|
Węgierskie najazdy na Europę (węg. kalandozások, niem. Ungarneinfälle) miały miejsce w IX i X wieku, okresie przejściowym w historii Europy wczesnego średniowiecza, kiedy terytorium byłego Imperium Karolingów było zagrożone inwazją wielu wrogich sił, Madziarowie (Węgrzy) ze wschodu, ekspansja Wikingów z północy i Arabowie z południa.[1][2]
Madziarowie z powodzeniem podbili Kotlinę Karpacką (odpowiadającą późniejszemu Królestwu Węgier) do końca IX wieku i przeprowadzili szereg łupieżczych najazdów zarówno na zachód do dawnej Francji, jak i na południe do Cesarstwa Bizantyjskiego. Najazdy na zachód zostały zatrzymane dopiero po przegranej przez Węgier bitwie nad rzeką Lech w 955 r., która doprowadziła do nowego porządku politycznego w Europie Zachodniej, skupionego wokół Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Najazdy na terytoria bizantyjskie trwały przez cały X wiek, aż do ostatecznej chrystianizacji Węgrów i ustanowienia chrześcijańskiego Królestwa Węgier w 1000 lub 1001 roku.
Historia
Przed podbojem Węgier (IX wiek)
Pierwsza przypuszczalna wzmianka o Węgrach w wojnie pochodzi z IX wieku: w 811 roku Węgrzy (Madziarowie) byli w sojuszu z Krumem z Bułgarii przeciwko cesarzowi Niceforem I, prawdopodobnie w bitwie pod Pliską w górach Haemus (Bałkany).[3]
Praca Georgiusa Monachusa wspomina, że około 837 roku Pierwsze Carstwo Bułgarskie szukało sojuszu z Węgrami.[3][4]
Konstantyn VII Porfirogeneta napisał w swojej pracy De Administrando Imperio (O zarządzaniu państwem), że kagan i kagan-bek z plemienia Chazarów poprosili cesarza Teofila o zbudowanie dla nich fortecy Sarkel.[4] Uważa się, że zapis ten odnosi się do Węgrów na podstawie tego, że nowa forteca musiała stać się konieczna ze względu na pojawienie się nowego wroga Chazarów, a żaden inny lud nie mógł być wówczas wrogiem Chazarów.[4] W X wieku Ahmad ibn Rustah napisał, że „wcześniej Chazarowie okopali się przeciwko atakom Węgrów i innych ludów”[4].
W latach 860–861 węgierscy żołnierze zaatakowali konwój św. Cyryla, ale podobno spotkanie zakończyło się pokojowo.[3] Święty Cyryl podróżował do Chaganu w (lub w pobliżu) Chersonezu Taurydzkiego, gdzie został pojmany przez Chazarów. Muzułmańscy geografowie odnotowali, że Węgrzy regularnie atakowali sąsiednie plemiona wschodniosłowiańskie i brali jeńców, aby sprzedawać ich Cesarstwu Bizantyjskiemu w Kerczu.[5][6]
Istnieją pewne informacje o najazdach Węgier na wschodnią część imperium karolińskiego w 862 roku.[7]
W 881 Węgrzy i Kabarowie najechali wschodnią Francję i stoczyli dwie bitwy, pierwszą (Węgrzy) pod Wenią (prawdopodobnie Wiedeń)[7], a drugą (Kabarowie) pod Culmite (prawdopodobnie Kulmberg lub Kollmitz w Austrii).[8] W 892 roku, według Annales Fuldenses, król Arnulf z Karyntii najechał Wielkie Morawy i Węgrzy dołączyli do jego wojsk.[4][7] Po 893 roku wojska węgierskie zostały przetransportowane przez Dunaj przez flotę bizantyjską i pokonały Bułgarów w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem).[6] W 894 roku Węgrzy najechali Panonię w sojuszu z królem Świętopełkiem I morawskim.[4][7]
Po podboju Basenu Karpackiego (X wiek)
Około 896 r.[9], prawdopodobnie pod wodzą Arpada, Węgrzy (Madziarowie) przekroczyli Karpaty i weszli do Kotliny Karpackiej (mniej więcej na równiny Węgier).
W 899 roku ci Węgrzy pokonali armię Berengar I z Friulu w bitwie nad rzeką Brenta i najechali północne regiony Włoch. Splądrowali okolicę Treviso, Vicenza, Werona, Brescia, Bergamo i Mediolan.[6] Pokonali także Brasława, księcia Dolnej Panonii. W 901 ponownie zaatakowali Włochy.[10] W 902 r. poprowadzili kampanię na północnych Morawach i pokonali Morawian, których kraj został unicestwiony.[6] Niemal każdego roku po 900 roku przeprowadzali napady na katolicki zachód i bizantyjski wschód. W 905 r. Madziarowie i król Berengar utworzyli sojusz i przez piętnaście lat obyło się bez wkroczenia wojsk węgierskich do Włoch.[11]
Madziarowie pokonali nie mniej niż trzy duże frankońskie armie cesarskie w latach 907–910, jak następuje[12]. W 907 roku pokonali najeźdźców Bawarczyków w pobliżu Brezalauspurc, niszcząc ich armię, skutecznie broniąc Węgier i otwierając Wielkie Morawy, Niemcy, Francję i Włochy na najazdy Madziarów. W dniu 3 sierpnia 908 roku Węgrzy wygrali bitwę pod Eisenach w Turyngii[8]. Egino, książę Turyngii, został zabity, wraz z Burchardem, księciem Turyngii i Rudolfem I, biskupem Würzburga.[13] Węgrzy pokonał zjednoczoną armię cesarską Ludwika IV Dziecięcia w pierwszej bitwie nad rzeką Lech w 910 roku.
