Felvidék: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 53: | Linia 53: | ||
=== Nowoczesne zastosowanie === | === Nowoczesne zastosowanie === | ||
| − | Po I wojnie światowej znaczenie Felvidéka w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin Felvidék jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. Zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy powiaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa Felvidék w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe [12] i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów [13], ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji [ 14] w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość Węgier. [15] [16] Niektórzy z nich nazywają siebie magyarok felvidéki, tj. „Wyżynowi Węgrzy”. Słowo felvidék jest również używane jako element toponimu Balaton-felvidék, opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami [ | + | Po I wojnie światowej znaczenie Felvidéka w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin Felvidék jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. Zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy powiaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa Felvidék w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe [12] i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów [13], ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji [ 14] w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość Węgier. [15] [16] Niektórzy z nich nazywają siebie magyarok felvidéki, tj. „Wyżynowi Węgrzy”. Słowo felvidék jest również używane jako element toponimu Balaton-felvidék, opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami<ref>Budai, Tamás; et al. (1999). ''A Balaton-felvidék földtana : magyarázó a Balaton-felvidék földtani térképéhez'' (1:50,000) [''Geologia Wyżyny Balatońskiej: wyjaśnienie mapy geologicznej Wyżyny Balatońskiej''] (po wegiersku). Budapest: Geological and Geophysical Institute of Hungary (MÁFI). ISBN 9636712247.</ref>. |
| − | <small><small><small><small>After World War I, the meaning of ''Felvidék'' in the Hungarian language (''Felső-Magyarország'' was not used anymore) was restricted to the [[Slovakia]]n and [[Carpathian Ruthenia]]n parts of [[Czechoslovakia]]. Today the term ''Felvidék'' is sometimes used in Hungary when speaking about Slovakia, and it is exclusively (and anachronistically) used in Hungarian historical literature when speaking about the Middle Ages, i.e., before the name actually came into existence. The three counties of the region that remained in Hungary after World War I, however, are never called Upper Hungary today, only [[Northern Hungary]] (''Észak-Magyarország''). Any use of the word ''Felvidék'' to denote all of modern Slovakia is considered offensive by Slovaks,<ref>E.g., {{cite news |last=Morvay |first=Peter |date=3 April 2006 |title=Orbán rečnil, Duray len počúval |trans-title=Viktor Orbán made a speech, Miklós Duray only listened |url=http://www.sme.sk/c/2658787/orban-recnil-duray-len-pocuval.html |language=sk |newspaper=[[SME (newspaper)|SME]]}}.</ref> and inappropriate by some Hungarians,<ref>{{cite book |last=Käfer |first=István |editor-last=Rozsondai |editor-first=Marianne |title=Jubileumi csokor Csapodi Csaba tiszteletére: Tanulmányok |location=Budapest |publisher=Argumentum |language=hu |date=2002 |chapter=Terminologia Hungaro-Sclavonica: a magyar-szlovák interetnikus összefüggések történeti vizsgálatának terminológiai kérdései |isbn=9634462065}}.</ref> but it is now commonly used by the sizeable Hungarian minority in the southern border-zone of Slovakia<ref>{{cite book |last= |first= |editor1-last=Lanstyák |editor1-first=István |editor2-last=Simon |editor2-first=Szabolcs |date=1998 |title=Tanulmányok a magyar–szlovák kétnyelvűségről |trans-title=Studies on Slovak-Hungarian bilinguism |language=hu |location=Bratislava |publisher=Kalligram |isbn=80-7149-193-4}}.</ref> to identify the Hungarian-majority areas where they live.<ref>{{cite book |last=Liszka |first=József |editor-last=Urbán |editor-first=Zsolt |date=2014 |title=A (cseh)szlovákiai magyarok lexikona — Csehszlovákia megalakulásától napjainkig |trans-title=Encyclopedia of Hungarians in (Czecho-)Slovakia — From the foundation of Czechoslovakia until our days |chapter=[http://adatbank.sk/lexikon/felvidek-2/ Felvidék] |language=hu |location=Bratislava |publisher=Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá |isbn=978-80-10-00399-0}}</ref><ref>[http://www.ujszo.com/ See, e.g., the systematic differentiated use of the words ''Felvidék'' and ''Szlovákia'' in the Hungarian-language newspaper ''Új Szó'' published by the Hungarians in Slovakia.]