Tarhacsi: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:0w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 14: Linia 14:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
 +
 +
'''Tarkacsu''', '''''Tarhacsi''''' lub '''''Tarhos''''' (gr. ''Tarkatzusz'') – drugi najstarszy syn księcia [[Arpad]]a. Wiemy o jego istnieniu od [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_VII_Porfirogeneta Konstantyna VII Porfirogenety], który urodził się w [[Biznacjum]], a którego około 948 roku odwiedziła węgierska delegacja, opowiadając o Węgrach i rodzinie Arpada<ref name=gygy>Györffy György: ''István király és műve''. 2. kiadás. Budapest: Gondolat. 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
 +
 +
== Pochodzenie jego imienia ==
 +
 +
[[Németh Gyula|Németh Gyula]] uważał jego imię za zdrobnienie nazwy godności [[tarkan]]. [[Pais Dezső|Dezső Pais]] wywodzi od tureckiego czasownika oznaczającego „powstaje”. Na tej podstawie on i [[Kristó Gyula|Kristó Gyula]] uważali go za tę samą osobę co [[Liüntika]].<ref name="Korai magyar">wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: ''Korai magyar történeti lexikon (9-14- század)''. Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.</ref>
 +
 +
== Zakwaterowanie w terenie ==
 +
 +
W przypadku Węgrów [[Györffy György|György Györffy]] przyjął tak zwany pół-koczowniczy, zimowo-letni tryb życia zmieniający pastwiska, podczas którego Arpad i jego synowie migrowali wzdłuż rzeki – z powodu zapotrzebowania zwierząt na wodę — między zimowym a letnim zakwaterowaniem. Badając nazwy miejscowości, doszedł do wniosku, że kwatera księcia znajdowała się na lewym brzegu Dunaju, „koczowała” między Pécs a wyspą Csepel, a zimowe kwatery jego synów znajdowały się po obu stronach Dunaju, wokół Tolny i Kalocsy. System ten mógł powstać dopiero wtedy, gdy Węgrzy zajęli już Panonię, czyli po 900 roku. Prawdopodobnie powstał on bardzo szybko, ponieważ po śmierci [[Kurszán]]a (904) można zaobserwować jego modyfikację, gdy [[Arpad]] objął w posiadanie Dunaj wzdłuż [[Csallóköz]], dołączając do niego obszar osadniczy Kurszána<ref name=gygy/>.
 +
 +
Zgodnie z tym, zimowym zakwaterowaniem Tarkacsu miał strzec ''Tarhacsia-puszta'' w pobliżu Tolnavár, a on dokonał zmiany zakwaterowania wzdłuż potoku [[Sió]]–[[Kapos]]–[[Szék]] aż do swojego letniego zakwaterowania, dziś w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tarhos Tarhos]. Imiona jego potomków, Tevel i Tormás, również występują na obszarze, który prawdopodobnie stał się obszarem plemiennym jego rodu, na którym później powstał komitat [[Tolna]]<ref name=gygy />.
 +
 +
Nazwa miejscowości Al-Dunánál odnosi się do zakwaterowania w Tarkacsu w komitacie [[Keve]], który po podboju był jednym z obszarów [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kabarowie Kabarów], części dukata, który zwykle należał do następców tronu. Tarhos w komitacie [[Békés]] znajduje się na skraju ''dukátus'' Bihar, a kwatera w komitacie [[Heves]] znajduje się w rejonie zakwaterowania klanu [[Aba]], który może być połączony z Kabarami.<ref name=gygy/>
 +
 +
== Jego życie ==
 +
 +
Jeśli prawdziwe jest założenie Györffyego, że Arpad został następcą Szabolcsa, wodza, a Tarkacsu nadal żył, to mógł być następcą tronu obok Szabolcsa, o czym świadczy jego miejsca zimowania w [[Dukátus|dukatusie]] należącym do następcy tronu.
 +
 +
Jego nazwisko pojawia się w postaci '''Dursac''' jako jednego z liderów [[Węgierskie najazdy na Europę#Po_podboju_Basenu_Karpackiego_(X_wiek)|włoskiej kampanii]] 921-922 w towarzystwie Bursac/[[Bogát]]a.<ref name=gygy/><ref>Róna-Tas András: ''A honfoglaló magyar nép: Bevezetés a korai magyar történelem ismeretébe''. Budapest: Balassi. 1997. ISBN 963-506-140-4.</ref> Według [https://pl.wikipedia.org/wiki/Liutprand_z_Cremony Liudpranda], Dursak i Bogát byli bardzo dobrymi przyjaciółmi króla Włoch [https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_I_z_Friulu Berengara], który również posiadał w tym czasie tytuł cesarza. Wyjeżdżający do Włoch Węgrzy pomogli mu w osiedleniu się z przeciwnikami, którzy właśnie zebrali się w Weronie. Węgrzy skutecznie zaskoczyli przeciwników Berengara, zabijając ich lub biorąc do niewoli.<ref>Csorba Csaba. ''Árpád népe'', Tudomány – Egyetem, Kulturtrade Kiadó. Budapest, 1997. ISBN 963-9069-20-5.</ref>
 +
 +
Niektórzy, w tym [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]], uważają, że został Wielkim Księciem po Arpadzie.<ref name="Korai magyar"/>
 +
 +
== Następcy ==
 +
 +
Tarhacsi był także członkiem delegacji węgierskiej, która odwiedziła [[Bizancjum]] około 948 r., na czele której stał [[harka]] [[Bulcsú]]. Informacje uzyskane z narracji delegacji pozostawiono potomności w dziele [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_VII_Porfirogeneta Konstantyna VII Porfirogenety], z którego wiemy, że synem Tarhacsiego był [[Teveli]], którego syn, a wnuk Tarhacsiego, książę Tormás.<ref name=gygy/>
 +
 +
'''Konsekwencje [[augsburgi csata|bitwy pod Augsburgiem]] w 955 r. zostały zmiecione''' przez gałęzie dwóch synów Árpáda: Tarkacsu i [[Zoltá|Zoltę]], którzy ostatecznie przejęli władzę Wielkiego Księcia, a następnie Króla. Wydaje się, że gałęzie [[Jutocsa|Jutocsy]] i [[Jelek]]a wykrwawiały w tym czasie, a potomków [[Liüntika|Liüntiki]] nie znamy.<ref name=gygy/>
 +
 +
Według [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] i[[Györffy György|György Györffyego]] [[Tar Zerind]], ojciec [[Koppány|Koppányego]], był także synem Teveli, a tym samym wnukiem Tarhacsi. Spośród gałęzi Tarhacsiego i Zolty, oddział Zolty ostatecznie zwyciężył podczas walki o dominację między Koppánym i [[Szent István|Świętym Stefanem]].<ref name=gygy/>
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
|
  