Mniejsze jednostki spenetrowały aż do Bremy w 915 roku.[14] W 919 roku, po śmierci Konrada I, króla Niemiec, Węgrzy napadli na Saksonię, Lotaryngię i zachodnią Francję. W 921 pokonali wrogów króla Berengara w Weronie i dotarli do Apulii w 922.[11] Między 917 a 925 Węgrzy najechali na Bazyleę, Alzację, Burgundię, Prowansję i Pireneje.[14]
Około 925 roku, według Ljetopisa popa Dukljanina z końca XII wieku, Tomisław Chorwacki pokonał Węgrów w bitwie[15], jednak inni kwestionują wiarygodność tej relacji, ponieważ nie ma dowodów na taką interpretację w innych dokumentach.[15]
W 926 r. Wegrzy spustoszyli Szwabię i Alzację, prowadzili kampanię w dzisiejszym Luksemburgu i dotarli aż do Oceanu Atlantyckiego.[11] W 927 roku Piotr, brat papieża Jana X, wezwał Węgrów do rządzenia Włochami[11]. Wkroczyli do Rzymu i nałożyli duże daniny na Toskanię i Tarento.[11][14] W 933 r. w Saksonii pojawiła się znaczna armia węgierska (pakt z Sasami wygasł), ale została pokonana przez Henryka I Ptasznika pod Merseburgiem.[11] Ataki węgierskie trwały nadal na Górną Burgundię (w 935) i na Saksonię (w 936).[11] W 937 r. najechali Francję aż do Reims, Lotaryngii, Szwabii, Frankonii, Księstwa Burgundii[16] i Włoch, aż do Otranto na południu[11]. Zaatakowali Bułgarię i Cesarstwo Bizantyjskie, docierając do murów Konstantynopola. Bizantyńczycy płacili im „podatek” przez 15 lat[17]. W 938 roku Węgrzy wielokrotnie atakowali Saksonię.[11] W 940 r. Spustoszyli region Rzymu[11]. W 942 r. miały miejsce węgierskie naloty na Hiszpanię, zwłaszcza na Katalonię[18], według pracy Ibn Hayyana.[19] W 947 r. Bulcsú, wódz Taksony, poprowadził najazd na Włochy[20] aż do Apulii, a król Włoch Berengar II musiał kupić pokój, płacąc mu i jego zwolennikom dużą sumę pieniędzy.
Bitwa na Lechowym Polu w 955 r., w której Węgrzy stracili około 5.000 wojowników, ostatecznie zahamowała ich ekspansję, chociaż napady na Cesarstwo Bizantyjskie trwały do 970 r. Lechowe Pole leży na południe od Augsburga w dzisiejszych południowych Niemczech.
Według współczesnych źródeł badacze naliczają 45 (według Kálmána Nagy) lub 47 (według György Szabadosa)[21] napadów w różnych częściach Europy. Spośród tych kampanii tylko 8 (17,5%) zakończyło się niepowodzeniem (901, 913, 933, 943, 948, 951, 955, 970), a 37 zakończyło się sukcesem (82,5%).[22]
Kalendarium węgierskich najazdów
Przed podbojem węgierskim
- 839 - Węgrzy, którzy wówczas mieszkali na wschód od Karpat, w Etelköz, walczą nad Dolnym Dunajem na prośbę Pierwszego Carstwa Bułgarskiego przeciwko bizantyńskim powstańcom.[23]
- 861 – Święty Cyryl zostaje zaatakowany na Krymie przez Węgrów "krzyczących jak wilki", lecz widząc go modlącego się, uspokoili się.[24]
- 862 – Pierwszy rajd Węgrów z Kotliny Karpackiej na prośbę Rościsława z Moraw przeciwko państwu wschodniofrankijskiemu.[25]
- do. 870 – al-Djayhani i Ahmad ibn Rustah piszą, że plemiona węgierskie atakują mieszkających w pobliżu ich granic Słowian i Rusinów, nieustannie ich pokonują, zmuszając do płacenia daniny i wypędzają wielu z nich do Kerczu na Krymie, sprzedając ich Bizantyjczykom jako niewolników.[26]
- 881 – Wojska węgierskie, pomagając Morawianom, toczą dwie bitwy z Niemcami.[24]
- 882 – Węgierski „król” spotyka się nad Dolnym Dunajem ze świętymi Cyrylem i Metodym na dyskusji.[27]
- 892 – Wojska węgierskie atakują Wielkie Morawy w sojuszu z królem wschodnich Franków Arnulfem z Karyntii.[28]
- 894
- W sojuszu ze Świętopełkiem I morawskim Węgrzy atakują prowincję Panonii w państwie wschodniofrankijskim. Świętopełk ginie podczas tej wojny.[29]
- Bułgarzy, dowodzeni przez cara Symeona I, atakują Bizantyjczyków, którzy proszą o pomoc Węgier. Armia węgierska dowodzona przez Liüntikę pokonuje armię bułgarską w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem)[6] i zmusza Symeona do odwrotu do Silistra[30].