</ref> Some of them call themselves ''felvidéki magyarok'', i.e. the "Upland Hungarians." The word ''felvidék'' is also used as a component of the toponym ''Balaton-felvidék,'' describing the hilly area north of [[Lake Balaton]], with no connection to the historical Upper Hungary. | + | <small><small><small><small>After World War I, the meaning of ''Felvidék'' in the Hungarian language (''Felső-Magyarország'' was not used anymore) was restricted to the [[Slovakia]]n and [[Carpathian Ruthenia]]n parts of [[Czechoslovakia]]. Today the term ''Felvidék'' is sometimes used in Hungary when speaking about Slovakia, and it is exclusively (and anachronistically) used in Hungarian historical literature when speaking about the Middle Ages, i.e., before the name actually came into existence. The three counties of the region that remained in Hungary after World War I, however, are never called Upper Hungary today, only [[Northern Hungary]] (''Észak-Magyarország''). Any use of the word ''Felvidék'' to denote all of modern Slovakia is considered offensive by Slovaks,<ref>E.g., {{cite news |last=Morvay |first=Peter |date=3 April 2006 |title=Orbán rečnil, Duray len počúval |trans-title=Viktor Orbán made a speech, Miklós Duray only listened |url=http://www.sme.sk/c/2658787/orban-recnil-duray-len-pocuval.html |language=sk |newspaper=[[SME (newspaper)|SME]]}}.</ref> and inappropriate by some Hungarians,<ref>{{cite book |last=Käfer |first=István |editor-last=Rozsondai |editor-first=Marianne |title=Jubileumi csokor Csapodi Csaba tiszteletére: Tanulmányok |location=Budapest |publisher=Argumentum |language=hu |date=2002 |chapter=Terminologia Hungaro-Sclavonica: a magyar-szlovák interetnikus összefüggések történeti vizsgálatának terminológiai kérdései |isbn=9634462065}}.</ref> but it is now commonly used by the sizeable Hungarian minority in the southern border-zone of Slovakia<ref>{{cite book |last= |first= |editor1-last=Lanstyák |editor1-first=István |editor2-last=Simon |editor2-first=Szabolcs |date=1998 |title=Tanulmányok a magyar–szlovák kétnyelvűségről |trans-title=Studies on Slovak-Hungarian bilinguism |language=hu |location=Bratislava |publisher=Kalligram |isbn=80-7149-193-4}}.</ref> to identify the Hungarian-majority areas where they live.<ref>{{cite book |last=Liszka |first=József |editor-last=Urbán |editor-first=Zsolt |date=2014 |title=A (cseh)szlovákiai magyarok lexikona — Csehszlovákia megalakulásától napjainkig |trans-title=Encyclopedia of Hungarians in (Czecho-)Slovakia — From the foundation of Czechoslovakia until our days |chapter=[http://adatbank.sk/lexikon/felvidek-2/ Felvidék] |language=hu |location=Bratislava |publisher=Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá |isbn=978-80-10-00399-0}}</ref><ref>[http://www.ujszo.com/ See, e.g., the systematic differentiated use of the words ''Felvidék'' and ''Szlovákia'' in the Hungarian-language newspaper ''Új Szó'' published by the Hungarians in Slovakia.]</ref> Some of them call themselves ''felvidéki magyarok'', i.e. the "Upland Hungarians." The word ''felvidék'' is also used as a component of the toponym ''Balaton-felvidék,'' describing the hilly area north of [[Lake Balaton]], with no connection to the historical Upper Hungary. </small></small></small></small> |
==History== | ==History== | ||
Wersja z 10:58, 29 maj 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Cassovia 1617.jpg "Cassovia: Superioris Hungariae Civitas Primaria",[1] the prospect from Civitates orbis terrarum. Cassovia (Slovak: Košice, German: Kaschau, Hungarian: Kassa), the "capital" of Upper Hungary in 1617. Felvidék (pol. Górne Węgry), węgierski termin oznaczający obszar, który był historycznie północną częścią Królestwa Węgier, obecnie głównie dzisiejszą Słowacją.[2][3][4][5] Region został również nazwany Felső-Magyarország (sł. Horné Uhorsko). Podczas wojen habsbursko-osmańskich Górne Węgry oznaczały tylko północno-wschodnie części Królestwa Węgier. Regiony północno-zachodnie (dzisiejsza zachodnia i środkowa Słowacja) należały do Dolnych Węgier. Jakiś czas w XVIII lub XIX wieku Górne Węgry zaczęły implikować całe północne regiony królestwa. Ludność Górnych Węgier była mieszana i składała się głównie ze Słowaków, Węgrów, Niemców i Rusinów. Pierwsze złożone dane demograficzne pochodzą z XVIII wieku, w którym Słowacy stanowili większość ludności Górnych Węgier [6]. Słowacy nazwali to terytorium „Słowacką” (Słowacja), który to termin pojawia się w