrocie na urząd wojewody Siedmiogrodu w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, Władysława z Szentmártón. Po konflikcie z królem Władysławem IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy.

Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządów

Loránd znajdował się u szczytu swej kariery, gdy w Siedmiogrodzie zaczęto reorganizować funkcjonowanie według zasad „kongregacyjnych”, przenosząc de facto władzę na grupę lokalnych szlachciców. Gdy pierwsze zgromadzenie szlachty spotkało się w 1285 r. pod Turdą, Loránd stracił Siedmiogród i okazał się niezdolny do wywierania wpływu na innych szlachciców lub odgrywania ważnej roli w zarządzaniu prowincją. Niemniej jednak, gdy sentyment do Władysława silniej odezwał się u szlachty, wrócił do władzy po raz ostatni w 1288 roku. Wraz z bratem zorganizował zabójstwo króla przez najemników kumańskich w komitacie Bihar w 1290 roku. Ta akcja , wraz z jego ukrytymi ambicjami dotyczącymi Siedmiogrodu, doprowadził go do bezpośredniego konfliktu z ostatnim potomkiem dynastii Arpadów, Andrzejem III.. Pokonany przez wojska królewskie w wojnie domowej w 1294 r. został zwolniony z funkcji wojewody, ale jakoś udało mu się uniknąć konfiskaty jego rozległych ziem. Zmarł daleko od przedsionków władzy w 1301 roku.

Przypis

  1. ↑ Karácsonyi János. Magyar nemzetségek. [Węgierskie rodziny szlacheckie], tartykuł o rodzinie Borsa. URL: [1]
  2. ↑ Sălăgean 2005, str. 179.

Bibliografia

  • Sălăgean, Tudor (2005). Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th Centuries AD). W: Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan; History of Romania: Compendium; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies). Cluj-Napoca. ISBN 978-973-7784-12-4.
  • Sălăgean, Tudor (2003, 2007). Transilvania în a doua jumătate a secolului al XIII-lea: Afirmarea regimului congregaţional. (Centrul de Studii Transilvane. Cluj-Napoca.

Borsa Loránd (weg.)
Wawrzyniec Borsa (pol.)
Borsa Loránd (rum. Roland Borşa (rum.)

— Wojewoda Siedmiogrodu —
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od : (1) 1282, (2) 1284, (3) 1288
do : (1) 1282, (2) 1285, (3) 1297
Poprzednik 1. István, syn Tekesa
2. Péc Apor
3. Ákos I. Mojs
Następca 1. Péc Apor
2. Ákos I. Mojs
3. Kán III. László
Dane biograficzne
Ród Borsa
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny data nieznana
Śmierć 1301
Ojciec Tamás
Matka nieznana
Rodzeństwo István
Jakab
László „Vak”
Beke
János
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Borsa_Loránd&oldid=39966”