 
{{Władca infobox
 
{{Władca infobox
Linia 44: Linia 79:
 
  |ojciec            = [[Árpád ]]
 
  |ojciec            = [[Árpád ]]
 
  |matka            =  
 
  |matka            =  
  |rodzeństwo        = ???
+
  |rodzeństwo        = [[Levente]]<br>[[Jelek]]<br>[[Jutas]]<br>[[Zoltán]]
 
  |1. związek        =  
 
  |1. związek        =  
 
  |1. związek z      =  
 
  |1. związek z      =  
Linia 55: Linia 90:
 
  |wikicytaty        =  
 
  |wikicytaty        =  
 
}}
 
}}
 
+
|}
'''Tarkacsu''', '''''Tarhacsi''''' lub '''''Tarhos''''' (gr. ''Tarkatzusz'') – drugi najstarszy syn księcia [[Arpad]]a. Wiemy o jego istnieniu od [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_VII_Porfirogeneta Konstantyna VII Porfirogenety], który urodził się w [[Biznacjum]], a którego około 948 roku odwiedziła węgierska delegacja, opowiadając o Węgrach i rodzinie Arpada<ref name=gygy>Györffy György: ''István király és műve''. 2. kiadás. Budapest: Gondolat. 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
 
 
 
== Pochodzenie jego imienia ==
 
 
 
