IV. Béla

Za: [Bela IV]

Bela IV Plik:Kk ivb.jpg Król Węgier i Chorwacji Okres od 1235 do 1270 Poprzednik Andrzej II Następca Stefan V Dane biograficzne Dynastia Arpadowie Państwo {{{państwo}}} Urodziny 1206 Śmierć 3 maja 1270 Ojciec Andrzej II Matka Gertruda z Meran Żona Maria Laskarina Dzieci Kinga (święta) Elżbieta Małgorzata (święta) Stefan V 16px Jolenta Helena (błog.) Konstancja Anna Katarzyna Małgorzata (zm. 1242) Bela

Plik:Nte-kir-4bela.jpg

Pomnik Beli IV w Narodowym Parku Historycznym w Ópusztaszer na Węgrzech

Bela IV, węg. IV. Béla (ur. 1206 - zm. 3 maja 1270) – król Węgier i Chorwacji w latach 1235-1270 z dynastii Arpadów.

Życiorys

Bela urodził się w 1206. Był synem króla Andrzeja II. W 1213, gdy miał 7 lat, jego matka, Gertruda z Meran, została zamordowana. Ojciec próbował pomścić żonę, jednak nie powiodło mu się i po jego śmierci w 1235 obowiązek pomszczenia królowej Gertrudy spoczął na Beli, który zrobił to w 1236, 23 lata po śmierci matki.

Po śmierci ojca w 1235 Bela w wieku 29 lat został koronowany na króla Węgier. W trzecim roku jego panowania, w 1238 na Węgry najechało plemię Połowców, którzy uciekali przed hordami Mongołów. Bela obmyślił sojusz z tym barbarzyńskim szczepem, udzielając im azylu w swym państwie oraz wzmacniając przymierze przez ożenek swojego syna, Stefana, z córką chana Połowców, Kutena. Oprócz tego na rozkaz Beli Połowcy zostali ochrzczeni i przyjęli chrześcijaństwo.

Przed inwazją Mongołów

Z małym powodzeniem Bela próbował przywrócić dawną świetność Węgrom poprzez odzyskanie utraconych terenów. Jego działalność nie podobała się węgierskim możnowładcom i magnatom, kiedy Mongołowie już przemierzali Europę na zachód. W związku z zagrożeniem ze strony hord niepokojowo nastawionych Azjatów Bela rozkazał magnatom, aby zjednoczyli siły i przygotowali się do obrony Węgier przed Mongołami. Wystosował też listy do papieża Grzegorza IX oraz do cesarza Fryderyka II z prośbą o pomoc i wsparcie, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi.

W 1241 na Węgry najechali Mongołowie. Bela od razu wyruszył ze swoją armią na wojnę z nimi. Stoczył z Mongołami wiele bitew. 11 kwietnia 1241 wojska Beli zmierzyły się z Mongołami w bitwie pod Mohi. Zwyciężyli Mongołowie, co miało wielki wpływ na dalsze losy ich inwazji na Europę. Przed bitwą węgierscy magnaci zamordowali Kutena, chana Połowców. W obliczu wielkiego zagrożenia Bela uciekł do Austrii, a potem do Dalmacji.

Po inwazji Mongołów

Plik:Budapest heroes IV Bela.jpg

Pomnik Beli IV na Placu Bohaterów w Budapeszcie

Mongołowie wybili prawie połowę populacji Węgier i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na Węgrzech ponad rok, dopóki w 1242 dowiedzieli się, że w Mongolii zmarł ich przywódca, Ugedej. Wycofali się z Węgier i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju - w okolicach granic Węgier zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek Wielki (węg. Nagy).

Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie wojny. W 1242 rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii Fryderykiem II Bitnym z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do 1246. Drugą wojnę rozpoczął w 1252 z królem Czech Ottokarem II o tereny księstwa Styrii i Austrii, które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat.

W 1261, gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do Europy, jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich natychmiastowo z Węgier, tak że nie uczynili oni żadnych strat.

Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute" przez bunt jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił Węgry na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami - o różnych stolicach i o innej polityce.

W 1267 Bela IV podpisał wraz z synem, Stefanem V tzw. Złotą Bullę, która ustanawiała nowe prawo na Węgrzech, a co najważniejsze, dzieliła społeczność na stan magnacki i stan szlachecki, stwarzała szlachtę węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia królowi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę króla. Dokument ten miał ogromny wpływ na późniejszą historię Węgier

Bela IV zmarł 3 maja 1270, w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V.

Genealogia

Bela IV miał dwóch synów i osiem córek, z czego dwie zostały później kanonizowane, jedna beatyfikowana, a inne dwie zmarły jeszcze w dzieciństwie. Dwie córki Beli zostały wydane za książąt polskich.

Bela III król Węgier ur. 1148 zm. 1196

Agnieszka de Chatillion księżna Antiochii ur. około 1145 zm. około 1180

Bertold IV Bawarski książę Meranu ur. ???

Agnieszka Miśnieńska ur. ???

Andrzej II król Węgier ur. 1175 zm. 26 X 1235

Gertruda z Meran królowa Węgier ur. 1185 zm. 1213

		Maria Laskarina 1 ur. około 1206 zm. 1270		Bela IV król Węgier ur. 1206 zm. 3 V 1270
św. Kinga2  ur. 5 III 1234  zm. 24 VII 1292 kanonizowana 1999		Elżbieta3 księżna Dolnej Bawarii  ur. 1236  zm. 1271		św. Małgorzata  ur. 1242  zm. 1270 kanonizowana 1943		Stefan V król Węgier  ur. 1240  zm. 6 VIII 1272		Jolenta Helena4  ur. 1244  zm. 1304 beatyfikowana 1827
Konstancja5 księżna halicka  ur.  zm. po 1287/1288		Anna6  ur. 1226  zm. 1270		Katarzyna  ur. ???  zm. 1242		Małgorzata  ur. ???  zm. 1242		Bela. (syn)  ur. ???  zm. ???

1. córka cesarza nicejskiego, Teodora I Laskarisa;
2. żona Bolesława Wstydliwego, księcia krakowskiego i sandomierskiego;
3. żona Henryka XII, księcia Dolnej Bawarii;
4. żona Bolesława Pobożnego, księcia Wielkopolski.
5. żona Lwa Halickiego, księcia halicko-wołyńskiego.
6. żona Rościsława Michajłowicza, kniazia halickiego, bana serbskiej Maczwy i Slavonii

{{#invoke:Navbox|Finish|1=

{{#invoke:Navbox|Iterate

|min=1 |max=1

|opis= |spis=}}{{#invoke:Navbox|Iterate |min=2 |max=30 |opis= |spis=}}

Władcy Węgier
75px
{{{opis}}}	{{{spis}}}	{{{spis}}}
{{{opis}}}	{{{spis}}}
{{{spis}}}

}} {{#invoke:Navbox|Finish|1=

{{#invoke:Navbox|Iterate

|min=1 |max=1

|opis= |spis=}}{{#invoke:Navbox|Iterate |min=2 |max=30 |opis= |spis=}}

Władcy Chorwacji
75px
{{{opis}}}	{{{spis}}}	{{{spis}}}
{{{opis}}}	{{{spis}}}
{{{spis}}}
zobacz też: Banowie Chorwacji

}}