dokumentach pisemnych z XV wieku, ale nie został precyzyjnie zdefiniowany [7], a region zamieszkały przez Słowaków nie posiadał wyraźnego statusu prawnego, konstytucyjnego ani politycznego na Górnych Węgrzech [8] During the Habsburg–Ottoman wars, Upper Hungary meant only the northeastern parts of the Hungarian Kingdom. The northwestern regions (present-day western and central Slovakia) belonged to Lower Hungary. Sometime during the 18th or 19th centuries, Upper Hungary began to imply the whole northern regions of the kingdom. The population of Upper Hungary was mixed and mainly consisted of Slovaks, Hungarians, Germans and Ruthenians. The first complex demographic data are from the 18th century, in which Slovaks constituted the majority population in Upper Hungary.[6] Slovaks called this territory "Slovensko" (Slovakia), which term appears in written documents from the 15th century, but it was not precisely defined[7] and the region inhabited by Slovaks held no distinct legal, constitutional, or political status within Upper Hungary.[8] Spis treściEtymologyWykorzystanie historyczneHistorycznie istnieją różne znaczenia: Historically there are different meanings: 1. Starszy węgierski termin Felső-Magyarország (dosłownie: „Górne Węgry”; słowacki: Horné Uhorsko; niemiecki: Oberungarn; ukraiński: Верхня Угорщина; rosyjski: Верхняя Венгрия) formalnie nawiązywał do dzisiejszej Słowacji w XVI-XVIII wieku i nieformalnie do wszystkich północnych części Królestwa Węgier w XIX wieku. 1. The older Hungarian term Felső-Magyarország (literally: "Upper Hungary"; ; ; Szablon:Lang-uk; Szablon:Lang-ru) formally referred to what is today Slovakia in the 16th-18th centuries and informally to all the northern parts of the Kingdom of Hungary in the 19th century. 2. Istnieje kilka źródeł z XVI wieku, które odnoszą się do terytorium Królestwa Węgier zamieszkałego na Słowacji jako „Sclavonia” lub „Slováky”, nazwy, które wyróżniają region zarówno pod względem etnicznym, jak i geograficznym [9]. 2. There are some 16th-century sources which refer to the Slovak-inhabited territory of the Kingdom of Hungary as "Sclavonia" or "Slováky", names that distinguish the region ethnically as well as geographically.[9] 3. Węgierski Felvidék (dosłownie: „Upper Country”, „Upland”, „Highland”, a dokładniej „Upper Landscape” lub „Upper Countryside”; słowacki: Horná zem; niemiecki: Oberland; jidysz: אױבערלאַנד) ma miał kilka nieformalnych znaczeń: 3. The Hungarian Felvidék (literally: "Upper Country", "Upland", "Highland," or perhaps more accurately "Upper Landscape" or "Upper Countryside"; ; ; Szablon:Lang-yi) has had several informal meanings:
Nowoczesne zastosowaniePo I wojnie światowej znaczenie Felvidéka w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin Felvidék jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. Zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy powiaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa Felvidék w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe [12] i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów [13], ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji [ 14] w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość Węgier. [15] [16] Niektórzy z nich nazywają siebie magyarok felvidéki, tj. „Wyżynowi Węgrzy”. Słowo felvidék jest również używane jako element toponimu Balaton-felvidék, opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami[12]. After World War I, the meaning of Felvidék in the Hungarian language (Felső-Magyarország was not used anymore) was restricted to the Slovakian and Carpathian Ruthenian parts of Czechoslovakia. Today the term Felvidék is sometimes used in Hungary when speaking about Slovakia, and it is exclusively (and anachronistically) used in Hungarian historical literature when speaking about the Middle Ages, i.e., before the name actually came into existence. The three counties of the region that remained in Hungary after World War I, however, are never called Upper Hungary today, only Northern Hungary (Észak-Magyarország). Any use of the word Felvidék to denote all of modern Slovakia is considered offensive by Slovaks,[13] and inappropriate by some Hungarians,[14] but it is now commonly used by the sizeable Hungarian minority in the southern border-zone of Slovakia[15] to identify the Hungarian-majority areas where they live.