- 895 - Symeon sprzymierza się z Pieczyngam i atakuje w sojuszu z nimi Węgrów, zmuszając ich do wycofania się na zachód i wkroczenia do Kotliny Karpackiej. Węgrzy podbijają wschodnie części Kotliny Karpackiej (aż do Dunaju). Tutaj Węgrzy pokonują Bułgarów w południowym Siedmiogrodzie i Tiszántúl, umacniając się w całej Kotlinie i przystępują do podboju węgierskiego.[31]
Po podboju węgierskim
- 899 – Wojska węgierskie atakują Królestwo Włoskie i 24 września pokonują w bitwie pod Brentą armię włoskiego Berengara I z Friulu, paląc Modenę i atakując Wenecję. Berengar zgadza się zapłacić im daninę.[32]
- 900 – Jednostki armii węgierskiej podbijają Panonię, po odrzuceniu ich propozycji sojuszu skierowanego do państwa wschodniofrankijskiego. To był kolejny krok w podboju Węgier.[33]
- 901
- Węgierski atak na Karyntię i północne Włochy.
- 11 lub 18 kwietnia – armia węgierska z Karyntii zostaje pokonana przez margrabiego Ratolda pod Laibach.[34]
- 902 – Węgrzy podbijają wschodnie części Wielkich Moraw, kończąc na węgierskim podboju Kotliny Karpackiej, podczas gdy Słowianie z zachodu i północy tego regionu zaczynają im oddawać hołd.[35]
- 903 – Węgierska jednostka napadająca na Bawarię zostaje pokonana w pobliżu rzeki Fischa.[35]
- 904
- Węgierski przywódca polityczny i wojskowy Kurszán (kende, gyula lub horka) zostaje zaproszony na ucztę, a następnie zamordowany przez Bawarczyków.[35]
- wczesnym latem – wojska węgierskie udają się do Lombardii.[35]
- 905
- Król Berengar z Włoch zawiera sojusz z Węgrami przeciwko swojemu wrogowi, Ludwikowi III Ślepemu z Prowansji, który ogłosił się cesarzem Włoch.
- wczesne lato – Madziarowie pokonują Ludwika z Prowansji, który zostaje następnie oślepiony przez Berengara.[36]
- 906 – Dwie armie węgierskie niszczą, jedna po drugiej, Księstwo Saksonii. Węgrzy zostali poproszeni o przybycie przez słowiańskie plemię Dalamacjan, zagrożonych atakami Saksonów.[36]
- 907
- 4-6 lipca – armia wschodniofrankijska pod dowództwem margrabiego Bawarii Luitpolda, która wkroczyła na terytorium Węgier w celu wypędzenia Węgrów z Kotliny Karpackiej, zostaje unicestwiona przez wojska węgierskie w bitwie pod Pozsony. Luitpold, Dietmar I, arcybiskup Salzburga, książę Sieghard, 19 hrabiów, 2 biskupów i 3 opatów ginie w bitwie, wraz z większością żołnierzy.[35] Ta bitwa jest uważana za zakończenie zajęcie ojczyzny.[37]
- Lipiec-sierpień – Węgrzy atakują Bawarię, dokonując wielkich zniszczeń i zajmując wiele miast w drodze do domu, pokonując bawarską armię pod Lengenfeld. Na rzece Enns ustala się granica węgiersko-bawarska.[38]
- 908 – Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, a 3 sierpnia pokonują w bitwie pod Eisenach armię Burcharda, księcia Turyngii. Burchard, Egino, książę Turyngii i Rudolf I, biskup Würzburga, giną w bitwie.[39]
- 909
- wiosna – wojska węgierskie napadają na Bawarię i Szwabię.
- 4 sierpnia – palą dwa kościoły we Freising w Bawarii.
- 11 sierpnia - Powracający Węgrzy zostają pokonani [[Bitwa pod Pocking|pod Pocking] przez Bawarczyków pod wodzą Arnulfa, księcia Bawarii.[39]
- 910
- 12 czerwca – Węgrzy rozbijają armię niemieckiego króla Ludwika IV Dziecięcia w pierwszej bitwie pod Augsburgiem, dowodzonej przez hrabiego Gozberta z Alemanii. Dowódca i Managolt, hrabia Alemannia giną w bitwie.
- 22 czerwca – Ta sama armia węgierska wkracza do Frankonii i pokonuje zjednoczoną armię księstw Frankonii, Lotaryngii i Bawarii w bitwie pod Rednitz. W bitwie ginie niemiecki dowódca Gebhard, książę Lotaryngii i Liudger, hrabia Ladengau.
- Król Ludwik IV Dziecię prosi o pokój i zaczyna składać hołd.
