Dukátus: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | '''Dukátus''' (''ducatus'' utworzony z łacińskiego ''dux'' „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) <ref name=Györffy>Györffy György. Irodalom / Tudománytörténeti visszapillantás., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – [[Kabarowie]], [[Pieczyngowie]], [[Seklerzy]] itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary Dukátus.<ref name=Györffy3>Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés. [''Podbój i osadnictwo''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> Imię księcia (dux) we wczesnej epoce [[Arpadowie|Arpadów]] było | + | '''Dukátus''' (''ducatus'' utworzony z łacińskiego ''dux'' „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) <ref name=Györffy>Györffy György. Irodalom / Tudománytörténeti visszapillantás., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – [[Kabarowie]], [[Pieczyngowie]], [[Seklerzy]] itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary Dukátus.<ref name=Györffy3>Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés. [''Podbój i osadnictwo''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> Imię księcia (''dux'') we wczesnej epoce [[Arpadowie|Arpadów]] było ''úr''<ref name=Györffy17>Györffy György. 17 / Udvar és udvari szervezet. [''Sąd i organizacja sądów''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>, podczas gdy książę był ''nagyúr''.<ref name=Györffy6>Györffy György. 6 / A nyugati térítés kezdetei.[''Początki zachodniej konwersji''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> Współczesna nazwa terytorium księcia brzmi odpowiednio ''uruszág'', ''ország''<ref name=Györffy/>, który w ludowej i literackiej nazwie ''[[Somogyi hercegség|Somogyország]]'' przetrwał do czasów współczesnych. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Historia stepu == | == Historia stepu == | ||
| − | Według greckiego cesarza | + | Według greckiego cesarza Konstantyna, który około 948 r. spotkał się z [[harka|harką]] [[Bulcsú]]. Pisał on o węgierskiej delegacji z około 948 r., [[Arpad]]a, najstarszy syn księcia, następca tronu [[Levente]], rządził trzema przyłączonymi plemionami [[Chazarowie|Chazarów]] (lub [[Kabarowie|Kabarów]]) w 895 roku.<ref name=Györffy3/> |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | == Terytoria Dukátus na Węgrzech == | ||
| − | Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów | + | [[Plik:összesített térkép a magyar törzsekről.jpg|thumb|right|400px|Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów wchłoniętych znajdują się głównie na obszarach chronionych książąt, ''dukátusów'' i przygranicznych.]] |
| + | Obszarem osadniczym Kabarów na Węgrzech na szerszym obszarze Nitry były doliny Váh, Nitra i Garam, w Bihar - który obejmuje Nyírség oprócz obszaru późniejszego powiatu Bihor - od Fehér-Körös na południu do Cisy na południu. Oprócz Al-Danube na południu, obszar od Cisy do Karas, obszar późniejszego hrabstwa Keve i hrabstwa Krasó należał do czarnych Węgrów. [2] Te trzy bloki tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogy w czasach Koppány i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrásem I. i Bélą I. [5] | ||
<small><small><small><small>A [[kabarok]] településterülete Magyarországon Nyitra tágabb környékén a [[Vág (folyó)|Vág]], [[Nyitra (folyó)|Nyitra]] és [[Garam]] völgyére kiterjedő, ''Biharország''ban – amibe beleértendő a későbbi [[Bihar vármegye]] területe mellett a [[Nyírség]] is – délen a [[Körösök|Fehér-Körös]]től északon a [[Tisza|Tiszáig]] terjedő terület volt. A [[fekete magyarok]]é délen az Al-[[Duna]] mellett a Tiszától a [[Karas]]ig terjedő terület, a későbbi [[Keve vármegye]] és [[Krassó vármegye]] területe.<ref name="Györffy:István:3.fejezet"/> </small></small></small></small> | <small><small><small><small>A [[kabarok]] településterülete Magyarországon Nyitra tágabb környékén a [[Vág (folyó)|Vág]], [[Nyitra (folyó)|Nyitra]] és [[Garam]] völgyére kiterjedő, ''Biharország''ban – amibe beleértendő a későbbi [[Bihar vármegye]] területe mellett a [[Nyírség]] is – délen a [[Körösök|Fehér-Körös]]től északon a [[Tisza|Tiszáig]] terjedő terület volt. A [[fekete magyarok]]é délen az Al-[[Duna]] mellett a Tiszától a [[Karas]]ig terjedő terület, a későbbi [[Keve vármegye]] és [[Krassó vármegye]] területe.<ref name="Györffy:István:3.fejezet"/> </small></small></small></small> | ||