[16][17] Some of them call themselves felvidéki magyarok, i.e. the "Upland Hungarians." The word felvidék is also used as a component of the toponym Balaton-felvidék, describing the hilly area north of Lake Balaton, with no connection to the historical Upper Hungary. HistoryPlik:Central europe 1572.png Captaincy of Upper Hungary in 1572. ŚredniowieczeTermin „Górne Węgry” często pojawia się w publikacjach historycznych jako nieco anachroniczne tłumaczenie innych wcześniejszych (wówczas łacińskich) oznaczeń w przybliżeniu tego samego terytorium. Niektóre inne terminy to Partes Danubii septentrionales (Terytoria na północ od Dunaju) lub Partes regni superiores (Górne części Królestwa). Rzeczywista nazwa „Górne Węgry” powstała później z tej ostatniej frazy. The term Upper Hungary often occurs in publications on history as a somewhat-anachronistic translation of other, earlier (then Latin) designations denoting approximately the same territory. Some of the other terms were Partes Danubii septentrionales (Territories to the north of the Danube) or Partes regni superiores (Upper parts of the Kingdom). The actual name "Upper Hungary" arose later from the latter phrase. W XV wieku „Somorja (Šamorín), Nagyszombat (Trnava), Galgóc (Hlohovec), Nyitra (Nitra), Léva (Levice), Losonc (Lučenec), Rimaszombat (Rimavská Sobota), Rozsnyó (Rožňava), Jászó ( Jasov), Kassa (Košice), Gálszécs (Sečovce), Nagymihály (Michalovce) „linia” była północną „granicą” węgierskiego obszaru etnicznego [18]. In the 15th century, the "Somorja (Šamorín), Nagyszombat (Trnava), Galgóc (Hlohovec), Nyitra (Nitra), Léva (Levice), Losonc (Lučenec), Rimaszombat (Rimavská Sobota), Rozsnyó (Rožňava), Jászó (Jasov), Kassa (Košice), Gálszécs (Sečovce), Nagymihály (Michalovce)" line was the northern "boundary" of the Hungarian ethnic area.[6] Przynależność do WęgierKsięstwo Nitry powstało w VIII wieku i rozwinęło się w niezależne państwo słowiańskie; chociaż polityka mogła stracić swoją niezależność, gdy była jeszcze na etapie rozwoju. [18][19] Na początku IX wieku państwo znajdowało się na północno-zachodnich terytoriach dzisiejszej Słowacji. The Principality of Nitra emerged in the 8th century and developed into an independent Slavic state; although the polity may have lost its independence when it was still at the stage of development. In the early 9th century, the polity was situated on the north-western territories of present-day Slovakia. XVI - XVII wiekTermin pojawił się w przybliżeniu po podboju dzisiejszych Węgier przez Turków w XVI wieku, gdy Felső-Magyarország (niem. Oberungarn; słowacko: Horné Uhorsko) odnosi się do dzisiejszej wschodniej Słowacji oraz sąsiednich terytoriów dzisiejszych Węgier i Ukrainy, które nie były okupowane przez Imperium Osmańskie. Terytorium to stanowiło odrębny okręg wojskowy („Kapitan Górnych Węgier” (1564–1686) z siedzibą w Kassie / Kaschau / Koszycach) na terenie Węgier Królewskich. W tym czasie dzisiejsza zachodnia Słowacja, a czasem także pozostałe terytoria królewskich Węgier na południu, nazywane były Dolnymi Węgrami (węgierski: Alsó-Magyarország; niemiecki: Niederungarn; słowacki: Dolné Uhorsko). The term emerged approximately after the conquest of today's Hungary by the Ottomans in the 16th century when Felső-Magyarország (German: Oberungarn; Slovak: Horné Uhorsko) referred to present-day eastern Slovakia and the adjacent territories of today's Hungary and Ukraine that were not occupied by the Ottoman Empire. That territory formed a separate military district (the "Captaincy of Upper Hungary" (1564–1686) headquartered in Kassa/Kaschau/Košice) within Royal Hungary. At that time, present-day western Slovakia, and sometimes also the remaining territories of Royal Hungary to the south of it, were called Lower Hungary (Hungarian: Alsó-Magyarország; German: Niederungarn; Slovak: Dolné Uhorsko). Było to krótko odrębny stan wasalny Imperium Osmańskiego pod rządami Imre Thököly w latach 80. XVI wieku. It was briefly a separate vassal state of the Ottoman Empire under Imre Thököly in the 1680s. Takie użycie występuje w wielu tekstach do około 1800 r. - na przykład słynna szkoła górnicza Schemnitz / Selmecbánya / Bańska Szczawnica we współczesnej środkowej Słowacji została założona na Węgrzech „Dolnych” (nie na „Górnych” Węgrzech) w XVIII wieku i Pozsony (dzisiejsza Bratysława) były również określane jako „dolne” Węgry pod koniec XVIII wieku. This usage occurs in many texts up to around 1800 – for example, the renowned mining school of Schemnitz/Selmecbánya/Banská Štiavnica in present-day central Slovakia was founded in "Lower" Hungary (not in "Upper" Hungary) in the 18th century and Pozsony (today's Bratislava) was also referred to as being in "Lower" Hungary in the late 18th century. Zobacz takżePrzypisy
|
