Marcin V: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0pp]] |
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V | ||
| Linia 18: | Linia 18: | ||
* piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej [[Bartolomeo Platina]] podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. {{cytuj książkę | nazwisko = Platina | imię = Bartolomeo| tytuł = The lives of the Popes | wydawca = | miejsce = Londyn| data = 1888| strony = 212 | isbn =}}) | * piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej [[Bartolomeo Platina]] podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. {{cytuj książkę | nazwisko = Platina | imię = Bartolomeo| tytuł = The lives of the Popes | wydawca = | miejsce = Londyn| data = 1888| strony = 212 | isbn =}}) | ||
| − | Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</ref> w [[Genazzano]], zm. [[20 lutego]] [[1431]] w [[Rzym]]ie | + | Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</ref> w [[Genazzano]], zm. [[20 lutego]] [[1431]] w [[Rzym]]ie<ref name="Kelly">John N. D. Kelly: ''Encyklopedia papieży''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 333-336. ISBN 83-06-02633-0.</ref>) – [[papież]] w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431<ref name="Wollpert">Rudolf Fischer-Wollpert: ''Leksykon papieży''. Kraków: Znak, 1996, s. 118-120. ISBN 83-7006-437-X.</ref>. |
== Błąd w imieniu == | == Błąd w imieniu == | ||
| − | W związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży [[Maryn I|Maryna I]] (na „Marcin II”) i [[Maryn II|Maryna II]] (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację ([[Marcin IV]] powinien w rzeczywistości nazywać się ''Marcinem II'', a Marcin V ''Marcinem III'' | + | W związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży [[Maryn I|Maryna I]] (na „Marcin II”) i [[Maryn II|Maryna II]] (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację ([[Marcin IV]] powinien w rzeczywistości nazywać się ''Marcinem II'', a Marcin V ''Marcinem III''<ref name="Wollpert" />. |
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
| − | Pochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego [[Colonna (ród)|Colonnów]] | + | Pochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego [[Colonna (ród)|Colonnów]]<ref name="Wollpert" />. Studiował prawo w [[Perugia|Perugii]]<ref name="Kelly" />. [[Urban VI|Papież Urban VI]] nadał mu tytuł [[Protonotariusz apostolski|protonotariusza]], [[Bonifacy IX]] powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a [[Innocenty VII]] mianował [[kardynał]]em diakonem [[Kościół św. Jerzego na Velabrum|San Giorgio in Velabro]]<ref name="Kelly" /><ref name="DBI">MARTINO V, papa (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09]</ref>. Uczestniczył w [[konklawe 1406]] i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go [[Kardynał protektor|protektorem]] zakonu [[Serwici|serwitów]], ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów [[Sobór w Pizie|Soboru w Pizie]]<ref name="Kelly" /><ref name="DBI" /> Brał czynny udział na soborach w [[Piza|Pizie]] i w [[Sobór w Konstancji|Konstancji]]<ref name="Kelly" />, gdzie stał po stronie [[Jan XXIII (antypapież)|pizańskiego antypapieża Jana XXIII]], do czasu jego ucieczki<ref name="Kelly" />. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera [[Bazylika św. Jana na Lateranie|Bazyliki Laterańskiej]] (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412)<ref name="DBI" />{{r|Konrad Eubel Hierarchia Catholica}}. |
== Wybór na papieża == | == Wybór na papieża == | ||
{{Osobny artykuł|Konklawe 1417}} | {{Osobny artykuł|Konklawe 1417}} | ||
| − | W 1417 został obrany papieżem podczas [[konklawe]] na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – [[Jan XXIII (antypapież)|antypapieża Jana XXIII]], [[Benedykt XIII (antypapież)|antypapieża Benedykta XIII]] i [[Grzegorz XII|Grzegorza XII]]; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat [[wielka schizma zachodnia|wielką schizmę zachodnią]] | + | W 1417 został obrany papieżem podczas [[konklawe]] na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – [[Jan XXIII (antypapież)|antypapieża Jana XXIII]], [[Benedykt XIII (antypapież)|antypapieża Benedykta XIII]] i [[Grzegorz XII|Grzegorza XII]]; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat [[wielka schizma zachodnia|wielką schizmę zachodnią]]<ref name="Kelly" />. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński [[Mikołaj Trąba]]<ref name="Wollpert" />. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym [[Prymas Polski|prymasem Polski]]<ref name="Wollpert" />. |
== Pontyfikat == | == Pontyfikat == | ||
| − | 22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem | + | 22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem<ref name="Wollpert" />. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku<ref name="Wollpert" />. Podpisał pięcioletnie [[konkordat]]y z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją<ref name="Kelly" />. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w [[Mantua|Mantui]] i [[Florencja|Florencji]], do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420<ref name="Kelly" />. Początkowym problemem był dla papieża [[kondotier]], [[Andrea Fortebraccio|Braccio da Montone]]<ref name="Kelly" />. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod [[L’Aquila|L’Aquilą]], 2 czerwca 1424<ref name="Kelly" />. W konsekwencji zbuntowała się [[Bolonia]], a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429<ref name="Kelly" />. |
| − | Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]{{r|Dopierała}}. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów{{r|Dopierała}}. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]] | + | Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]{{r|Dopierała}}. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów{{r|Dopierała}}. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]]<ref name="Kelly" />. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w [[Bazylea|Bazylei]]<ref name="Wollpert" />. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania [[biskup]]ów<ref name="Kelly" />. |
| − | Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów{{r|CE|Cormenin}}. W 1427 wprowadził [[Jezus (imię)#Kult|kult Imienia Jezus]], postulowany przez reformatora [[zakon Braci Mniejszych|franciszkańskiego]], [[Bernardyn ze Sieny|Bernardyna ze Sieny]], którego przyjął na audiencji | + | Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów{{r|CE|Cormenin}}. W 1427 wprowadził [[Jezus (imię)#Kult|kult Imienia Jezus]], postulowany przez reformatora [[zakon Braci Mniejszych|franciszkańskiego]], [[Bernardyn ze Sieny|Bernardyna ze Sieny]], którego przyjął na audiencji<ref name="Kelly" />{{r|Dopierała}}. W kazaniach ostro występował przeciwko [[Żydzi|Żydom]], przyczyniając się do ich [[pogrom]]ów w 1422 i 1427{{r|Dopierała}}. |
| − | Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie | + | Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie<ref name="Kelly" />. |
| − | Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego” | + | Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”<ref name="Wollpert" />. |
== Uwagi == | == Uwagi == | ||
| Linia 79: | Linia 79: | ||
|miejsce spoczynku = | |miejsce spoczynku = | ||
|1. funkcja = Papież | |1. funkcja = Papież | ||
| − | |1. funkcja - okres = 11 listopada 1417 – 20 lutego 1431 | + | |1. funkcja - okres = 11 listopada 1417 – 20 lutego 1431<ref>„Poczet papieży” Michał Gryczyński</ref> |
|2. funkcja = Administrator diecezji Palestrina | |2. funkcja = Administrator diecezji Palestrina | ||
|2. funkcja - okres = 15 grudnia 1401 – 12 czerwca 1405;<br />18 lipca – 23 września 1412 | |2. funkcja - okres = 15 grudnia 1401 – 12 czerwca 1405;<br />18 lipca – 23 września 1412 | ||
Wersja z 11:35, 3 maj 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Marcin V (łac. Martinus V, właśc. Oddone Colonna; ur. między 26 stycznia a 20 lutego 1369[uwaga 1] w Genazzano, zm. 20 lutego 1431 w Rzymie[1]) – papież w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431[2]. Spis treściBłąd w imieniuW związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży Maryna I (na „Marcin II”) i Maryna II (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację (Marcin IV powinien w rzeczywistości nazywać się Marcinem II, a Marcin V Marcinem III[2]. ŻyciorysPochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego Colonnów[2]. Studiował prawo w Perugii[1]. Papież Urban VI nadał mu tytuł protonotariusza, Bonifacy IX powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a Innocenty VII mianował kardynałem diakonem San Giorgio in Velabro[1][3]. Uczestniczył w konklawe 1406 i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go protektorem zakonu serwitów, ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów Soboru w Pizie[1][3] Brał czynny udział na soborach w Pizie i w Konstancji[1], gdzie stał po stronie pizańskiego antypapieża Jana XXIII, do czasu jego ucieczki[1]. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412)[3][4]. Wybór na papieżaW 1417 został obrany papieżem podczas konklawe na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – antypapieża Jana XXIII, antypapieża Benedykta XIII i Grzegorza XII; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat wielką schizmę zachodnią[1]. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba[2]. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym prymasem Polski[2]. Pontyfikat22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem[2]. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku[2]. Podpisał pięcioletnie konkordaty z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją[1]. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w Mantui i Florencji, do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420[1]. Początkowym problemem był dla papieża kondotier, Braccio da Montone[1]. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod L’Aquilą, 2 czerwca 1424[1]. W konsekwencji zbuntowała się Bolonia, a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429[1]. Dokonał rekonstrukcji Kurii Rzymskiej, zatrudniając także dawnych urzędników obediencji awiniońskiej[5]. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał koncyliaryzm wśród kardynałów[5]. 22 września 1423 zwołał sobór do Pawii, przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do Sieny[1]. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w Bazylei[2]. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania biskupów[1]. Wzywał do krucjat przeciwko husytom w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku wojny husyckie. W korespondencji z królem Polski Władysławem Jagiełłą jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów[6][7]. W 1427 wprowadził kult Imienia Jezus, postulowany przez reformatora franciszkańskiego, Bernardyna ze Sieny, którego przyjął na audiencji[1][5]. W kazaniach ostro występował przeciwko Żydom, przyczyniając się do ich pogromów w 1422 i 1427[5]. Przeprowadził renowację bazylik św. Pawła i św. Jana na Lateranie, odnowił akwedukty i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność Ogrodom Watykańskim. Zmarł na udar mózgu w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na Lateranie[1]. Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”[2]. Uwagi{{#invoke:Izvori1|Izvori1 |
grupa = uwaga | kategoria =
}} Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Błąd rozszerzenia cite: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/> lub brakuje znacznika zamykającego </ref>
- ↑ „Poczet papieży” Michał Gryczyński
.jpg){kind=link}
