Ajtony: Różnice pomiędzy wersjami

	Ajtony
	Ajtony
	książę Ahtum
	Dane biograficzne
Urodziny	X wiek
Śmierć	1002

Wersja z 12:25, 8 cze 2020

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Ajtony (Ahtum, Ohtum) – książę Banatu na przełomie X i XI wieku.

Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami Dunaj i Temesz i w dorzeczu Maruszy. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy Cenad położony Rumunii^[1].

Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki Gesta Hungarorum anonimowego autora z początku XIII wieku i Legendy o świętym Gerardzie (Sancti Gerardi) z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – Glada, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem Stefanem I^[2].

Plik:Ahtum sermon03 01.png

Księstwo Ajtonya

W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok Kalana i Gyuli Młodszego) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy^[1]. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw wołoskich^[3]. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym^[2]^[3].

Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę Gyula Starszy przyjął chrzest w Konstantynopolu. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim Samuelem^[1]. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela Gabriela Radomira była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier^[4]

W 1002 roku cesarz bizantyński Bazyli II obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego Widyń. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając Trację. Z trudności cara skorzystał król węgierski Stefan I atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego^[5]^[6]. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad^[7]

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 174-176, 217-219, 229.
↑ ^2,0 ^2,1 G. Nikołow: Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII - naczałato na XI w.). Sofia: Маrin Drinow, 2005. str. 149. ISBN 954-430-787-7.
↑ ^3,0 ^3,1 Ch. Dimitrow: 'Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto. Sofia: Маrin Drinow, 1998. str. 47, 83-84.
↑ S. Priwatricz: Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter. Sofia: АGАТА-А, 2000. str.=133.
↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dąbr174
↑ Steven Runciman: Bulgarian Empire. s. 233-234.{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-cytuj | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 = | nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 = | nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 = | nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 = | nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 = | nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 = | nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 = | nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 = | nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 = | nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 = | nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 = | nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 = | tytuł = txt! | url = | inni = | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = | kolumny = | rozdział = | adres rozdziału = | nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link = | nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link = | nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn = | cytat = | język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 = | data dostępu = | odn = }}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. s. 63.{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-cytuj | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 = | nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 = | nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 = | nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 = | nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 = | nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 = | nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 = | nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 = | nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 = | nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 = | nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 = | nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 = | tytuł = txt! | url = | inni = | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = | kolumny = | rozdział = | adres rozdziału = | nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link = | nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link = | nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn = | cytat = | język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 = | data dostępu = | odn = }}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)
↑ W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 219 i 229. Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)

Bibliografia

P. Pawłow: Ochtum. W: J. Andreew, I. Łazarow, P. Pawłow: Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. Istoriczeski sprawocznik. Sofia: Prosweta u, 1994, str. 302-303. ISBN 954-01-0476-9.
Ch. Dimitrow: 'Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto. Sofia: Маrin Drinow, 1998. ISBN 954-430-549-1.
G. Nikołow: Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII - naczałato na XI w.). Sofia: Маrin Drinow, 2005. ISBN 954-430-787-7.
S. Priwatricz: Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter. Sofia: АGАТА-А, 2000. ISBN 954-540-020-X.
S. Runciman: A history of the First Bulgarian Empire. Londyn: George Bell & Sons, 1930. OCLC 832687.
I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. Wrocław: Ossolineum, 2000. ISBN 83-04-04549-4.
W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. ISBN 83-04-00246-9. OCLC 256355901. (po polsku)

[Awarzy-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 174-176, 217-219, 229.

[Niko.C5.82ow-2] 2,0 ^2,1 G. Nikołow: Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII - naczałato na XI w.). Sofia: Маrin Drinow, 2005. str. 149. ISBN 954-430-787-7.

[Dimitrow-3] 3,0 ^3,1 Ch. Dimitrow: 'Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto. Sofia: Маrin Drinow, 1998. str. 47, 83-84.

[Priwatricz-4] S. Priwatricz: Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter. Sofia: АGАТА-А, 2000. str.=133.

[D.C4.85br174-5] Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dąbr174

[6] Steven Runciman: Bulgarian Empire. s. 233-234.{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-cytuj | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 = | nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 = | nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 = | nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 = | nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 = | nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 = | nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 = | nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 = | nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 = | nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 = | nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 = | nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 = | tytuł = txt! | url = | inni = | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = | kolumny = | rozdział = | adres rozdziału = | nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link = | nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link = | nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn = | cytat = | język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 = | data dostępu = | odn = }}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. s. 63.{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-cytuj | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 = | nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 = | nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 = | nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 = | nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 = | nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 = | nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 = | nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 = | nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 = | nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 = | nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 = | nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 = | tytuł = txt! | url = | inni = | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = | kolumny = | rozdział = | adres rozdziału = | nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link = | nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link = | nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn = | cytat = | język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 = | data dostępu = | odn = }}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)

[7] W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 219 i 229. Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

@@ Linia 24: / Linia 24: @@
 W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok [[Kalan]]a i [[Gyula Młodszy|Gyuli Młodszego]]) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy<ref name="Awarzy"/>. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw [[Wołosi|wołoskich]]<ref name="Dimitrow">Ch. Dimitrow: '''Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto''. Sofia: Маrin Drinow, 1998. str. 47, 83-84.</ref>. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym<ref name="Nikołow" /><ref name="Dimitrow" />.
-Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a  w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name="Awarzy" />. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela [[Gabriel Radomir|Gabriela Radomira]] była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Priwatricz |imię=S. |tytuł= Samuiłowata dyrżawa|strony=133}}</ref>
+Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a  w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name="Awarzy" />. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela [[Gabriel Radomir|Gabriela Radomira]] była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier<ref name="Priwatricz">S. Priwatricz: ''Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter''. Sofia: АGАТА-А, 2000. str.=133.</ref>
 W 1002 roku cesarz bizantyński [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazyli II]] obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego [[Widin|Widyń]]. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając [[Tracja|Trację]]. Z trudności cara skorzystał król węgierski [[Stefan I Święty|Stefan I]] atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego<ref name="Dąbr174"/><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Runciman |imię = Steven |autor link = Steven Runciman |tytuł = Bulgarian Empire| strony=233-234}} {{Cytuj książkę |nazwisko= Stawowy-Kawka |imię=I. | autor link =Irena Stawowy-Kawka |tytuł= Historia Macedonii |strony=63}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)</ref>. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad<ref>W. Szymański, E. Dąbrowska: ''Awarzy. Węgrzy''. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 219 i 229. Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)</ref>

Ajtony: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 12:25, 8 cze 2020

Przypisy

Bibliografia

Menu nawigacyjne

Narzędzia osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Więcej

Szukaj

Nawigacja

Narzędzia