- Powracający Węgrzy plądrują przedmieścia Regensburga, plądrują Altaich i Osterhofen, ale jedna z ich pomniejszych jednostek jeździeckich zostaje pokonana przez Arnulfa, księcia Bawarii w Neuching.[40]
- 911 – wojska węgierskie przechodzą przez Bawarię i atakują Szwabię i Frankonię. Plądrują terytoria od Meinfeld po Aargau. Następnie przekraczają Ren i po raz pierwszy atakują Burgundię.[41]
- 912 - Węgrzy atakują Frankonię i Turyngię, aby zmusić nowego króla wschodniofrankijskiego, Konrada I z Niemiec, do zapłacenia im daniny.[41]
- 913 – węgierski nalot na Bawarię, Szwabię i północną Burgundię. Po powrocie stawiają czoła połączonej armii Arnulfa, księcia Bawarii, Erchangera, księcia Szwabii, książąt Udalricha i Berchtolda, którzy pokonują ich pod Aschbach koło Inn.[42]
- 914 – książę Arnulf, książę Bawarii i jego rodzina zostaje zmuszony do ucieczki na Węgry przez króla Niemiec Konrada I. Węgrzy obiecują mu pomoc w odzyskaniu tronu.[43]
- 915 – Armia węgierska dewastuje Szwabię, a następnie Frankonię. Jedna z ich plądrujących jednostek atakuje klasztor w Fuldzie, ale zostają odparty, palą opactwo Corvey, plądrują klasztor św. Wschodu w Herzfeld. W Saksonii Węgrzy plądrują Valun, następnie palą Bremę, a po pokonaniu armii saskiej pod Eresburgiem docierają do granicy duńskiej.[43]
- 916 – Armia węgierska pomaga księciu Bawarii Arnulfowi w jego pierwszym, nieudanym ataku, aby odzyskać księstwo.[43]
- 917
- Atak na Zachód
- 21 stycznia – Węgrzy plądrują i palą Bazyleę, a następnie najeżdżają Księstwo Alzacji.
- Luty – Wchodzą do Lotaryngii, niszcząc Verdun, paląc Moyenmoutier i klasztory Saint-Dié-des-Vosges i Remiremont.
- Z pomocą Węgier Arnulf, książę Bawarii, odzyskuje swoje królestwo z rąk Konrada I z Niemiec. Następnie staje się wiernym sojusznikiem Węgrów, płacąc im hołd, a także swoim sąsiadem, księciem Szwabii Burchardem II.[44]
- Wojska węgierskie pomagają Symeonowi I z Bułgarii pokonać Bizantyjczyków w wielkiej bitwie pod Anchialos.[45]
- 919–920
- Po wyborze Henryka i Ptasznika na nowego króla we wschodniofrankijskiego, armia węgierska wkracza do Niemiec i pokonuje siły Henryka w [Pücheni csata|bitwie pod Püchen], a następnie kieruje się na zachód.
- Armia węgierska wkracza do Lotaryngii i Francji. Król Karol III Prostak nie może zebrać wystarczającej liczby sił, aby stawić im czoła w bitwie, wycofał się i pozwolił im splądrować jego królestwo.[45]
- Na początku 920 r. ta sama armia węgierska wkracza z zachodu do Burgundii, a następnie z Lombardii, i pokonuje siły Rudolfa II Burgundzkiego, który zaatakował Berengara I we Włoszech, sojusznika Księstwa Węgier. Następnie Madziarowie plądrują okolice włoskich miast, które ich zdaniem wsparły Rudolfa: Bergamo, Piacenza i Nogara.[45][46]
- 921-922
- W 921 armia węgierska dowodzona przez Dursaca i Bogáta wkracza do północnych Włoch, a następnie unicestwia, między Brescią i Weroną, siły włoskich zwolenników Rudolfa II z Burgundii, zabijając palatyna Odelrik i biorąc do niewoli Gisleberta, hrabiego Bergamo .
- Ta armia wyrusza w kierunku południowych Włoch, gdzie zimuje, a w styczniu 922 r. plądruje regiony między Rzymem a Neapolem.
- 4 lutego – armia węgierska atakuje Apulię w południowych Włoszech, rządzoną przez Bizantyjczyków.[47]
- 924
- Kampania we Włoszech i południowej Francji
- Wiosna - Rudolf II Burgundii zostaje wybrany przez włoskich powstańców na króla Włoch w Pawii. Cesarz Włoch Berengar I prosi Węgrów o pomoc, którzy następnie wysyłają armię dowodzoną przez Szalárda, który pali Pawię i galery wojenne na brzegach rzeki Ticino.
- 7 kwietnia - Kiedy cesarz Berengar zostaje zamordowany w Weronie, Węgrzy udają się w kierunku Burgundii. Rudolf II z Burgundii i Hugo z Arles próbują otoczyć ich przez przełęcze Alp, ale Węgrzy uciekają z zasadzki i atakują Gothię i przedmieścia Nîmes. Wracają do domu, ponieważ wśród nich wybuchła zaraza[48].
- Kampania w Saksonii
- Kolejna armia węgierska plądruje Saksonię. Niemiecki król Henryk I Ptasznik wycofuje się do zamku Werla. W ręce Niemców przypadkowo wpada węgierski szlachcic. Król Henryk wykorzystuje tę okazję do negocjacji z Węgrami, prosząc o pokój i zgadzając się na złożenie hołdu Księstwu Węgier.[49]
- 926
- 1–8 maja – wojska węgierskie wkraczają do Szwabii jako sojusznicy nowego włoskiego króla Hugona, oblegają Augsburg[50], a następnie zajmują opactwo w St. Gallen, gdzie oszczędzają życie mnichowi Heribaldowi, którego relacja: Potrzebne było odniesienie, aby szczegółowo opisać ich tradycje i sposób życia. Z opactwa wysyłają pomniejsze jednostki w celu zwiadu i plądrowania okolicy. Jedna z ich jednostek zabija Świętą Wiboradę, która mieszkała jako pustelniczka w pobliskim lesie.