[[Németh Gyula|Németh Gyula]] uważał jego imię za zdrobnienie nazwy godności [[tarkan]]. [[Pais Dezső|Dezső Pais]] wywodzi od tureckiego czasownika oznaczającego „powstaje”. Na tej podstawie on i [[Kristó Gyula|Kristó Gyula]] uważali go za tę samą osobę co [[Liüntika]].<ref name="Korai magyar">wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: ''Korai magyar történeti lexikon (9-14- század)''. Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.</ref>
 
 
 
== Zakwaterowanie w terenie ==
 
 
 
W przypadku Węgrów [[Györffy György|György Györffy]] przyjął tak zwany pół-koczowniczy, zimowo-letni tryb życia zmieniający pastwiska, podczas którego Arpad i jego synowie migrowali wzdłuż rzeki – z powodu zapotrzebowania zwierząt na wodę — między zimowym a letnim zakwaterowaniem. Badając nazwy miejscowości, doszedł do wniosku, że kwatera księcia znajdowała się na lewym brzegu Dunaju, „koczowała” między Pécs a wyspą Csepel, a zimowe kwatery jego synów znajdowały się po obu stronach Dunaju, wokół Tolny i Kalocsy. System ten mógł powstać dopiero wtedy, gdy Węgrzy zajęli już Panonię, czyli po 900 roku. Prawdopodobnie powstał on bardzo szybko, ponieważ po śmierci [[Kurszán]]a (904) można zaobserwować jego modyfikację, gdy [[Arpad]] objął w posiadanie Dunaj wzdłuż [[Csallóköz]], dołączając do niego obszar osadniczy Kurszána<ref name=gygy/>.
 
 
 
Zgodnie z tym, zimowym zakwaterowaniem Tarkacsu miał strzec ''Tarhacsia-puszta'' w pobliżu Tolnavár, a on dokonał zmiany zakwaterowania wzdłuż potoku [[Sió]]–[[Kapos]]–[[Szék]] aż do swojego letniego zakwaterowania, dziś w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tarhos Tarhos]. Imiona jego potomków, Tevel i Tormás, również występują na obszarze, który prawdopodobnie stał się obszarem plemiennym jego rodu, na którym później powstał komitat [[Tolna]]<ref name=gygy />.
 
 
 
Nazwa miejscowości Al-Dunánál odnosi się do zakwaterowania w Tarkacsu w komitacie [[Keve]], który po podboju był jednym z obszarów [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kabarowie Kabarów], części dukata, który zwykle należał do następców tronu. Tarhos w komitacie [[Békés]] znajduje się na skraju ''dukátus'' Bihar, a kwatera w komitacie [[Heves]] znajduje się w rejonie zakwaterowania klanu [[Aba]], który może być połączony z Kabarami.<ref name=gygy/>
 
 
 
== Jego życie ==
 
 
 
Jeśli prawdziwe jest założenie Györffyego, że Arpad został następcą Szabolcsa, wodza, a Tarkacsu nadal żył, to mógł być następcą tronu obok Szabolcsa, o czym świadczy jego miejsca zimowania w [[Dukátus|dukatusie]] należącym do następcy tronu.
 
 
 
Jego nazwisko pojawia się w postaci '''Dursac''' jako jednego z liderów [[Węgierskie najazdy na Europę#Po_podboju_Basenu_Karpackiego_(X_wiek)|włoskiej kampanii]] 921-922 w towarzystwie Bursac/[[Bogát]]a.<ref name=gygy/><ref>Róna-Tas András: ''A honfoglaló magyar nép: Bevezetés a korai magyar történelem ismeretébe''. Budapest: Balassi. 1997. ISBN 963-506-140-4.</ref> Według [https://pl.wikipedia.org/wiki/Liutprand_z_Cremony Liudpranda], Dursak i Bogát byli bardzo dobrymi przyjaciółmi króla Włoch [https://pl.wikipedia.org/wiki/Berengar_I_z_Friulu Berengara], który również posiadał w tym czasie tytuł cesarza. Wyjeżdżający do Włoch Węgrzy pomogli mu w osiedleniu się z przeciwnikami, którzy właśnie zebrali się w Weronie. Węgrzy skutecznie zaskoczyli przeciwników Berengara, zabijając ich lub biorąc do niewoli.<ref>Csorba Csaba. ''Árpád népe'', Tudomány – Egyetem, Kulturtrade Kiadó. Budapest, 1997. ISBN 963-9069-20-5.</ref>
 