Wersja z 13:47, 8 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Dukátus (ducatus utworzony z łacińskiego dux „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) [1] Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – Kabarowie, Pieczyngowie, Seklerzy itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary Dukátus.[2] Imię księcia (dux) we wczesnej epoce Arpadów było úr[3], podczas gdy książę był nagyúr.[4] Współczesna nazwa terytorium księcia brzmi odpowiednio uruszág, ország[1], który w ludowej i literackiej nazwie Somogyország przetrwał do czasów współczesnych. Spis treściHistoria stepuWedług greckiego cesarza Konstantyna, który około 948 r. spotkał się z harką Bulcsú. Pisał on o węgierskiej delegacji z około 948 r., Arpada, najstarszy syn księcia, następca tronu Levente, rządził trzema przyłączonymi plemionami Chazarów (lub Kabarów) w 895 roku.[2] Terytoria Dukátus na WęgrzechPlik:Összesített térkép a magyar törzsekről.jpg Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów wchłoniętych znajdują się głównie na obszarach chronionych książąt, dukátusów i przygranicznych. Obszarem osadniczym Kabarów na Węgrzech na szerszym obszarze Nitry były doliny Váh, Nitra i Garam, w Bihar - który obejmuje Nyírség oprócz obszaru późniejszego powiatu Bihor - od Fehér-Körös na południu do Cisy na południu. Oprócz Al-Danube na południu, obszar od Cisy do Karas, obszar późniejszego hrabstwa Keve i hrabstwa Krasó należał do czarnych Węgrów. [2] Te trzy bloki tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogy w czasach Koppány i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrásem I. i Bélą I. [5] A kabarok településterülete Magyarországon Nyitra tágabb környékén a Vág, Nyitra és Garam völgyére kiterjedő, Biharországban – amibe beleértendő a későbbi Bihar vármegye területe mellett a Nyírség is – délen a Fehér-Köröstől északon a Tiszáig terjedő terület volt. A fekete magyaroké délen az Al-Duna mellett a Tiszától a Karasig terjedő terület, a későbbi Keve vármegye és Krassó vármegye területe.[5] Te trzy bloki tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogy w czasach Koppány i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrásem I. i Bélą I. [5] Ez a három tömb alkotta a trónörökös kormányzati területét, amelyekhez Koppány idején Somogyország, a Dráván túl a Száváig terjedő Somogy csatlakozott. Kristó Gyula szerint viszont a területi megosztás először csak I. András és I. Béla között jött létre.[6] Anonim nie wie o Levente, według niego spadkobiercą tronu Árpáda Zolta, Biharów zamieszkałych przez „Chazarów”, synowie drugiego syna Üllő zostali panami dukatu w Nitrze.[2] Anonymus nem tud Leventéről, szerinte Árpád trónörököse, Zolta a „kazárok” lakta bihari, a másik fiú, Üllő fiai a nyitrai dukátus urai lettek.[5] Imię Tarhacsi jest zachowane nad Al-Dunaj przez toponim w regionie Karas, co w przeciwnym razie oznacza „czarną wodę” po turecku. [6] Tarhacsi nevét az Al-Dunánál őrzi helynév a Karas (Krassó) vidékén, ami egyébként török nyelven „fekete víz” jelentésű.[7] 5Węgierska Kronika wspomina Tar Zerinda, ojca Koppány, jako pana dukatu, którego pamięć zachowała nazwa wsi Zerind w Aradzie[2]. Po śmierci Tara Zerinda Géza został dukatem Biharu, skąd mógł uczestniczyć w sojuszu węgiersko-rosyjsko-besenyő-bułgarskim przeciwko Bizancjum.[4] A Magyar Krónika Tar Zerindet, Koppány apját említi, mint a dukátus urát, ennek emlékét fenntartotta az aradi Zerind falunév.[5] Tar Zerind halála után Gézáé lett a bihari dukátus, innen vehetett részt a Bizánc elleni magyar-orosz-besenyő-bolgár szövetségben.[8] W czasie organizacji państwowej terytorium kabaretu, z ośrodkami Bihor i Nitra, zostało przekształcone w dukata terytorialnego około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.[2] A kabarok területe az államszervezéskor Bihar és Nyitra központtal az országnak mintegy 1/3-át kitevő territoriális dukátussá alakult. Általában nem egy ura volt, s a trónörökös sem mindig ugyanazt a részt választotta.