- Po 8 maja - Madziarowie oblegają Konstanz, spalając jego przedmieścia, a następnie kierują się na zachód w kierunku Schaffhausen i Bazylei. Jedna z ich jednostek zostaje pokonana przez miejscowych w Säckingen nad brzegiem Renu. Wojska węgierskie przekraczają Ren wraz z przechwyconymi statkami do Alzacji i pokonują wojska hrabiego Liutfreda. Następnie podążając za Renem udali się na północ, złupili okolice Voncq, dotarli do wybrzeży Atlantyku, a następnie udali się w kierunku domu przez Reims. W drodze do domu odnowili sojusz z księciem Bawarii Arnulfem.
- 29 lipca - Węgrzy niszczą Oberkirchen.[51]
- 927 – wojska węgierskie zostają wezwane przez króla Włoch Hugona do pomocy margrabiemu Piotrowi w odzyskaniu władzy w Rzymie przeciwko papieżowi Janowi X, któremu się to udaje. Podczas i po tych wydarzeniach plądrują Toskanię i Apulię, biorąc wielu jeńców i okupując miasta Oria i Taranto.[52]
- 931 – Armia węgierska spala włoskie miasto Piacenza.[53]
- 933
- Początek marca - Ponieważ niemiecki król Henryk Fowler odmówił dalszego płacenia daniny Księstwu Węgier, wojska węgierskie wkraczają do Saksonii. Wkraczają z ziem słowiańskiego plemienia Dalamatynów, którzy odrzucają propozycję sojuszu, potem Węgrzy podzielili się na dwie części, ale wkrótce armia, która próbuje oskrzydlić Saksonię od zachodu, zostaje pokonana przez połączone siły Saksonii i Turyngii pod Gothą.
- 15 marca – Druga armia oblega Merseburg, ale potem zostaje pokonana w bitwie o Riade przez armię królów.[53]
- 934
- Zachód Europy
- Wojska węgierskie napadają na okolice Metzu w Lotaryngii.[54]
- Bałkany
- Między Węgrami a Pieczyngami wybucha wojna, ale pokój zostaje zawarty po wiadomościach o bułgarskim ataku na ich terytoria, nadchodzącym z miasta W.l.n.d.r (prawdopodobnie Belgrad). Węgrzy i Pieczyngowie postanawiają zaatakować to miasto.
- Kwiecień – Armia węgiersko-pieczyngowska pokonuje w bitwie pod W.l.n.d.r. odciążające wojska bizantyjsko-bułgarskie podbijają miasto i plądrują przez trzy dni.
- Maj – czerwiec – Alianci plądrują Bułgarię, następnie kierują się do Konstantynopola, gdzie obozują przez 40 dni i plądrują Trację, biorąc wielu jeńców. Cesarstwo Bizantyjskie zawiera traktat pokojowy z Węgrami, okupem jeńców i zgadza się zapłacić daninę Księstwu Węgier.[55]
- 935 - węgierski nalot na Akwitanię i Bourges. Wracają do swoich domów w Burgundii i północnych Włoszech, gdzie plądrują okolice Brescii.[54]
- 936–937
- Koniec 936 r. – Węgrzy, aby zmusić nowego niemieckiego króla Ottona I Wielkiego do zapłacenia im daniny, zaatakowali Szwabię i Frankonię oraz spalili klasztor w Fuldzie. Następnie wkraczają do Saksonii, ale siły nowego króla odpychają ich w kierunku Lotaryngii i zachodniej Francji.
- 21 lutego 937 – Wchodzą do Lotaryngii, przekraczają Ren w Worms i kierują się w stronę Namur.
- Węgrzy okupują opactwo św. Basolusa z Verzy, którego używają jako kwaterę główną. Następnie wysyłają łupieżcze jednostki, aby zaatakowały opactwa z Orbay, Saint Macra z Fîmes, miasta Bouvancourt.
- 24 marca - Docierają do miasta Sens, gdzie pala opactwo św. Piotra.
- Pod Orleanem walczą z francuską armią dowodzoną przez hrabiego Ebbes de Déols, który zostaje ranny w bitwie i potem ginie. Następnie Węgrzy, idąc wzdłuż Loary, przemierzają całą Francję aż do Oceanu Atlantyckiego, następnie wracają przez południowy wschód i w drodze do Burgundii plądrują okolice Bourges.
- Po 11 lipca – Węgrzy wkraczają do Burgundii w pobliżu Dijon, nękając klasztor Luxeuil, następnie plądrują dolinę Rodanu, palą miasto Tournus, okupują klasztory św. Deicolusa i św. Marcela, ale zawodzą pod klasztorem św. Appolinarego.