 
 
Niektórzy, w tym [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]], uważają, że został Wielkim Księciem po Arpadzie.<ref name="Korai magyar"/>
 
 
 
== Następcy ==
 
 
 
Tarhacsi był także członkiem delegacji węgierskiej, która odwiedziła [[Bizancjum]] około 948 r., na czele której stał [[harka]] [[Bulcsú]]. Informacje uzyskane z narracji delegacji pozostawiono potomności w dziele [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_VII_Porfirogeneta Konstantyna VII Porfirogenety], z którego wiemy, że synem Tarhacsiego był [[Teveli]], którego syn, a wnuk Tarhacsiego, książę Tormás.<ref name=gygy/>
 
 
 
'''Konsekwencje [[augsburgi csata|bitwy pod Augsburgiem]] w 955 r. zostały zmiecione''' przez gałęzie dwóch synów Árpáda: Tarkacsu i [[Zoltá|Zoltę]], którzy ostatecznie przejęli władzę Wielkiego Księcia, a następnie Króla. Wydaje się, że gałęzie [[Jutocsa|Jutocsy]] i [[Jelek]]a wykrwawiały w tym czasie, a potomków [[Liüntika|Liüntiki]] nie znamy.<ref name=gygy/>
 
 
 
Według [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] i[[Györffy György|György Györffyego]] [[Tar Zerind]], ojciec [[Koppány|Koppányego]], był także synem Teveli, a tym samym wnukiem Tarhacsi. Spośród gałęzi Tarhacsiego i Zolty, oddział Zolty ostatecznie zwyciężył podczas walki o dominację między Koppánym i [[Szent István|Świętym Stefanem]].<ref name=gygy/>
 
 
 
== Przypisy ==
 
{{izvori}}
 
  
 
{{SORTUJ:Arpadowie, Tarhacsi}}
 
{{SORTUJ:Arpadowie, Tarhacsi}}
Linia 93: Linia 96:
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 +
[[Kategoria:Dynastie]]
 
[[Kategoria:Arpadowie]]
 
[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynastie]]
 

Wersja z 08:05, 11 sty 2021

Tarkacsu, Tarhacsi lub Tarhos (gr. Tarkatzusz) – drugi najstarszy syn księcia Arpada. Wiemy o jego istnieniu od Konstantyna VII Porfirogenety, który urodził się w Biznacjum, a którego około 948 roku odwiedziła węgierska delegacja, opowiadając o Węgrach i rodzinie Arpada[1]

Pochodzenie jego imienia

Németh Gyula uważał jego imię za zdrobnienie nazwy godności tarkan. Dezső Pais wywodzi od tureckiego czasownika oznaczającego „powstaje”. Na tej podstawie on i Kristó Gyula uważali go za tę samą osobę co Liüntika.[2]

Zakwaterowanie w terenie

W przypadku Węgrów György Györffy przyjął tak zwany pół-koczowniczy, zimowo-letni tryb życia zmieniający pastwiska, podczas którego Arpad i jego synowie migrowali wzdłuż rzeki – z powodu zapotrzebowania zwierząt na wodę — między zimowym a letnim zakwaterowaniem. Badając nazwy miejscowości, doszedł do wniosku, że kwatera księcia znajdowała się na lewym brzegu Dunaju, „koczowała” między Pécs a wyspą Csepel, a zimowe kwatery jego synów znajdowały się po obu stronach Dunaju, wokół Tolny i Kalocsy. System ten mógł powstać dopiero wtedy, gdy Węgrzy zajęli już Panonię, czyli po 900 roku. Prawdopodobnie powstał on bardzo szybko, ponieważ po śmierci Kurszána (904) można zaobserwować jego modyfikację, gdy Arpad objął w posiadanie Dunaj wzdłuż Csallóköz, dołączając do niego obszar osadniczy Kurszána[1].

