Debreceni Dózsa

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu (1318-1321) Następca: Pók Miklós Szécsényi I. Tamás Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1322) Następca: Rátót II. Domokos Drugeth Fülöp Błąd przy generowaniu miniatury: Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején Debreceni Dózsa (pol. Doża Debreceni) (*przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie interregnum jeden z najwazniejszych stronników Karola Roberta. Wojewoda Siedmiogrodu, a następnie palatyn. Najbardziej znany członek rodziny Debreceni, która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku. [1] Debreceni (I.) Dózsa (1291 előtt – 1322) katona, hadvezér, az interregnum idején Károly Róbert híve, seregeinek egyik vezére, amiért cserébe egy időben erdélyi vajda, majd nádor is volt. A Debrecenben a 13. századtól a 15. század elejéig birtokos Debreceni család legnevezetesebb tagja. Biografia Wiosną 1307 r. książę Bawarii Otton, który był także królem Węgier w latach 1305–1308, podarował majątek Elep w komitacie Szabolcs, który był rządzony bez następcy Dózsy, ponieważ Dózsa był uważany za krewnego Kopasa, Beke i László. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny Debreceni nie należał do partii popierającej Ottona. Dzięki tej darowiźnie król chciał uczynić Dozę swoim stronnikiem, a tym samym całą rodzinę Debreceni. Oni byli jednak wierni Karolowi I, odkąd przybył na Węgry. Róbert Károly doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r., jako nagrodę za kampanię przeciwko Máté Csákowi, król podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg innych darowizn. 1307 tavaszán Ottó bajor herceg (aki egyben 1305–1308 között magyar király is volt) Dózsának ajándékozta az örökös nélkül a királyra szállt Szabolcs megyei Elep birtokot, mivel szerinte Dózsa a Barsa nembeli Kopasznak, Bekének és Lászlónak, az ő híveinek rokona. Ez elég valószínűtlen állítás, mivel a Debreceni család egy tagja sem tartozott az Ottót támogató párthoz. A király ezzel az adománnyal akarta az oldalára állítani Dózsát s ezzel az egész Debreceni családot. Viszont ők I. Károly állandó hívei voltak azóta, hogy az Magyarországra érkezett. Ezt nagyon jól tudta Károly Róbert is, mert a Csák Máté elleni hadjárat jutalmaként a király 1311. szeptember 26-án Dózsának adományozta a Pest megyei Páth birtokot, amelyet ajándékbirtokok egész sora követett. Jesienią 1311 r. Mateusz III Csák zawarł sojusz z synami zamordowanegoj Amadeusza Aby, który 15 czerwca 1312 r. został pokonany w bitwie pod Rozgoniami przez wojska króla Karola I, wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców Kassa i Saksonii Siedmiogrodzkiej. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Ta bitwa jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swojego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csákowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju. Po bitwie pod Rozgoniami Dózsa i Róbert Károly znaleźli się w najbardziej poufnym środowisku, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może Jakuba z Debreczyna. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Dózsy, aby umocnić władzę polityczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położył kres dwuwładzy. 1311 őszén Csák Máté a meggyilkolt Aba Amadé fiaival szövetséget kötött, akik 1312. június 15-én a rozgonyi csatában teljes vereséget szenvedtek I. Károly király hadaitól, akiket segítettek a johannita lovagok, a kassai polgárok és a szepesi szászok. A seregek egyik vezére Debreceni Dózsa volt. Ez az ütközet jelentős fordulópont az oligarchiák elleni küzdelemben. A király azonban nem használta ki a győzelmét, mivel nem fordult szembe erőteljesen Csák Mátéval és szövetségeseivel. Ennek ellenére az ország jelentős részében meg tudta szilárdítani a hatalmát. A rozgonyi csata után Dózsa, Károly Róbert legbizalmasabb környezetébe került, sőt a király Dózsa egyik gyermekének, talán Debreceni Jakabnak lett a keresztapja. A bensőbb viszonyt erősítette az a tény, hogy I. Károly többnyire kikérte Dózsa mester tanácsait, melyekkel megszilárdította a közhatalmat. Ennek jegyében a megbízhatatlan tisztségviselőket hűséges híveire cserélte le. Elindította a közjavak visszaszerzését és felszámolta a hatalmaskodásokat. W 1312 roku Dózsa brał udział w bitwie pod Rozgonami,a w 1317 r. król zlecił mu stłumienie buntu Jakuba Borsy, z którym Dózsa rozprawił się w kilka miesięcy; Wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Debreczynem, a wkrótce potem Jakub został schwytany i ścięty na zamku Sólyomkő. Od 1318 r. Dózsa został wysłany przez Karola do Siedmiogrodu przeciwko synom innej rodziny oligarchów. Władysław III Kán też wkrótce został pokonany. 1312-ben részt vett a rozgonyi csatában. 1317-ben a király a Borsa Kopasz-féle lázadás leverésével bízta meg, amit pár hónap alatt sikerrel végre is hajtott; 1317 tavaszán a debreceni csatában fényes győzelmet aratott, s nem sokkal később a sólyomkői várban Kopaszt el is fogta, majd lefejeztette. Innét 1318-ban Károly Róbert Erdélybe vezényelte egy másik oligarcha család, Kán László fiai ellen, akiket szintén csakhamar legyőzött. W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował go ispánem Bihar i równolegle komitatu Szabolcs, a w 1318 r. wojewodą Siedmiogrodu i ispánem komitatu Szolnok. Dózsa zwrócił swój komitat Bihar w 1318 roku, ale zachował Szabolcs do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z Dózsy jako wojewody, powołując go na palatyna. Sprawował urząd do 1322 r., gdy został kapelanem hrabstwa Szatmár. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też sprawował swoja funkcję palatyna. Eredményeiért cserébe még 1317-ben Károly kinevezte Bihar, illetve (részben párhuzamosan) Szabolcs vármegyék (fő)ispánjává, valamint 1318-ban Erdély vajdájává és szolnoki ispánná. Bihari ispánságát 1318-ban visszaadta a szabolcsit azonban 1322-ig megtartotta. Eközben 1320-ban Károly leváltotta az erdélyi vajdaságról, cserébe nádorrá nevezte ki. Nádori tisztét 1322-ig tarthatta meg, ekkor Szatmár vármegye ispánja lett. Örökölt és szerzett birtokait Debrecen központtal egyesítette; nádori tisztségét is innét gyakorolta. Przypisy Źródła Életrajza a Magyar életrajzi lexikonban Linki zewnętrzne Módy Földesúri kúriák: Módy György: Földesúri kúriák és várkastély Debrecenben. [dostęp:2019-11-10]. Debreceni family. genealogy.euweb.cz. [dostęp:2019-11-10].

Debreceni Dózsa — Wojewoda Siedmiogrodu Palatyn Królestwa Węgier — Wojewoda Siedmiogrodu Okres od 1318 do 1321 Poprzednik Pók Miklós Następca Szécsényi I. Tamás Palatyn Królestwa Węgier Okres 1318 Poprzednik Rátót II. Domokos Następca Drugeth Fülöp Dane biograficzne Ród Debreceni Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć 1322 Ojciec András Matka nieznana Rodzeństwo Margit 2 siostry Żona nieznana Dzieci Jakab Miklós Rafain András Pál Dózsa Klára Sukcesy zwycięstowo w bitwie pod Rozhanovcami