- Sierpień - Kontynuując kampanię, Węgrzy wkraczają do Lombardii od zachodu, gdzie Hugon z Włoch prosi ich, aby udali się do południowych Włoch, aby pomóc Bizantyjczykom. Węgrzy plądrują okolice Kapui, umieszczają swój obóz na łąkach Galliano i wysyłają małe jednostki, aby splądrowały regiony Neapolu, Benevento, Sarno, Nola i Montecassino. Opactwo Montecassino przekazuje im cenne przedmioty o wartości 200 bizantyjskich hyperpyronów w celu wykupienia jeńców.[56]
- Jesień - Jedna jednostka węgierska powracająca do domu zostaje zaatakowana przez lokalne siły w Abruzji i traci łup.[56]
- 938
- Koniec lipca - Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, rozbijają obóz w Bode, na północ od gór Harz, i wysyłają swoje jednostki najazdowe we wszystkie strony. Jedna z tych jednostek zostaje pokonana pod Wolfenbüttel, a jej przywódca zostaje zabity. Inna jednostka zostaje wprowadzona w błąd przez swoich słowiańskich przewodników na bagnach Drömling, zaatakowana i zmasakrowana przez Niemców w Belxa. Węgrzy wykupują pojmanego przywódcę tej jednostki.
- Po 31 sierpnia - na wieść o tych porażkach główna armia węgierska, która obozowała nad rzeką Bodą, wycofuje się na Węgry.[57]
- 940 kwiecień - Węgierskie wojska pomocnicze pomagające Hugonowi we Włoszech w jego kampanii przeciwko Rzymowi odnoszą zwycięstwo na Lateranie przeciwko rzymskiej szlachcie, ale następnie zostają pokonani przez Longobardów.[57]
- 942
- Wiosna – Armia węgierska wkracza do Włoch, gdzie król Hugon, dając im 10 buszli złota, przekonuje ich do ataku na kalifat Kordoby.
- Połowa czerwca – Przybywają do Katalonii, plądrują region, a następnie wkraczają na północne terytoria kalifatu Kordoby.
- 23 czerwca – Węgrzy oblegają Léridę przez 8 dni, a następnie atakują Cerdañę i Huesca.
- 26 czerwca – Węgrzy chwytają Yahya ibn Muhammada ibn al Tawila, władcę Barbastro, i trzymają go w niewoli przez 33 dni, aż zostaje wykupiony.
- Lipiec – Węgrzy znajdują się na terytorium pustynnym i brakuje im jedzenia i wody. Zabijają swojego włoskiego przewodnika i wracają do domu. Pięciu żołnierzy węgierskich zostaje wziętych do niewoli przez Kordobian i zostaje ochroniarzami kalifa.[58]
- 943
- Bałkany
- Armia węgierska sprzymierzona z Rosjanami atakuje Cesarstwo Bizantyjskie. Cesarz Roman I Lekapen kupuje pokój i zgadza się płacić coroczny hołd Węgrom.[59]
- Bawaria
- 947 – Armia węgierska pod wodzą księcia Taksonyego prowadzi kampanię we Włoszech, kierując się na południe na wschodni brzeg półwyspu. Oblega Larino i dociera do Otranto, plądrując Apulię przez 3 miesiące.[60]
- 948 – Dwie armie węgierskie atakują Bawarię i Karyntię. Jeden z nich zostaje pokonany pod Flozzun w Nordgau przez Henryka I Ludolfinga, księcia Bawarii.[61]
- 949 sierpnia 9 - Węgrzy pokonują Bawarczyków pod Laa.[61][62]
- 950 – Henryk I, książę Bawarii atakuje Zachodnie Węgry, biorąc jeńców i grabież.[61]
- 951
- Wiosna – Węgrzy, przekraczając Lombardię, atakują Akwitanię.
- 20 listopada - Powracający Węgrzy zostają pokonani przez Niemców, którzy w międzyczasie podbili Królestwo Włoch.[61]
- 954
- Niemieccy książęta buntują się przeciwko Ottonowi I Wielkiemu i sprzymierzają się z Węgrami, którzy w lutym wysyłają na pomoc armię pod wodzą Bulcsú. Armia Madziarów plądruje domeny sojuszników Otto w Bawarii, Szwabii i Frankonii.
- 1 marca – Węgrzy przekraczają Ren, obozują w Worms w stolicy ich sojusznika Konrada I Rudego, księcia Lotaryngii, a następnie 19 marca wyruszają na Zachód, atakując na tereny wrogów książąt, Bruno Wielkiego, arcybiskupa Kolonii , następnie hrabiego Ragenarius, przekraczając rzeki Mozeli i Maas.[63][64]
- Węgrzy plądrują regiony Hesbaye i Carbonaria w dzisiejszej Belgii, plądrują i palą klasztor św. Lamberta z Hainaut, plądrują klasztor Moorsel i plądrują miasta Gembloux i Tournai.
- 2 kwietnia – Oblegają opactwo Lobbes, ale mnisi bronią klasztoru. Jednak Węgrzy palą kościół św. Pawła i zabierają ze sobą skarby opactwa.
- 6–10 kwietnia – Węgrzy oblegają miasto Cambrai, palą jego przedmieścia, ale nie mogą go podbić. Jeden z krewnych Bulcsú zostaje zabity przez obrońców. Odmawiają zwrotu jego ciała Węgrom, którzy w zamian zabijają wszystkich jeńców i palą klasztor Saint Géry w pobliżu Cambrai.
- Po 6 kwietnia - Węgrzy przekraczają granicę francuską, plądrując okolice Laon, Reims, Chalon, Metz, Gorze. Następnie wracają do domu przez Burgundię i północne Włochy.[65]
- W Prowansji wojska węgierskie [[walczyły z Arabami z muzułmańskiej enklawy Fraxinet, gdy Konrad I Spokojny napadł na nich z zaskoczenia i pokonał dwie walczące armie[66].