Zgodnie z tym, zimowym zakwaterowaniem Tarkacsu miał strzec Tarhacsia-puszta w pobliżu Tolnavár, a on dokonał zmiany zakwaterowania wzdłuż potoku SióKaposSzék aż do swojego letniego zakwaterowania, dziś w Tarhos. Imiona jego potomków, Tevel i Tormás, również występują na obszarze, który prawdopodobnie stał się obszarem plemiennym jego rodu, na którym później powstał komitat Tolna[1].

Nazwa miejscowości Al-Dunánál odnosi się do zakwaterowania w Tarkacsu w komitacie Keve, który po podboju był jednym z obszarów Kabarów, części dukata, który zwykle należał do następców tronu. Tarhos w komitacie Békés znajduje się na skraju dukátus Bihar, a kwatera w komitacie Heves znajduje się w rejonie zakwaterowania klanu Aba, który może być połączony z Kabarami.[1]

Jego życie

Jeśli prawdziwe jest założenie Györffyego, że Arpad został następcą Szabolcsa, wodza, a Tarkacsu nadal żył, to mógł być następcą tronu obok Szabolcsa, o czym świadczy jego miejsca zimowania w dukatusie należącym do następcy tronu.

Jego nazwisko pojawia się w postaci Dursac jako jednego z liderów włoskiej kampanii 921-922 w towarzystwie Bursac/Bogáta.[1][3] Według Liudpranda, Dursak i Bogát byli bardzo dobrymi przyjaciółmi króla Włoch Berengara, który również posiadał w tym czasie tytuł cesarza. Wyjeżdżający do Włoch Węgrzy pomogli mu w osiedleniu się z przeciwnikami, którzy właśnie zebrali się w Weronie. Węgrzy skutecznie zaskoczyli przeciwników Berengara, zabijając ich lub biorąc do niewoli.[4]

Niektórzy, w tym Gyula Kristó, uważają, że został Wielkim Księciem po Arpadzie.[2]

Następcy

Tarhacsi był także członkiem delegacji węgierskiej, która odwiedziła Bizancjum około 948 r., na czele której stał harka Bulcsú. Informacje uzyskane z narracji delegacji pozostawiono potomności w dziele Konstantyna VII Porfirogenety, z którego wiemy, że synem Tarhacsiego był Teveli, którego syn, a wnuk Tarhacsiego, książę Tormás.[1]

Konsekwencje bitwy pod Augsburgiem w 955 r. zostały zmiecione przez gałęzie dwóch synów Árpáda: Tarkacsu i Zoltę, którzy ostatecznie przejęli władzę Wielkiego Księcia, a następnie Króla. Wydaje się, że gałęzie Jutocsy i Jeleka wykrwawiały w tym czasie, a potomków Liüntiki nie znamy.[1]

Według Bálinta Hómana iGyörgy Györffyego Tar Zerind, ojciec Koppányego, był także synem Teveli, a tym samym wnukiem Tarhacsi. Spośród gałęzi Tarhacsiego i Zolty, oddział Zolty ostatecznie zwyciężył podczas walki o dominację między Koppánym i Świętym Stefanem.[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Györffy György: István király és műve. 2. kiadás. Budapest: Gondolat. 1983. ISBN 963-281-221-2.
  2. 2,0 2,1 wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.
  3. Róna-Tas András: A honfoglaló magyar nép: Bevezetés a korai magyar történelem ismeretébe. Budapest: Balassi. 1997. ISBN 963-506-140-4.
  4. Csorba Csaba. Árpád népe, Tudomány – Egyetem, Kulturtrade Kiadó. Budapest, 1997. ISBN 963-9069-20-5.

Tarhacsi (węg.)
Tarhos (węg.)
Tarkatzusz (gr.)

wódz plemienny
Dane biograficzne
Dynastia Arpadowie
Państwo Księstwo Węgier
Urodziny IX wiek
Śmierć IX wiek
Miejsce Pozsony
Ojciec Árpád
Rodzeństwo Levente
Jelek
Jutas
Zoltán