[5] Za panowania Gézy, najpierw Mihály, a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukat od Nitry i odziedziczył trzeci dukat po swoim ojcu, księstwie Somogii [7]. Géza fejedelemsége idején előbb Mihály, majd halála után a szeniorátus elvét már ekkor megsértve István kapta meg a jövedelmező nyitrai dukátust, Koppány apjától egy harmadik dukátust örökölt, a Somogyi hercegséget.[9] 6Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Géza mógł nie uwolnić dukata Bihar z jego ręki podczas swojego panowania. [8] Géza a bihari dukátust jelentős katonai ereje miatt talán fejedelemsége idején sem adta ki a kezéből.[10] Krótko po śmierci księcia Imre, Vazul był właścicielem Nitry [9], a następnie przywódcy rodów niebędący Árpádami zostali wyznaczeni do kierowania Dukatami. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma. [10] Imre herceg halála után rövid ideig Vazul birtokolta Nyitrát,[11] majd nem Árpád-házi vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett Orci dux szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.[12] Po ukształtowaniu się królewskiego systemu hrabstw i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw Kálmána[3]. A királyi vármegyerendszer és az udvarbirtokok hálózatának kialakulása után átfedés volt a királyi és hercegi udvarházak és megyék rendszerén belül. A királyi vármegyékben is voltak hercegi udvarbirtokok és a hercegi vármegyékben is királyi udvarbirtokok, ami Kálmán törvényeiből is kiolvasható.[13] 7Endre I, kiedy nazwał Béla domem, dał mu około 1048 roku 1/3 kraju z prawem bicia pieniędzy jako dukat. Ponieważ Nitra i Bihar z pewnością należały do niego, jego skądinąd nieznany obszar leżał w co najmniej dwóch większych blokach. [11] Po Béli właścicielem dukata byli Géza I., László I, książę Lampert (?) I książę Álmos. Dukat stał się źródłem partyjnych bitew w rękach kilku książąt, właściwie nie tylko w przypadku László I., więc Kálmán Könyves zniósł go w 1107 r. II. László ponownie odnowił stary typ dukata, który otrzymał jego brat IV. Dał go Istvánowi. [5] I. Endre, amikor Bélát hazahívta, az ország 1/3-át 1048 körül dukátusként pénzverési joggal adta neki. Mivel Nyitra és Bihar bizonyosan hozzá tartozott, ezért az egyébként ismeretlen kiterjedésû területe legalább két nagyobb tömbben feküdt.[14] Béla után birtokolta a dukátust I. Géza, I. László, Lampert herceg(?) és Álmos herceg. A dukátus több herceg – tulajdonképpen csak I. László esetén nem – kezében pártütések forrása lett, ezért Könyves Kálmán 1107-ben megszüntette. II. László még egyszer felújította a régi típusú dukátust, és azt öccsének, IV. Istvánnak adta.[6] Późniejsze księstwaInna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem - Siedmiogród, Slawonia, Chorwacja, Dalmacja, Bośnia, Macsó, Hulm (Hercegowina), Spisz i Sáros - została mianowana do rangi księcia, pochodząca z dynastii lub szlachty. , czy też prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub zakazem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe. [5] A „hercegség” másik formája, amikor eleve külön kormányzattal rendelkező tartomány – Erdély, Szlavónia, Horvátország, Dalmácia, Bosznia, Macsó, Hulm (Hercegovina), Szepes és Sáros - élére állítottak hercegi rangú, akár a dinasztiából, akár a főurak közül származó névleges, vagy valódi kormányzót, aki utóbbi esetben a vajda vagy bán helyett vagy felett kormányzott. Ezek a hercegi címek esetiek voltak, nem voltak állandóak.[6] Młodsze królestwoFormą podziału władzy w XIII wieku była instytucja młodszego królestwa. Oznaczało to separację terytorialną, ale różniło się znacznie od instytucji dawnego dukatu, gdyż oznaczało pełną władzę królewską z pełnym samorządem (palatynem itp.), Prawem do darowizn i pieniędzy menniczych. Kraj nie był formalnie podzielony, młodszy król (rex junior) przyjął panowanie króla (rex senior), a kiedy odziedziczył tron, młodsze królestwo natychmiast przestało istnieć. [12] [13] A hatalommegosztás egy formája volt a 13. században az ifjabb királyság intézménye. Ez területi elkülönülést jelentett, mégis lényegesen különbözött a korábbi dukátus intézményétől, mivel teljes királyi jogkört jelentett teljes saját kormányzattal (nádor, stb.), birtokadományozási és pénzverési joggal. Az ország formálisan nem szakadt ketté, az ifjabb király (rex iunior) elfogadta a király (rex senior) főségét és amikor a trónt örökölte, akkor az ifjabb királyság azonnal meg is szűnt.[15][16] Przypisy
Źródła
|