- 955
- Połowa lipca – wezwana przez powstańców bawarskich i saksońskich armia węgierska pod wodzą Bulcsú, Lehela, Sura i Taksonyego włamuje się do Niemiec, plądruje Bawarię, następnie wkracza do Szwabii i pali wiele klasztorów.
- Początek sierpnia – Węgrzy rozpoczynają oblężenie Augsburga.
- 10 sierpnia – niemiecka armia Ottona I Wielkiego pokonuje wojska węgierskie i zmusza je do ucieczki w bitwie pod Lechfeld. Pomimo zwycięstwa straty niemieckie były ciężkie, wśród nich wielu szlachciców: Konrad I Rudy, książę Lotaryngii, hrabia Dietpald, Ulryk hrabia Aargau, bawarski hrabia Berthold itp.[67]
- 10–11 sierpnia – Niemcy chwytają Bulcsú, Lehela i Sura. Wielu Węgrów ginie podczas ucieczki, zabitych przez Niemców.
- 15 sierpnia – Bulcsú, Lehel i Sur zostają powieszeni w Regensburgu.[68] Koniec najazdów węgierskich na zachód Europy.
- 959 kwiecień-maj – Ponieważ w 957 r. Bizantyńczycy zaprzestali płacenia daniny, armia węgierska dowodzona przez Apora atakuje imperium, plądruje jego terytoria aż do Konstantynopola, ale w drodze powrotnej zostaje pokonana przez Bizantyńczyków w nocy atak.[69]
- 961 – Armia węgierska atakuje Trację i Macedonię, ale zostaje pokonana w nocnym ataku przez wojska bizantyjskie.[69]
- 966 – Węgrzy atakują pierwsze carstwo bułgarskie i zmuszają Piotra I, cara Bułgarii do zawarcia z nimi pokoju i przepuszczenia ich do Bizancjum.[70]
- 968 – Armia węgierska atakuje Cesarstwo Bizantyjskie i dzieli się na dwie grupy. W pobliżu Salonik jedna 300-osobowa armia bierze do niewoli 500 greckich jeńców i zabiera ich na Węgry. Druga grupa armii składająca się z 200 żołnierzy zostaje zaatakowana przez Bizantyńczyków, którzy biorą 40 z nich do niewoli. Stają się ochroniarzami cesarza Nicefora II Fokasa.[71]
- 970 – Światosław I z Kijowa atakuje Cesarstwo Bizantyjskie z węgierskimi wojskami pomocniczymi. Bizantyńczycy pokonują armię Światosława w bitwie pod Arcadiopolis.[72] Koniec węgierskich najazdów na Europę.
Taktyka
Ich armia składała się głównie z lekkiej kawalerii i była bardzo mobilna.[73] Atakując bez ostrzeżenia, szybko plądrowali okolicę i uciekli, zanim udało się zorganizować jakiekolwiek siły obronne.[73] Zmuszeni do walki nękali wrogów strzałami, po czym nagle wycofywali się, kusząc przeciwników do przełamania szeregów i ścigania ich, po czym Węgrzy odwracali się, by walczyć z nimi pojedynczo[73]. Ta taktyka jest formalnie znana jako udawany odwrót.
Następstwa
Węgrzy byli ostatnimi najeźdźcami, którzy osiedlili się na stałe w Europie Środkowej[73]. Paul K. Davis pisze, że „klęska Madziarów (w bitwie pod Lechfeld) zakończyła ponad 90 lat ich grabieży zachodniej Europy i przekonała ocalałych do osiedlenia się, tworząc podstawę dla państwa węgierskiego”[74]. wieki Węgrzy przyjęli zachodnioeuropejskie formy feudalnej organizacji wojskowej, w tym przeważające użycie ciężko opancerzonej kawalerii.[73]
Linki zewnetrzne
Przypisy
- ↑ Barbara H. Rosenwein, A short history of the Middle Ages, University of Toronto Press, 2009, str. 152.[1]
- ↑ Jean-Baptiste Duroselle, Europe: a history of its peoples, Viking, 1990, str. 124. [2]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Király, Péter. Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Tóth, Sándor László (1998). Levediától a Kárpát-medencéig [Od Levedii do Kotliny Karpackiej]. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 963-482-175-8.
- ↑ Kevin Alan Brook, The Jews of Khazaria, Rowman & Littlefield, 2009, p. 142.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Kristó, Gyula (1993). A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig) (Starożytna historia Kotliny Karpackiej i Węgrów - do 1301 roku). Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. str. 299. ISBN 963-04-2914-4.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Victor Spinei, Rumuni i tureccy koczownicy na północ od delty Dunaju od X do połowy XIII wieku, BRILL, 2009, str. 69
- ↑ 8,0 8,1 Csorba, Csaba (1997). Árpád népe (Ludzie Arpadów). Budapest: Kulturtrade. str. 193. ISBN 963-9069-20-5.
- ↑ Gyula Kristó, Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries[3]
- ↑ Lajos Gubcsi, Hungary in the Carpathian Basin, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 11,8 11,9 Timothy Reuter, The New Cambridge Medieval History: c. 900-c. 1024, Cambridge University Press, 1995, str. 543, ISBN 978-0-521-36447-8.
- ↑ Peter Heather, Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe, Pan Macmillan, 2012, str. 369, ISBN 9780199892266.
- ↑ Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., str. 129
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Peter F. Sugar, Péter Hanák, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, str. 13
- ↑ 15,0 15,1 Florin Curta, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, str. 193, ISBN 978-0521815390.
- ↑ Karl Leyser, Medieval Germany and its neighbours, 900-1250, Continuum International Publishing Group, 1982, p. 50 [4]
- ↑ The Magyars of Hungary
- ↑ Various authors, Santa Coloma de Farners a l'alta edat mitjana: La vila, l'ermita, el castell in Catalan
- ↑ Elter, I. (1981) Remarks on Ibn Hayyan's report on the Magyar raids on Spain, Magyar Nyelv 77, str. 413-419
- ↑ The Hungarians' Prehistory, their Conquest of Hungary, and their Raids to the West to 955, Laszlo Makkai, A History of Hungary, wyd. Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, (Indiana University Press, 1990), str. 13.
- ↑ Szabados György. Vereség háttér nélkül? Augsburg 955. Zarchiwizowano 2016-03-04 na Wayback Machine Hitel 18 (2005)/8. 24–30
- ↑ Nagy Kálmán: A honfoglalás korának hadtörténete; Heraldika Kiadó, Budapest, 2007, str. 168
- ↑ Bóna, István (2000). A magyarok és Európa a 9-10. században [Węgrzy i Europa w IX-X wieku]. Budapest: História - MTA Történettudományi Intézete. str. 11. ISBN 963-8312-67-X.
- ↑ 24,0 24,1 Bóna István (2000) str. 13
- ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu
<ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Bóna István 2000 p. 13
- ↑ Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 88
- ↑ Györffy György, 2002 str. 124
- ↑ Györffy György, 2002 str. 300
- ↑ Róna-Tas András: A honfoglaló magyar nép; Balassi Kiadó, Budapest, 1996, str. 374
- ↑ Bóna István (2000) str. 26
- ↑ Bóna István (2000) str. 26-28
- ↑ Bóna István (2000). str. 29–32
- ↑ Bóna István (2000). str. 33
- ↑ Baják László: A fejedelmek kora. A korai magyar történet időrendi vázlata. II. rész. 900-1000 ("The Era of the Princes. The chronological sketch of the early Hungarian history. II. part. 900-1000"); ÓMT, Budapest, (2000). str. 8–9
- ↑ 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 Baják László (2000). str. 9
- ↑ 36,0 36,1 Baják László (2000). str. 11
- ↑ Bóna István (2000). str. 34
- ↑ Aventinus, Johannes (1554). Annalium Boiorum Libri Septem (po łacinie). str. 481–482. [dostęp:2015-06-26.trwały martwy link
- ↑ 39,0 39,1 Baják László (2000). str. 12
- ↑ Baják László (2000). str. 12–13
- ↑ 41,0 41,1 Baják László (2000). str. 13
- ↑ Baják László (2000). str. 13–14
- ↑ 43,0 43,1 43,2 Baják László (2000). str. 14
- ↑ Baják László (2000). str. 14–15
- ↑ 45,0 45,1 45,2 Baják László (2000). str. 15
- ↑ Bóna István (2000). str. 44
- ↑ Baják László (2000). str. 15–16
- ↑ Baják László (2000). str. 17–18
- ↑ Baják László (2000). str. 18
- ↑ Bóna István (2000). str. 39
- ↑ Baják László (2000). str. 18–19
- ↑ Baják László (2000). str. 19
- ↑ 53,0 53,1 Baják László (2000). str. 20
- ↑ 54,0 54,1 Baják László (2000). str. 21
- ↑ Baják László (2000). str. 20–21
- ↑ 56,0 56,1 Baják László (2000). str. 22–23
- ↑ 57,0 57,1 Baják László (2000). str. 23
- ↑ Baják László (2000). str. 24
- ↑ 59,0 59,1 Baják László (2000). str. 25
- ↑ Baják László (2000). str. 26
- ↑ 61,0 61,1 61,2 61,3 Baják László (2000). str. 27
- ↑ Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, str. 282
- ↑ Bóna István (2000). str. 51–52
- ↑ Baják László (2000). str. 28
- ↑ Baják László (2000). str. 28–29
- ↑ Ballan, Mohammad (2010). Fraxinetum: An Islamic Frontier State in Tenth-Century Provence. Comitatus: A Journal of Medieval and Renaissance Studies, Volume 41, 2010, str. 31.
- ↑ Bóna István (2000). str. 54
- ↑ Baják László (2000). str. 30–32
- ↑ 69,0 69,1 Baják László (2000). str. 33
- ↑ Baják László (2000). str. 34
- ↑ Baják László (2000). str. 35
- ↑ Baják László (2000). str. 36
- ↑ 73,0 73,1 73,2 73,3 73,4 Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Volume 1, Volume 1, ABC-CLIO, 2002, str. 527
- ↑ Davis, Paul K. (2001-04-15). Decisive Battles: from Ancient Times to the Present. Oxford University Press US. str. 110. ISBN 978-0-19-514366-9. [dostęp:2011-08-09].
{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=|preview=Page using Template:Reflist with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | liststyle | refs }}
|
|
_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg){kind=link}
